در همین رابطه گزارش تازهای از رسانه هندی The Telegraph India نشان میدهد همزمان با قطع اینترنت در اوگاندا و ایران، استقبال از یک ابزار پیامرسان غیرمتکی به اینترنت بهطور معناداری افزایش یافته است؛ ابزاری که توسط جک دورسی، بنیانگذار پیشین توییتر، طراحی شده و فلسفه وجودیاش دقیقاً برای چنین روزهایی است.
بر اساس این گزارش، قطعیهای اینترنت در اوگاندا باعث شده توجه کاربران به ابزارهایی جلب شود که بدون اتصال به اینترنت و بدون اتکا به سرور مرکزی کار میکنند. این نوع پیامرسانها نه شماره تلفن میخواهند، نه ایمیل و نه ثبتنام به شکل مرسوم.
آنچه این ابزار را متمایز میکند، بازگشت به فناوری بلوتوث است؛ اما نه به شکل ساده و محدود آن.
در این شیوه ارتباط پیامها از طریق پروتکل Bluetooth Low Energy انجام میشود که در شرایط ایدهآل میتواند تا حدود ۳۰۰ متر برد داشته باشد.
فراتر از این فاصله، فناوری «مش» وارد عمل میشود؛ به این معنا که هر گوشیِ فعال، خود به یک گره ارتباطی تبدیل میشود و پیامها را از دستگاهی به دستگاه دیگر منتقل میکند تا به مقصد برسند.
در چنین شبکهای، هر تلفن همراه هم فرستنده است و هم واسطه انتقال. پیامها فقط روی خود دستگاه ذخیره میشوند، بهصورت پیشفرض حذفپذیرند و هیچگاه به زیرساخت متمرکزی متصل نمیشوند؛ رویکردی که کاملاً با نگاه دیرینه جک دورسی به ارتباطات غیرمتمرکز و حفظ حریم خصوصی همخوان است.
طبق دادههای شرکت تحقیقاتی Apptopia، این اپلیکیشن از ابتدای سال جاری میلادی بیش از ۲۸ هزار بار دانلود شده که تقریباً چهار برابر مجموع دو ماه قبل از آن است.
در اوگاندا، این رشد همزمان با فضای ملتهب انتخاباتی رخ داده؛ انتخاباتی که در نهایت به بازگشت رئیسجمهور این کشور برای هفتمین دوره انجامید.
در ایران نیز افزایش توجه به این فناوری، همزمان با اعمال محدودیتهای شدید اینترنتی گزارش شده است.
جک دورسی پیشتر این پروژه را یک «پروژه آخرهفتهای» توصیف کرده و گفته هدفش یادگیری درباره شبکههای مش بلوتوثی، مدلهای ذخیره و ارسال پیام، و الگوهای رمزنگاری بوده است.
اما واقعیت میدانی نشان میدهد این «پروژه آزمایشی» حالا به ابزاری عملی برای شرایط بحران تبدیل شده است.
اگرچه کاربرد چنین فناوریهایی محدود به ایام و وقایع خاص نیست.
این ابزارها در رویدادهای شلوغ که شبکههای موبایل از کار میافتند، در خاموشیهای سراسری برق، یا برای روزنامهنگارانی که به حفاظت از منابع خود نیاز دارند، میتوانند نقش حیاتی ایفا کنند؛ همانطور که در قطعی گسترده برق اسپانیا در سال گذشته نیز مورد توجه قرار گرفتند.
و در نهایت اینکه این موج جدید، یادآور استفاده تاریخی معترضان از فناوریهای ارتباطی در دورههای مختلف است؛ از نقش توییتر در بهار عربی ۲۰۱۱ گرفته تا ابزارهای مبتنی بر بلوتوث در اعتراضات هنگکنگ در سالهای ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰.
از سوی دیگر و در شرایطی که «قطع اینترنت» دیگر یک اتفاق نادر محسوب نمیشود، فناوری، مسیرهای جایگزین خود را پیدا میکند؛ حتی اگر به عقب برگردد و دوباره از بلوتوث شروع کند.
