بلاتکلیفی آمریکا با رمزارزها به نفع ایران شده است

۲ سال پس از حمله حماس به اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳، خانواده‌های قربانیان، شکایتی را علیه بایننس، یکی از پلتفرم‌های بزرگ رمزارز که سابقه‌ای پر از حاشیه و رسوایی دارد، تنظیم کردند.

در دادخواستی که در تاریخ ۲۴ نوامبر ۲۰۲۵ از سوی نمایندگان بالغ بر ۳۰۰ قربانی و اعضای خانواده‌های آنان ثبت شد، بایننس و چانگ‌پنگ ژائو، مدیرعامل پیشین آن، که اخیراً عفو شده، به نادیده‌گرفتن عامدانه مقررات مقابله با پولشویی و الزامات موسوم به «مشتری خود را بشناس» (KYC) متهم شدند؛ مقرراتی که مؤسسات مالی را ملزم می‌کند هویت طرف‌های درگیر در تراکنش‌ها را شناسایی کنند.

بر اساس این شکایت، بایننس و ژائو، که در سال ۲۰۲۳ به نقض قوانین پولشویی اعتراف کرده بود، با این سهل‌انگاری، به گروه‌هایی مانند حماس و حزب‌الله که ایالات متحده، آنها را تررویستی می‌داند، اجازه داده‌اند حدود یک میلیارد دلار پولشویی کنند.

در این زمینه، بایننس ضمن خودداری از اظهارنظر درباره این پرونده، در بیانیه‌ای اعلام کرده که «به‌طور کامل از قوانین تحریمی شناخته‌شده در سطح بین‌المللی تبعیت می‌کند.» بااین‌حال، مسئله‌ای که شکایت علیه بایننس به آن اشاره دارد، فراتر از گروه‌های تعیین‌شده از سوی آمریکاست.

اتهامات مطرح‌شده درباره ارتباط بایننس و حماس، می‌تواند تنها نوک کوه یخِ چگونگی استفاده از رمزارزها برای تضعیف امنیت جهانی و در برخی موارد، امنیت ملی ایالات متحده باشد.

در ادامه این نوشتار ادعا شده، رمزارزها به کشورهایی مانند کره‌شمالی، ایران، روسیه و همچنین گروه‌های مرتبط با تروریسم و قاچاق مواد مخدر کمک می‌کنند میلیاردها دلار برای تأمین مالی و خرید فناوری‌های مرتبط با برنامه‌های تسلیحاتی غیرقانونی فراهم کنند.

با وجود تداوم برخی اقدامات اجرایی، رویکرد دولت ترامپ در حمایت از رمزارزها می‌تواند توان ایالات متحده را برای مقابله با تأمین مالی غیرقانونی فناوری‌های نظامی تضعیف کند.

در این رابطه کارشناسانی مانند یشا یاداو، هیلاری جی. آلن، گراهام استیل و نهادهای ضدفساد مانند سازمان شفافیت بین‌الملل و حتی خود وزارت خزانه‌داری آمریکا هشدار داده‌اند این رویکرد و دیگر خلأهای قانونی می‌تواند امنیت ملی ایالات متحده را بیش از پیش تهدید کند.

• ابزاری برای دور زدن تحریم‌ها

در ۱۳ سال گذشته، «پروژه امنیت بین‌المللی، بازرگانی و حکمرانی اقتصادی»، پژوهش‌هایی انجام داده و ارتباطات گسترده‌ای با صنعت و دولت‌ها برقرار کرده تا به کشورها در مقابله با اشاعه فناوری‌های خطرناک تسلیحاتی کمک کند. بررسی استفاده از رمزارزها در جمع‌آوری منابع مالی برای تسلیحات و پولشویی، یکی از این پروژه‌هاست.

در این مدت، شاهد افزایش استفاده از رمزارزها برای پولشویی و تأمین مالی برنامه‌های تسلیحاتی بوده‌ایم؛ همچنین از رمزارزها به‌عنوان ابزار نوآورانه برای دور زدن تحریم‌ها استفاده شده است.

در همین راستا، ادعا می‌شود تلاش‌های بازیگران دولتی در ایران، کره‌شمالی و روسیه، بر بهره‌گیری از خلأهای اجرایی، روزنه‌های قانونی و ماهیت مبهم رمزارزها تکیه دارد تا از طریق آن پولشویی کنند و منابع مالی لازم برای خرید فناوری‌های تسلیحاتی را فراهم آورند. برای نمونه، در سال ۲۰۲۴ برآورد می‌شد حدود ۵۰ درصد از ارز خارجی کره‌شمالی از طریق رمزارزهایی تأمین شده باشد که در نتیجه حملات سایبری به دست آمده‌اند.

• یک سرقت بانکی دیجیتال

در فوریه ۲۰۲۵، کره‌شمالی بیش از ۱٫۵ میلیارد دلار رمزارز را از «بای‌بیت» (Bybit)، که یک صرافی رمزارزی مستقر در امارات متحده عربی است، سرقت کرد. این حملات را می‌توان نوعی «سرقت بانکی دیجیتال» دانست. بای‌بیت در حال انجام انتقال‌های معمول رمزارز از کیف‌پول‌های سردِ آفلاین، شبیه یک گاوصندوق در خانه، به «کیف‌پول‌های گرم» بود؛ کیف‌پول‌هایی که آنلاین هستند، اما برای انجام تراکنش‌ها به تأیید انسانی نیاز دارند.

عاملان کره‌شمالی با فریب یکی از توسعه‌دهندگانی که در سرویس مورد استفاده بای‌بیت کار می‌کرد، بدافزاری را نصب کردند که به آنها امکان می‌داد احراز هویت چندمرحله‌ای را دور بزنند. این اقدام به کره‌شمالی اجازه داد مسیر انتقال رمزارزها را به نفع خود تغییر دهد. سرانجام نیز وجوه به کیف‌پول‌هایی تحت کنترل کره‌شمالی منتقل شد، اما بارها از طریق «میکسرها»، با استفاده از چند رمزارز و کیف‌پول دیگر شسته شد تا منشأ و مقصد نهایی وجوه، پنهان بماند. در حالی که بخشی از این وجوه، بازیابی شده، اما مقدار قابل‌توجهی از آن ناپدید شده است.

در نهایت، اف‌بی‌آی این حمله را به گروه سایبری کره‌شمالی موسوم به «TraderTraitor» نسبت داد که یکی از گروه‌های متعدد اطلاعاتی و سایبری است که در حملات سایبری مشارکت دارد.

• عقب‌ماندگی در حوزه امنیت

رمزارزها به دلیل سهولت دستیابی و انتقال بین حساب‌ها و انواع ارزهای دیجیتال و ارزهای رسمی دولتی، آن هم با الزامات اندک یا حتی بدون الزام برای احراز هویت، جذاب هستند.

از آنجا که کشورهایی مانند روسیه، ایران و کره‌شمالی، تحت فشار تحریم‌های بین‌المللی قرار گرفته‌اند، به رمزارزها روی آورده‌اند تا هم منابع مالی جذب کنند و هم مواد و تجهیزات موردنیاز برنامه‌های تسلیحاتی خود را خریداری نمایند.

حتی «استیبل‌کوین‌ها» که از سوی دولت ترامپ به‌عنوان گزینه‌هایی امن‌تر و پشتیبانی‌شده با ارزهای سخت مانند دلار آمریکا معرفی می‌شوند، با سوءاستفاده‌های گسترده مواجه‌اند که به تأمین مالی برنامه‌های تسلیحاتی غیرقانونی و فعالیت‌های مشابه مرتبط است. در این میان، هرچند شبکه‌های مالی سنتی از پولشویی مصون نیستند، اما سازوکارهای حفاظتی جاافتاده‌ای دارند که به جلوگیری از استفاده از پول برای تأمین مالی برنامه‌های تسلیحاتی غیرقانونی کمک می‌کند.

بااین‌حال، تحلیل‌های اخیر نشان می‌دهد با وجود تلاش‌های اجرایی، صنعت رمزارز همچنان در اجرای تدابیر مقابله با پولشویی عقب‌تر از حد لازم است. دست‌کم در برخی موارد، این عقب‌ماندگی، عمدی است، زیرا برخی شرکت‌های رمزارزی ممکن است با انگیزه سود، دلایل ایدئولوژیک یا اختلاف‌نظرهای سیاستی درباره اینکه آیا پلتفرم‌ها باید در قبال اقدامات کاربران فردی پاسخگو باشند یا نه، تلاش کنند کنترل‌ها را دور بزنند.

البته تهدید تنها به جمع‌آوری منابع مالی توسط کشورهای مخالف آمریکا و گروه‌های تروریستی محدود نمی‌شود، هرچند همین موضوع معمولاً تیتر رسانه‌ها را به خود اختصاص می‌دهد. در این راستا، نگرانی فوری‌تر، امکان پولشوییِ بی‌سروصدا بین شرکت‌های پوششی است. این امر به بازیگران کمک می‌کند از نظارت شبکه‌های مالی سنتی بگریزند، در حالی که می‌کوشند وجوه حاصل از سایر فعالیت‌های تأمین مالی یا شرکت‌هایی را که برای خرید تجهیزات و فناوری به کار می‌گیرند، جابه‌جا کنند.

تعداد حیرت‌انگیز تراکنش‌های رمزارزی، کثرت صرافی‌ها و کارگزاران متمرکز و غیرمتمرکز و نیز محدود بودن تلاش‌های مقررات‌گذاری، رمزارزها را به ابزاری بسیار کارآمد برای پولشوییِ وجوه مرتبط با برنامه‌های تسلیحاتی تبدیل کرده است.

این فرایند از فقدان سازوکارهای حفاظتی و کنترل‌های «مشتری خود را بشناس» (KYC) بهره می‌برد؛ کنترل‌هایی که بانک‌ها برای پیشگیری از جرایم مالی ملزم به اجرای آنها هستند. این الزامات باید، و در بسیاری موارد، بر نهادهای بزرگ و کوچکِ دخیل در جابه‌جایی، نگهداری یا انتقال رمزارزها اعمال شود؛ یعنی همان نهادهایی که به «ارائه‌دهندگان خدمات دارایی مجازی» یا VASPها معروف‌اند. بااین‌حال، اجرای مؤثر این مقررات دشوار بوده، زیرا شمارVASPها در حوزه‌های قضایی گوناگون بسیار زیاد است و کشورها از نظر ظرفیت یا اراده برای اعمال کنترل‌ها، وضعیت یکسانی ندارند.

صنعت رمزارز، با وجود آنکه ظاهراً مشمول بسیاری از این الزامات حفاظتی است، اغلب در اجرای قواعد، ناکام می‌ماند یا به‌دلیل ماهیت غیرمتمرکز خود از شناسایی و پیگیری می‌گریزد.

• سرمایه‌های دیجیتال، خطرهای واقعی

پاداش‌ها برای کشورهایی مانند کره‌شمالی می‌تواند بسیار چشمگیر باشد. کره‌شمالی که همواره در دور زدن تحریم‌ها زیرک بوده، بیشترین بهره را از نگاه زودهنگام خود به ظرفیت‌های رمزارز برده است. این کشور منزوی، یک برنامه سایبری گسترده برای دور زدن تحریم‌ها ایجاد کرده که به‌شدت، به رمزارز متکی است. مشخص نیست در مجموع، کره‌شمالی چه میزان پول را از طریق رمزارز برای برنامه‌های تسلیحاتی خود، جذب یا پولشویی کرده، اما در ۲۱ ماه گذشته، دست‌کم ۲٫۸ میلیارد دلار رمزارز سرقت کرده است.

در ادامه این متن ادعا شده، از سوی دیگر، ایران نیز به استفاده از رمزارز برای کمک به فروش نفت مرتبط با برنامه‌های تسلیحاتی، هم برای خود و هم برای آنچه نیروهای نیابتی‌اش نامیده می‌شوند، مانند حوثی‌ها و حزب‌الله روی آورده است. این تلاش‌ها، تا حدی از طریق صرافی‌های رمزارزی داخلی ایران، تقویت می‌شود.

روسیه نیز فراتر از استفاده از رمزارز به‌عنوان ابزاری برای جمع‌آوری منابع مالی و پولشویی گام برداشته و استفاده از رمزارز خود را برای خرید مواد و فناوری‌های تسلیحاتی که جنگ این کشور علیه اوکراین را تغذیه می‌کند، آغاز کرده است.

• تهدیدی برای امنیت ملی

با وجود تهدیدات جدی و رو به تشدید، دولت ایالات متحده در حال عقب‌نشینی از اجرای سختگیرانه قوانین است. در این میان، عفو بحث‌برانگیز چانگ‌پنگ ژائو، بنیانگذار بایننس، توجه بسیاری را به خود جلب کرد، زیرا این اقدام، پیام نگران‌کننده‌ای درباره میزان تعهد آمریکا به اجرای تحریم‌های مرتبط با صنعت رمزارز ارسال می‌کند. اقدامات دیگری مانند مقررات‌زدایی از استفاده صنعت بانکداری از رمزارز و تعطیلی واحد مبارزه با کلاهبرداری رمزارزی در وزارت دادگستری، آسیب جدی به توان ایالات متحده برای شناسایی، مهار و جلوگیری از استفاده از رمزارزها در تأمین مالی برنامه‌های تسلیحاتی وارد کرده است.

ایالات متحده همچنین متعهد شده به «مقررات‌گذاری از طریق پیگرد قضائی» پایان دهد و شماری از تحقیقات مربوط به عدم ۱اجرای مقرراتی را که برای جلوگیری از تاکتیک‌های مورد استفاده نهادهایی مانند کره‌شمالی طراحی شده بودند، متوقف کرده است. این موارد، شامل کنار گذاشتن یک پرونده حقوقی، هرچند پیچیده، درباره تحریم‌های اعمال‌شده علیه یک «میکسر» است که ادعا می‌شد کره‌شمالی از آن استفاده می‌کند.

به نظر می‌رسد این اقدامات، پیام نادرستی مخابره می‌کند. در همین لحظه، رمزارزها به‌طور غیرقانونی برای تأمین مالی برنامه‌های تسلیحاتی‌ای به کار می‌روند که امنیت آمریکا را تهدید می‌کنند. این، یک مشکل واقعی است و باید آن را جدی گرفت.

اگرچه برخی اقدامات اجرایی همچنان ادامه دارد، اما عدم استقرار و اجرای پیشینیِ سازوکارهای حفاظتی به این معناست که رمزارزها همچنان برای تأمین مالی برنامه‌های تسلیحاتی استفاده می‌‌شوند. رمزارزها، کاربردهای مشروعی دارند، اما نادیده گرفتن خطرات پولشویی و دور زدن تحریم‌ها، به منافع ملی ایالات متحده و امنیت جهانی آسیب خواهد زد.