عباس پور خصالیان - اگر هر سال را در 24 ثانيه طي كنيم، هر 150 سال در يك ساعت و هر 3600 سال در 24 ساعت يا در يك روز طي ميشود.
حال فرض ميكنيم سال 2000، آغاز "امروز" تاريخمان باشد. در اين صورت، اكنون كه سال 2004 است، ساعت تاريخ ما، يك دقيقه و سي و شش ثانيه از بامداد امروز را نشان ميدهد.
به همين ترتيب، "ديروز" تاريخمان، از سال 1600 قبل از ميلاد مسيح شروع ميشود و در سال 2000 ميلادي پايان ميگيرد و "پريروز" تاريخ بشر نيز از سال 5200 (ق.م) پايان ميپذيرد.
پس از آنجايي كه در 3300 سال (ق.م) نظام خط تصويري براي نخستين بار در كشور سومر (واقع در بينالنهرين) به كار رفت لذا درست در نيمروز "پريروز" تاريخ بشر، يعني در ساعت 12 ظهر "پريروز" بود كه سيستم خط اختراع شد و از آن زمان تاكنون در كنار سيستم زبان كه رساترين سيستم ارتباطي در تمام طول تاريخ است و خواهد بود، سيستم نگارش را داريم. از ظهر "پريروز" تا حدود ساعت 20 "ديروز" (يعني تا ساعت 8 بعدازظهر "ديروز") دوران طولاني حاكميت بلامنازع خط، ادامه يافت تا اينكه در اين ساعت، ماشين چاپ اختراع شد.
با اختراع چاپ تكامل تدريجي ارتباطات، شتاب فراواني گرفت و پس از طي فقط دو سه ساعت، علوم و فنون جديد يكي پس ديگري به وجود آمدند، ماشين بخار و مولد برق اختراع شدند و كمتر از يك ساعت پيش، تلفن نيز ابداع گرديد. اما در اين يك ساعت اخير، ارتباطات، هر لحظه با تحولي بزرگ روبرو بود به طوري كه بيست و چند دقيقه پيش رايانه به وجود آمد و حدود چهار دقيقه پيش، اينترنت از شبكهمحلي به شبكهاي جهاني تبديل شد.
اين روند تكامل تاريخي ارتباطات را ميتوان به صورت نمودار زير نشان داد:
به اين ترتيب ميتوان حدس زد كه هزاران سال تنها وسيله ارتباطي انسانها، زبان بود و بس اما هنگامي كه نظام خط يا
Writing system به وجود آمد، "كاروان ارتباطات" به حركت درآمد و در سده پانزدهم ميلادي با اختراع چاپ، كاروانيان ارتباطات، سوار بر ماشين زمان شدند و چنان سرعتي گرفتند كه اينك در هر "ثانيه" (يا هر دو هفته)، دگرگوني مهمي در فناوريها، ابزار، سرويسها و حجم محتواي اطلاعاتي ارتباطات رخ ميدهد.
پيشينههاي پريروزترين و ديروزترين ارتباطات
* حدود 3300 سال پيش از ميلاد، خط تصويري در سومر (بينالنهرين) به كار رفت.
* 3200 سال پيش از ميلاد، جوهري متشكل از دوده و سفيده تخم مرغ براي نوشتن خط هيروگليف روي "كاغذ" پاپيروس در مصر، ساخته شد.
* 2500 سال پيش ميلاد، عددنويسي ويژهاي كه در آن ارزش هر رقم را مكان رقم تعيين ميكرد، ابداع شد.
* 1350 سال پيش از ميلاد، اعداد دهدهي در چين به كار گرفته شد.
* 1300 سال پيش از ميلاد، نمادگذاري براي نتهاي موسيقي در سوريه ارائه شد. 875 سال پيش از ميلاد، نماد صفر (0) در هند ابداع شد.
* 430 سال پيش از ميلاد، تلگراف نوري كه در آن طرز حركت مشعل افروخته، حروف رمزي معيني را نشان ميداد، در يونان به كار رفت. اين حروف رمزي را مورخ يوناني: "پولي بيوس" اختراع كرده بود.
* 165 سال پيش از ميلاد، در پرگاموم (واقع در جنوبغربي تركيه) كاغذي از پوست گوساله اختراع شد.
* حدود يكصد سال پيش از ميلاد، اعداد منظمي توسط چينيها، معرفي شدند.
* 70 سال پيش از ميلاد، روش تندنويسي (موسوم به "تيروني") در رم ابداع شد.
* سال 650 (قرن هفتم پس از ميلاد)، نوعي چاپ با استفاده از مهر چوبي در چين به كار رفت.
* سال 868، نخستين كتاب چاپ شده با مهرچوبي حاوي آموزههاي بودا، در چين پديد آمد.
* سال 950، چرتكه از آسيا وارد فرانسه شد.
* سال 1040، روش جديد نتنويسي موسيقي با استفاده از خطوط حامل، در جنوب اروپا ابداع شد.
* سال 1100، چاپ رنگي اسكناس، در چين رايج شد.
* سال 1136، عددنويسي عربي در ايتاليا به كار رفت.
* سال 1232، چينيها از بادبادك براي پيامرساني نظامي استفاده كردند.
* سال 1260، در سوريه و مصر از كبوتر براي پيامرساني استفاده كردند.
* سال 1477، دستگاه چاپ توسط يوهان گوتنبرگ اختراع شد.
از اين تاريخ به بعد تحولات روي داده در تكامل ابزار و وسايل ارتباطي به قدري شديد و كوتاهمدت بوده است كه براي ضبط و تدوين گامهاي آن، بايد كتابي به نسبت قطور نوشته شود.
برخي از مهمترين گامهاي تحول وسايل ارتباطي در 150 سال اخير
* سال 1850، اختراع ماشين تحرير با نوار جوهردار توسط اليور ادي آمريكايي
* سال 1851، كابلكشي زيردريايي در درياي مانش براي برقراري ارتباط تلگرافي و تاسيس خبرگزاري رويتر (توسط يك آلماني به همين نام).
* سال 1854، اختراع شيشه عكاسي خشك با پوشش ژلاتين توسط (جان كابوت انگليس).
* سال 1858، اختراع نوار پاسخ يا نوار كاغذي سوراخ شده براي ثبت پيام تلگرافي.
* سال 1860، ايجاد پست اكسپرس در آمريكا.
* سال 1865، ITU يا اتحاديه بينالمللي تلگراف (و بعداً مخابرات) تاسيس شد.
* سال 1886، بهرهبرداري از نخستين كابل كارآمدي كه در اقيانوس اطلس كشيده شده.
* سال 1867، به كارگيري صفحه كليد براي ماشين تحرير توسط (كريستوفر شولتنر در آمريكا).
* سال 1871، اختراع تلگراف نوري به هنگام در محاصره قرار داشتن پاريس، توسط "ژول ليساژو" فرانسوي
* سال 1874، ابداع كد دهدهي براي رمزگذاري كتابها توسط "ديويي" در آمريكا.
* اختراع تلفن گراهام بل در آمريكا.
* اختراع فونوگراف (يا دستگاه ضبط صوت) توسط اديسون در آمريكا.
* سال 1878، اختراع ميكروفون توسط (ديويد هيوز) در انگلستان.
* سال 1884، قلم خودنويس به نام لوئيس واترمن آمريكايي به ثبت رسيد.
* سال 1887، زبان بينالمللي اسپرانتو توسط يك لهستاني به نام(لودويك زامنهوف)ابداع شد.
* سال 1888، دستگاه تكثير استنسيل توسط (داويد گشتنر) در انگلستان اختراع شد.
* سال 1889، فيلم 35 ميليمتري توسط اديسون اختراع شد.
* سال 1890، دستگاه كارت پاسخ يا كارتهاي سوراخ شده براي آمارگيري توسط (هرمان هالويت) در آمريكا اختراع شد.
* سال 1891 دوربين فيلمبرداري "كينوسكوپ" توسط اديسون اختراع شد.
* سال 1892 نخستين مركز تلفن خودكار توسط (المون استروجر) در آمريكا اختراع شد.
* سال 1893 نخستين استوديوي فيلمسازي توسط اديسون افتتاح شد.
* سال 1894، ارتباطات راديويي را مخترع ايتاليايي، "ماركوني" پديد آورد.
* سال 1899، تقويت كننده قابل تلگراف زيردريايي توسط مهندس انگليسي، سيدني براون اختراع شد.
* سال 1900، سينما با پرده عريض عرضه شد.
* سال 1901، سمعك الكتريكي نوآوري شد.
* سال 1902، ماشين تحرير برقي روانه بازار شد.
* سال 1904، دستگاه پيامگير تلفن اختراع شد.
* سال 1905، دستگاه شمارهگير تلفن توسط استروجر اختراع گرديد.
* سال 1906، پخش راديويي تجاري در آمريكا شروع شد.
* سال 1908، حروف مورس درخواست كمك اضطراري (SOS) با علائم ...ـــ... استاندارد شد.
* سال 1912، گيرنده راديويي هترودين اختراع شد.
* سال 1919، گيرنده راديويي (سوپر هترودين)توسط(ادوين آرمسترانگ)آمريكايي،ابداع گرديد.
* سال 1922، روش ضبط صدا به صورت نوار نوري روي فيلم، ابداع شد.
* سال 1923، لامپ تلويزيوني را مهندس روس تبار آمريكايي، ولادمير زووريكين اختراع كرد.
* سال 1925، فرستنده پرقدرت راديويي امواج بلند در انگلستان ساخته شد.
* سال 1928، دستگاه تلويزيون رنگي توسط زووريكين ساخته شد.
* سال 1929، آغاز پخش تلويزيوني توسط BBS
* سال 1930، رايانه آنالوگ در آمريكا ساخته شد.
* سال 1931، اختراع دوربين الكترونيكي، توسط شركت EMI در انگلستان به ثبت رسيد.
* سال 1932، خدمات تلكس توسط پست انگلستان عرضه شد. در ضمن اصطلاح مخابرات (tele communication) در اين سال به وجود آمد و اتحاديه بينالمللي تلگراف به اتحاديه بينالمللي مخابرات تبديل شد.
* سال 1935، رادار به طور مستقل در ارتش آلمان و انگلستان به كار گرفته شد.
* سال 1939، پخش تجاري تلويزيون سياه و سفيد در آمريكا شروع شد و رايانه الكترونيكي، نوآوري گرديد.
* سال 1940، پخش تلويزيوني رنگي در آمريكا
* سال 1944، دومين رايانه الكترونيكي جهان موسوم به "مارك- ا"، ساخته شد.
* سال 1946، رايانه "ايناك" (انتگرالگيري عددي الكترونيكي) ساخته شد.
* سال 1947، دوربين پولارويد در آمريكا اختراع شد. در همين سال ITU ، به عضويت سازمان ملل درآمد.
* سال 1949، رايانهاي كه با برنامه ذخيره شده كار ميكرد در دانشگاه كمبريج آغاز به كار كرد.
* سال 1950، دستگاه كپيكشي زيراكس ساخته شد.
* سال 1951، اوينواك- ا، به عنوان نخستين رايانه تجاري جهان ساخته شد.
* سال 1952، رايانه ديجيتالي "ادواك" توسط جان فون نويمان در آمريكا نوآوري شد.
* سال 1953، حافظه رايانه با هسته مغناطيسي توسط مهندس چيني تبار آمريكايي "ان وانگ" ابداع شد.
* سال 1955، نخستين رايانه ترانزيستوري به نام "تراديك" در آمريكا ساخته شد.
* سال 1956، نخستين تلفن تصويري يا ويديو فون در آمريكا اختراع شد.
* سال 1958، ضبط صوتهاي استريو ساخته شدند. همچنين مودم با توانايي انتقال كدهاي دودويي ابداع شد.
* سال 1959، تلويزيون ترانزيستوري قابل حمل و نقل در ژاپن ساخته شد.
* سال 1960، ماهوارههاي تعاملي "اكو" به مدار زمين پرتاب شد.
* سال 1962، ماهواره مخابراتي "تل استار" براي پخش برنامههاي تلويزيوني زنده، ميان اروپا و آمريكا پرتاب شد.
* سال 1963، ماشينحساب الكترونيكي روانه بازار شد.
* سال 1964، نخستين واژهپرداز توسط "آي بي ام" روانه بازار شد.
* سال 1965، زبان رايانهاي بيسيك ابداع گرديد.
* سال 1966، فيبرنوري اختراع و به كار گرفته شد.
* سال 1968، حافظه حبابي كه دادهها را حتي هنگام خاموش بودن رايانهها حفظ ميكند، ساخته شد.
* سال 1969، ارسال تصاوير رنگي زنده از ماه به زمين توسط فضانوردان آمريكايي عملي شد. همچنين در اين سال "آرپانت" كه بعدها به "اينترنت" معروف شد، به وجود آمد.
* سال 1970، ديسك نرم وارد بازار شد.
* سال 1971، ماشينحساب جيبي روانه بازار شد و چاپگر نقطه ماتريسي اختراع گرديد.
* سال 1972، ضبط ليزري ديسك ابداع شد.
* سال 1973، آغاز فروش بازيهاي رايانهاي در شركت آتاري آمريكا
* سال 1974, رمزينه يا باركد استاندارد شد.
* سال 1975, نخستين رايانه شخصي (پي سي) و همچنين دستگاه ويديويي خانگي وارد بازار شد.
* سال 1976, چاپگر جوهرپاش توسط "آي بي ام" اختراع شد. همچنين در اين سال نوار ويديويي "وي اچ اس" توسط ژاپنيها روانه بازار شد.
* سال 1977, تلويزيون كابلي با استفاده از فيبرنوري در آمريكا عرضه شد.
* سال 1978, لوح فشرده در آلمان عرضه شد.
* سال 1979, تلويزيون با صفحه تخت در ژاپن و تلفن همراه در سوئد نوآوري شدند.
* سال 1981, ديسك ويديويي سوني روانه بازار شد.
* سال 1982, برنامه رايانهاي صفحه گسترده توسط شركت لوتوس ساخته شد.
* سال 1983, مراكز تلفن مجهز به رايانه و كاملا ديجيتالي در بسياري از كشورها نصب شدند.
* سال 1984, شبكه تلفن همراه در شيكاگو آمريكا راهاندازي شد. همچنين در اين سال اينترنت عملا شروع به كار كرد.
* سال 1985, ديسك CD-ROM و سيستم ويندوز وارد بازار شد.
* سال 1986, ISDN به عنوان فناوري داده روي صوت (روي شبكه تلفن) استاندارد شد.
* سال 1987, نواركاست ضبط صوت ديجيتالي در ژاپن اختراع شد.
* سال 1989, شبكه ISDN در ژاپن شروع به كار كرد.
* سال 1990, پخش تلويزيوني با توان تفكيك بالا (HDTV) در ژاپن راهاندازي شد.
* سال 1991, آغاز برنامههاي LEO (ماهواره هاي مدار پائين زمين)
* سال 1994, آغاز به كار جهاني اينترنت.
* سال 1995, مطرح شدن جامعه اطلاعات در ITU و شروع كار استانداردسازي سري Y در ITU (درباره زيرساخت جهاني اطلاعات)
* سال 1996, همكاري ITU با IETF (سازمان استانداردسازي اينترنت)
* سال 1997, پرتاب نخستين ماهوارههاي LEO به مدار
* سال 1998, پيشنهاد ITU به جامعه ملل درباره برگزاري اجلاس جهاني جهاني جامعه اطلاعات در سال 2003
* سال 1999, ورود رايانههاي دستي به بازار
* سال 2000, نهضت پيشگيري جهاني خطر Y2K و همكاري جهاني براي رفع آن
* سال 2001, رواج SMS در تلفنهاي همراه و مجهز شدن تلفنهاي همراه به قابليت عكسبرداري
* سال 2002, آغاز بهرهبرداري جهاني از (GPRS).
* سال 2003, رونق بهرهبرداري نسل سوم تلفن همراه در ژاپن و برپايي بزرگترين اجلاس مردمي سازمان ملل در مورد جامعه اطلاعات در ژنو
مروري گذرا بر تاريخچه ارتباطات در ايران
همانطور كه گفتم: پيشينه ارتباطات به قدمت طبيعت است. اما پيشينه پست و مخابرات به عنوان دستاوردهاي انساني, به دوران موسوم به (مدرنيته) برميگردند.
بايد توجه داشت كه، اگر چه نهاد (آنگورا) يا (بريد), به عنوان نوعي پست دولتي, از اختراعات ايرانيان به شمار ميآيد اما، شبكه پست عمومي و ايجاد دفاتر پستي براي شهروندان, از سال 1839 ميلادي, در سطح ملي توسط (رولاند هيل) انگليسي باب شد. او همچنين تمبر پستي چسبدار را كه به خاطر قيمت و رنگش, (پني سياه) ناميده ميشد، ابداع كرد.
12 سال بعد از اين ابداع در انگلستان, در سال 1230 هجري شمسي, نخستين اداره پست تحت نام (چاپارخانه), در تهران, داير شد.
در سال (1242 ه.ش) نخستين خط تلگراف ميان شمس العماره و كاخ سلطنتي سلطانيه در زمان صدراعظمي آقاخان نوري (در زمان حكومت ناصرالدين شاه), ايجاد شد.
در همين سال, نخستين ارتباط تلگرافي بين كشوري، از ايران (تبريز) به روسيه برقرار گرديد.
ورود تلفن به ايران در سالهاي (1264 و 1265 ه.ش) توسط يك شركت بلژيكي انجام شد ليكن استفاده از آن عمومي نبود و به كاركنان راه آهن (تهران- ري) محدود بود.
در سال 1266, ه.ش همين شركت بلژيكي, ميان عمارت وزارت جنگ و كامرانيه شميران, ارتباط تلفني برقرار كرد, سپس ارتباط تلفني ميان مقر ييلاقي شاه و عمارات سلطنتي در تهران, توسعه يافت.
از سال (1279 ه.ش) امتيازهاي تاسيس مراكز تلفني در شهرهاي مختلف داده شد.
در سال (1280 ه.ش) نخستين تلفن عمومي در شعاع 24 كيلومتري در تبريز داير شد. پس از آن شهرهاي مشهد و رشت داراي شبكه تلفن شدند.
چهارمين شهر پس از تبريز, مشهد و رشت, شهر تهران بود كه در سال 1285 منجر به شبكه تلفن غيرخودكار شد.
اين شبكه, از مركزي اداري و خطوط تك سيمه تلفن تشكيل ميشد كه مشتركين را به (تلفن چي) وصل ميكرد.
از آنجا كه كيفيت صوتي اين تلفنهاي تك سيمه, بسيار بد بود, لذا در سال 1305 ه.ش در تهران تلفنهايي باب شدند كه داراي دو سيم (حلقه مشترك يا Subscriberloop) و باطري مركزي بودند. در اين سال شمار مشتركين تلفن تهران به 2300 نفر رسيد.
در سال (1308 ه.ش), امور تلفن كشور از وزارت (فوايد عامه) به وزارت (پست و تلگراف), منتقل شد.
از سال 1310, وزارت پست و تلگراف, دو سوم سهام شركتهاي تلفن مشهد, تبريز و رشت را خريداري كرد و نام اين وزارت به وزارت (پست و تلگراف و تلفن) تغيير يافت.
در سال 1316 شركت تلفن (تهران), تعداد 6000 شماره دو هزار شماره قديمي, نصب نمود. اما شركت تلفن, از آنجايي كه خصوصي بود و قادر به سرمايهگذاري كافي در امر شبكهسازي سراسري نبود. در سال 1331, طبق قانون, ملي شد و در همان سال وزارت پست و تلگراف و تلفن, اقدام به سروسامان دادن تلفن در كشور كرد.
نخستين اقدام وزارت پست و تلگراف و تلفن, به كار انداختن 22000 شمارهاي بود كه شركت تلفن از (زيمنس) خريداري كرده بود ولي به علت فقدان منابع مالي نتوانسته بود، آنها را واگذار كند.
سپس قرارداد جديدي با زيمنس امضا شد كه طبق آن 180 هزار شماره جديد خريداري شد. در سال 1348 اولين ارتباط ماهوارهاي ايران در اسدآباد برقرار و از محل قرارداد فوق, 92 هزار و يكصد شماره در تهران نصب شد. در سال 1350, شركت مخابرات ايران تاسيس شد و از اين سال تا 1358, شانزده برنامه توسعه خطوط ارتباطي در تهران پياده شد به طوري كه در آغاز پيروزي انقلاب اسلامي، تعداد شمارههاي منصوبه در تهران به 295622 خط رسيد.
نخستين مركز تلفني كه در آغاز انقلاب اسلامي در تهران, نصب شد, مركز 22 بهمن واقع در زيرزمين ساختمان شماره 2 شركت مخابرات ايران بود.
اما نخستين مركز تمام ديجيتال تهران به طور اتفاقي سه عدد (64) همراه بود: سال 64, مركز محلي تلفن 64 (تهران- دانشگاه) با كانالهاي ارتباطي 64 كيلوبيت برثانيه.
نخستين مركز راهدور تمام ديجيتال در سال 67 در ميدان امام (ره) به جاي مركز الكترومكانيكي SC تهران نصب و بهرهبرداري شد.
از سال 67 تاكنون (82), ظرف پانزده سال اخير, دوران گذر از آنالوگ به ديجيتال در شبكه سراسري به طول انجاميده است و در طي اين سال ها حدود 90 درصد از شبكه سراسري ديجيتال شدهاند.
بزرگترين رويدادهايي كه در سال 82 براي بخش مخابرات كشور روي داد, يكي از مصوبه شوراي عالي اداري در تيرماه 82 در زمينه خصوصيسازي 30 شركت زيرمجموعه شركت مخابرات از طريق بازار بورس و ديگري تصويب نام, وظايف و اختيارات وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات به جاي وزارت پست و تلگراف و تلفن از سوي مجلس شوراي اسلامي در آذر 82 بود.
منبع:www.tcwmagazine.com