براي ارائه تصوير كلان از جامعه اطلاعاتي جمهوري اسلامي ايران لازم است در ابتدا دورنماي اين جامعه ترسيم شده و سپس ويژگيهاي خاص اين جامعه در ايران كه برگرفته شده از اهداف چشمانداز بيست ساله كشور است، تشريح شود؛ دورنماي ياد شده در قالب چشمانداز جامعه اطلاعاتي و ويژگيهاي آن در قالب مختصات ارزشي جامعه اطلاعاتي در ايران ارائه شده است.
به گزارش (ايسنا)، دستيابي به قابليتها و ارزشهاي جامعه اطلاعاتي، هدف مرحلهاي جمهوري اسلامي ايران در مسير رشد و توسعه و در راستاي تحقق اهداف چشماندازي آن است.
با تحقق جامعه اطلاعاتي هر فرد ايراني از هرنقطه از كشور قادر به دستيابي به شبكه اطلاعاتي (ملي و بينالمللي) بوده و به راحتي از قابليتهاي اين شبكه براي تامين نيازهاي اطلاعاتي و دريافت خدمات مورد نياز براي پيشبرد زندگي و انجام كسب و كار خود به زبان فارسي استفاده ميكند.
همچنين منابع انساني كشور از سواد، دانش و مهارتهاي لازم براي انجام فعاليتهاي الكترونيكي و تامين نيازهاي خود و جامعه برخوردار خواهند بود، علاوه بر اين دسترسي به انواع دانش و مهارتهاي بشري براي هر يك از شهروندان در هر نقطه كشور در دسترس خواهد بود و ارتباطات بين آحاد جامعه با بهرهمندي از قابليتهاي شبكهاي و به روشهاي بومي با خط و زبان فارسي گسترش مييابد.
در جامعهي اطلاعاتي استفاده از فنآوري اطلاعات و ارتباطات و قابليتهاي آن بخش قابل توجهي از زندگي روزانه شهروندان و كسب وكار جاري سازمانها را تشكيل ميدهد و درصد قابل توجهي از فعاليتهاي اقتصادي بر بستري از تعاملات و عمليات الكترونيكي استوار است و اطلاعات نقش غالب در ايجاد ارزش افزوده دراين فعاليتها دارد؛ در همين ارتباط دولت و ساير نهادهاي حكومتي نيز ضمن چابكسازي و روانسازي عمليات خود خدمات مورد نياز شهروندان و واحدهاي كسب و كار را به صورت الكترونيكي ارائه ميكنند.
همچنين سياستها و زيرساختهاي سازماني، قانوني، قضايي و امنيتي براي انجام فعاليتهاي مختلف الكترونيكي به روشني وجود داشته و استانداردهاي لازم در اين زمينه تعريف و بكار گرفته شده است.
اما مختصات ارزشي جامعه اطلاعاتي در ايران چيست؟
تحقق جامعه اطلاعاتي در جمهوري اسلامي ايران وقتي واجد ارزش و مطلوبيت است كه داراي ويژگيهاي ارزشي باشد كه ميتوان به مواردي از اين جمله اشاره كرد: شهروندان و سازمانهاي مختلف جامعه مستقل از نوع فكر، مذهب، قوميت، گرايش سياسي، محل سكونت و... امكان اشتراك، دسترسي برابر و عادلانه به اطلاعات، فرصتها و قابليتهاي موجود در شبكههاي اطلاعاتي (ملي و بينالمللي) عمومي را دارند.
همچنين وجه حاكم بر محتواي موجود در شبكههاي عمومي و فضاي الكترونيكي كشور متناسب با مقتضيات ديني، ملي، فرهنگي و اخلاقي بوده و حفظ كرامت انسانها و حقوق كليه شهروندان و سازمانها از اصول حاكم بر آن ميباشد.
كاربستهاي لازم براي توليد علم، دانش و فنآوري پيشرفته در محيط الكترونيكي و غيرالكترونيكي فراهم شده و آحاد مختلف جامعه ضمن مشاركت فعال در اين توليد، از اين امر احساس نشاط و غرور ميكنند.
مورد ديگر اينكه بخش قابل توجهي از آحاد مختلف جامعه به ويژه كاركنان بخش دولتي و خصوصي و تمام تربيت شدگان نظام آموزشي جامعه، افرادي برخوردار از مهارتهاي و دانش روز در استفاده و بهكارگيري فنآوري دنياي شبكهاي بوده و در ضمن مومن منضبط، مسئوليتپذير، رضايتمند، برخوردار از وجدان كاري، مفتخر به ايراني بودن، متعهد به انقلاب اسلامي، داراي روحيه تعاون و سازگاري اجتماعي، داراي قابليت نوانديشي و پويايي فكري و نوآوري ميباشند.
همچنين آحاد مختلف جامعه با بهكارگيري قابليتهاي محيط الكترونيكي احساس مسئوليت و مشاركت بيشتري در اداره امور جامعه و تعيين سرنوشت خود دارند و بازيگران اصلي در جامعه اطلاعاتي شهروندان و سازمانهاي بخش خصوصي بوده و دولت- جز در بخشهاي حاكميتي - حداقل دخالت و حضور در اين عرصه را خواهد داشت.
سازمانهاي مختلف به ويژه دستگاههاي دولتي نيز فعاليتهاي گسترده و متعددي را در زمينه ارائه اطلاعات شفاف، دقيق و درست از اطلاعات مورد نياز شهروندان و سازمانها دنبال ميكنند.
در جامعه اطلاعاتي نظام مديريتي كارآمدي براي هدايت، مراقبت و رصد فعاليتهاي مختلف در جامعه اطلاعاتي و اقتصاد شبكهاي و مديريت تحولات ناشي از حضور در دنياي شبكهاي شكل گرفته است. كاربستهاي بكار گرفته شده براي تامين امنيت ملي، سازماني و فردي در محيط عمومي الكترونيكي، به گونهاي است كه اطمينان لازم را در سطوح مختلف جامعه و دولت براي قرار دادن اطلاعات شخصي و سازماني و تعامل باديگران در محيط شبكه فراهم ميكند.
نظام حقوقي و قضايي حاكم بر فعاليتهاي الكترونيكي هم از سرعت، كارايي و قابليتهاي لازم براي بازدارندگي از وقوع جرم و تخلف از يك طرف، و از ايجاد اطمينان و اعتماد درآحاد مختلف جامعه براي انجام فعاليتهاي سالم از طرف ديگر، برخوردار است و استقرار عدالت محور اصلي اين نظام را تشكيل ميدهد.
تعامل سازندهاي بين شهروندان و سازمانهاي خصوصي و دولتي با جهان در زمينه تبادل اطلاعات و دانش و تعاطي اقتصادي براساس عزت، حكمت و مصلحت برقرار ميباشد و در انجام كليه فعاليتهاي جامعه و به ويژه در فعاليتهاي مرتبط با محيط الكترونيكي رعايت استانداردها و قواعد رفتار حرفهاي يك اصل پذيرفته ميباشد.
حوزه راهبردي جامعه اطلاعاتي ايران
حوزههاي راهبردي جامعه اطلاعاتي، حوزههايي كليدي و محوري هستند كه موجب ميشوند جمهوري اسلامي ايران با توسعه كاربردهاي فنآوري اطلاعات در آنها، شرايط لازم را براي دنياي شبكهاي و بهكارگيري قابليتهاي آن كسب كند كه اين حوزهها براساس دستهبندي ارائه شده در مدل مركز توسعه بينالملل يكي از دانشگاههاي معتبر دنيا (CID) تنظيم شده است كه شامل پنج محور و موضوع ذيل هستند: دسترسي به محيط شبكهاي، توسعه انساني، علم و آموزش شبكهاي، جامعه شبكهاي،
اقتصاد شبكهاي، سياستهاي حاكم بر توسعه جامعه اطلاعاتي
از آنجا كه هر سند مطالعاتي كه به صورتي كلي در دنيا تنظيم شده باشد، نيازمند بوميسازي و انطباق با شرايط ملي است، بخشهاي فوق در هر يك از حوزههاي راهبردي دراين مدل براساس مختصات ارزشي جامعه اطلاعاتي جمهوري اسلامي ايران كه خود برمبناي سند چشم انداز بيست ساله و شرايط و ويژگيهاي كشور تنظيم شده است، تكميل شده و بوميسازي شده است.
حوزه راهبردي توسعه دسترسي به محيط شبكهاي
مباحث اصلي و محوري در حوزه راهبردي دسترسي به فنآوري اطلاعات و ارتباطات، تدوين راهبردها و راهكارهايي است كه بر مبناي آن بتوان مطمئن شد كه منطبق بر ارزشهاي پيش گفته، آحاد جامعه دسترسي سريع، با كيفيت، ارزان و گسترده به ارتباطات با پهناي باند بالا داشته باشد و از اين طريق قابليتهاي لازم براي دريافت خدمات مختلف الكترونيكي و دسترسي به محتواي مناسب را بهدست ميآورند.
جمهوري اسلامي ايران به دنبال توسعه و رسيدن به سطحي از دسترسي به فنآوري اطلاعات و ارتباطات است كه براساس آن؛ دسترسي اختصاصي و عمومي تمامي آحاد و بخشهاي جامعه به ارتباطات ثابت و سيار و با قابليت استفاده از باند پهن به شكلي امن، با كيفيت، ارزان، مطمئن و مبتني بر نيازهاي كاربران براي استفاده از اينترنت، محتواي ديجيتال و ساير خدمات الكترونيكي برمبناي ارزشهاي ديني- ملي فراهم شده باشد.
ظرفيت زيرساخت ارتباطاتي كافي با تاكيد بر توسعه ظرفيتهاي ملي براي پشتيباني از نيازهاي دسترسي بخشهاي مختلف فرهنگي، اقتصادي و اجتماعي كشور و شهروندان، بدون افت كيفيت در كشور وجود داشته باشد. تعرفههاي دسترسي باند پهن به خدمات ارتباطي و اطلاعاتي ارزان و قابل پرداخت براي تقريبا تمامي شهروندان وجود داشته باشد.
پشتيباني فني و آموزشي لازم براي تمامي ذي نفعان در دسترسي به فنآوري اطلاعات و ارتباطات و بازاري رقابتي، پويا و نوآورانه براي سختافزار، نرمافزار و خدمات با تاكيد بر استفاده از توانمنديهاي بومي وجود داشته باشد.
در نتيجه صنعت فنآوري اطلاعات و ارتباطات كشور امكان حضور و رقابت در بازارهاي منطقهاي و بينالمللي را يافته باشد و استانداردهاي لازم براي دسترسي به فنآوري اطلاعات و ارتباطات تدوين و در حال بهكارگيري باشد.
اما ماموريت در زمينه دسترسي به فنآوري اطلاعات و ارتباطات عبارت است از كاهش ميزان شكاف در دسترسي به فنآوري اطلاعات و ارتباطات در نقاط مختلف كشور، ايجاد زيرساخت ارتباطي و قوانين و مقررات مربوط به دسترسي به فنآوري اطلاعات و ارتباطات با پهناي باند بالا، به شكلي امن، با كيفيت، ارزان و قابل اطمينان، فراهم آوردن زمينههاي ايجاد بازار رقابتي در صنعت فنآوري اطلاعات و ارتباطات و استانداردسازي ارائه خدمات فنآوري اطلاعات و ارتباطات.
جامعه اطلاعاتي، محور دستيابي به جامعه دانايي
رشد و توسعه دستاوردهاي فنآوري در طي سالهاي گذشته، جامعه اطلاعاتي را بهعنوان عامل محوري در دستيابي به جامعه دانايي و توسعه و توليد ثروت در كشورهاي توسعهيافته قرار داده است، كاربردهاي فنآوري اطلاعات بهطور چشمگيري تبديل به نيروي محرك رشد فرهنگ و اقتصاد دانايي محور و كارايي آنها شده و تغييراتي اساسي در دنياي پيرامون ما كه در آن زندگي ميكنيم به وجود آورده است.
در اين فضاي ديجيتالي، كشورهاي توسعه يافته همچنان در حال بهرهبردن از منافع بيشمار اين دستآوردها هستند. اين باور در بين كارشناسانان اهل فن وجود دارد كه استفاده درست و مناسب از فنآوريهاي مبتني بر اطلاعات و ارتباطات همچنين ميتواند زندگي 80 درصد جمعيتي را كه در كشورهاي در حال توسعه زندگي ميكنند، بهبود بخشد.
متاسفانه شكاف بزرگ بين كشورهاي ثروتمند و فقير كه در اثر شرايط اقتصادي و اجتماعي آنها شكل گرفته است، در زمينه فنآوريهاي مبتني بر اطلاعات و ارتباطات نيز قابل مشاهده ميباشد.
در حالي كه توسعه و رشد اينترنت و ادامه ديجيتالي شدن جامعه در كشورهاي در حال توسعه يك امر پذيرفته شده و معمول تلقي ميشود، بسياري از كشورهاي در حال توسعه با چالش چگونگي انتخاب راههاي مشاركت و حضور در دنياي در حال تغييرات سريع در اطراف خود مواجه هستند.
اما چالشهاي اصلي كارگزاران اين كشورها اين است كه چگونه فنآوريهاي مبتني بر اطلاعات و ارتباطات ميتواند به علمكرد بهتر سازمانهاي دولتي و كسب و كارهاي خصوصي منجر شده و چگونه اين كشورها ميتوانند با حضور در دنياي شبكهاي و جامعه اطلاعاتي آماده شوند، طوري كه ضمن بهرهمندي از منابع آن از ضررهاي پيش روي نيز جلوگيري كنند؟
شبكههاي جهاني اطلاعاتي گامي مهم در راستاي...
كارشناسان معتقدند كه در حال حاضر يك فرصت يگانه براي بسياري از اين كشورها وجود دارد كه با پيوستن به شبكههاي جهاني اطلاعاتي گامي به سوي دستيابي به دانايي، ثروت و شكوفايي بردارند. كشورهاي در حال توسعه بدون يك تلاش متوازن براي آماده شدن جهت حضور در جامعهاي دانايي محور و اقتصاد جهاني شبكهاي، نميتوانند شكاف بين معيارهاي زندگي در كشورهاي خود با كشورهاي توسعه يافته را پر كنند.
در اين حال اين شكاف همچنان در حال افزايش خواهد بود و استفاده موثر از اين فنآوريها تنها محدود به بخش ثروتمند جهان باقي خواهد ماند.
اما جمهوري اسلامي ايران با تدوين سند چشمانداز بيست ساله خود گامي بلند براي ترسيم وضعيت و جايگاه بلند مدت خود برداشته است، دستيابي به اهداف متعالي مطرح در سند مذكور، نيازمند تكميل با تدوين و اجراي برنامههاي راهبردي و اجرايي پايين دستي است؛ تحقق جامعه اطلاعاتي يكي از اهداف مرحلهاي و ميان مدت براي تحقق اهداف چشمانداز كشور از طريق توسعه و بهكارگيري فنآوري اطلاعات و ارتباطات و بر پايه توليد و استفاده هرچه بيشتر از اطلاعات و دانش در سطوح مختلف جامعه است.
