موضوع تعیین ارزش کالاهای وارداتی همواره یکی از نكتههای مورد اعتراض واردکنندگان بوده است. برای آگاهی از فرآیندهای واردات و تعیین ارزش کالاهای وارداتی به خصوص در عرصه تجهیزات کامپیوتری و دیجیتالی با رسول کوهستانی پزوه، مدیرکل دفتر تعیین ارزش گمرک ایران گفتوگویی انجام دادهایم که ميخوانید:
شیوه ارزشگذاری کالاهای دیجیتال در حوزه دیجیتال چگونه است ؟
يكي از موضوعاتي كه در گمرك براي اجراي مقررات و وصول حقوق ورودی اهميت دارد، تعيين ارزش كالا است. در اين زمينه قانون در ابتداي امر اصل را بر اسناد خريد كالا كه صاحب كالا (واردكننده)به گمرك ارائه ميدهد، گذاشته است. بنابراين اسناد خريد كالا در اولويت قرار دارند. به عبارتي وقتي صاحب كالا، براي ترخيص كالا به گمرك مراجعه ميكند، اسناد خريد خود را به گمرك ارائه ميكند و با اين اسناد كالاي خود را به گمرك اظهار و ارزش کالا را بر اساس اسناد به گمرک اظهار ميكند و گمرك در مرحله رسيدگيهاي بعدی خود به اين ارزش رسيدگي ميكند.
اگر گمرك تشخيص دهد كه ارزش کالا درست و دقيق نيست، آيا خود اقدام به تعیین ارزش كالاها ميكند؟
در مواردي كه گمرك تشخيص دهد ارزش اعلام شده براي كالا نامتناسب است يا اينكه فاكتور خريد كالا قيمت نداشته باشد، يا اينكه كالا اصلا فاكتور نداشته باشد، گمرك بر اساس اصول و روشهایی ارزش كالا را تعيين ميكند. البته گمرك بايد در خصوص اينكه ميگويد ارزش کالا نامتناسب است دليل و مدرك مستند یا دلایل موجه داشته باشد. گمرک از چند روش ارزش گمرکی كالا را تعیین میکند كه ترتیب اجرای این روشها در قانون تاکید شده است.
در مورد كالاهايي كه نوسانات قيمت آنها بسيار سريع است، با استناد به چه چيزي تعيين ارزش ميكنيد؟
در مورد كالاهايي مانند لوازم صوتي و تصويري يا لوازم ديجيتالي يا آن دسته از كالاهاي حوزه كامپيوتر كه قيمت آنها در فواصل زماني كوتاه مانند هر روز يا چند روز در ميان تغيير ميكند، ما نميتوانيم به سوابق ترخيص كالا استناد كنيم. چون اين كالاها مدام با نوسانات قيمت و تغييرات تكنولوژيكي مواجه هستند و در مورد كالاهايي كه مدام تكنولوژيهاي آنها تغيير ميكند، رعایت شرط همزماني خريد امکانپذیر نیست. مثلا از آنجا كه قيمت كالاهايي نظير مادر بورد و رم و ... به طور مداوم تغيير ميكند، ما نميتوانيم به سوابق ترخيص ماه قبل يا هفته قبل كالا استناد كنيم. در اينجا از روش دوم ميتوان استفاده كرد كه بر اساس آن قيمتهاي صادراتي كشور مبدا را مبنا قرار ميدهيم. البته باید توجه داشت قیمتهای صادراتی مستلزم صدور كالا توسط سازنده و تایید مقامات صلاحیتدار در کشور مبدا است كه در خصوص کالاهای بخش IT و دیجیتال اين موضوع امکانپذیر نيست. به همین دلیل ميتوان فهرست قيمتهاي عمدهفروشي كالا در كشور مبدا را از طریق سایتهای اینترنتی به دست بياوريم و آن را مبنا قرار دهيم و بيست درصد از اين قيمت كسر كنيم.
اين بيست درصد به چه دليل كسر ميشود؟
اين بيست درصد، سود عمده فروش است كه بايد درنظر گرفته شود. البته اگر فهرست قیمت خرده فروشي در نظر گرفته شود، بايد چهل درصد از قیمت كسر شود و غير از اين بيست يا چهل درصد ساير مالیاتها كه به كالا در کشور مبدا تعلق ميگيرد بايد از كل قیمت كسر شود. بنابراين اگر گمرك بخواهد سايتهاي اينترنتي خارج از كشور يا قيمت فروش خردهفروشی كالا در كشور مبدا را مبنا قرار دهد، بايد حدود پنجاه درصد از اين مبلغ كسر كند، اما نکتهای که وجود دارد صحت این منابع و قیمتها است و لازم است تا تحقیق لازم به عمل آید.
از بازار داخلي هم در مورد قيمتها استعلام ميكنيد؟
بله. اين روش سوم است كه گمرك براي تعيين ارزش كالا از آن استفاده ميكند، البته استعلام از بازار داخلی بايد در زمان ترخيص كالا صورت گيرد و كالا از نظر قابليت و كشور مبدا و ... با كالايي كه قرار است قيمت آن در بازار، مبنا قرار گيرد يكسان یا مشابه باشد. در اين روش هم اولويت اول قيمت عمده فروشي یا قیمتی که به واردکننده پرداخت ميشود و پس از آن قيمت خرده فروشي يا قيمتي كه توزيعكنندهها ارائه ميدهند مورد بررسي قرار ميگيرد. البته خردهفروشها را ميتوان به دو گروه تك فروشها و توزيع كنندهها تقسيمبندي كرد و گمرک در اینجا قيمت توزيعكنندهها را مد نظر قرار ميدهد.
زمان قيمت گرفتن نيز براي ما بسيار مهم است، زيرا قيمت برخي از كالاهاي حوزه ديجيتال و IT مانند برخی فلزات گرانبها مثل طلا طی یک روز تغيير ميكند.
ما همچنين از برخي از سايتهاي فروش بازار داخلي در مورد قيمتها استعلام ميكنيم، اما با توجه به اينكه قيمتهايي كه اين سايتها ارائه ميدهند معمولا حدود پنج تا ده درصد بالاتر از قيمتهاي واقعي بازار است ما در اين مورد دقت بيشتري ميكنيم.
در حال حاضر گمرك از كدام شيوه بيشتر براي ارزشگذاري كالاهاي حوزه ديجيتال، كامپيوتر و صوتي و تصويري استفاده ميكند؟
در بخش كالاهاي حوزه كامپيوتر، بعد از بررسی اسناد خرید بر اساس اصل اعتماد، عمدتا از روش استعلام از بازار داخلی براي تعیین ارزش استفاده ميشود و معمولا اطلاعات قيمتي از سايتهاي اينترنتي داخلي، بازارهاي عمده مثل بازار کامپیوتر رضا يا روزنامهها و ... گردآوري ميشوند. در حوزه لوازم صوتي و تصويري هم از اين روش استفاده ميشود.
خیلی اوقات واردکنندگانی را ميبینیم که به ارزشگذاریهای کالاها توسط گمرک اعتراض دارند، این اعتراضها آیا راه به جایی هم ميبرد؟
بررسي ارزش كالاي وارداتي وظيفه گمرك است، چون مبناي وصول حقوق ورودي و حقوق دولت ارزش کالا است. گمرك هم به دنبال اين نيست كه بيش از آن چيزي كه دولت مقرر كرده است از واردكنندگان كالا وصول كند. بنابراين اگر واردكنندهاي به ارزش كالاي وارد شده اعتراضي داشته باشد ميتواند اعتراض خود را کتبا به گمرک محل ترخیص اعلام كند و گمرک نیز به موضوع رسیدگی ميكند و پرونده فرد شاكي در كميته فني گمرك مورد بررسي قرار ميگيرد. اگر ادله واردكننده صحيح باشد و حق با او باشد وي به حق خود ميرسد، ولي اگر باز هم اختلاف وجود داشت پرونده به دفتر تعيين ارزش ارجاع ميشود و دفتر تعيين ارزش هم بر اساس چارچوب قوانين گمركی به موضوع رسيدگي ميكند و دفاعیات صاحب کالا را مورد رسیدگی قرار ميدهد و اگر باز هم واردكننده شكايت داشت ميتواند پرونده را به كميسيون اختلافات گمركي یا تجدید نظر ارجاع دهد.
در مورد سيستم متمركز تعيين ارزش گمركي توضيح دهيد. قرار بود اين سيستم از پايان سال 88 به طور آزمايشي در برخي از گمركات كشور به بهرهبرداري برسد.
از جمله مزاياي سيستم متمركز تعيين ارزش گمركي اين است كه در آينده نزديك صاحب كالا ميتواند همه اطلاعات مربوط به كالاي خود را شخصا وارد سيستم كند. از مزاياي ديگر اين سيستم اين است كه اسناد خريد صاحب كالا كه اولويت اول ما در تعيين ارزش كالا است در اين سيستم قابل رويت است. يعني اين اسناد اسكن ميشوند و به صورت pdf در سيستم قرار ميگيرند تا همه گمركات بتوانند آنها را مشاهده كنند. دارا بودن موتور جستوجوي هوشمند براي فراخواني سريع اطلاعات، پالايش و به روزرسانی روزانه اطلاعات گمركي، سرعت گرفتن امور و... از ساير ويژگيهاي اين سيستم است. دسترسي به بخشنامهها، برقراري ارتباط از طريق اينترنت و اينترانت، دسترسي به بانك تعرفههاي كالا ،امكان ثبت هر نوع عملياتي كه فرد روي سيستم انجام ميدهد، پيگيري پروندهها و.... از ويژگيهاي ديگر اين سيستم است. اين سيستم حتي با توجه به بحث دوركاري اين امكان را فراهم ميآورد كه کارشناسان دفتر تعیین ارزش در خانه بتوانند روي اين سيستم وظایف خود را انجام دهند.
گمرک آمارهای واردات پیشرفتهترین تجهیزات دیجیتالی را به صورت کیلوگرم اعلام ميکند، چرا هنوز روش مناسبی برای سنجش تعداد دستگاههای دیجیتالی وجود ندارد؟
تعداد دستگاهها براي ما مشخص است و ارائه آمار به صورت كيلويي به اين معني نيست كه ما تعداد را نداشته باشيم، بلكه ما تعداد کالا و تعداد كل بستهها را داريم.
بر اساس فرم اظهار نامهها صاحب کالا یا نماینده قانونی وی تعداد كل بستهها، تعداد كالا و وزن كالا را به گمرک اظهار ميكند، لیکن بعضا ممکن است در اظهارنامه کلی گویی شود .مثلا در اظهارنامه واردات لپتاپ، تعداد بستهها مشخص شده است، ولي در بسته اصلي هم ممكن است 5 دستگاه لپتاپ باشد. به اين ترتيب تعداد دستگاهها مشخص ميشود، ولي گاه اتفاق ميافتد كه واردكنندهاي در همان اظهارنامه لپتاپ، هارد دیسک هم وارد ميكند وچون کلی اظهار ميكند و ماخذ پرداختی هم یکسان است به دست آوردن تعداد كالاهاي مختلف دقت بيشتري ميطلبد، هرچند که در اسناد مشخص است، اما در اظهارنامه مشخص نيست از اين حجم واردات چه تعدادي لپتاپ است و چه تعدادي هارد دیسک .
به طور كلي در آمار ارائه شده ميتوان به طور تقريبي و با تقسيم وزن كل دستگاهها بر وزن تقريبي يك دستگاه تعداد دستگاههاي وارد شده را به دست آورد، البته با بهرهگیری از سیستم آسیکودای جهانی ارائه آمار دقیقتر خواهد شد.
چرا براي به دست آوردن ارزش كالاها از اتحاديهها كمك نميگيريد؟
ما در حال حاضر با برخي از اتحاديهها و انجمنهای تخصصی همكاري داريم ازجمله انجمن لاستیک، انجمن چوب، انجمن شکر، انجمن محصولات کشاورزی، انجمن صنایع سلولزی و بهداشتی، انجمن صنایع نساجی، اتحادیه ساعت سازان، عینک سازان و... ولي ما با همه اتحاديهها آشنايي نداريم یا بعضا تمایلی به همکاری ندارند. ما انتظار داريم كه همه اتحاديهها و انجمنها و صنوف مختلف كه تخصصي كار ميكنند با ما همكاري كنند و منابع اطلاعاتی و قیمتی کالاهای وارداتی اعم از منابع خارجی و داخلی را در اختیار دفتر تعیین ارزش قرار دهند، چون این موضوع به نفع اعضاي این انجمنها و اتحادیهها است.
با اتحاديه صنف رايانه همكاري نداريد؟
اطلاعي از وجود چنين اتحاديهاي نداريم. شناخت ما با اتحادیهها بستگی به خود این اتحادیهها یا اعضاي آن دارد. دلیل عدم آشنايي ما با چنين اتحاديههايي هم پراکندگی آنها و فعالیت تحت چندین سازمان دولتی و نهاد خصوصی است. مثلا برخی زیر نظر وزارت بازرگانی هستند، برخی زیر نظر وزارت صنایع و برخی زیر نظر اتاق ایران هستند و .... البته ما با سندیکای فنآوری اطلاعات مکاتباتی داشتهایم و هنوز پاسخی دریافت نکردهایم. ما از صنوف تقاضا داريم كه با ما در تعامل باشند و اطلاعات ارزشي كالاها را در بازارهاي جهاني و داخلي و ... در اختيار ما بگذارند.
منبع : دنياي اقتصاد
