ITanalyze

تحلیل وضعیت فناوری اطلاعات در ایران :: Iran IT analysis and news

ITanalyze

تحلیل وضعیت فناوری اطلاعات در ایران :: Iran IT analysis and news

  عبارت مورد جستجو
تحلیل وضعیت فناوری اطلاعات در ایران

تحلیل


هزار وعده خوبان

چهارشنبه, ۲۵ اسفند ۱۳۹۵، ۰۷:۵۲ ب.ظ | ۰ نظر

علی اصلان شهلا- کاربران اینترنت ارزان تر و با سرعت بهتری نسبت به سال های گذشته در اختیار دارند. بازیگران متنوعی در این حوزه حضور دارند و انتخاب های ما بیشتر شده است.

ابوالقاسم رجبی* - اتحادیه بین‌المللی مخابرات پیش‌نویس حداقل عملکرد فنی نسل پنجم موبایل یا IMT-2020 را با هدف ایمنی، اتکاپذیری و انعطاف بیشتر در عرضه خدمات متنوع که در سه سناریوی زیر قابل تقسیم است، منتشر کرد:

همان روش‌ها و همان نتیجه‌ها

سه شنبه, ۲۴ اسفند ۱۳۹۵، ۱۱:۰۸ ق.ظ | ۰ نظر

مریم آریایی - علاقه زیاد به استفاده از یک مدل خاص در حمایت از اجرای برخی طرح‌ها و خدمات اینترنتی که عمدتا نتایج مشابهی نیز به بار آورده‌اند، گویا تمامی ندارد. حالا بعد از سیستم‌عامل بومی و ایمیل ملی و موتور جست‌وجوی بومی و طرح‌هایی شبیه به آن، مدل حمایتی خاص گویا دارد برای پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی ملی تکرار می‌شود.

سخنان عجیب وزیری که شغلش را دوست ندارد

دوشنبه, ۲۳ اسفند ۱۳۹۵، ۰۱:۴۶ ب.ظ | ۰ نظر

وزیری که از مدت‌ها قبل نشان داده علاقه‌ای به حضور در وزارتخانه تحت امرش نداشته و تصور می‌کرده جای دیگری به کار گرفته خواهد شد، در روزهای پایانی عمر دولت سخنانی بر زبان می‌آورد که بی شباهت به خرج کردن از کیسه رئیس جمهور نیست!

ممنوعیت‌های عجیب در ثبت دامنه .IR

يكشنبه, ۲۲ اسفند ۱۳۹۵، ۰۲:۱۰ ب.ظ | ۱ نظر

محمدرضا بهنام رئوف - اگر قصد ثبت دامنه اینترنتی با واژه «بانک» دارید، این کار امکان‌پذیر نیست، چراکه ایرنیک به شما چنین اجازه‌ای نمی‌دهد؛ اجازه‌ای که طی درخواست بانک مرکزی از مرکز ثبت دامنه‌های کشوری (ایرنیک) ممنوع شده و کسی نمی‌تواند دامنه‌ای با این واژه ثبت کند.

نمی‌خواهیم‌های سال 96

شنبه, ۲۱ اسفند ۱۳۹۵، ۱۰:۴۶ ق.ظ | ۰ نظر

علی شمیرانی - سال 95 سریع‌تر از آنچه تصور می‌شد به روزشمار افتاد و سالی نو با امید و انرژی نو در راه است. البته سال 96 تا حدودی با سه سال گذشته متفاوت است چراکه انتخابات ریاست جمهوری را در پیش داریم.

مجتبی فرزانه - دو هفته قبل در گزارشی به معضلی نه چندان جدید اما مهم در زمینه احتکار نام دامنه‌های ملی .IR پرداختیم.

تفکیک ترافیک اینترنت؛ وعده عملی یا تبلیغاتی

چهارشنبه, ۱۸ اسفند ۱۳۹۵، ۱۱:۱۵ ق.ظ | ۰ نظر

مجید کیوان - بعد از تصویب مصوبه 237 در کمیسیون تنظیم مقررات و ارتباطات و ابلاغ آن در تیرماه 95، نخستین اقدامات اجرایی برای تفکیک ترافیک داخل از ترافیک بین‌الملل با اجرای یک طرح آزمایشی در اوایل مردادماه در دستور کار شرکت‌های FCP قرار گرفت و بسته‌های اینترنتی به همین منظور به کاربران اینترنت ارایه شد که دربرگیرنده تعداد محدودی از سایت‌های داخل کشور بود.

انجمنی که فراموش شد و دامنه‌ای که به حراج رفت

سه شنبه, ۱۷ اسفند ۱۳۹۵، ۱۰:۲۸ ق.ظ | ۰ نظر

نادر نینوایی - سال 84 تعدادی از چهره‌های مطرح دانشگاهی علوم ارتباطات اجتماعی و اساتید بنام روزنامه‌نگاری کشور با همکاری مدیران و فعالان دولتی و غیر دولتی حوزه ICT، انجمنی تحت عنوان "انجمن ایرانی مطالعات جامعه اطلاعاتی (IRASIS)" راه‌اندازی کردند.

تمشک طلایی برای طراحان گرانی قیمت اینترنت

دوشنبه, ۱۶ اسفند ۱۳۹۵، ۱۰:۱۹ ق.ظ | ۰ نظر

عباس پورخصالیان - بند الحاقی تبصره 18 لایحه بودجه سال 96 که وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات را موظف به کاری برخلاف میل باطنی و توانایی‌اَش می‌کرد، هفته پیش از لایحه حذف شد.

مریم آریایی - موضوع کسب و کارهای اینترنتی و نوین این‌روزها با گسترش زمینه‌های کاری‌ آنها، اعتراض کسب و کارهای سنتی از یک طرف و از سوی دیگر با حمایت دولتی‌ها از آن جهت که نمودارهای اشتغالشان را بالا می‌برد، موضوعی داغ شده است.

خسته نباشید

يكشنبه, ۱۵ اسفند ۱۳۹۵، ۰۹:۵۸ ق.ظ | ۰ نظر

علی شمیرانی - «وی به پیگیری یک ماهه شش وزیر برای رفع فیلتر بازی «کلش‌آو کلنز» اشاره کرد و گفت: این که تعدادی از وزراء وقت زیادی را برای رفع فعالیت بازی‌های رایانه‌ای صرف می‌کنند نشانه عزم جدی در حمایت از این فضای جدید است.»

مصوبه 237؛ تیر خلاص رگولاتوری به FCPها

شنبه, ۱۴ اسفند ۱۳۹۵، ۰۳:۵۶ ب.ظ | ۱ نظر

مجید کیوان* -کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات در جلسه 237 روز 22 خردادماه امسال تعرفه جدید خدمات اینترنت پرسرعت از طریق فناوری ADSL و اینترنت مبتنی بر فناوری WiFi به‌صورت برون‌ساختمانی (Out Door) بر‌اساس حجم ترافیک داخلی و بین‌الملل تصویب و به دارندگان پروانه بهره‌برداری مربوطه ابلاغ کرد.

هشدارها و آمارهای نگران‌کننده

شنبه, ۱۴ اسفند ۱۳۹۵، ۱۰:۵۸ ق.ظ | ۰ نظر

علی شمیرانی - پلیس فتا یکی از ضابطان قضایی در فضای سایبری محسوب می‌شود که در لبه برخورد با معضلات و کاستی‌های این عرصه قرار دارد.

روز مهندسی ایران بدون نهاد مهندسی فاوا

چهارشنبه, ۱۱ اسفند ۱۳۹۵، ۱۰:۲۷ ق.ظ | ۰ نظر

عباس پورخصالیان - پنجم اسفند 95، در روز مهندسی ایران، "نظام مهندسی کشاورزی" و "نظام مهندسی و کنترل ساختمان" دارای قانون، آئیننامه و نهادهای کشوری و استانی خود هستند؛ ولی در حوزه مهندسی فاوا هنوز خبری از تصویب قانون نظام مهندسی فاوا و تشکیل سازمان نظام مهندسی فاوا نیست که نیست!

 

پیشینهکاوی

مطالعه چرایی این فقدان بزرگ و نابخشودنی در عصر فاوا نشان میدهد که:

حدود 11 سال پیش، معاون وقت وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات ضرورت تشکیل نظام مهندسی فاوا را ندا داد. سپس، در سال 1384 مرکز تحقیقات مخابرات ایران پروژه «چارچوبهای برپائی نظام مهندسی فناوری اطلاعات ایران» را تعریف کرد اما تا سال 1386 کاری روی آن انجام نداد. آنگاه، حرکتهایی در راستای برپائی نظام مهندسی فاوا صورت گرفت که در نتیجه آنها، در «عصر ارتباط» 18 اردیبهشت 89، شماره 355 (سال هشتم) پیامی منتشر شد حاکی از آن که: «سازمان نظام صنفی رایانهای با تشکیل سازمان نظام مهندسی فناوری اطلاعات مخالفت کرد». در نهایت، طرح نظام مهندسی فناوری اطلاعات و ارتباطات با پیشنهاد نمایندگان کمیسیون صنایع و معادن و امضای بیش از ۵۰ نماینده، در مرداد 94 در دستور کار بررسی دور نهم مجلس شورای اسلامی قرار گرفت ولی با پایان گرفتن دور نهم مجلس و نهایی نشدن طرح، این طرح نیز به بایگانی سپرده شد.

 

چکیده آخرین طرح سازمان نظام مهندسی فاوا

آن آخرین طرح، با هدف ساماندهی و نظام مندکردن بخش فناوری اطلاعات و ارتباطات کشور از سوی نمایندگان تهیه شده بود و ایجاد محیط امن و مناسب برای جذب سرمایهگذاری، حمایت از بخش خصوصی در حوزه کسب و کار الکترونیکی، پشتیبانی از توسعه فناوریهای بومی و تولیدکنندگان سختافزار و نرمافزار در داخل کشور، تقویت بخش خصوصی در صنعت فاوا، توسعه و ارتقاء خدمات به شهروند، حمایت از صادرات خدمات فنی و مهندسی، نرم افزار و سخت افزار و همچنین اشتغال‌زایی با توجه به فارغ التحصیلان حوزه فناوری اطلاعات کشور از جمله مهمترین اهداف آن محسوب می‌شد

.

روز مهندسی همه چیز جز مهندسی فاوا؟

روز پنجم اسفند ماه امسال مصادف است با 816 اُمین زادروز خواجه نصیر الدین توسی و روز مهندسی ایران. به این مناسبت، جشنوارههایی به منظور تجلیل از خدمات تلاشگران جامعه مهندسی کشور، توسط نهادهای دولتی و غیر دولتی فعال در عرصههای "نظام مهندسی کشاورزی" و "نظام مهندسی و کنترل ساختمان" برگزار می‌شود و تا حدودی که نظام مهندسی و کنترل ساختمان، مهندسان برق و مخابرات را نیز در بر می-گیرد، زیربخش کوچکی از بخش مهندسان فاوا را نیز شامل میشود، نه کلیت آن را. با این وجود، این روز در تقویم فرهنگ عامه کشورمان، فرصت مناسبی است تا حداقل بر دو نکته تأکید شود:

•             نخست بر لزوم تحقیق و بازاندیشی در آثار و دستاورهای خواجه نصیر الدین توسی به عنوان کسی که حدود 650 سال پیش از داروین به اصل تکامل طبیعی دست یافت (یعنی به همان مفهومی که داروین، آن را evolution مینامد)، و حدود 500 سال پیش از آدام اسمیت نیز به اصل وجود «دست خدا به عنوان راهبر بازار آزاد» رسید (یعنی به همان چیزی که آدام اسمیت آن را "دست نامرئی" در تنظیم بازارهای آزاد میخواند)، در حالی که هم سیاستمدار بود، هم حکیم، شاعر، ریاضیدان، فیلسوف، متکلم، فقیه، ستارهشناس و ... خلاصه یک دانشمند جامعالاطراف.

•             سپس در بازشناسی نقش والا و ارزشمند مهندسان، به ویژه مهندسان فاوا در توسعه مَدنیّت مدرن، ایجاد رفاه، تولید ثروت، رونق اقتصادی و پایدارسازی نظامهای کشوری از طریق اقدام به تاب-آورسازی سامانهها و نظامات (یا همان چیزی که «اقتصاد مقاومتی» اَش میخوانند).

تجربه امروز ایران و جهان (برای مثال: آلمان) به روشنی نشان میدهد که بزرگترین دگرگونیهای اقتصادی، مدیریتی و صنعتی جهان ما نه به دست دانشگاهیان مدرکگرا، بلکه توسط مهندسان عملگرا ایجاد میشود.

 

معنای مهندس و مهندسی

واژه ی "مهندس" از «هندسه» مشتق شده و «هندسه» نیز از "اندازه" فارسی ساخته شده است. در واقع، مهندس به معنی اندازهگذار و خالق اندازهها است و معادل واژه "مهندسی" در انگلیسی، نیز از اصطلاح لاتینِ Ingenium به معنای قدرتِ خلق کردن و هنرِ تخلیق، ریشه گرفته است که بسیار شبیه به مهندس به معنی اندازهگذار و خالق اندازهها است

.

توسی، محبوب جوامع علمی جهان

امروزه خواجه نصیرالدین توسی به قدری بزرگ و مشهور است که بسیاری از دولتهای منطقه مایل‌اند او را شهروند خود معرفی کنند. برای مثال: وقتی که گوگل در سال ۲۰۱۳ م به مناسبت ۸۱۲ اُمین سالگرد تولد توسی، تصویری از وی را در وبگاه عربی خود ارایه کرد و بر ایرانی بودن این دانشمند تأکید کرد، همین امر (اشاره به ایرانی بودن خواجه نصیرالدین توسی) حاشیهها و واکنش‌هایی را در کشورهایی عربی برانگیخت.

ناسا نیز نام توسی را روی یکی از دهانهها یا چالههای ماهِ زمین گذاشته که در واقع از برخورد شهابسنگ‌ها به وجود آمده‌ است.

 

 

ایران سومین یا پنجمین کشور تربیتکننده بیشترین مهندس  

طبق آمار اعلام شده از سوی مجله فوربس در سال 2016، ایران پس از روسیه و آمریکا، سومین کشور جهان از لحاظ داشتن بیشترین تعداد مهندس است (kayhan.ir/fa/news/67459) البته در این رده‌بندی، آمار مهندسان چینی و هندی به دلیل در دسترس نبودن اطلاعات لحاظ نشده است و اگر تعداد مهندسان این دو کشور را نسبت به ایران، بیشتر بدانیم، ایران از نظر تربیت بیشترین مهندس، به رتبه پنجم در جهان دست می‌یابد.

احتمالاً در میان همه حوزههای مهندسی در کشور، سهم مهندسان حوزههای مخابرات، ارتباطات و فناوری اطلاعات بیشتر از بقیه حوزه‌های مهندسی است. از این رو، فقدان قانون و نبود نهاد و سازمان مهندسی فاوا، بی‌التفاتی به این جامعه به شدت مورد نیاز کشور است

.

نمودار تشکیل نظام مهندسی فناوری اطلاعات کشور

در پایان توجه خوانندگان را به نمودار تشکیل نظام مهندسی فناوری اطلاعات کشور به عنوان یکی از رئوس چهار ضلعیِ: نظام علمی فاوا، نظام اجرایی فاوا، نظام صنفی فاوا و نظام مهندسی فاوا جلب میکنم که توسط دکتر سید ابراهیم ابطحی، عضو هیأت علمی دانشکده مهندسی کامپیوتر در دانشگاه صنعتی شریف پیشنهاد شده است (goo.gl/NNkUlm).

این نمودار بیانگر تعاملات ذینفعان بخش فاوا در نقشهای مختلف برای انجام فعالیتهای حرفه‌ای است.

تاخیر در برپائی نظام مهندسی فاوا به معنی تاخیر در ورود فعالیتهای فاوا در کشور به عرصه‌های جدید و گسترده‌تر است.

 

5 کلیدواژه فاوا در سال 95

سه شنبه, ۱۰ اسفند ۱۳۹۵، ۱۱:۴۱ ق.ظ | ۰ نظر

سال 95 به روزهای پایانی خود نزدیک می‌شود. سالی با اتفاق بسیار در حوزه آی‌سی‌تی کشور. طرح‌ها و پروژه‌های بسیاری که در این حوزه بعضی از آنها اجرایی و ساماندهی شدند و یا در آستانه کار هستند و نیاز به بررسی بیشتر دارند و یا به سال‌های بعدی و فراموشی موکول شدند.

از طرح ساماندهی سایت‌های همسریایی، دسترسی آزاد به اطلاعات، رجسیتری موبایل گرفته تا کارپوشه ملی ایرانیان و شبکه ملی اطلاعات و بسیاری از موارد دیگر.

اما موضوع این گزارش بررسی عملکرد دولت و نهادهای اجرایی در سالی که گذشت نیست. بلکه می‌خواهیم در این گزارش به بیشترین کلیدواژه‌های جست‌وجو شده توسط مردم در حوزه آی‌سی‌تی کشور بپردازیم.

بدون شک یکی از رویدادهای مهم در حوزه آی‌تی در سال جاری موضوع سرشماری اینترنتی امسال است که با توجه به الکترونیکی بودن آن برعکس سال‌های گذشته، اتفاقی مهم و قابل توجه بود.
این اولین سال است که سرشماری نفوس و مسکن بر پایه اینترنت انجام شد. بخش قابل ملاحظه‌ای از مردم خودشان به سایت سرشماری مراجعه کرده و اقدام به ثبت اطلاعات خانوار خود می‌کردند. اتفاقی که بسیار مهم و حائز اهمیت بود. به همین دلیل یکی از بیشترین کلیدواژه‌های جست‌وجو شده در سال جاری "سرشماری اینترنتی سال 95" است. بیشترین استان‌هایی که این کلیدواژه را جست‌وجو کردند به ترتیب استان‌های کهگیلویه و بویراحمد، قزوین، سیستان و بلوچستان، خراسان رضوی و اردبیل بوده‌اند.

"سامانه بام" بانکداری الکترونیکی بانک ملی ایران دیگر کلیدواژه جست‌وجو شده در این لیست است که استان ایلام بیشترین میزان جست‌وجوی آن را به خود اختصاص داده است. پس از آن نیز استان سیستان و بلوچستان و خراسان شمالی بیشترین میزان جست‌وجو را داشته‌اند. "انتقال وجه بانک ملی" و "ثبت نام در سامانه بام" دیگر کلیدواژه‌های جست‌وجو شده در حوزه بانکداری اینترنتی و بانک ملی هستند.

"ثبت نام تک کارت فرهنگیان" دیگر کلید واژه جست‌وجو شده در حوزه دولت الکترونیکی است. تک کارت فرهنگیان کارت شناسایی چند منظوره مخصوص فرهنگیان است که به تدریج و در آینده آنها را از خدماتی از جمله بانکی، کارت بلیت، بیمه و خدمات رفاهی در آینده برخوردار خواهد کرد و جایگزینی برای کارت‌های شناسایی موجود است. استان سیستان و بلوچستان بیشترین میزان جست‌وجوی آن را داشته‌اند. استان‌های لرستان و کهگیلویه و بویراحمد نیز دیگر استان‌ها هستند.

سامانه ابلاغ الکترونیکی قضایی (ثنا) دیگر کلیدواژه جست‌وجو شده از سوی کاربران ایرانی در سال 95 هستند. این سامانه همانطور که از نامش پیداست به موجب قانون جدید آیین دادرسی کیفری، به ابلاغ و تحویل اوراق قضایی قوه قضائیه به شکل الکترونیکی می‌پردازد. نحوه کارکرد این سامانه نیز به این‌صورت است که پس از ثبت نام در این سامانه و ورود به آن توسط کد ملی و رمز ده رقمی می‌توانید ابلاغیه‌های خود را مشاهده کده و نسبت به آن اقدامات بعدی را انجام دهید. همچنین این سامانه به صورت پیامک نیز شما را از آخرین ابلاغیه‌های خود باخبر می‌سازد. استان‌های چهارمحال و بختیاری، کرمانشاه و لرستان بیشترین میزان جست‌وجوی این سامانه را داشته‌اند.

سیب – سامانه یکپارچه بهداشت - و ثبت نام در آن دیگر کلیدواژه جست‌وجو شده در حوزه دولت الکترونیکی است. این سامانه به منظور ساماندهی اطلاعات پایگاه‌های سلامت خانواده و خانه‌های بهداشت تدوین شده است و جایگزین شیوه سنتی و کاغذی موجود در دسترسی به اطلاعات بیماران است. استانه‌ای کردستان، اردبیل و چهارمحال و بختیاری بیشترین میزان جست‌وجوی ان کلیدواژه را دارند.

اگرچه در گزارش حاضر تنها 5 کلیدواژه پر جست‌وجوی ایرانی‌ها در حوزه فاوا و در سال 95 مورد بررسی قرار گرفته بود، اما همین موارد انگشت شمار نیز پیام‌های زیادی در دل خود دارند.

نخست آنکه مردم سراغ سامانه‌هایی رفته‌اند که از سه حالت خارج نبوده است، یا ناچار به مراجعه بوده‌اند، یا تشویق به مراجعه شده‌‌اند و یا نیاز و کاربری مناسب موجب استفاده از آنها شده است.

دوم آنکه برخی از این سامانه‌ها از سوی شهرهای دورتر از پایتخت بیشترین فراوانی جست‌وجو را داشته‌اند که این امر گویای کمبود تبلیغات و عدالت اطلاع‌رسانی در نقاط مذکور است که به ناچار می‌بایست نیاز خود را از طریق گوگل رفع کنند. حال آنکه برای مثال در کلان‌شهری همچون تهران به علت وجود ابزارهای متعدد رسانه‌ای و تبلیغاتی این اطلاعات به اشکال دیگر در اختیار مردم قرار گرفته است.

سوم آنکه اگر مردم از وجود خدماتی کاربردی و تسهیل‌کننده آگاه شوند، خود به دنبال استفاده از آن می‌روند.

چهار آنکه از نکته مهم رایگان بودن خدمات الکترونیکی نیز نباید غافل بود که خود انگیزه‌ای برای جست‌وجو و یافتن آنها شده است.

و پنجم اینکه نتایج به دست آمده نشان می‌دهد که نیاز بخش زیادی از مردم (به استثنای برخی کلان‌شهرها) بیشتر به سمت خدمات غیر سرگرمی و تفریحی بوده است.

تبعات یک رویکرد یکسویه

دوشنبه, ۹ اسفند ۱۳۹۵، ۱۲:۳۳ ب.ظ | ۰ نظر

علی شمیرانی - این روزها شاهد پمپاژ نوعی از اخبار در برخی خبرگزاری‌ها و سایت روابط‌عمومی نهادهای دولتی هستیم که در نوع خود کاملا بی‌سابقه است. این اخبار یک ویژگی متحد و خاص دارند و آن تبلیغات محض برای برخی کسب‌وکارهای اینترنتی است.

مداخلات هرج‌ومرج‌گونه

يكشنبه, ۸ اسفند ۱۳۹۵، ۱۰:۲۴ ق.ظ | ۰ نظر

زهرا میرخانی - هفته گذشته معاون فناوری و نوآوری وزارت ارتباطات از اختصاص بودجه وام وجوه اداره‌شده برای حمایت و تولید اپلیکیشن‌هایی همچون "دایرکتوری تامین‌کنندگان عروسی" ، "درخواست تاکسی‌یاب اینترنتی" و "سفارش آنلاین غذا" خبر داد.

قابل توجه مبلغان کسب‌وکارهای نوپا

شنبه, ۷ اسفند ۱۳۹۵، ۱۰:۱۰ ق.ظ | ۰ نظر

علی شمیرانی - مدتی است که بار دیگر بحث کسبوکارهای نوین در حوزه ICT بالا گرفته است. علت این افزایش توجهات بهخاطر آثار طبیعی این فعالیتها بر کسبوکارهای سنتی است. در این میان همچنین شاهد شکل‌گیری جبهه‌ای جدید از مبلغان کسب‌وکارهای مذکور، با حضور افرادی هستیم که تا پیش از این مرسوم و معمول نبوده است. در اینخصوص اما نکاتی قابل توجه است:

1- این روزها هر فردی اعم از مقام دولتی یا غیردولتی، در هر بستری از پیامرسانهای موبایلی و شبکههای اجتماعی گرفته تا استفاده از ابزاری همچون رسانهها، روابطعمومیها و همایشها، بهشدت در حال تبلیغ نام و عملکرد کسبوکارهای نوین و اینترنتمحور هستند. اینکه چه شده که برخی از این کسبوکارها توانستهاند مرز نانوشتهای همچون ممنوعیت تبلیغ دولتیها را حذف کنند هم در نوع خود مقولهای است که موضوع این نوشتار نیست؛ چراکه پیشتر روال به گونهای دیگر بود.

2- بههرحال کسبوکارهای نوین (بهویژه تعداد خاصی از آنها) باید بسیار خشنود باشند که امکانات گسترده و بی‌سابقه دولتی و غیردولتی برای تبلیغ رایگان و شبانهروزی ایشان به راه افتاده است. شرایطی که تقریبا تمامی شرکتهای قدیمی و معتبر در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات از آن بیبهره هستند و برای رساندن مسایل، مشکلات، عملکرد و خدمات خود باید هزینههای سنگینی را بپردازند.

شاید اگر ارزش این تبلیغات رایگان به تومان تبدیل میشد، هیچیک از این کسبوکارهای نوین با وجود درآمدها و سرمایههای میلیاردی نیز از پس آن برنمیآمدند.

3- جان کلام مبلغان دولتی و غیردولتی کسبوکارهای نوین، حول چند محور لزوم کارآفرینی، بهرهگیری از مواهب فناوری، ارایه خدمات ارزان و آسان به مردم، حمایت از جوانان و مقولاتی از این دست است که هیچ عقل سلیمی با آن مخالف نیست.

4- اما با وجود تمام مواردی که ذکر شد، برخی از مبلغان کسبوکارهای نوین، عمدا سعی در سانسور و به انحراف کشاندن حرف و نظر مخالفانی دارند که درواقع روی دیگر و گریزناپذیر این ماجرا هستند. واقعیت آن است که به شکلی «طبیعی» با ایجاد هر شغل به کمک ابزارهای فناورانه، یک یا چند شغل سنتی در معرض خطر و نابودی قرار میگیرند.

به عبارت دیگر روی دیگر این ماجرا کسبوکارهای سنتی هستند که برای فعالیتهای خود از هفت‌‌خوان رستم باید عبور کنند. بماند که این کسبوکارها نه میخواهند و نه اصولا میتوانند جلوی پیشرفت فناوری و کسبوکارهای نوین را بگیرند. وانگهی این روزها با وجود این همه نهادهای مسوول و نظارتی، متخلفان در قمارخانههای اینترنتی، سایت‌های غیرقانونی همسریابی، فروش مواد مخدر، فروش فیلترشکن، سایتهای ناقض کپیرایت و غیره به میزان نامحدود مشغول به کار هستند و گویی مهارناپذیر شدهاند.

5- پس آقایان مبلغ و حامی کسبوکارهای نوین! لطفا توجه داشته باشید که اینجا بحث بر سر رقابتهای سالم، قانونمند و عادلانه اقتصادی در کشور است. حالا بر هر بستری که میخواهد، باشد. حتی تاکسیداران معترضی که اخیرا جلوی مجلس تجمع کرده بودند نیز به فناوری «آری» گفتند. با این اوصاف اما همچنان برخی مبلغان دولتی و غیردولتی کسبوکارهای نوپا با استفاده از ابزارهای مختلف، تعمدا، معترضان را متهم به انحصارگرایی و عقبماندگی کرده و می‌کنند. (البته درخصوص اهداف ظاهری و پنهان این مبلغان نیز گمانههایی در جامعه مطرح است که آن هم موضوع نوشتار دیگر است).

6- درنهایت اینکه برای حل آثار و تبعات «طبیعی» این تغییرات جدید در فضای اقتصادی و کسبوکارهای کشور دو راه وجود دارد؛ راه نخست نادیدهگرفتن و سانسور صدای مخالفان است که بعید است راه کمهزینه‌ای باشد و میتواند زمینهساز بروز صدماتی شود.

و راه دوم فراهمسازی بستر فعالیت شفاف، عادلانه، قانونمند و رقابتی میان کسبوکارهای سنتی و نوین است؛ راهی که بهمراتب معقولتر و ارزانتر است.

بدیهی است مادامیکه با شعار و سخنرانی، عملا راهحل نخست در پیش گرفته شود، علاوه‌‌بر وقوع اعتراضات صنفی، شائبه رانتها و روابط اقتصادی پشتپرده مطرح شده و چنانچه روزی موضوع از دستور کار نهادهای تخصصی و مسوول خارج شده و پای نهادهای امنیتی و نظارتی به این فضا باز شود، جای گله و تعجب نیست.

عباس پورخصالیان - گذار از دولت الکترونیکی به «دولت باز» در ایران حداقل دو مانع جدی دارد: 1) اتلاف داده‌ها در فرایند برگیری، ؛ و 2) داده‌های تاریک و مشکلات برگیری و تحلیل آنها.

من پیش از این، درمورد تصمیم اخیر دولت به ایجادِ "مرکز داده دولت به نشانی data.gov.ir"، در یادداشتی که تحت عنوان «ارتقایِ e-Gov. به Open Gov.  در ایران» در همین هفته‌نامه منتشر کردم، متذکر شدم که اگر "مرکز داده دولت" ایجاد شود و توسعه یابد، دولت الکترونیکی ایران گامی به پیش می‌نهد و به «دولت باز» تبدیل می‌شود.‌

اکنون می‌توان پرسید: میزان باز بودن و گشودگیِ "مرکز داده دولت" به چه سنجه‌هایی ربط دارد؟

بدون شک، شکل‌گیری دولت باز در ایران با موانعی جدی رو به رو ست که دست‌کم دو مانع معمول درکشور، اتلاف داده‌ها در اثر بی‌سروسامانی دیوان-داری و بی‌اعتنایی به داده‌برگیری سامان‌مند است.

اما مهم‌تر از جلوگیری از اتلاف داده‌ها و بازیافت و روشن‌سازی داده‌های تاریک، مردمی‌سازی دولت‌مداری باز (Open Governance) است که از طریق بسیج دانشگاهیان، جامعه مدنی و بخش خصوصی در فرایند گشایش هرچه بیشترِ عرصه عمومی ممکن می‌گردد.

 

معضلی به نام «اتلاف داده‌ها»

بنا به تعریف: اتلاف داده‌ها (Data Loss ) ناشی از نوعی خطا در سامانه‌های اطلاعات است که در آن، اطلاعات در اثر قطع فعالیت و ازکارافتادگی دستگاه-های ذخیره‌سازی، انتقال، پردازش و تحلیل معدوم می‌شوند درحالی که داده-های همزمان یا قبلاً ذخیره‌سازی، انتقال، پردازش و تحلیل شده در سامانه-های پشتیبان (systems backup) نیز به عللی بدون بازیافت از دست می‌روند.

طی چهل سال فعالیتم در بخش‌های مختلف فاوای کشور، بارها شاهد تلف شدن داده‌ها و اطلاعات به دلایل مختلف بوده ام. برای مثال، در شرکت دولتی مخابرات ایران، داده‌های دیجیتالی ترافیک تلفنی خطوط ارتباطی، بجای آن که دیجیتالی احصا و دیجیتالی پردازش شوند، توسط چاپگر روی کاغذ، درج می‌شدند و درنتیجه، کوه عظیمی از کاغذ تولید می‌شد که بررسی و تحلیل آن از توان مهندسان ترافیک تلفنی خارج بود و این کوه کاغذی چون جاگیر بود، پس از مدتی بدون استفاده، دور ریخته می‌شد. دلایل دیگری که موجب اتلاف داده‌ها می‌شدند و شاید هنوز می‌شوند، عبارتند از: 

•             فقدان ظرفیت لازم برای تحلیل داده‌ها،

•             تجدید ساختار و در نتیجه ایجاد ساختارهای جدیدی که مدیران تازه-کارشان، ارزش داده‌ها و اطلاعات ذخیره شده را دست کم می‌گیرند،

•             تغییر فناوری و گسست‌آفرینیِ فناوری‌های جدید که با گسست مدیریت‌های مستعجل تشدید می‌شود،

•             جابجایی بایگانی‌ها و انحلال سازمان‌ها که باعث از دست رفتن داده‌ها، اطلاعات و دانش سازمان می‌شوند.

در فرایند خصوصی‌سازی شرکت دولتی مخابرات ایران و تقسیم آن به چند شرکت، بایگانی‌ها، داده‌گان‌ها، و بانک‌های اطلاعات که برای خریداران نه تنها ارزشی مشهود نداشتند بلکه دارای بار مالی نیز بودند، در بهترین حالت، چندپاره شدند، و در بدترین حالت از میان رفتند.

نمونه دیگر اتلاف داده‌ها که همگی تجربه اش کردیم: انحلال سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی در تمام استان‌های کشور در دوران دولت دهم است که طی آن، داده‌های دولتی/ مدیریتی ذی‌قیمت بی‌شماری تلف شدند و سازمان مدیریت و برنامه‌ریزیِ مجدداً برقرار و رسمی شده در دولت یازدهم را تا حدود زیادی فلج کرده اند.     

 

مشکلی به نام «داده‌های تاریک»

چون مبتکر اصطلاح "داده‌های تاریک" شرکت گارتنر است؛ می‌توان به اصل تعریف گارتنر پرداخت و گفت: داده‌های تاریک عبارتند از

"the information assets organizations collect, process and store during regular business activities, but generally fail to use for other purposes."

به عبارت دیگر: داده‌های تاریک (یا تیره) داده‌هایی هستند که از طریق پردازش‌های مختلف در و از شبکه‌های رایانه‌ای احصا می‌شوند؛ اما به دلایلی بررسی نمی‌شوند و برای تصمیم‌گیری‌ها مورد استفاده قرار نمی‌گیرند.

یکی از دلایل به وجود آمدن داده‌های تاریک، توانایی عظیم سامانه‌های فاوا برای گردآوری سریع داده‌های حجیم و محدود بودن ظرفیت سازمان برای تحلیل آنها است.

به برآورد آی.بی.اِم : تقریبا 90 درصد از اطلاعات تولید شده توسط حسگرها و مبدل‌های آنالوگ به دیجیتال، هرگز استفاده نمی‌شوند.

چنین تخمین زده می‌شود که اکثر شرکت‌ها تنها 1٪ از داده‌های خود را تجزیه و تحلیل می‌کنند و اغلب داده‌ها و اطلاعات سازمانی را تنها به دلیل پیروی از مقررات و قوانین حاکم، بدون تحلیل در بایگانی‌های راکد نگه می-دارند.

اکنون به دلیل ارزان شدن سامانه‌های ذخیره‌سازی داده‌ها، اطلاعات بسیار حجیمی ذخیره می‌شوند، اما چون تامین امنیت داده‌ها معمولا مستلزم هزینه‌کرد مبالغی گزاف است و ظرفیت تحلیل‌گری نیز به تناسب افزایش حجم سامانه‌های ذخیره‌سازی داده‌ها، افزایش نمی‌یابند، سازمان‌ها کم می-آورند و هر روز بیش از پیش، داده‌ها و اطلاعات بیشتری تلف می‌شوند.

 

 نشست "داده‌های تاریک"

در چهل و هفتمین جلسه از سلسله نشست‌های «علم اطلاعات و دانش-شناسی» که در روز شنبه 23 بهمن 1395 در حسینیه ارشاد توسط مصطفی امینی (دبیر جلسه و دبیر تاکنونی این نشست‌ها) برگذار شد و به روشن‌سازی چیستی "داده‌های تاریک" اختصاص داشت، خانم حمیده جعفری (دانشجوی دکتری علم اطلاعات) و مهندس امیر صدیقی (بنیان‌گذار شرکت نوپای "ریکامندر") به این موضوع پرداختند.

دانشجویان، علاقه‌مندان و فعالان این حوزه می‌توانند پاورپوینت‌های ارائه شده در این جلسه را در کانال تلگرام حسینیه ارشاد مشاهده و دریافت کنند.               

 

اهمیت سلسله نشست‌های «علم اطلاعات و دانش‌شناسی»

من برای نخستین بار است که در سلسله هم‌اندیشی‌های برگذارشده در حسینیه ارشاد تحت عنوان «علم اطلاعات و دانش‌شناسی» همواره شاهد حضور همزمان نمایندگانی از صنعت، دانشگاه و دولت (صدد) بوده و هستم. می‌دانیم که سال‌هاست، کنگره سراسری همکاری‌های دولت، دانشگاه و صنعت توسط جمعیت ایرانی پیشبرد ارتباط دانشگاه و صنعت، با حمایت کمیسیون ملی یونسکو و «وزارت‌های علوم، تحقیقات و فناوری» (عتف) به علاوه ی «وزارت صنعت، معدن و تجارت» (صمت) با هدف بررسی و تعیین نقش دولت در تحکیم ارتباط دانشگاه و صنعت و دستیابی به ساز وکارهای لازم و تعیین راهکارهای مناسب در این زمینه توسط دکتر مسعود شفیعی، رئیس دانشگاه فنی و حرفه‌ای و دبیر دائمی کنگره همکاری‌های دولت، دانشگاه و صنعت برای توسعه ملی برگذار می‌شود؛ آنهم با مخارج فراوان و حاصل اندک! دلیل بی حاصلی یا کم‌بروباری 19 کنگره تاکنون برگذار شده ی همکاری‌های دولت، دانشگاه و صنعت برای توسعه ملی، تنها این بوده است که این سلسله از کنگره‌ها، عمدتاً "دولتی" سامان‌دهی می‌شوند و به زحمت می‌توان در آن‌ها نقش فعالی از سوی بخش خصوصی مشاهده کرد!

برخلاف کنگره‌های پر طمطراق مذکور، سلسله هم‌اندیشی‌های برگذارشده در حسینیه ارشاد تحت عنوان «علم اطلاعات و دانش‌شناسی» بی تکلف، پربار و با حضور داوطلبانه صنعت‌گران (استارت‌آپ‌های حوزه فاوا)، دانشگاهیان و دولتی‌ها برپا می‌شود و تمام سخنرانی‌ها و پرسش و پاسخ‌ها، همزمان از رادیو اینترنتی ارشاد برای دریافت از طریق رایانه، تبلت و گوشی تلفن همراه در سراسر جهان پخش می‌شود.

لذا توصیه من به برگذارکنندگان محترم، بخصوص به خانم دکتر مهرناز خراسانچی، ریاست محترم کتابخانه عمومی حسینیه ارشاد، این است که تنها به برگذاری و پخش سراسری این سلسله هم‌اندیشی‌ها (که البته کاری اساسی و بدیع است) بسنده نکنند و با سازماندهی پیشران‌ها، تسهیل‌کننده-ها، شتاب‌دهنده‌ها و یاری‌گران، در نهادینه‌سازی انجمن‌های هم‌افزایی «صدد» (صنعت، دانشگاه، دولت) - "صدد"ی مردمی به ویژه در حوزه فاوا، در جامعه مدنی و بخش خصوصی- بکوشند. (منبع:عصرارتباط)