ITanalyze

تحلیل وضعیت فناوری اطلاعات در ایران :: Iran IT analysis and news

ITanalyze

تحلیل وضعیت فناوری اطلاعات در ایران :: Iran IT analysis and news

  عبارت مورد جستجو
تحلیل وضعیت فناوری اطلاعات در ایران

۱۱۰ مطلب با موضوع «software» ثبت شده است

تحلیل


سید علی اکرمی‌فر - دفتر همکاریهای فناوری ریاست جمهوری - چکیده: امروزه کمتر کسی را می‌توان پیدا کرد که منکر نقش پایه‌ای نرم‌افزار در عصر اطلاعات و ارتباطات باشد. اکثر کشورهای پیشرفته و یا درحال توسعه اهمیت نرم‌افزار را به خاطر ویژگی‌های خاص و بازار بزرگی که دارد درک نموده‌اند و دستیابی به سهمی از این بازار را سرلوحة سیاستهایشان قرار داده‌اند.

بررسی روند تغییرات تکنولوژی در کشورها نشان می‌دهد که کشورهای پیشرفته با سرمایه‌گذاری فراوان و فعالیت زیاد در انواع فنّاوری‌های نو از جمله نرم‌افزار، که تفاوت‌های گوناگونی نسبت به سایر فنّاوری‌ها دارد، به دنبال حفظ موقعیت و برتری اقتصادی و اجتماعی و به طور خلاصه گسترش توسعه‌یافتگی خود هستند. عدم نیاز به مرحلة ساخت تجهیزات و راه اندازی خط تولید، و یا امکان همکاری از راه دور و وسایل کار ارزان و در دسترس، نمونه‌هایی از این تفاوت‌ها است. در این شرایط داشتن یک صنعت نرم‌افزار قدرتمند و پویا، مزیتی رقابتی برای کشورها محسوب شده و به توسعه یافتگی آنها کمک می‌کند.

کلید توسعة صنعت نرم‌افزار تنها آموزش و تربیت نیروی انسانی و اخذ تکنولوژی و خرید تجهیزات نیست؛ بلکه این مهم مستلزم یک سیستم هماهنگ شامل زنجیره‌ای از فرآیندها و عوامل مختلف است. عواملی چون روش‌های بازاریابی و شیوه‌های رقابت، روش‌های مدیریت شرکت‌ها، استراتژی‌های دولت و بنگاه‌های نرم‌افزاری، استانداردها و مراکز تدوین آن، سطح تکنولوژی و روش‌های پیشرفت، آموزش و تأمین نیروی انسانی و ارتباط دانشگاه و صنعت و ارتباط این عوامل با یکدیگر نقش اساسی در توسعة صنعت نرم‌افزار دارند. هدف این مقاله بررسی نقش پژوهش‌های کاربردی در توسعة صنعت نرم‌افزار یا بررسی چگونگی همکاری دانشگاه و صنعت در حوزة فناوری نرم‌افزار می‌باشد.

1- مقدمـه

در سال‌های اخیر پیشرفتهای وسیع و سریع سخت‌افزارها و نرم‌افزارهای کامپیوتری چالش‌ها و فرصت‌های جدیدی را برای دانشگاه و صنعت ایجاد کرده‌اند. در گذشته متخصصین و صاحبنظران پیشبینی می‌کردند که رشد و استفاده از سخت‌افزارهای کامپیوتری تا دهة 50، 60 و یا حداکثر 70 به نهایت خود برسد؛ حال آن که امروزه در هر ماه، جهان تحولات جدیدی را در این حوزه مشاهده می‌کند. متدولوژی‌ها و ابزارهای توسعة نرم‌افزار نیز به سرعت در حال تغییرند. شبکة اینترنت و فرصت‌های بسیار زیادی که بوجود آورده، تغییرات سریع تکنولوژیکی نرم‌افزارها، پیشرفت فوق‌العادة ارتباطات و بسیاری موارد دیگر ضرورت داشتن صنعت و دانشگاه پویا را خاطرنشان می‌سازد. در چنین دنیای متحولی، همگامی و یا حتی جلوتر بودن از تحولات ضروری است. همکاری و ارتباط دانشگاه و صنعت باعث هم‌افزایی آنها می‌شود و از بروز شکاف تکنولوژیکی در کشور جلوگیری می‌نماید.

شرکتها و سازمان‌ها برای حفظ موقعیت و قابلیت رقابت، بایستی با تغییرات تکنولوژی همراه شده و سعی کنند از ابزارهای جدید استفاده نمایند. این کار نه تنها هزینه‌بر بوده بلکه نیازمند ارتقای علمی نیروها و انطباق با ابزارها و متدولوژیهای جدید می‌باشد. همکاری دانشگاه و صنعت می‌تواند به حل این مشکل کمک کند.

سه مرحلة تحقیق و توسعه، تولید و فروش از مراحل اصلی زنجیرة تولید محصولات صنعتی محسوب می‌شوند؛ پس از مرحله تحقیق و توسعه که نمونة آزمایشگاهی ساخته شده و مورد تأیید قرار می‌گیرد، ابزارها و کارخانجات لازم برای تولید انبوه محصول طراحی وساخته شده و مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد. آخرین قدم مرحله بازاریابی و فروش است. در صنعت نرم‌افزار مرحلة تولید وجود ندارد ویا نقش آن کمرنگ است. اصولاً نرم‌افزار پس از مرحلة تحقیق و توسعه آمادة فروش می‌باشد. از آنجایی که عمده کار صنایع غیر نرم‌افزاری بر تولید و روش‌های آن تأکید دارند، می‌توان به تفاوت‌های صنعت نرم‌افزار با سایر صنایع پی برد. در صنعت نرم‌افزار تمرکز بر تحقیق و توسعه است و بنابراین رابطة صنعت نرم‌افزار و دانشگاه بسیار نزدیکتر از سایر صنایع است؛ تحقیق و توسعه یک فعالیت پژوهشی و مشترک بین دانشگاه و صنعت می‌باشد.

تحقیقاتی که در دانشگاهها انجام می‌گیرد در دو گروه تحقیقات پایه و تحقیقات کاربردی طبقه‌بندی می‌شود. تحقیقات کاربردی دانشگاه و تحقیق و توسعه صنعت نرم‌افزار مکمل یکدیگر بوده و نقطة اتصال این دو محسوب می‌شوند. بنابراین توجه به تحقیقات کاربردی می‌تواند ارتباط دانشگاهها را با صنعت نرم‌افزار تقویت کند.

ارتباط دانشگاه با صنعت مزایای فراوانی دارد. یکی از مزیت‌های آن بکارگیری پتانسیل نیروی انسانی دانشگاه در انجام تحقیقات کاربردی واقعی و مورد نیاز صنعت می‌باشد. بسیاری از پروژه‌های دانشگاهی با هدف تولید مقاله تعریف می‌گردد و در نهایت به نتیجه مناسبی نمی‌رسد و حتی رضایت افراد را نیز برآورده نمی‌سازد. در حالی که تحقیقات کاربردی مورد نیاز صنعت باعث می‌شود تا دانشجویان با محیط واقعی بیرون آشنا شوند و برای آینده نزدیک خود تجربه‌های بزرگ کسب نمایند. از دیگر مزایای ارتباط ارتقای کیفیت پژوهشهای دانشگاهی از یک سو و از سوی دیگر ارتقای کیفیت فعالیت‌ها و محصولات صنعتی می‌باشد. این ارتباط همچنین می‌تواند اولویتهای آموزشی و پژوهشی را تعیین نموده و جهت بدهد. با تقویت تحقیقات کاربردی، دانشگاه محلی برای تولید و توسعة تکنولوژی خواهد شد.

هدفدار بودن پژوهش‌ها و کیفیت بالای فعالیتها و محصولات و رضایت شغلی حاصله، یکی از راههای جلوگیری و یا کاهش فرار مغزها می‌تواند باشد. نیروهایی که غالباً نه فقط به خاطر دستمزد بالا، بلکه به خاطر کارهای عالی‌تر و جدیدتر که از تکنولوژیهای نو بهره می‌گیرند به خارج می‌روند، دیگر تمایلی به مهاجرت نخواهند داشت.

در این مقاله به برخی چالش‌های صنعت نرم‌افزار اشاره می‌شود، سپس وضعیت و جایگاه دانشگاه در نرم‌افزار بررسی گردیده و در نهایت تأثیرات متقابل صنعت و دانشگاه در حوزة نرم‌افزار به همراه راه‌حل‌های پیشنهادی ارائه می‌شود.

دنیای نرم‌افزار به شدت در حال تغییر و تحول است؛ بازار آن به صورت نمایی گسترش می‌یابد و هر گونه درنگی باعث حذف شرکتها از صحنة رقابت می‌شود. در کشور ما که هنوز صنعت نرم‌افزار ضعیف است و درست و حسابی پا نگرفته باید برنامه‌های اساسی‌تری داشت.

صنعــت نــرم‌افزار صنعتــی جهانــی است. بــراساس قوانین اندازة اقتصادی و حوزه اقتصادی چنانچه در آینده بسیاری از نرم‌افزارها و خدمات نرم‌افزاری در سطح وسیع و جهانی عرضه نشود به صرفه نخواهد بود. در اثر قوانین فوق کسی که بتواند مشتری بیشتری برای محصولات خود بیابد و محصولات کیفی‌تری را ارزانتر به بازار عرضه نماید برنده خواهد بود و خواهد توانست از قیمت محصول خود بکاهد. صنعت نرم‌افزار صنعتی است که شرط باقیماندن و پویایی در آن، رقابت، آن هم در سطح جهانی است.

قانون اندازة اقتصادی بیشتر در دورة صنعتی مطرح می‌شد. براساس این قانون، تولید بیشتر باعث کاهش قیمت محصول می‌گردد(نمودار شکل 1). البته به دلیل استفاده از مواد اولیه و محدودیت‌های حمل و نقل، خرابی و ضایعات، قیمت کالا از مقدار مشخصی نمی‌تواند کمتر باشد. در اقتصاد اطلاعات قانون حوزة اقتصادی مطرح می‌شود. قیمت نرم‌افزار به دلیل عدم استفاده از مواد اولیه و نداشتن هزینة حمل و نقل و جابجایی می‌تواند تا مرز صفر تقلیل یابد. بنابر این نرم‌افزارهایی که مشتریان بالقوة بیشتری داشته باشند و براساس پارادایم حوزة اقتصادی که در عصر اطلاعات مطرح شده، دامنة بیشتری را پوشش دهند موفق‌تر هستند. به عنوان نمونه می‌توان به شرکت والت‌دیسنی اشاره کرد. این شرکت با تولید فیلم و انیمیشن‌هایی باکیفیت و با استفاده از یک بازار جهانی، محصولاتش را به قیمت هر دقیقه 8 دلار ارائه می‌کند؛ درحالیکه که محصولات معادل و چه بسا ضعیفتر تولید داخل کشور به قیمت هر دقیقه 350 دلار عرضه می‌گردد.

2- چالش‌های صنعت نرم‌افزار

داشتن بازار جهانی برای نرم‌افزار بدون تکنولوژیها و متدولوژیهای جدید نرم‌افزاری، نیروهای فنی و آموزشی دیده، استراتژی و نوآوری امکان‌پذیر نیست. حتی بازار محلی نیز متأثر از بازار جهانی است. وقتی مشتریان دولتی، صنعت داخل را قبول نداشته باشند و مشتریان خصوصی محصول ارزانتری را از شرکتهای خارجی ببینند، مسلماً جایی برای شرکتهای نرم‌افزاری داخل باقی نخواهد ماند، تنها امید بسیاری از این شرکتها زبان بود که با استاندار شدن زبان فارسی و لحاظ آن در یونی‌کد، سنگرهای این حوزه نیز به تدریج درحال تسخیر شدن است. نمونة روشن این ادعا برتری قدرتمندانة نرم‌افزار Word عربی شرکت مایکروسافت بر کلیه ویرایشگرهای فارسی است.

ماهیت صنعت نرم‌افزار برخلاف سایر صنایع، بیشتر تحقیقاتی است. در صنایع سخت‌افزاری پس از تحقیق و توسعه مرحلة تولید و سپس مرحلة بازاریابی و فروش قرار دارد؛ در حالیکه در صنعت نرم‌افزار مرحله‌ای به نام تولید وجود ندارد(شکل 2). بنابراین یکی از عوامل پویایی و رقابتی شدن صنعت نرم‌افزار برقراری و حفظ ارتباط با دانشگاهها و مؤسسات تحقیقاتی نرم‌افزار در داخل و خارج کشور است. در برخی از کشورها این مسئله امری رایج و جاافتاده است. حتی شرکتی مثل مایکروسافت هم با دانشگاهی مثل دانشگاه واشنگتن همکاری می‌کند و تزهای دکتری در زمینه‌های مختلف مورد نیازش تعریف می‌نماید. در پارکهای تحقیقاتی نیز معمولاً سر و کلة شرکتها پیدا می‌شود و در آنجا شعبه‌ای را به خود تخصیص می‌دهند. شعبات شرکتهای اوراکل و هولت پاکارد امریکایی در پارک نرم‌افزار هاگنبرگ اتریش نمونه‌ای از همکاری صنعت با مراکز تحقیقاتی خارجی است.

جدایی دانشگاهها و صنعت و تمرکز صنعت بر ابزارها، روشها و متدولوژیهایی که مدتهاست از رده خارج شده‌اند. در جذب نیروی کار فارغ‌التحصیل دانشگاهها خلل ایجاد می‌کند و در نتیجه مکانیزم فرار مغزها تقویت می‌شود و خود صنعت نخستین ضررکننده خواهد بود. نیروی انسانی ماهر مهمترین جزء صنعت IT خصوصاً نرم‌افزار است. این عنصر به قدری مهم است که کشورهای پیشرفته که از صنایع پویا برخوردارند، سالانه هزاران نفر از نیروهای نرم‌افزاری کشورهای در حال توسعه را جذب می‌نمایند. تحقیقات نشان می‌دهد که ارزش کار یک برنامه‌نویس یا متخصص نرم‌افزاری عالی 20 بار بیشتر از یک متخصص متوسط است[4]. ماهیت تحقیقاتی بودن کارهای شرکت‌های نرم‌افزاری نیز مؤید اهمیت نیروی انسانی در رشتة نرم‌افزار است؛ یعنی آن کسانی که این صنعت مبتنی بر دانش و نه مبتنی بر سرمایه را پیش می‌برند.

3- وضعیت و جایگاه دانشگاه در نرم‌افزار

تحولات تکنولوژی بر دانشگاهها نیز تأثیر می‌گذارد. دانشگاه‌هایی که بتوانند هر چه سریعتر آموزش‌ها و پژوهش‌های خود را با تغییرات و نیازهای روز منطبق سازند، از ارزش بیشتری برخوردارند. بنابراین همراهی با تحولات سریع و پی‌درپی نیازمند بازنگری مستمر در برنامه‌های آموزشی است، هرچند تحولات برنامه‌های آموزشی را پس از مدتی خودبه‌خود تغییر خواهند داد، ولی این دیگر همراهی نیست و بلکه عقب‌ماندگی می‌باشد.

هزینه، وقت و تلاش زیادی صرف آموزش نیروهای مستعد ایرانی در دانشگاه می‌شود، در حالیکه بهره‌گیری کشور از این استعدادها ضعیف است و متأسفانه بسیاری از آنها خصوصاً در رشتة نرم‌افزار به کشورهای دیگر مهاجرت می‌کنند. از مهمترین دلایل این معزل ضعف صنعت نرم‌افزار و یا حتی ارتباط ضعیف دانشگاه و صنعت است. نوع نگرش یا فرهنگ پژوهشی نیز معمولاً به اهمیت ارتباط صنعت و دانشگاه توجه ندارد و هدف پژوهش‌ها را تولید مقاله فرض می‌کند. در نتیجه نیروی فوق‌العاده بسیاری از دانشجویان کشور در تحقیقات پایه تلف می‌شود و به نتیجة قابل توجهی منتج نمی‌گردد. بسیاری از دانشجویان از پروژه‌ای که انجام داده‌اند اظهار نارضایتی کرده و به بدردنخور و رفع تکلیف بودن آن اشاره دارند. چه بسا پایان‌نامه‌هایی که در کتابخانة دانشکده‌ها انباشته شده و مراجعه کننده ندارند. چگونه باید این مشکلات را رفع نمود؟ مسلماً تحقیقات کاربردی یک راه‌حل است. دانشجویانی که به تحقیقات کاربردی مشغول می‌شوند و فعالیت خود را هدفدار می‌بینند، با شوق و اشتیاق بیشتری به کار می‌پردازند، لذا نتایج خوبی به بار می‌آورند و علاوه بر تولید مقاله و کسب درآمد برای آیندة کاری خود آماده می‌شوند. مؤسسات تحقیقات کاربردی در مجاورت دانشگاهها نقش مؤثری را در این خصوص ایفا می‌کنند.

مرکز امنیت شبکة شریف نمونه‌ای از این مراکز است. نیروهای فعال این مرکز که برای شرکتها و سازمانهای کشور پروژه‌های امنیت شبکه انجام می‌دهند دانشجویان هستند. براساس بررسی‌ها، کسانی که پروژة کاربردی در این مرکز انجام می‌دهند، انگیزه و رضایت‌ بیشتری نسبت به افرادی که فعالیت‌های تحقیقاتی صرف را به عنوان رفع تکلیف انجام می‌دهند دارند. به خاطر موقعیت مکانی مرکز، دانشجویان می‌توانند به راحتی در ساعاتی که کلاسهایشان به اتمام می‌رسد، در مرکز حضور پیدا نمایند. شغل محسوب شدن فعالیتهای کاربردی و تخصیص دستمزد به افراد، آنها را به فعالیت جدیتر و منظمتر تشویق می‌نماید. اهمیت چنین مرکزی با افزایش متقاضیان پیوستن به آن بر همگان روشن شده است.

بنابراین ارتباط دانشگاه و صنعت هم برای دانشگاه اهمیت دارد و باعث اولویت‌بندی زمینه‌های آموزشی و پژوهشی آن می‌گردد، کیفیت آموزشی و پژوهشی را بالا می‌برد و از فرار مغزها می‌کاهد، و هم باعث توسعه و رشد صنعت می‌گردد. توسعة صنعت نرم‌افزار به آموزش و پژوهش‌های دانشگاهی گره خورده است.

4- شیوه‌های همکاری دانشگاه و صنعت نرم‌افزار

در بخش‌های قبل لزوم ارتباط مستحکم و همکاری نزدیک دانشگاه و صنعت بررسی شد. برای برقراری این همکاری، دولت و متولیان نرم‌افزار کشور بایست وارد صحنه شده و موانع را برطرف نمایند. نقش دولت در این زمینه حیاتی است. بخشی از کارهایی که دولت می‌تواند و لازم است به انجام آن مبادرت بورزد عبارتند از:

 تشویق: از طریق مشوق‌های مختلف از قبیل جایزه یا مشوق‌های مالیاتی، پژوهشهای کاربردی مشترک بین دانشگاه و صنعت را فعال نماید.

 هدایت: به کمک روابط و اهرم‌های خود سعی در نزدیکی صنعت به دانشگاههای داخل و یا حتی خارج بنماید و این ارتباط را در جهت مصالح کشور از جمله کاهش فرار مغزها هدایت نماید.

 تدوین قوانین مناسب: درصد زیادی از درآمد پروژه‌ها توسط سیستم اداری دانشگاه اخذ می‌گردد. در رشته‌هایی که آزمایشگاهها و امکانات دانشگاهی نقش اساسی در انجام پروژه‌ها دارند. این امر شاید عاقلانه به نظر برسد، اما در رشته نرم‌افزار که بیشتر مبتنی بر نیروی انسانی است رقم فوق ناعادلانه است و مانعی برای همکاری محسوب می‌شود.

 استفاده از اهرم مشتری بودن: نیازهای نرم‌افزاری سازمانهای دولتی یا پروژه‌های فنی که بخش از آن نیازمند تحقیقات می‌باشند با قید همکاری با دانشگاه برای صنعت و بالعکس تعریف گردد. شرکتها موظف باشند بخش از کار خود را درون دانشگاه انجام دهند و دانشگاه موظف باشد که توجه شرکت‌ها را به همکاری جلب نماید.

 برقراری ارتباطات متخصصین داخل و خارج: هم دانشگاه و هم صنعت نرم‌افزار نیازمند ارتباطات با صنایع و دانشگاههای سایر کشورها هستند. هزینة بالای مسافرتها و ارتباطات با خارج لزوم حمایت و هدایت دولت را مشخص می‌کند.

 برنامه‌های فرهنگسازی: بسیاری از فرآیندها از جمله ارتباط دانشگاه و صنعت بدون اصلاح الگوی ذهنی افراد امکان‌پذیر نیست. جایگاه دولت و متولیان صنعت نرم‌افزار ایجاب می‌کند که از بهترین روشها از جمله اطلاع‌رسانی و تبلیغات مناسب این امر خطیر را به انجام برسانند.

 ایجاد مراکز پژوهش کاربردی: تأسیس یا کمک به مراکز پژوهش‌های کاربردی نرم‌افزار در مجاورت دانشگاهها با شرط همکاری با صنعت، موجب تقویب ارتباط می‌گردد. نمونه‌ای از این مراکز مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات پیشرفته است که با همکاری دانشگاه و دولت به تازگی در مجاورت دانشگاه شریف ایجاد شده است.

دولت همچنین باید برای توسعه صنعت فعالیتهایی از قبیل ایجاد شرایط رقابتی، ایجاد زمینه‌های توسعة بازار، اصلاح فرهنگ مصرف و ایجاد زیرساخت‌ها را تدارک ببیند و کارآفرینی در نرم‌افزار را گسترش دهد.

دانشگاه و صنعت نیز در خصوص تحکیم ارتباط خود وظایفی دارند که می‌بایست به انجام برسانند. ارتباط بیشتر با ایجاد و گسترش فعالیتهای زیر امکان‌پذیر است[3]:

 کمیتة مشورتی: تشکیل کمیته‌های مشورتی با عضویت مدیران ارشد صنعت و دانشگاه و جلسات منظم برای آشنایی با آخرین وضعیت دانشگاه و صنعت و بررسی مشکلات این دو حوزه و ارائه راه‌کارهای مناسب در تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت نرم‌افزار اثر مثبت دارد.

 تقویت دوره‌های کارآموزی: دوره‌های کارآموزی برای شرکتها علاوه بر فرصتی برای آزمودن کارمندان آینده بدون داشتن تعهدات بلند مدت، مزیت بهره‌گیری از دانشجویان به عنوان نیروی کار ارزان، با انگیزه و آماده کسب مهارت را داراست. این دوره‌ها برای دانشگاه نیز محاسنی دارند. یک آزمون واقعی برای برنامه‌های دانشگاهی محسوب می‌شوند، مکمل آموزش‌های کلاس درس است و زمینة دسترسی دانشجویان به منابع و تجهیزات گران‌قیمت را فراهم می‌آورد.

 اشتراک منابع سخت‌افزاری و نرم‌‌افزاری: برخی از شرکتها تجهیزاتی دارند که برای پژوهش‌های دانشگاهی مورد نیاز می‌باشد و یا دانشگاهها امکاناتی مثل شبکه و دسترسی به اینترنت دارند که شرکت‌ها نیازمند آن هستند. بنابراین منابع ارزشمند بهتر است توسط مراکز دانشگاهی و صنعتی بصورت مشترک استفاده شود.

 بورس تحصیلی دانشجویان توسط شرکت‌ها: دانشجویان به صورت پاره‌وقت در شرکت حضور داشته باشند و علاوه بر آموزشهای دانشگاهی در صنعت بکار مشغول شوند.

 تعریف پروژه از سوی صنعت برای اساتید دانشگاه: همانگونه که قبلاً درخصوص مراکز تحقیقات کاربردی پیشنهاد شد، پروژه‌هایی صنعتی به اساتید واگذار گردد تا با نظارت کامل صنعت و به همراه دانشجویان به انجام برسد.

 همکاری آموزشی و مشاوره‌ای اساتید : اساتید در طول تابستان به صورت تمام‌وقت جذب شرکتها شده و با ارائه مشاوره و همراهی پروژه‌ها در جریان فعالیتهای صنعتی و آخرین تحولات قرار بگیرند.

 آموزش و به‌روز کردن آموخته‌های اساتید: تحولات سریع تکنولوژی نیاز به آموزش مستمر را تقویت می‌کند. هم اساتید دانشگاه و هم مدیران صنعت بایستی اطلاعات به‌روز داشته باشند.
5- نتیجه‌گیری

در این مقاله پس از بررسی جایگاه نرم‌افزار در عصر حاضر, به ضرورت داشتن یک صنعت نرم‌افزار قوی که در کلاس جهانی فعالیت کند و با شرکت‌های بزرگ دنیا به رقابت بپردازد پی‌بردیم. داشتن چنین صنعتی نیازمند تمهیداتی از جمله برنامه‌ریزی دولتی, وضع قوانین و استانداردهای مناسب, ایجاد نیاز, استفاده از لبة تکنولوژی, بهره‌گیری از نیروهای کارآمد از طریق تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت می‌باشد.

ارتباط مشخص و هماهنگ دانشگاه و صنعت فواید زیادی را به دنبال دارد؛ در نتیجة تقویت رابطه بین صنعت و دانشگاه انرژی پژوهشی فراوانی که در دانشگاه وجود دارد به سمت کاربردهای عینی هدایت شده تا به حل مشکلات جامعه محلی یا جهانی بپردازد. همچنین رشد کیفیت کار شرکت‌ها و کیفیت پژوهش دانشگاه‌ها, کاهش فرار مغزها در اثر رضایت شغلی در داخل کشور و مشخص شدن اولویت‌های آموزشی و پژوهشی از فواید این ارتباط می‌باشند.

صنعت نرم‌افزار ماهیت منحصر به فردی دارد, به طوریکه در این صنعت مرحلة تولید انبوه یا کارخانه‌ای تقریباً وجود ندارد؛ در نتیجه مهمترین قسمت پروژه‌های نرم‌افزاری تحقیق و توسعه است. تحقیق و توسعه در صنعت و پژوهش‌های کاربردی دانشگاهی مکمل یکدیگرند لذا دانشگاه می‌تواند در صنعت نرم‌افزار اثربخشی فوق‌العاده‌ای داشته باشد.

تقویت ارتباط صنعت و دانشگاه روش‌های مختلفی دارد که از آن جمله می‌توان به ایجاد مراکز کاربردی در مجاورت دانشگاه‌ها, برگذاری دوره‌های کارآموزی و کارورزی دانشجویان و اساتید, واگذاری پروژه‌های صنعتی به اساتید دانشگاه و حمایت دولت از پروژه‌های مشترک اشاره نمود.

چنانچه بخواهیم در دنیای متحول نرم‌افزار دنیا, حرفی برای گفتن داشته باشیم, باید همین امروز دست بکار شویم که فردا دیر است.
6- مراجع

[1] ربیعی ح."نقش دانشگاه‌ها و مؤسسات پژوهش کاربردی در صنعت نرم‌افزار آمریکا"، دانشگاه صنعتی شریف، سمینار، 1379.
[2] اکرمی‌فر س.ع. "تحلیل صنعت انیمیشن ایران"، شبکة تحلیلگران تکنولوژی ایران، www.itanetwork.org
[3] Duncan D. “Partnership Between Industry and Academia in Information technology”, California state university.
[4] Tessler S, Barr A, “Software R&D Strategies of Developing Countries”, Stanford Computer Industry Project.

صندوق پستی 4671-14155

تهران

تلفن: 6500065

نمابر:6500060

ict-research.net

پست الکترونیک: akrami@ce.sharif.edu

مینو مومنى - شرق - دیگر امروز نمى توان گفت صنعت آى تى یک صنعت نوپا و ناشناخته است چرا که جوانه نوپاى دیروز آى تى امروز دیگر به بار نشسته است و تکنولوژى و فناورى اطلاعات دیگر با مردم عجین شده است.

امروز دیگر کامپیوتر جزء لوازم لوکس و تجملاتى محسوب نمى شود بلکه یک وسیله ضرورى و مورد نیاز در هر خانه به حساب مى آید. اشتیاق مردم به خرید کامپیوتر و متعلقات آن را مى توان به ده ها مرکز فروش اینگونه محصولات در شهر ارتباط داد اما با تمامى این توضیحات یک سئوال در این میان مطرح مى شود که با این رشد چشمگیر بازار سخت افزار و نرم افزار و اشتیاق روزافزون علاقه مندان به این تکنولوژى، کشور ما از نظر واردات یا صادرات سخت افزار و نرم افزار در چه جایگاهى قرار دارد؟ سئوالى که برایش هر نوع پاسخى در نظر دارى جز این واقعیت تلخ که ایران در این گستره بازار سخت افزار و نرم افزار فاقد جایگاه و به عبارتى گمنام است. چرایى این واقعیت تلخ را در گفت وگو با محسن میرابراهیمى مدیرعامل موسسه فناورى نگاران بخوانید؛ کسى که به عنوان برنامه نویس و کارشناس آى تى بیش از ۱۷ سال در این عرصه و در پست هاى مختلف فعالیت داشته است.

•••

•در حال حاضر حجم عمده بازار فناورى اطلاعات در کشور را سخت افزار تشکیل مى دهد و طى چند سال گذشته بازارهاى سخت افزار رشد چشمگیرى داشته آیا برآوردى از میزان این بازار و واردات قطعات کامپیوترى وجود دارد که بتوان به آن استناد کرد؟

در مورد این مسئله بحث هاى زیادى وجود دارد چرا که هر شرکت و سازمانى یک آمار و ارقامى را اعلام مى کند به عنوان نمونه شرکت انفورماتیک، وزارت صنایع و گمرک هر کدام براى خودشان یکسرى آمار و ارقام دارند و جالب است آمار و ارقام گمرک با شرکت انفورماتیک و آمار وزارت صنایع با این دو مجموعه اختلاف آشکارى دارد حتى بعضى از متخصصین نیز براى خودشان آمار خاصى را اعلام مى کنند.
•یعنى به طور کلى نمى توان در این مورد آمار درستى ارائه کرد؟

نه متاسفانه آمار دقیق وجود ندارد و اگر کسى در حال حاضر بخواهد آمار رسمى اعلام کند اولین سئوالى که مطرح مى شود این است که از کجا و چگونه به این رقم رسیده اید به نظر من آمارى که در چنین شرایطى اعلام شود چندان قابل دفاع نیست هر چند کسانى که به نوعى درگیر کار بازار کامپیوتر هستند بنا بر حوزه کارى خود آمارى اعلام مى کنند که باید قبول کرد این اعداد و ارقام آمار رسمى کشور نیست.
•این وضعیت مختص کشور ماست یا اینکه در کشورهاى دیگر نیز آمار دقیق از واردات و صادرات قطعات کامپیوترى وجود ندارد؟

متاسفانه این وضعیت آشفته مختص ایران است و چند عامل در شکل گیرى آن دخیل است اولین نکته به خاطر حجم بالاى قاچاقى است که در این صنعت وجود دارد که گرد آورى آمارى را دچار مشکل کرده است، دومین دلیل بحث مالیات و تعرفه هاى گمرکى است چون ما آمار را از نظر عدد و مبلغ مى خواهیم و با وجود چنین تعرفه هایى آمارهاى ارائه شده چندان دقیق نیست. به هر حال تا زمانى که چنین فضاى آشفته اى حاکم بر بازار ایران باشد نمى توان آمار درستى در این زمینه ارائه کرد در حالى که در کشورهایى مانند امارات که قاچاق در آن کنترل شده است به راحتى هر فرد مى تواند از واردات و صادرات صنعت کامپیوتر خود آمار دقیق داشته باشد.
•به رغم رشدى که در بازار سخت افزار وجود دارد عده اى بر این باورند که این بازار هنوز یک بازار مطمئن براى فروشنده و مصرف کننده محسوب نمى شود به عنوان نمونه مى توان به خدمات پس از فروش نامناسب یا اجناس تقلبى اشاره کرد شما در این باره چه نظرى دارید؟

من صددرصد با این مسئله موافق هستم. در مورد خدمات نامناسب پس از فروش باید گفت در کشور ما این مسئله وضعیت بسیار نامناسبى دارد و علت آن به خاطر عدم پذیرش مسئولیت از سوى صاحبان اصلى این مشاغل است یعنى کسانى که کار دلالى و تجارت در این زمینه را انجام مى دهند این افراد نمى توانند قاعدتاً از لحاظ اقتصادى به خاطر سود پائین قطعات کامپیوترى کار خدمات پشتیبانى قطعات را پس از فروش به عهده بگیرند و از جیب خودشان این مبلغ را بپردازند در حالى که معمول بازار این است که شرکت سازنده و صاحب قطعه خودش خدمات پس از فروش را به عهده بگیرد به عنوان نمونه تاجرى که کار واردات محصولات HP مانند پلاتر، اسکنر و پرینتر را انجام مى دهد طبیعى است که باید شرکت HP این خدمات را به عهده بگیرد اما به خاطر وضعیت موجود بازار که در آن قیمت تمام شده کف این محصولات در تهران از قیمت خالص فروش حتى در دبى نیز پایین تر است سبب مى شود که شرکت سازنده خدمات پس از فروش را به عهده نگیرد و در حال حاضر واردکنندگان قطعات کامپیوترى سعى مى کنند از جیب خودشان این مبلغ را بپردازند تا براى قطعات خود تبلیغاتى انجام دهند چون عمدتاً شرکت هاى خارجى پول تبلیغات کالاى خود را نمى پردازند بنابراین این افراد دیگر نمى توانند سرویس و خدمات پس از فروش مناسبى را به مشترى هاى خود ارائه کنند. علت عمده این مسئله نیز برمى گردد به این که شرکت هاى صاحب نام در این عرصه عمدتاً آمریکایى یا جزء کشورهایى هستند که با کشور ما ارتباط مستقیم تجارى ندارند. اما در مورد بحث اجناس تقلبى واقعیت ماجرا این است که امروز بازار سخت افزار به دست کسانى افتاده که اکثریت متخصص و حرفه اى این کار نیستند حتى از نظر سواد دیپلم و زیر دیپلم اند این افراد چیزى که برایشان مهم است فروش بالا و رسیدن به سود خوب است به همین علت در حال حاضر در بازار، قطعات تقلبى بسیار زیاد شده است حتى براى محصولاتى که نماینده فروش آن به طور قوى در کشور فعالیت مى کند.
•دلیل اینکه در بازار جنس تقلبى فروخته مى شود چیست؟

به نظر من به دو دلیل است؛ اول عدم نظارت صحیح و نبود سیستم متولى گرى در این صنعت، به این علت که در حال حاضر ما بیش از ۲۰ انجمن، نهاد و تشکل صنفى و در کنار آن چندین سازمان دولتى مانند شوراى عالى اطلاع رسانى، شوراى عالى داده پردازى، وزارت فناورى اطلاعات و... داریم که نقش متولى را بر عهده دارند و این تعدد متولى به این معنا است که نباید انتظار داشته باشیم کارى درست انجام شود چون وقتى یک کار دست چند نفر با عقاید و سلیقه هاى مختلف باشد نتیجه جز وضعیت فعلى نخواهد بود. دومین دلیل نیز بحث آگاهى و مشکلات حاکم بر صنعت آى تى است به عنوان نمونه کارت گرافیکى مطلوب اگر به فرض مثال قیمت آن سه دلار باشد در بازار، رى مارک آن به نصف قیمت فروخته مى شود و وقتى که مشترى بعد از استفاده از این کارت به فروشنده معترض مى شود که کارت با دستگاه همخوانى ندارد و دستگاه در اجراى بعضى برنامه ها هنگ مى کند در این مواقع اکثریت فروشندگان از مشترى سئوال مى کنند که شما از نرم افزار ارژینال استفاده مى کنید؟ وقتى جواب مشترى منفى است سریعاً مى گویند خوب اشکال از کارت نیست و این یک مشکل نرم افزارى است در حالى که وقتى کارت تست مى شود مى بینیم کارت MB ۱۶ را به جاى ۶۴ فروخته اند و این مسئله در واقع نشان دهنده گوشه کوچکى از مشکلات عدیده اى است که بر بازار ما حاکم شده است مشکلاتى همچون عدم آگاهى خریدار، عدم قانون کپى رایت و عدم وجود شرکت هاى معتبرى که به مشتریان خود در ضمن آگاهى خدمات پس از فروش مناسب تر نیز ارائه بدهند.
•در مقایسه با سخت افزار که گفته مى شود به دلیل شرایط خاص به جز قطعات معدودى ما در حال حاضر قادر به رقابت با تولیدکنندگان خارجى نیستیم اما در زمینه نرم افزار گویا وضعیت به گونه دیگرى است به طورى که گفته مى شود در این بازار مزیت نسبى بیشترى داریم و سرمایه گذارى براى تولید به صرفه تر است شما به عنوان یک کارشناس با چنین مسئله اى موافق هستید؟

در رابطه با نرم افزار هم اکنون در تمام دنیا بحث جهانى شدن مطرح است و اگر جامعه اى بخواهد در هر زمینه خصوصاً زمینه نرم افزار پیشرفتى داشته باشد تنها راه آن تعامل و همکارى است چرا که اگر کشورى بخواهد در یک صنعت خودش به تنهایى و از ابتدا به پیشرفت برسد کار بسیار دشوارى است این وضعیت در کشور ما نیز به این گونه است که ما در زمینه نرم افزار امکان پیشرفت و تولید بسیار داریم اما با این اصل که باید قبول کنیم که ما نمى توانیم از ابتدا همه چیز را به تنهایى خلق کنیم اما در جهت تعامل و همکارى ما نیازهایى در صنعت نرم افزار کشورى داریم که باید خودمان آن را تولید کرده و مورد مصرف قرار دهیم و نمى توانیم آن را وارد کنیم به این علت که تولید بعضى مایحتاج نرم افزارى کشورمان براى دیگران مقرون به صرفه نیست که آن را تولید کنند و این برمى گردد به مسائل فرهنگى و اعتقادى هر کشور، به هر حال کشور ما متاسفانه در زمینه نرم افزار خیلى کم کار کرده است تا آنجا که حتى در زمینه استاندارد کى بورد، رسم الخط و زبان فارسى هنوز که هنوز است دچار مشکلات عدیده اى است و نتوانسته در یک تعامل با استاندارد جهانى با شرکت هاى معتبر دنیا فعالیت کند.
•آیا کشور ما پتانسیل لازم براى پیشرفت در صنعت نرم افزار را دارد؟

بله به چند دلیل ما در صنعت نرم افزار پتانسیل و نقاط قوت فراوان داریم اول اینکه ایران از درصد بالایى از نیروى جوان هوشمند و تحصیلکرده برخوردار است و همان طور که مى دانید در تولید نرم افزار حرف اول را نیروى بااستعداد مى زند که قدرت تولید داشته باشد. دومین مسئله نیز بر مى گردد به خصلت هاى فرهنگى جامعه ما که معمولاً افراد دوست دارند یک کار را خودشان به تنهایى و با تخصص خود انجام دهند بنابراین هر متخصص مى تواند به راحتى یک قسمت کار را توسعه بدهد و در پیشرفت این صنعت موثر باشد.
•شرایط حاکم در کشور براى پیشرفت نرم افزار مناسب است یا سخت افزار؟

به جرات مى توانم بگویم در حال حاضر براى هیچ کدام؛ مثلاً ما در زمینه سخت افزار مسئله حجم تولید را داریم به فرض ما نمى توانیم خط تولید مادربورد را راه اندازى کنیم اما به تیراژ هاى زیر ۵۰۰ هزار تا یک میلیون عدد فکر کنیم. امروزه در آمریکا و اروپا نیز این خط تولید ها وجود ندارد و همه به نوعى در کشورهایى مانند چین، تایوان و هنگ کنگ متمرکز شده است تا بتوانند حجم تولید را پاسخ دهند. بنابراین در زمینه سخت افزار به خاطر مشکل حجم تولید براى سرمایه گذار چندان به صرفه نیست مگر اینکه به بازار جهانى متصل شود که این خود مشکلاتى را به همراه دارد. در مورد نرم افزار نیز به علت نبود برنامه و استراتژى خاص ما شرایط مناسب براى تولید نداریم اما اگر قرار بر سرمایه گذارى و عزم جدى براى تولید باشد به اطمینان مى توان گفت که ما امکانات و پتانسیل هاى فراوان و بالاترى نسبت به سخت افزار داریم و امکان پیشرفت در این صنعت به مراتب راحت تر از سخت افزار است.
•شما به عنوان یک کارشناس و فعال بازار کامپیوتر مشکلات صنعت نرم افزار را چگونه ارزیابى مى کنید؟

ما بعد از بحث هایى چون قانون کپى رایت و قانون حمایت از مولفین با بزرگترین مشکلى که روبه رو هستیم عدم وجود استراتژیک و برنامه خاص براى بخش نرم افزارى کشور است. در حال حاضر در صنعت خودروسازى یا صنایع سنگین کشورى طبق آمارى که وزارت صنایع اعلام کرده دولت حاضر است براى ایجاد شغل ۲۰ میلیون به علاوه حدوداً ۵ هزار دلار سرمایه هزینه کند تا یک شغل ایجاد بشود و در مقابل در صنعت نرم افزار با حدود سه تا چهار میلیون تومان امکان ایجاد شغل وجود دارد. از طرف دیگر در صنایعى مثل خودروسازى پروسه تولید از مضرات بسیار زیادى همچون آلودگى صوتى، زیست محیطى، اتلاف انرژى و سوخت بیشتر برخوردار است اما در صنعت نرم افزار وضعیت به عکس است و این تولید مثل گوسفندى است که هیچ قسمت آن زائد به شمار نمى آید و در کنار آن مضراتى چون تولید خودرو وجود ندارد.
اما به نظر من در کشور ما عمده ترین مشکلى که در صنعت نرم افزار به چشم مى خورد وجود گاو شیردهى به نام نفت است تا زمانى که ما در آمد هنگفت حاصل از فروش نفت و منابع انرژى را داریم. در این کشور پرداختن به سایر مولد هاى در آمدزا یا پرداختن به صنعت آى تى از باب ابزارى براى برنامه ریزى و کنترل در آمد دولت چندان جدى گرفته نمى شود چون یک منبع هنگفتى وجود دارد و کشور از آن استفاده مى کند به همین علت مسئولان ما نه تنها نگران درآمد نیستند حتى نگران اسراف در مورد استفاده صحیح از این منابع هم نیستند و این مورد یکى از عوامل عمده اى است که باعث شده عزم براى پرداختن به صنعت نرم افزارى و ایجاد فرصت هاى بهینه براى افزایش تولید ناخالص ملى در کشور وجود نداشته باشد.

•شما چه راهکارى را براى حل مشکلات صنعت نرم افزار پیشنهاد مى کنید؟

در درجه اول باید متولى مشخص بشود چرا که تا زمانى که متولى وجود نداشته باشد و نیروهاى غیرهمسو در این زمینه فعالیت داشته باشند نتیجه جز آشفته بازار فعلى نخواهد بود. بعد از مشخص شدن متولى باید به این سئوال پاسخ داد که آیا باید وارد صنعت نرم افزار بشویم یا نه و در صورت مثبت بودن چگونه؟ آیا به عنوان تولیدکننده یا مصرف کننده و بعد از اینکه متولى و استراتژى آینده مشخص شد مى توانیم روى مسائل دیگر چون قانون کپى رایت و... بررسى داشته باشیم. به هر حال نه تنها در زمینه نرم افزار بلکه به طور کلى در زمینه آى تى جا دارد که مسئولان بدون تعارف ببینند ما در کجا قرار داریم و براى آینده چه راهى را باید طى کنیم و چه خوب است متخصصین با مسئولان براى درست عمل کردن کمک و همفکرى داشته باشند و اگر قرار است واقعیت تلخى را در آینده بپذیریم هم اکنون آن را ببینیم و با هزینه کمتر برطرف کنیم.
•از گفته شما چنین برداشت مى شود که اگر مسئولان با کمک و مشورت متخصصین دورنما را ببینند مى توانند بهتر عمل کرده و تصمیم بگیرند؟

بله به عنوان نمونه مى توان همین بحث تحریم ها را در نظر گرفت که اگر متخصصین به کمک مسئولین همفکرى دقیق داشته باشند متوجه مى شوند که باید هر چه زودتر اقدامى در مورد حذف این تحریم ها داشته باشند به طور کلى من اعتقاد دارم زمانى یک مدیر عالى رتبه مى تواند خوب تصمیم بگیرد که از تمامى جوانب و شرایط اطلاع داشته باشد و آیا در حال حاضر این اطلاعات در زمینه فناورى در مدیران کشور ما وجود دارد یا خیر.
•اکثریت کاربران اعتقاد دارند نرم افزارهاى داخلى با استاندارد هاى برنامه نویسى مطابقت ندارد و براى اجراى آن دچار مشکل مى شوند آیا خودتان با چنین مشکلى برخورد داشته اید؟

خیلى زیاد و علت آن بر مى گردد به نحوه آموزشى که ما در مراکز دانشگاهى داریم و مهمتر از آن عدم آشنایى با استاندارد ها است. هم اکنون در کشور ما نگرش و تولید استاندارد وجود ندارد و این یک معضل بزرگ محسوب مى شود و علت آن به خاطر انزواى ایران است. وقتى جامعه ایران در زمینه تولید آى تى در انزوا قرار گرفته رعایت پارامترهاى استاندارد مد نظر تولیدکننده و مصرف کننده قرار نمى گیرد چون اصلاً در کشور تقاضا براى بازار نرم افزار بسیار پائین است به عنوان مثال تا زمانى که شخصى مى تواند با هزینه بسیار پائین در حدود ۵۰۰ تا هزار تومان یک سیستم عامل ویندوز و آفیس را که هر کدام حداقل ۲۰۰ تا ۳۰۰ دلار است خریدارى کند براى این شخص دیگر استاندارد معنا ندارد از طرف دیگر تولیدکننده نیز چون سود کمى به او رسیده برایش چندان مهم نیست که استاندارد را رعایت کند.
•در کشور جهان سومى مانند هند صادرات نرم افزار رشد قابل توجهى داشته این پیشرفت دلیل خاصى دارد؟

صددرصد چرا که هند براى امکاناتى که در اختیار داشته به چنین جایگاهى ارتقا پیدا کرده است. امکانات و مزیت هایى چون برخوردارى و تسلط به زبان انگلیسى، که این تسلط به زبان ارتباط ها را بسیار آسان کرده است و مزیت دوم به خاطر نبود مشکلات سیاسى است تا آن جا که یک سرمایه گذار آمریکایى به راحتى و بدون دغدغه مى تواند در این کشور به خاطر نیروى ارزان مبادرت به سرمایه گذارى کند پس تمامى این مزیت ها سبب مى شود که هند به عنوان یک کشور جهان سومى بتواند در زمینه نرم افزار پیشرفت پیدا کند.
•ایران در زمینه نرم افزار از چه جایگاهى برخوردار است ؟

نه تنها در صادرات نرم افزار ما جایگاهى نداریم که باید متاسفانه بگویم در زمینه واردات نیز از جایگاهى برخوردار نیستیم چون اگر حداقل در زمینه واردات از جایگاهى برخوردار بودیم در اعداد و ارقام به حساب مى آمدیم و شناخته مى شدیم و این خیلى بد است که کشورى مانند ایران در این صنعت بزرگ و روز دنیا نه به عنوان واردکننده و نه صادرکننده شناخته نشود و گمنام باشد.
•به نظر شما این گمنام بودن ایران حداقل در زمینه واردات به تحریم هاى موجود در جامعه بر مى گردد؟

بله چرا که اگر تحریم نباشد و ما مستقیم و بدون واسطه کالا را وارد کشور کنیم حداقل در لیست واردکنندگان جایگاه پیدا مى کنیم. حتى اگر بخواهیم تولید نرم افزار نیز انجام بدهیم این تحریم ها مانعى بزرگ محسوب مى شوند چون ب بسم الله در این صنعت به سیستم عامل بستگى دارد و این سیستم عامل دست مایکروسافت است و مایکروسافت متعلق به کشور آمریکاست پس تا زمانى که این تحریم ها وجود دارد چاره اى نیست که به همین روش هاى ناکارآمد ادامه بدهیم.
•به نظر شما مسئولان چگونه مى توانند در ارتقاى صنعت نرم افزار و سخت افزار نقشى داشته و از آن حمایت کنند؟

من از شما مى پرسم در این صنعت مسئول چه کسى است؟
•خوب خیلى ها. اما شما بگویید این خیلى ها چگونه مى توانند به پیشرفت این صنعت یارى برسانند؟

اصلاً امکان ندارد که با این وضعیت انتظار حمایت و کمک داشت این صنعت را مى توان به لحافى تشبیه کرد که هر گوشه آن دست یک نفر است و تا این وضع ادامه داشته باشد مطمئن باشید براى رشد این صنعت هیچ اتفاقى شکل نمى گیرد و هیچ کسى هم حاضر نخواهد شد در چنین وضعیتى سرمایه گذارى داشته باشد.
*یعنى شما اعتقاد دارید اول باید یک متولى و مسئول انتخاب شود و بعد از آن انتظار حمایت و کمک داشته باشیم؟

بله عموماً هم تجربه نشان داده که مسئولى موفق است که سعى کرده اعمال سلیقه شخصى نداشته باشد من شخصاً ۱۷ سال است که در صنعت آى تى مشغول هستم و در این مدت شاهد بودم این صنعت فراز و نشیب هاى زیادى را تجربه کرده است. هر زمان یک مدیرى آمده و با پول بیت المال قانون و قاعده اى گذاشته که انرژى عظیمى از بخش خصوصى و فعالان بازار گرفته و بعد از مدتى آن سیاست ها تغییر کرده است. به عنوان نمونه در سال ۷۴ اصرار بر این بود که باید تمام قطعات کامپیوترى در داخل کشور تولید شود که من شخصاً آن زمان با دلار ۳۰۰ تومان قطعه اى وارد کردم و همان زمان نیز اعلام کردم که باید تیراژ داشته باشیم و به سیاست ما بخواند و آنها اصرار داشتند که مشکلى نیست. خوب ما با سرمایه گذارى این کار را انجام دادیم و حدود ۱۰ هزار مادربورد تولید کردیم و سال بعد تعرفه هاى گمرک و به طور کلى سیاست ها عوض شد و این یعنى اتلاف انرژى و سرمایه یا مثلاً در سال هاى ۶۰ و ۶۱ شرکت هاى موفق در زمینه نرم افزار داشتیم که با تلاش گسترده به سوددهى رسیده بودند و کم کم مى خواستند حرفى براى گفتن داشته باشند که با تغییر سیاست ها این شرکت هاى بزرگ به راحتى زمین خوردند. یا در نمونه جدید آن با یک حکم که ابلاغ رسمى هم نداشت بیش از ده ها شرکت ISP بسته مى شود و مى بینیم بخش دولتى ریالى ضرر نمى کند بلکه این بخش خصوصى است که علاوه بر ضرر مالى دچار ضرر روحى و از دست دادن انگیزه مى شود. به هر حال باید قبول کرد که این افراد داراى انرژى بالقوه اى بودند که هرگز به فعل تبدیل نشد.
•به عنوان کسى که براى دومین بار جشنواره نرم افزار هاى چندرسانه اى را برگزار کردید تا چه حد این حرکت را موفق ارزیابى مى کنید؟

برگزارى این جشنواره نشان داد که بخش خصوصى آمادگى فعالیت و سرمایه گذارى را دارد. ما در دومین جشنواره نسبت به اولین دوره چه از لحاظ تعداد محصولات و چه از لحاظ تعداد شرکت هایى که مشارکت کرده بودند از رشد قابل قبولى برخوردار بودیم. از نظر استقبال نیز جشنواره اول در ۶۰۰ متر زیربنا نمایشگاهى و با حضور ۹۰ شرکت برگزار شد اما جشنواره دوم در فضاى بالغ بر ۱۰هزار متر و با حضور بیش از ۲۷۰ شرکت معتبر برپا شد. من این جشنواره را نقطه تماس عموم جامعه با رایانه مى دانم و مطمئن هستم اگر به کار خودمان با قدرت ادامه بدهیم به زودى این نمایشگاه جزء بهترین هاى منطقه خواهد شد.
•در دو دوره قبل شاهد بودیم که شرکت هاى خارجى حضور نداشتند آیا امسال نیز همین سیاست را دنبال مى کنید؟

خیر، ما سعى داریم از شرکت هاى معتبر خارجى نیز دعوت کنیم چون به نظر حضور آنها مى تواند بسیار بر تبادل اطلاعات تاثیرگذار باشد.
• طى برگزارى جشنواره چه انتقاداتى از آن صورت گرفت؟

عمده ترین انتقاد به نحوه حضور شرکت ها و عرضه محصولاتشان بود. ما خیلى علاقه مند بودیم در کنار نرم افزار ها بخش ابزارهاى دیجیتالى را نیز معرفى مى کردیم که این امر امکان پذیر نشد و بالطبع افرادى که به نمایشگاه مى آمدند تنها باید وقت خود را صرف بازدید از نرم افزارها مى کردند و دیگر خبرى از سخت افزارها و هاى و هوى هاى ثابت نمایشگاهى نبود. مسائلى که خواسته و ناخواسته باعث جذابیت هر نمایشگاه مى شود. انتقاد دیگر نیز به حمایت مسئولان از این نمایشگاه بود. متاسفانه این جشنواره مورد بى مهرى شدید این افراد قرار گرفت تا آنجا که حتى براى یک بازدید هم نیامدند و این مسئله سبب گله مندى صاحبان شرکت ها شد چرا که آنها علاقه داشتند در این نمایشگاه باب صحبتى با مسئولان ذیربط باز شود تا آنها بتوانند مشکلاتشان را حین بازدید مسئولان از غرفه ها به گوش آنها برسانند که این امر امکان پذیر نشد. انتقاد دیگر به نوع خدمات و سرویس دهى نامناسب طى برگزارى جشنواره بود لازم به ذکر است که این خدمات از سوى مسئولان به برگزارکنندگان دیکته مى شود و آنها چاره اى جز اجراى آن ندارند. حتى در مورد فروش بلیت ورودیه ما با مسئولان مشکل داشتیم چون اعتقادمان بر این بود که قسمت اعظم مخاطبان نمایشگاه را قشر دانشجو و دانش آموز تشکیل مى دهد که گرفتن بهاى بازدید از نمایشگاه کار چندان درستى نیست، اما همچنان که در ابتدا گفتم این سیاست ها از قبل تعیین شده و ما براى رد یا اجراى آن چندان نقشى نداریم.
•جشنواره بعدى چه زمانى برگزار مى شود آیا برنامه ریزى هاى خاصى در این زمینه صورت گرفته است؟

کارهاى ابتدایى را شروع کرده ایم و سعى داریم قبل از ایام دهه فجر نمایشگاه را برپا کنیم چون همزمانى آن با این ایام یکسرى مشکلات خاصى را همچون گرفتن فضا و غیره به همراه دارد بنابراین امیدواریم اول بهمن ماه جشنواره برگزار شود و حتماً در این جشنواره سعى خواهیم کرد جشنواره هاى جانبى دیگرى را نیز در کنار آن برپا کنیم.

فروش کپى رایت کنار خیابان!

پنجشنبه, ۱۵ ارديبهشت ۱۳۸۴، ۰۵:۳۵ ب.ظ | ۰ نظر

على شمیرانى- ابرار اقتصادی - همین طور بیشتر و بیشتر مى شود• البته تعجبى هم ندارد وقتى توى مغازه ها هست و کسى کارى به کارشان ندارد، چرا در گوشه خیابان ها نباشد•

مثل اینکه ما هرچه پیش مى رویم، عقب تر مى افتیم• فصل هم فصل تابستان است و بازارش گرم است• به جاى اینکه در زیر میزمغازه و مخفیانه به فروش رود، حالا در اطراف میدان ها، زیرپل هاى بزرگ و در مسیرهایى که افراد بیشترى رفت وآمد دارند به فروش مى رسد• طرف گوشه خیابان بقچه اش را باز مى کند تا هرچه مى خواهى انتخاب کنى و با قیمت حدود 1 تا 2 دلار خرید کنی•

حالا دیگر مى توانى رنگ به رنگ CDهایى را در گوشه و کنار شهر ببینى که به سادگى فروش جوراب به فروش مى رسد• تجربه ثابت کرده که این گونه مسایل که فقط دردسر دارد را کمتر کسى پیگیرى مى کند•

باور کنید اگر یکى از مدیران شرکتى مثل مایکروسافت و یا هرفرد خارجى که چیزى از نرم افزار مى داند• وقتى از وسط شهر رد شود بعید نیست که سکته کند• فقط با 2 دلار ناقابل مى توان زحمت و هزینه چند میلیون دلارى را صاحب شد•

نقض کپى رایت در گوشه خیابان فقط مربوط به نرم افزارهاى خارجى نیست، در میان آنهامى توان نرم افزارهاى داخلى را نیز که با خون دل طراحى شده است را دید باور کنید فروش نوع مدرن صفحه هاى گرامافون سابق که امروزه کوچکتر و براق تر شده و نام CD به خود گرفته اند! تنها فروش یک لوح سوراخ 1500تومانى نیست• این نقض کپى رایت (حقوق معنوى)، نقض وجدان، تسریع در فرار مغزها و گسترش یک فرهنگ زشت و مخرب است•

به راستى وقتى در پشت ویترین مغازه ها، نرم افزارهاى کپى شده بى هیچ ترسى به فروش مى رسد، انتظار فروش آنها در گوشه خیابان چندان دور از ذهن نیست•

در مورد ارزش و سودمندى صنعت نرم افزار کلى مدیحه سرایى شده است و قصد آن نیست که ماهم وقت خود و مسوولان ذیربط را بگیریم•

فقط به این نکته توجه کنید که درآمد یک شرکت و تنها یک شرکت نرم افزارى با بودجه کل کشور ما که از هزار طریق تأمین مى شود برابرى مى کند•

ما هنوز هم نمى دانیم چه ارگانى مسوول و متولى جلوگیرى از ترغیب فرار مغزها و سرمایه هاى نرم افزارى کشور است ولى شاید بد نباشد که از مسوولان وزارت جهاد و کشاورزى بخواهیم که فکرى براى این معضل بکند، ما که از سایر ارگان ها حرکت عمده و خاصى ندیدیم•

اولویت های صنعت نرم افزار چیست؟

پنجشنبه, ۱۵ ارديبهشت ۱۳۸۴، ۰۵:۲۷ ب.ظ | ۰ نظر

علی شمیرانی - صنعت نرم‌افزار در کشور ما از جنبه‌های مختلفی دچار ضعف و مشکل است. این مشکلات نیز به حدی است که صنعت نرم‌افزار ایران را با بحران‌های جدی مواجه کرده و این در حالی است که مشکلات مذکور به ناگاه و یک شبه به وجود نیامده‌اند، بلکه این مواردی است که به علت بی‌مهری و کم توجهی به این صنعت پرسود از گذشته تا کنون وجود داشته و شاید به همین علت است که کارشناسان به اشکال مختلف از «فنا یا بقا»ی این صنعت سخن می‌گویند تا شاید به این ترتیب توجهات بیشتری از سوی مسئولان امر به صنعت نرم‌افزار و تولید کنندگان داخلی شود.
تمام اصرار و فشار کارشناسان و فعالان این عرصه نیز به علت آن است که آنها پتانسیل‌ها و توانایی‌هایی را در کشور و در صنعت نرم‌افزار می‌بینند که ذره ذره در حال از دست رفتن است. اما درعین حال برخی از نهاد های خصوصی و دولتی نیز ظاهراً یا عملاً در تلاش برای حفظ و رونق بخشیدن به صنعت نرم‌افزار کشور هستند.

بدیهی است که هر بخشی به فراخور توان، امکانات و اختیارات خود باید به شکلی به شکوفایی بخشی از این صنعت کمک کند تا به این ترتیب و با اصلاح اجزاء به اصلاح کل برسیم.
ولی در اینجا پرسش بسیار مهمی مطرح می شود. پرسشی که پاسخ به آن از اتلاف انرژی ، نیروی انسانی، منابع ملی، موازی کاری، شکست و تشدید ابهامات در سودمند بودن صنعت نرم‌افزار جلوگیری خواهد کرد.
اولویت های صنعت نرم افزار چیست؟

این پرسشی است که پیش از هر حرکتی ابتدا باید به آن پاسخ داد. چرا که در غیر این صورت نه تنها مشکلی حل نمی‌شود بلکه شاهد اتلاف منابع ملی و سایر مسائلی که در پاراگراف قبل به آنها اشاره شد نیز خواهیم بود.

کما این که در حال حاضر این اتفاق به نوعی افتاده و ما شاهد صرف بودجه‌ها ومنابعی از سوی برخی از نهادها هستیم که در راستای اولویت‌ها و نیازهای فعلی این صنعت نیست. حال اینکه چه کسی باید به مسائلی از این دست رسیدگی کرده و مانع اقدامات موازی و کم فایده شود موضوعی است که باید به شکل جداگانه و در مبحث بعدی مورد بررسی قرار گیرد.
اما در خصوص اولویت‌های صنعت نرم‌افزار و این که ما به ترتیب باید دست به چه اقداماتی بزنیم تا به اهداف مورد نظر برسیم، میرابراهیمی( دبیر جشنواره نرم‌افزارهای چندرسانه‌ای) خوانساری (رییس کمیته نرم‌افزار انجمن شرکت‌های انفورماتیک) و طلایی( رییس اتحادیه صادرکنندگان نرم‌افزار ایران) نظراتی ارائه کرده‌اند که در پی می‌آید. جا دارد مسئولان امر و به ویژه مدیران دستگاه‌های دولتی که از بودجه عمومی کشور(بیت‌المال برای صنعت نرم‌افزارهزینه می‌کنند، به این موارد توجهی ویژه داشته باشند تا زمینه رشد و توسعه واقعی صنعت نرم‌افزار را فراهم کرده وبه بیراهه نروند.
مهندس محسن میرابراهیمی( دبیر جشنواره نرم‌افزارهای چندرسانه‌ای) در خصوص اولویت‌های صنعت نرم‌افزار چنین می گوید: «ابتدا و قبل از تولید، باید استراتژی و برنامه‌های استراتژیک دولت در صنعت نرم‌افزار را مشخص کنیم و ببینیم جایگاه کشور کجاست. سپس به قوانین و چارچوب‌ها می‌رسیم. ما باید قوانین شفاف و کاملی تدوین کنیم. موضوع بعدی تقویت زبان انگلیسی است. موضوع دیگر به افزایش سطح همکاری‌های ما با دنیا و کشورهای پیشگام در این عرصه باز می‌گردد. برای مثال سفارتخانه‌های ما در خارج از کشور باید برنامه و روش‌های گسترده‌ای را در ایجاد ارتباطات بر عهده بگیرند. اما در خصوص حضور در بازارهای جهانی نیز باید گفت این پروسه و این مرحله خود به خود شکل می‌گیرد و محصولات و شرکت‌های ما وارد عرصه‌های بین‌المللی می‌شوند کما این که معدود شرکت‌های موفق ایرانی خودشان به این توان رسیده‌اند که به بازار جهانی وارد شوند.»

اما مهندس خوانساری (رییس کمیته نرم‌افزار انجمن شرکت‌های انفورماتیک) در مورد اولویت‌ها و ترتیب حل مسائل و مشکلات صنعت نرم‌افزار به این موارد اشاره می کند:

1- تقویت و شناسایی نیروی انسانی(شامل نیروهای مدیریتی فعال و نیروهای کارشناسی ماهر)

2- مسائل پایه‌ای شامل قوانین و مقررات مانند کپی‌رایت و بحث‌های مالیاتی، امکانات سرمایه‌گذاری، زیرساخت‌های مخابراتی، قوانین صادرات و اعمال سیاست‌های تشویقی

3- مسائل مربوط به فرایند تولید نرم‌افزار(ما به متدولوژی کلان در سطح کشور نیاز داریم، ما به روش‌های تضمی کیفیت و کنترل پروژه نیاز داریم و موضوع تقویت زبان انگلیسی نیز از جمله مسائل مطرح است.)

4- نوآوری. باید نوآوری در دانشگاه‌ها و مراکز علمی و پژوهشی شکل بگیرد و قوانین اختراع نرم‌افزارها به بلوغ برسد. در نهایت نیز باید از یک سو اقدام به تنش‌زدایی با کشورهای دیگر و ارتقای سطح همکاری‌های فنی کرده و از سوی دیگر به شناسایی قابلیت‌ها پرداخت. حضور در نمایشگاه‌های خارجی و بهبود چهره عمومی کشور نیز از جمله مواردی است که باید مد نظر قرار گیرد.

مهندس طلایی( رییس اتحادیه صادرکنندگان نرم‌افزار ایران) نیز رسیدگی به مسائل مدیریت پروژه‌ها، نیروی ماهر، قوانین(کپی‌رایت)، جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی، انجام کارهای تحقیقاتی و حضور در بازارهای خارجی را از اولویت‌های صنعت نرم‌افزار می‌داند.

مصادیق خدمات کارشناسی در زمینه نرم‌افزار

پنجشنبه, ۱۵ ارديبهشت ۱۳۸۴، ۰۹:۳۴ ق.ظ | ۰ نظر

شورای‌عالی داده ورزی، به استناد بندهای «الف» و «ج» ماده 1 «لایحه قانونی تشکیل شورای‌عالی انفورماتیک کشور» مصادیق خدمات کارشناسی مندرج در بند 5 ماده 79 قانون محاسبات عمومی را در زمینه نرم‌افزار، به شرح زیر، تصویب کرده است. مراتب برای اطلاع و اجرا ابلاغ می شود.

الف) تهیه سیستم‌های مکانیزه، شبکه‌های کامپیوتری و اطلاع‌رسانی، شامل امکان‌سنجی ، تجزیه و تحلیل، طراحی، برنامه‌نویسی، نصب و راه‌اندازی سیستم‌ها به شکل یک‌پارچه و یا چند سیستم مجزای کاربردی.

ب) ارائه خدمات مشاوره‌ای در مراحل تهیه اسناد مناقصه و نظارت بر کارهای انفورماتیکی، شامل تدوین درخواست جهت دریافت پیش‌نهاد (RFP)، تهیه اسناد برای استعلام یا مناقصه، دریافت و تأیید صورت وضعیت‌ها و کارکردهای موقت و قطعی و داوری فنی در موارد اختلاف در قراردادهای انفورماتیکی (سخت‌افزاری و نرم‌افزاری).

ج) ارائه خدمات برای آزمایش نرم افزارها و سخت‌افزارها و تهیه گزارش تطبیقی محصولات سفارش و تحویل شده، صدور مجوزهای استاندارد معتبر محصولات رایانه‌ای.

د) طراحی و راه‌اندازی شبکه‌ای رایانه‌ای و اطلاع‌رسانی، شامل ارائه خدمات در زمینه تهیه وب سایت، نگه‌داری وب سایت بر روی شبکه اینترنت، تهیه نرم افزارهای چندرسانه‌ای، طراحی شبکه‌های LAN و WAN، خدمات پزشکی و آموزش از راه دور بر روی شبکه، خدمات طراحی و نگه‌داری فروش‌گاه‌ها و نمایش‌گاه‌های الکترونیک، خدمات تولید و نگه‌داری نشریات الکترونیک بر روی شبکه.
محمدرضا عارف

معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان

مدیریت و برنامه‌ریزی کشور

بخش‌نامه مذکور در تاریخ 28/12/1379 به کلیه دستگاه‌های اجرایی ابلاغ شد.

معماری سرویس گرا در تولید نرم افزار

پنجشنبه, ۱۵ ارديبهشت ۱۳۸۴، ۰۹:۳۲ ق.ظ | ۹ نظر

تکفا - در این مقاله یکی از آخرین معماری ها در تولید نرم افزارها با نام معماری سرویس گرا معرفی می گردد.

Service Oriented Architecture علی کاظمی مقدم، نیما شریفی مهر ali.kazemi@takfa.ir nima@nebrasinfo.com چکیده مقاله: در این مقاله به بررسی معماری سرویس گرا در تولید نرم افزار، به عنوان یکی از آخرین دستاوردهای صنعت مهندسی نرم افزار، پرداخته می شود. کلمات کلیدی: سرویس های وب، Web Services، معماری سرویس گرا، Service Oriented Architecture، SOA مقدمه: معماری سرویس گرا به عنوان یکی از آخرین دستآوردها در تولید نرم افزار، به نظر می رسد، در سالهای آتی معماری غالب صنعت فناوری اطلاعات و ارتباطات باشد. علت بوجود آمدن این معماری، ایده ای بود که در ذهن تعدادی از معماران آن وجود داشت و آن نرم افزار به عنوان سرویس بود. در مدل نرم افزار به عنوان سرویس شما نرم افزار خود را بگونه ای طراحی می کنید که قابل استفاده توسط سیستم های دیگر باشد یعنی دیگران می توانند برای استفاده از سرویس شما ثبت نام کنند و هر موقع که لازم داشتند از خدمات آن بهره ببرند، همانند حالتی که در مورد شبکه های تلویزیون کابلی وجود دارد. تا زمانی که شما به سرویس متصل هستید، شما می توانید هر لحظه که خواستید از سرویس استفاده کنید. برای مدتهای طولانی برنامه نویسان سعی می کردند تا، کدهای خود را بصورت modular بنویسند، تا بتوان از آن در تولید نرم افزارهای دیگر استفاده کرد. تفاوت نوشتن کد بصورت modular و بر اساس معماری سرویس گرا در حجم مخاطبان آن است. دوباره به همان مثال اول برمی گریم، وقتی شما کد خود را به منظور قابل استفاده بودن توسط نرم افزارهای دیگر، به شکل modular می نویسید مانند این است که، یک شبکه تلویزیون کابلی درون یک ساختمان خاص دارید و بنابراین فقط ساکنین آن ساختمان می توانند از آن بهره برداری کنند. در جهان امروز طیف مخاطبانی که بالقوه می توانند از سرویس شما استفاده کنند، کل کاربران روی شبکه اینترنت است. بنابراین باید مکانیزمی بوجود می آمد، که می توانست پاسخگوی این محیط جدید (اینترنت) و کاربران آن باشد و بنابراین معماری سرویس گرا بوجود آمد. این معماری توسط دو شرکت IBM, Microsoft بوجود آمد، که هر دو شرکت طی سالهای اخیر از حامیان اصلی سرویسهای وب و عامل بسیاری از ابداعات جدید در حیطه سرویس های وب، مانند UDDI ,WSE بوده اند. قابل ذکر است، که در آخرین معماری در حال توسعه، در تولید نرم افزار که هنوز هم در مرحله تحقیقاتی است ( MDA) ، تدابیری جهت هماهنگی با معماری سرویس گرا در نظر گرفته شده است. از نمونه های استفاده از این معماری در کشور خودمان، سازمان ثبت احوال کشور است که موظف شده تا پایگاه های اطلاعاتی خود را بصورت سرویس وب و مبتنی بر این معماری به سایر نهادها مانند نیروی انتظامی و سایر دستگاه ها ارائه دهد. معماری سرویس گرا چیست؟ همان طور که در عنوان آن مشخص است، به مفهومی در سطح معماری، اشاره می کند و بنابراین در مورد چیزی پایه ای و اساسی در سطوح بالا است، که پایه و اساس آن تجربیات بدست آمده در تولید سیستم های نرم افزاری مبتنی بر CBD و دو اصل اساسی در صنعت مهندسی نرم افزار یعنی تولید نرم افزار بصورت با همبستگی زیاد و در عین حال با چسبندگی کم است. بنابراین ایده های برنامه نویسی سرویس گرا ایده ای جدید نیست و شما شاید قبلا از آن استفاده کرده باشید. اما جمع آوری بهترین تجربیات از تولید چنین سیستمهایی بصورت مجتمع و ناظر به وضعیت تکنولوژیکی امروز بشر، که همان مفاهیم مطرح شده در معماری سرویس گرا است چیز جدیدی است. در زیر بصورت دقیق تر این بحث را ادامه می دهیم آیا تولید سیستم های سرویس گرا مفهوم جدیدی است؟ مهندسان نرم افزار، همیشه می گفتند و گفته اند که نرم افزار باید به شکلی نوشته شود که همبستگی زیاد ولی در عین حال اتصال کمی داشته باشد. شرکتهای بزرگ نرم افزاری هم در جهت گام برداشتن برای رسیدن به این دو اصل، تکنولوژی هایی را بوجود آوردند که به برنامه نویسان اجازه دهد تا به این دو هدف در تولید نرم افزارهای خود تا حد زیادی دست یابند. برای مثال می توان به تکنولوژی هایی مانند COM+ , CORBA و RMI و موارد دیگر، اشاره کرد. خوب پس مشاده کردید که موضوع برنامه نویسی سرویس گرا، مفهموم جدیدی نیست و این معماری تلاشی دیگر در جهت تولید نرم افزارهای با همبستگی زیاد و در عین حال با چسبندگی و اتصال کم است. ممکن است بپرسید، پس چرا با وجود تکنولوژی های قدرتمندی چون CORBA,COM+,RMI چیز جدیدی بوجود آمد؟ مگر تکنولوژی های قبلی موفق نبودند؟ بله مهمترین اشکال در معماری های قدرتمندی چون موارد مذکور این بود که تولید کنندگان آنها سعی داشتند، که تکنولوژی خود را بر بازار غالب نمایند. رویایی که هرگز به حقیقت نمی پیوست. بنابراین با توجه به این موضوع که این تکنولوژیها قادر به تعامل مناسب با یکدیگر نبودند عملا اصل همبستگی زیاد بصورت خود بخود رد می شد. البته معماری های مذکور اشکالات دیگری هم داشتند که نسبت به مورد بالا از اهمیت کمتری برخوردار است که از جمله آنها می توان به عدم هماهنگی با اصول امنیتی مورد استفاده در اینترنت اشاره کرد. البته بعدها راه حل هایی هم برای این مشکل بوجود آمد (مانند RPC Over HTTP) اما به این علت که از روز اول، در طراحی این تکنولوژی ها این امر در نظر گرفته نشده بود، از کارایی مناسبی برخوردار نبودند. مفهموم همبستگی زیاد و در عین حال با چسبندگی و اتصال کم، وقتی بخواهد در جهت ارزیابی یک سیستم نرم افزاری یا تکنولوژی، مورد استفاده قرار گیرد بسیار مبهم می شود. حتی کسی می تواند ایده های همبستگی و چسبندگی را باهم ترکیب کند!. برای جلوگیری از چنین ابهاماتی، شما می تواند از ویژگی های معماری سرویس گرا به عنوان یک راه برای ارزیابی میزان همبستگی و چسبندگی و اتصال یک سیستم نرم افزاری یا یک تکنولوژی استفاده کنید. اگرچه مفاهیم مطرح شده در معماری سرویس گرا دقیقاً همان مفاهیم همبستگی زیاد و در عین حال چسبندگی کم نیستند، اما سیستمهایی که بر اساس معماری سرویس گرا طراحی و پیاده سازی شده اند، نشان داده اند که توانسته اند تا حد بسیار زیادی ویژگی های همبستگی زیاد و در عین حال چسبندگی کم را بخوبی در خود ایجاد و حفظ کنند. ویژگی های سیستم های نرم افزاری مبتنی بر معماری سرویس گرا: - استفاده کننده از سرویس هیچ لزومی ندارد از جرئیات پیاده سازی سرویس در سمت سرویس دهنده مطلع باشد - محل سرویس دهنده باید از نظر استفاده کننده از سرویس پنهان باشد (در انجام امور مرتبط با استفاده از سرویس ) و تنها در زمان اجرا سرویس گیرنده از مکان سرویس دهنده آگاه خواهد شد. - نرم افزار مبتنی بر معماری سرویس گرا باید بتواند با نرم افزارهای موجود روی سایر پلتفرم ها تعامل داشته باشد. - چندین نسخه از سرویس باید بصورت همزمان در کنار هم فعالیت کنند زیرا با توجه به طیف گسترده استفده کنندگان در صورت بروزرسانی سرویس در سمت سرویس دهنده، به سرعت امکان بروزرسانی استفاده کنندگان سرویس وجود ندارد همچنین تعدادی از ویژگی هایی که هر نرم افزار، اعم از اینکه مبتنی بر این معماری باشد یا نباشد، باید داشته باشد به شرح زیر است: - کارایی زیاد - امنیت بالا (تضمین محرمانگی، صحت اطلاعات و همیشه در دسترس بودن) و همچنین کنترل دسترسی - قابلیت اطمینان بالا بخصوص وقتی سر و کار با تراکنش های چند مرحله ای است. سرویسهای وب به عنوان پایه معماری سرویس گرا: سیر تکامل و رشد XML، با پیدایش سرویس های وب همراه بود. یک سرویس وب بهترین راه حل برای پیاده سازی معماری سرویس گرا است، مخصوصا وقتی دیدگاه استفاده از کل کاربران اینترنت به عنوان کاربران بالقوه سرویس مطرح باشد. شما پایه کار خود را بر پروتکل HTTP بنا می نهید، پروتکلی که از همه پروتکل های دیگر روی اینترنت قابل دسترس تر است. با نگاه به قابلتهای سیستم های نرم افزاری مبتنی بر معماری سرویس گرا، شما متوجه خواهید شد که سرویس های وب بسیاری از موارد مطرح شده در بالا را رعایت می کنند اما تعدادی از اصول مطرح شده را هم زیر پا می گذارند که آن را بررسی می کنیم: - کارایی: XML که عنصر اصلی سازنده سرویسهای وب است، نسبت به سایر مکانیزم های انتقال اطلاعات (binary) از سربار بسیآر زیادی برخودار است. - قابلیت اطمینان در تراکنش ها: اگر شما در یک تراکنش از یک سرویس وب استفاده کنید، چگونه می توانید صحت تراکنش را تضمین کنید در حالی که تمام کارهای شما مبتنی بر اینترنت و پروتکل HTTP است؟ - امنیت: شما چگونه می توانید کاربران سرویس خود را تصدیق هویت کنید تا بعد از آن بتواند صلاحیت آنها را در استفاده از سرویس تان مورد بررسی قرار دهید؟ همچنین یک نکته منفی دیگر در مورد سرویس های وب در حال حاضر، عدم پشتیبانی اکثر محیط های تولید نرم افزار (IDE) برای تولید و استفاده از آنها است و در عین حال فراهم کردن قابلتهایی مانند کمک به برنامه نویس در استفاده از متدها و غیره یا پیدا کردن خطاها در زمان کامپایل و نه زمان اجرا. بنابراین، مگر اینکه موارد فوق به نحوی حل نگردد، ممکن است استفاده از سرویس های وب به عنوان پایه معماری سرویس گرا مورد سوال قرار گیرد. البته در هر حال سرویس های وب از این نظر که طیف کاربران بالقوه آنها اینترنت است بسیار مورد توجه هستند. در حال حاضر هم در اکثر سازمانها برای تمامی نرم افزار ها یک واسط بصورت وب سرویس جهت فراهم کردن استفاده از آن برای سازمانهای همکار فراهم می شود و یا حتی در داخل سازمان و در مواردی که استفاده از نرم افزار مذبور در داخل سازمان بسیار استفاده شود، با توجه به مشکلات کارایی سرویس های وب، یک واسط بصورت یکی از تکنولوژی های برنامه نویسی مبتنی بر Component مانند COM+ و یا CORBA برای نرم افزار ایجاد می شود. آماده شدن برای معماری سرویس گرا: همانطوری که ذکر شد، با وجود اینکه تعدادی نکات منفی در استفاده از سرویسهای وب به عنوان پایه معماری سرویس گرا وجود دارد اما این موارد قابل حل هستند. برای مثال در مورد بحث کارایی، می توان از پردازنده ای قدرتمند تر استفاده کرد و یا مشکل امنیت را می توان با استفاده از زیرساختهای مبتنی بر رمزنگاری های نامتقارن حل کرد. در هر حال اگر شما تا بحال برای معماری سرویس گرا آماده نشده اید، در هر حال لازم است تا به این سمت پیش روید زیرا همانطور که در ابتدای این مقاله اشاره شد، نرم افزارهای مبتنی بر این معماری، نسل غالب سالهای آینده خواهند بود. بدین منظور باید اندکی تفکر خود را در مورد طراحی نرم افزار، تغییر دهید. در زیر به مهمترین آنها اشاره می شود: - سعی کنید با سرویس دهنده های خود از طریق واسط های چاق ارتباط برقرار کنید و از استفاده از واسط های پرحرف بپرهیزید. به عبارت دیگر سعی کنید عملیاتی که شامل چندین فراخوانی است از طریق یک فراخوانی انجام دهید. هر بایت اطلاعاتی که شما روی اینترنت می فرستید محسوس است زیرا روی اینترنت اولا پهنای باند محدود است و همچنین در مورد هر انتقال باید عملیات تحلیل نام و مسیریابی انجام شود. - سعی کنید حتی الامکان اطلاعات مربوط به وضعیت را در سمت سرویس دهنده نگهداری نکنید. سعی کنید این کار را به استفاده کنندگان واگذار کنید. برای مثال اگر شما یک سازمان باشید که تعداد زیادی مراجعه کننده دارد و شما نیاز به اطلاعات مراجعه کننده ها دارید، اگر بخواهید خودتان تمام اطلاعات مربوط به مراجعه کنندگان خود را نگهداری کنید به یک انبار بسیار بزرگ نیاز خواهید داشت . بهتر است از مراجعه کنندگان خود بخواهید که اطلاعات خودشان را نگهداری کنند، نه خود سازمان شما بخواهد آنها را نگهداری کند. - سعی کنید از واسط های بسیار خوش تعریف برای سرویس های خود استفاده کنید زیرا وقتی شما پایه خود را بر سرویسهای وب بنا نهادید شما لازم دارید این واسط ها را در اختیار استفاده کنندگان از سرویس خود قرار دهید. (از طریق WSDLسرویس وب خود) - سعی کنید به سمت استفاده از روشهای غیرهمزمان برای فراخوانی های خود پیش روید زیرا بسیاری از سرویس ها به استفاده کنندگان خود بصورت غیرهمزمان سرویس می دهند(مانند سرویس های وب) بنابراین برای سرویس گیرندگان بهتر است از این روش تبعیت کنند. این روش مناسبی نیست که سرویس گیرنده به علت اینکه سرویس دهنده هنوز پردازش را شروع نکرده است ، بلاک شود. به عبارت دیگر سعی کنید دید خود را از حالت درخواست/پاسخ (مطرح در معماری Client/Server) به دید مبتنی بر پیام تغییر دهید؛ یعنی وقتی که سرویس گیرنده یک پیام را برای سرویس دهنده ارسال کرد سرویس دهنده بعد از مدتی از طریق یک پیام به سرویس گیرنده پاسخ خواهد داد. - برای تصدیق هویت و کنترل دسترسی به روشهای دیگر فکر کنید. مکانیزهای امنیتی در مورد سرویس های وب متفاوت است. در مورد مکانیزهای امنیتی مورد استفاده از روشهای خاص یک پلتفرم استفاده نکنید زیرا قابلیت تعامل سیستم شما را با سایر سرویس ها بخطر می اندازد(مانند Integrated Windows Authentication) اخیرا هم یک گسترش در مشخصات سرویس های وب با نام ws-security بوجود آمده است که از آن جهت پیاده سازی امنیت در سروی های وب استفاده می شود. - از پلتفرمی استفاده کنید که به شما اجازه دهد بطور همزمان چندین نسخه از یک سرویس را در کنار هم نگه دارید (مراجعه کنید به قابلیتهای سیستم های نرم افزاری مبتنی بر معماری سرویس گرا) همچنین به یاد داشته باشید تکنولوژیهایی مانند COM+,CORBA,RMI در حیطه خود فنآوری های موفقی بوده و هستند و تعداد بسیار زیاد سیستمهایی که از این معماری ها استفاده می کنند این موضوع را نشان می دهد. سرویس های وب شامل مفاهیمی هستند که در مورد این تکنولوژی ها وجود ندارد، اما این به این معنی نیست که سرویس های وب در زمانی کوتاه جایگزین این فنآوری ها خواهند بود؛ و بنابراین سعی کنید در کنار این تکنولوژی ها از سرویس های وب بهره جویید. نتیجه گیری: معماری سرویس گرا از آخرین فن آوری های بوجود آمده در تولید نرم افزار است، که علاوه بر رعایت دو اصل همبستگی زیاد و چسبندگی کم نیازهای تکنولوژیکی امروز بشر را برآورده می سازد. با توجه به بوجود آمدن شرکتهای چند ملیتی، ظهور خدمات الکترونیک و پیچیده شدن امور گوناگون و مخصوصا مجتمع سازی سیستم های نرم افزاری گوناگون EAI، این معماری توانسته بخوبی از عهده این پدیده های نوین بر آید. منابع: 1 –Mehran Nikoo, Service-Oriented Architecture, Where do we stand? , 2003 2 –Alan Brown, Simon Johnston, Kevin Kelly, Using Service-Oriented Architecture and Component-Based Development to Build Web Services Application, 2002

بررسی و مطالعه در خصوص تدوین شاخص‎های نرم‎افزار

پنجشنبه, ۱۵ ارديبهشت ۱۳۸۴، ۰۹:۳۰ ق.ظ | ۲ نظر

تکفا- هدف پروژه:

شناسایی، تعیین و تعریف شاخص‎های صنعت نرم‎افزار ایران همراه با فرمول محاسباتی شاخص‎ها و چگونگی جمع‎آوری و بروزرسانی آن‎ها

نحوه انجام کار:

مراحل و نحوه انجام کار شناسایی، تعیین و تعریف شاخص‎ها را به ترتیب ذیل برشمرد:

1- بررسی فعالیت‎‎های انجام شده در آن در زمینه تعریف شاخص‎های قسمت نرم‎افزار و تدوین قسمتی از شاخص‎های تعریف شده

2- شناسایی شاخص‎های صنعت نرم‎افزار از مراجع و سازمان‎های بین‎المللی مربوطه

3- مطالعه تطبیقی شاخص‎های مورد استفاده در سه کشور جهان

4- تعریف پدیده صنعت نرم‎افزار و تعیین متغیرها و عوامل مؤثر

5- کمی کردن متغیرها و تعیین شاخص‎های تعیین شده

6- تعیین فرمول و نحوه محاسبه شاخص‎های تعیین شده

7- معرفی آثار افزایش یا کاهش شاخص بر صنعت نرم‎افزار

8- تعیین اقلام آماری و منابع مورد نیاز برای محاسبه شاخص‎ها

9- شناسایی و تعیین اقلام اطلاعاتی و دوره زمانی اندازه‎گیری آن‎ها

10- بررسی و تعیین نحوه محاسبه متولی اندازه‎گیری و به هنگام‎سازی شاخص

خروجی‎ها و نتایج حاصله:

- فهرست شاخص‎های تعریف شده صنعت نرم‎افزار

- عوامل تأثیرگذار داخلی و خارجی بر صنعت نرم‎افزار

- شاخص‎های منتخب (برتر) در حوزه صنعت نرم‎افزار

- فرمول، نحوه محاسبه، اثر افزایشی یا کاهشی شاخص‎های برتر

وضعیت پروژه: در حال انجام اصلاحات نهایی

مجری پروژه: شرکت یاس ارغوانی
عنوان پروژه:

مروری بر فعالیت‎های انجام شده در زمینه سیاست‎گذاری و برنامه‎ریزی صنعت نرم‎افزار کشور

هدف پروژه:

شناسایی، جمع‎آوری و دسته‎بندی مدارک و مستندات تهیه شده در پروژه‎های قبلی جهت سیاست‎گذاری و برنامه‎ریزی صنعت نرم‎افزار و تبدیل آن‎ها به شکلی که قابل استفاده دست‎اندرکاران باشد.

نحوه انجام کار:

* شناسایی سازمان‎هایی که در زمینه صنعت نرم‎افزار و فن‎آوری اطلاعات اقدام به انجام پروژه‎های تحقیقاتی در جهت سیاست‎گذاری و برنامه‎ریزی صنعت نرم‎افزار نموده‎اند

* جمع‎آوری مدارک و مستندات تهیه شده در پروژه‎های قبلی انجام شده

* جمع‎بندی نتایج حاصل از پروژه‎های قبلی با ذکر منبع و ارایه نسخه‎ای از منابع مورد بررسی در قالب گزارش

خروجی‎ها:

* مشخصات سازمان‎های انفورماتیکی و پژوهشی فعال در حوزه صنعت نرم‎افزار که طی پروژه مزبور به آن‎ها مراجعه شده است.

* مشخصات تحقیقات صورت گرفته در حوزه صنعت نرم‎افزار در داخل کشور به تفکیک کتاب، مقاله، گزارش، پروژه و پایان‎نامه و ارایه یک کپی کاغذی و یا الکترونیکی از سند مربوطه

* بررسی آماری تحقیقات صورت گرفته در مورد صنعت نرم‎افزار به تفکیک حوزه‎های مختلف

وضعیت پروژه: اتمام یافته

مجری پروژه: شرکت یاس ارغوانی
عنوان پروژه:

بررسی وضعیت داخلی و خارجی صنعت نرم‎افزار

هدف پروژه:

جمع‎آوری تدوین اطلاعات در محورهای زیر جهت زیرسازی فعالیت‎های آتی:

1- بررسی و مطالعه گزارشات و فعالیت‎های انجام شده قبلی در صنعت نرم‎افزار کشور

2- وضعیت شرکت‎ها و نهادهای فعال در صنعت نرم‎افزار

3- بررسی و شناخت روند جهانی نرم‎افزار

4- بررسی وضعیت پروژه‎های تحقیقاتی در صنعت نرم‎افزار ایران و جهان

خروجی‎های پروژه:

* فهرست فعالیت‎ها و گزارشات مرتبط با صنعت نرم‎افزار ایران

* خلاصه گزارش‎های مهم و مؤثر در صنعت نرم‎افزار کشور

* ارزیابی فعالیت‎های مهم و مؤثر در صنعت نرم‎افزار ایران

* فهرست شرکت‎ها و نهادهای فعال در صنعت نرم‎افزار و مشخصات آن‎ها

* بررسی و طبقه‎بندی شرکت‎ها و نهادهای فعال در استفاده از روش‎های نوین مهندسی نرم‎افزار، ابزارها و روش‎ها و متدولوژی‎ها، استانداردها، آموزش، نیروی انسانی و غیره.

* طبقه‎بندی محصولات تولید شده در کشور با توجه به نوع محصول، محیط کاری، کاربرد و غیره.

* تعیین میزان نیروی انسانی فعال در زمینه نرم‎افزار در شرکتغها و نهادها و ارزیابی آن‎ها

* بررسی وضعیت فعلی صنعت نرم‎افزار در جهان در سرفصل‎های گوناگون

* بررسی و ارزیابی وضعیت سیاست‎گذاری و توسعه نرم‎افزار در ایران

* فهرست و ارایه مشخصات پروژه‎های تحقیقاتی مهم دانشگاه‎های مهم جهان و مراکز تحقیقاتی مرتبط

* ارزیابی تحقیقات انجام شده

چگونگی انجام کار: برای هر یک از موارد قرارداد متدولوژی و محدوده اجرا متناسب با نوع فعالیت، تعریف و بین ناظر و مجری مورد توافق قرار گرفته است. همچنین یک کمیته هادی متشکل از مدیر پروژه ، نماینده کارفرما و عضوی از هیأت مدیره انجمن شرکت‎های کامپیوتری به طور مداوم بر حسن اجرای پروژه نظارت نموده و به ارایه رهنمودهای لازم می‎پردازند.

وضعیت پروژه: در حال انجام

مجری: شرکت وتوس سیستم
عنوان پروژه:

مطالعه، بررسی و تجزیه و تحلیل بازار نرم‎افزار کشور سوریه

هدف پروژه:

هدف اصلی پروژه توسعه صادرات نرم‎افزار به کشور سوریه می‎باشد که به این منظور اهداف زیر مدنظر قرار گرفته شده است:

شناخت کشور سوریه از لحاظ مشخصات جغرافیایی و جمعیتی و تحصیلی،

بررسی و تشریح اقتصاد سوریه و کلیه قوانین مرتبط با سرمایه‎گذاری در آن کشور

شناخت شرکت‎های نرم‎افزاری فعال در سوریه و مشخصات محصولات هر کدام

شناخت نیازهای نرم‎افزاری کشور سوریه

ارایه مراحل و مدارک لازم جهت حضور در کشور سوریه.

مراحل انجام کار به سه بخش عمده تقسیم شده است:

1- مطالعات کتابخانه‎ای از طریق مراجعه به سایت‎های اینترنتی، کتابخانه‎ها، تهیه کتب مرتبط به قوانین کشور سوریه، کتاب اول و دیگر کتب مرتبط صورت گرفته است.

2- مطالعات میدانی از طریق مراجعه به شرکت‎های نرم‎افزاری سوریه حضور در نمایشگاه‎های بین‎المللی IT، ارتباط با انجمن کامپیوتر و وزارت صنایع سوریه و گرفتن اطلاعاتی از قبیل مشخصات محصولات، تعداد و تحصیلات پرسنل فعال و حجم بازار آن‎ها انجام شده است.

3- تجزیه و تحلیل اطلاعات جمع‎آوری شده شامل تجزیه و تحلیل قوانین وضع شده در سوریه، حجم بازار نرم‎افزار و ICT سوریه و نیازهای نرم‎افزاری کشور سوریه و در نهایت ارایه و همکاری‎هایی جهت سرمایه‎گذاری و یا صادرات به کشور سوریه

وضعیت پروژه: در حال انجام

مجری پروژه: شرکت آرشام کوشا
عنوان پروژه:

سامانه ابرمتن? توانمندی‎های صادرات صنعت الکترونیک ?شور

هــــدف پروژه:

تحلیل، طراحی، مدیریت، نظارت، بر پیاده‎سازی و برپای? سایت و سامانه ابرمتنی توانمندی‎های صادرات صنعت الکترونیک‎ ?شور همراه با جمع‎آور? و بروزرسان? اطلاعات بخش الکترونیک

نحوه انجام کار:

بررسی و مطالعات پیرامون تعیین و تشخیص شرکت‎های صادرکننده خدمات الکترونیکی و تحلیل و طراحی ساختار اطلاعات و صفحات ابرمتنی توانمندی‎های صادرات و تعیین و تدوین خدمات اطلاعاتی مورد نیاز و نظارت بر پیاده‎سازی و برپایی سامانه ابرمتنی توانمندی‎های صادرات صنعت الکترونیک کشور، مدیریت، راهبری ، نگهداری و ارتقاء اطلاعات آن.

خروج?‎ها? پروژه:

سایت ابرمتنی پایگاه توانمندی‌های صادرات‌ محصولات بخش الکترونیک کشور به عنوان ی?? از مرا?ز اطلاع‎رسان? بخش ال?ترونی? عمل م?‎نماید. این سایت با هدف ارایه تصویری اطلاعاتی از قابلیت‎ها و امکانات شرکت‎ها و سازمان‎هایی که در امر صادرات محصولات در بخش الکترونیک کشور فعالیت دارند طراحی و تولید گردیده است، ضمن آنکه در آینده می‎توان از این سایت به عنوان یک محیط مشارکت جمعی برای تحقق گونه‎های متفاوت مبادلات تجاری (B2X) بهره‎گیری نمود .

قابلیت‎های ایجاد شده سایت عبارتند از:

- امکان ارایه اطلاعات شرکت‎ها و سازمان‎های توانمند در حوزه صادرات محصولات در بخش الکترونیک کشور و خدمات اطلاعات? شامل جداول و نمودارها? مقایسه‎ا? موضوع? انتخاب?.

- امکان ورود، بهنگامی و مشاهده اطلاعات در طیف کاربران عضو سایت.

- قابلیت ارتقاء حضور اعضای اطلاعاتی سامانه از گره‎های مجازی تا اینترانت‎های واقعی.

- امکان جستجو منظرهای مفهومی باارزش تصمیمغگیری و جداول و نمودارهای مقایسه‎ای.

- نمونه خدمات اینترانتی و اکسترانتی در قالب برگه‎های ایستا وبا بهره‎گیر? از اینترانت‎ها? مجازی پیش‎ساخته.

- امکان ارایه نمونه کاتالوگ‎های الکترونیکی محصولات صادراتی.

- ام?ان جستجو? ?لید واژه‎ا?.

براساس مهندسی نیازهای ?اربران و متناسب با اهداف سامانه توانمند?‎ها? صادرات بخش ال?ترونی? ?شور خدمات و ویژگ?‎ها? اصل? سامانه عبارتند از:

- برآورد نیازهای اطلاع رسانی محصولات صادراتی.

- ارایه‎کنندگان آن‎ها.

- اولویت‌های کالایی، خدماتی و سازمانی در بین ارایه‎کنندگان

- بهنگامی اطلاعات و تضمین کیفی آن‎ها

- ایجاد تکاملی شالوده اطلاعاتی بر مبنای ارتباطات بین شبکه‎ای برای صادرکنندگان و مشتریان

- قابلیت دسترسی الکترونیکی به مشخصات کالاها و خدمات.

از جمله ام?انات ویژه سامانه، دسترس? به منظرها? مفهوم? درخواست? با ارزش تصمیم‎گیر? و قابلیت مقایسه‎ا? در قلمروها? زیر است ?ه برا? ?لیه ?اربران سایت میسر و دست‎یافتن? است:

- ?اندیدا? شر?ت در نمایشگاه

- مشار?ت در پروژه‎ها? بین‎الملل?

- ?اندیدا برا? استفاده از تسهیلات صادرات?

- صادر?ننده فعال

- توانمند?‎ها? تحقیق و توسعه

- منظر مفهوم? مناسب با نیازها? ?اربر

با گزینش هر قلمرو و انتخاب هری? از سرفصل‎ها? اطلاعات? (اطلاعات شناسنامه ا?، صادرات?، فروش خارج?، خدمات پس از فروش، قراردادها? خارج?، مزایا? نسب? ?الا) و اقلام اطلاعات? مورد نظر برا? صادر?نندگان و مصرف‎?نندگان اطلاعات به عنوان ?اربران سایت ام?انات جستجو? گوناگون و متنوع? فراهم آمده است. معماری اطلاعاتی سایت به گونه‎ای است که ساختار گسترش یابنده‎ای از یک پایگاه ابرمتنی اطلاعاتی تا یک اینترانت سازمانی را قابل ارتقا به یک اکسترانت صادراتی م?‎نماید.

سایت نمونه خدمات اینترانت?، با هدف تعیین اجزا? لازم و ?ارآ برا? پایگاه اینترانت شر?ت‎ها? صادر?ننده محصولات ال?ترونی? درنظر گرفته شده است. این ساختار بدون ش? حجم وسیع و قابل توجه? از نیازها? اطلاعات? ی? صادر?ننده محصولات ال?ترونی?? را پوشش م?‎دهد. در زیر سیستم‎ها? پیشنهاد? بخش? به نام مزیت‎ها? رقابت? وجود دارد ?ه عنصر اتصال اینترانت‎ها? هم?ار در ا?سترانت است. بدین معن? ?ه اطلاعات ارایه شده در این بخش از اینترانت‎ها، به عنوان پایه اطلاعات? ا?سترانت نمونه، برا? تولید جداول مقایسه ا? ب?ار م?‎رود و به این ترتیب اینترانت‎ها برا? حضور در ا?سترانت موظف به داشتن حداقل ی? صفحه با ساختار ی?سان هستند. خدمات ویژه‎ا? برا? ?لیه شر?ت‎ها? حاضر در سایت درنظرگرفته شده و قالب‎هایی برا? تولید ?اتالوگ ال?ترونی?? محصولات با نمونه اطلاعات? و ام?ان تولید آن در شب?ه ایجاد شده است.

نیاز این سایت به ارایه خدمات در طیف کاربران و ارایه تقاضاها و تاییدهای عملیاتی به گونه‎ا? است ?ه عملیات ارسال پیام‎های درخواست، ارسال اطلاعات بهنگامی، اخطارسرآمدن موعدهای بهنگامی و ثبت ماوقع عملیات لازم را به طور خود?ار فراهم سازد.

ام?ان جستجو? ?لید واژه‎ا? برا? ?اربران برحسب موارد زیر ام?ان‎پذیر است:

- نام شر?ت

- نام محصول

- نام ?شور? ?ه ?الا به آن صادر شده

- حداقل سرمایه ثبت شده

- حداقل سرمایه پرداخت شده

- حداقل تعداد ?ارمندان

- سال تأسیس

ارایه اطلاعات شر?ت‎ها و سازمان‎ها? توانمند در حوزه صادرات محصولات در بخش ال?ترونی? ?شور بر مبنای فعالیت‎های عمده صادراتی بخش الکترونیک در قالب طبقه‎بند? پنج‎گانه زیرصورت گرفته است و راهنمای مناسبی برای دستیابی هدفمند به شرکت‌ها و محصولات مورد ارجاع کاربران خواهد بود:

1- المان‎های پایه.

2- ساخت ماجول‎ها.

3- محصولات نهایی.

4- دستگاه‎های خاص .

5- تجهیزات جانبی.

وضعیت پروژه: در حال انجام اصلاحات نهایی

مجری پروژه: شرکت راه‎گشای سامانه
عنوان پروژه:

سازوکارهای افزایش تقاضای نرم افزار در بازار داخلی ایران

هــــدف پروژه:

تدو?ن سازو?ارها? افزا?ش تقاضا? بازارداخل? نرم‎افزار ایران (برا? محصولات تول?د داخل ?شور) در دو بخش عموم? و دولت? از طریق بازارسنج? .

نحوه انجام کار:

مطالعات عمومی شامل :

االف- بازارسنجی کمی و کیفی بازار نرم‎افزار ایران بر اساس اطلاعات موجود.

ب- نیازسنجی حوزه‎های اصلی تقاضا.

پ- بررسی نمونه‎ا? موفق درتولید وعرضه نرم‎افزار درداخل ?شور.

تدوین و تبیین سازوکارهای گسترش بازار در بخش عمومی شامل:

االف- شناسایی حوزه‎های پرشمارگان (برای گسترش کمی بازار) .

ب- شناسایی حوزه های راهبرد?( برای گسترش کیفی بازار) .

پ- سازو?ارها? گسترش بازار در بخش عموم?.

ت- تدوین سازوکارهای گسترش بازار تولید و عرضه نرم‎افزار با تاکید بر افزایش بهره‎وری و نیز ترویج الگوهای نوین ارایه محصولات نرم‎افزاری.

تدوین سازوکارهای گسترش بازار در بخش دولتی و الزام دستگاه‎ها به خودکارسازی شامل:

الف- مطالعه نیازها و اولویت سازمانی و سامان‎ها?.

ب- شناسای? ام?ان عرضه بالقوه.

پ- تدوین برنامه عموم? سازو?ارها? تشویق? جهت گسترش خود?ار?.

ت- توصیف چارچوب آیین نامه اجرای? پیشنهاد?.

خروج?‎ها? پروژه:

.الف- سازو?ارها? پیشنهاد? گسترش بازار.

ب- مدل بازارسنج? مناسب و خود?ار شده .

پ- ام?انات سامانه‎ا? تجمیع، تحلیل و داده‎آمای? و ابزارها? خود?ار تحلیل اطلاعات.

وضعیت پروژه: به اتمام رسیده- درحال انجام اصلاحات نهایی

مجری پروژه: شرکت راه‎گشای سامانه
عنوان پروژه:

حضور در نمایشگاه و CeBIT 2003 و مدیریت غرفه صنعت نرم‌افزار ایران

هدف پروژه:

معرفی توانمندی‌های صنعت نرم‌افزار ایران، طرح تکفا

نحوه انجام کار:

- انتخاب 10محصول برتر

- هماهنگی نماینده ثنارای در آلمان جهت انجام امور اداری و اجرایی نمایشگاه

- برگزاری سمینارهای تخصصی جهت آشنایی با صنعت نرم‌افزار ایران

- تهیه محتوا و مطالب قابل عرضه به زبان آلمانی و ایجاد تارگاه آلمانی ثنارای و ثبت آن در آلمان

- استفاده از ابزارهای تبلیغاتی

- تماس با Bitkom جهت انعکاس حضور ایران و بسط همکاری

خروجی‌های پروژه:

- ارایه گزارش چگونگی فراهم آوردن امکان حضور در نمایشگاه

- حضور در نمایشگاه CeBIT2003

- ارایه گزارش نحوه عملکرد در نمایشگاه

- ارایه گزارشی از دستاوردهای نمایشگاه

وضعیت پروژه: به اتمام رسیده

مجری پروژه: شرکت تحقیقات و توسعه صادرات نرم‎افزار ثنارای
عنوان پروژه:

ایجاد یک مرکز مشاوره برای صنعت نرم‌افزار کشور

هدف پروژه:

ارایه خدمات مشاوره به شرکت‌های متقاضی جهت افزایش توانمندی مدیریت شرکت‌ها

ایجاد یک مرکز مشاوره قوی

ارایه خدمات مشورتی در زمینه بازاریابی بین‌الملل

ارایه خدمات مشورتی در زمینه بازارسنجی

ارایه خدمات مشورتی در زمینه اخذ تسهیلات اعتباری برای خداقل 10 شرکت

ارایه خدمات مشورتی در زمینه اخذ تسهیلات مالی داخلی

ارایه خدمات در زمینه ساختارهای شرکت‌های نرم‌افزاری

نحوه انجام کار:

- ارایه مشاوره‌های موردی برحسب تقاضا

- برقراری تماس و ارتباط با شرکت‌های مهم و اصلی مشاوره در دنیا

- شناسایی و برقراری تماس با نمایندگان شرکت‌های مشاوره مهم در داخل ایران

- ایجاد بانک اطلاعاتی از مشاوران

- جمع‌آوری اطلاعات بازارهای خارجی

خروجی‌های پروژه:

ارایه خدمات مشاوره‌ای برای شرکت‌های نرم‌افزاری متقاضی

ارایه گزارش نحوه عملکرد تیم مشاوره

وضعیت پروژه: به اتمام رسیده

مجری پروژه: شرکت تحقیقات و توسعه صادرات نرم‎افزار ثنارای
عنوان پروژه:

ایجاد و به‌روز رسانی تارگاه صادرات نرم‌افزار

هدف پروژه:

اطلاع‌رسانی در مورد صنعت نرم‌افزار و صادرات نرم‌افزار

ارایه ظرفیت و توان شرکت‌های نرم‌افزار ایرانی

ایجاد امکانات لازم برای تبادل اطلاعات میان ایرانیان مستقر در خارج و فعال در زمینه نرم‌افزار

ایجاد امکانات لازم برای برقراری ارتباط و تبادل اطلاعات با شرکت‌های خارجی

ارایه اطلاعات در مورد بازار نرم‌افزار ایران

ارایه اطلاعات در مورد نیروی انسانی نرم‌افزاری ایران

ارایه اطلاعات در مورد سیاست‌های دولت در زمینه نرم‌افزار

ارایه اطلاعات در مورد بازارهای هدف و ویژگی‌های آن‌ها

ارایه اطلاعات در مورد پروژه‌های مهم انجام‌شده و در دست انجام

ارایه اطلاعات مناسب برای کمک به فعالیت‌های صادراتی و بازاریابی خارجی

فناوری‌های نو و فرااتصال به تارگاه‌هایی که اطلاعات روزآمد در زمینه مورد بحث ارایه می‌نمایند.

اخبار مهم شرکت‌های ایرانی و سیاست‌های دولت

نحوه انجام کار:

ایجاد تارگاه، جمع‌آوری اطلاعات از مراکز ذی‌صلاح

بررسی اهداف و فرآورده‌ها و خدمات شرکت و طراحی شکل و محتوای تارگاه بر اساس اهداف آن

ایجاد بخش اخبار شرکت

ایجاد بخش اطلاعات مربوط به فرآورده‌ها و خدمات

ایجاد بخش فرااتصال به تارگاه‌های مرتبط

ایجاد بخش اطلاعات پروژه‌های انجام‌شده و در دست انجام

ایجاد بخش اطلاعات کلی

ایجاد اتاق‌های گفتگو

ایجاد نمایشگاه‌ و فروشگاه مجازی برای عرضه نمونه تولیدات نرم‌افزاری داخلی

خروجی‌های پروژه:

طراحی و ایجاد تارگاه نرم‌افزار (شرکت ثنارای)

ارایه سه مرحله گزارش از نحوه انجام و روند پیشرفت کار

وضعیت پروژه: به اتمام رسیده

مجری پروژه: شرکت تحقیقات و توسعه صادرات نرم‎افزار ثنارای
عنوان پروژه:

بررسی آثار تحریم اقتصادی آمریکا و روش‌های مقابله با آن

هدف پروژه:

بررسی آثار تحریم در صنایع ایران و نیز تمرکز بر بررسی آثار تحریم بر صنعت نرم‌افزار از دیدگاه انتقال تکنولوژی، آموزشی، پشتیبانی، صادرات، سرمایه گذاری و تولید محصول و ابزارهای نوین نرم‌افزاری

بررسی قوانین و دستورالعمل‌های مربوط به تحریم اقتصادی آمریکا و تعیین موارد، حدود شمول و خارج از شمول آن

بررسی روش‌های کاهش اثرات تحریم

چگونگی انجام کار:

مطالعات میدانی

تهیه مدل اقتصادی

تعین تقریبی میزان خسارات سالانه وارده و پیش بینی برای سه سال آینده

مطالعه رو‌یه‌ها و راهکارهای مقابله با تحریم در صنعت نرم‌افزار

ترجمه قوانین و دستورالعمل‌های حیطه شمول تحریم

خروجی‌های پروژه:

تدوین راهنمای تحریم

تدوین یک مدل اقتصادی از آثار تحریم بر صنایع نوین

تهیه گزارش از ابعاد تاثیر تحریم در بخش فناوری اطلاعات

وضعیت پروژه: به اتمام رسیده

مجری پروژه: شرکت تحقیقات و توسعه صادرات نرم‎افزار ثنارای
عنوان پروژه:

بررسی مشکلات شرکت‌های نرم‌افزاری

هدف پروژه:

تعریف مدل شناسایی مشکلات شرکت‌های نرم‌افزاری، عوامل به وجود آورنده آن و ارایه راه‌کارهای مناسب در جهت رفع یا کاهش مشکلات

نحوه انجام کار:

مطالعات میدانی

تبادل نظر با پاره‌ای از خبرگان و افراد صاحب‌نظر صنعت نرم‌افزار کشور و مدیران شرکت‌های نرم‌افزاری

تعریف پروژه و تعیین چارچوب‌ها و اهداف پروژه

بررسی مطالعات انجام شده در گذشته و نتایج آن‌ها

بررسی مقالات نوشته شده در این زمینه

بررسی مدل‌های مختلف ارزیابی شرکت‌ها به منظور دست یافتن به یک مدل مناسب برای منظور این پروژه

تهیه یک پرسش‌نامه جهت گردآوری اطلاعات از شرکت‌ها

انتخاب 40 شرکت نرم‌افزاری با توجه به یک الگوی آماری مناسب

مراجعه به شرکت‌های فوق و اخذ اطلاعات قید شده در پرسش‌نامه

خروجی‌های پروژه:

ارایه مدل شناسایی مشکلات شرکت‌ها

جمع‌بندی و تحلیل اطلاعات گردآوری شده

تهیه فهرستی از مشکلات داخلی و خارجی شرکت‌ها

تعیین عوامل ایجاد کننده مشکلات داخلی

تهیه فهرستی از عوامل و تعیین عوامل مستقل و مهم ایجاد کننده مشکلات در شرکت‌ها

پیش‌نهاد راه‌کارهای عملی برای حل یا تخفیف عوامل ایجاد مشکلات

وضعیت پروژه: در حال انجام

مجری پروژه: شرکت تحقیقات و توسعه صادرات نرم‎افزار ثنارای
عنوان پروژه:

جذب بخشی از منابع مالی صندوق فناوری انجازات به ایران

هدف پروژه:

آماده‌سازی شرکت‌ها با هدف جذب سرمایه‌های خارجی

نحوه انجام کار:

جلب نظر شرکت‌های ایرانی جهت تلاش برای جذب سرمایه صندوق انجازات

بررسی و انتخاب شرکت‌های دارای پتانسیل لازم

ارزیابی شرکت‌ها و طرح‌های آن‌ها و تهیه برنامه کاری (Business Plan) مناسب

ارسال درخواست سرمایه‌گذاری شرکت‌ها و طرح‌های موجود آن‌ها

ارایه مشاوره به شرکت‌ها در مراحل پس از تصمیم‌گیری نهایی صندوق

جمع‌بندی تجربیات و تهیه یک گزارش نهایی کار

خروجی‌های پروژه:

دو مرحله گزارش نحوه انجام کار

تدوین راهنمای جذب سرمایه صندوق انجازات

جذب سرمایه صندوق برای شرکت‌های منتخب

وضعیت پروژه: در حال انجام

مجری پروژه: شرکت تحقیقات و توسعه صادرات نرم‎افزار ثنارای

تکفا- مقدمه : امروزه سهم عظیمی از سرمایه کشورهای توسعه یافته را فناوری اطلاعات تشکیل می‌دهد. برای بهره برداری مناسب از این حجم زیاد ثروت ملی، رعایت اصول فنی و استانداردهای کیفیت در طراحی و تولید نرم افزار و استفاده از نیروی انسانی متخصص و آموزش دیده از اولین درجه اهمیت برخوردار است. صنعت نرم افزار در ایران علیرغم وجود امکانات بالقوه نتوانسته به قدر کافی پیشرفت نماید و همواره با مشکلات عدیده‌ای دست به گریبان بوده است . این مشکلات به دلایل مختلفی بروز نموده است اما شاید مهمترین دلیل آن نبود یک روند استاندارد سالم و متناسب با جامعه ما و نداشتن استانداردهای جهانی مناسب بافرهنگ و ساختار جامعه نرم‌افزار ایران باشد.

ضرورت ایجاد نظام مهندسی و استانداردهای تولید و توسعه نرم افزارطی چند دهه اخیر به شدت احساس می شده و نبود این نظام تاکنون موجب آن گردیده است که حرفه نرم افزار فاقد جایگاه مشخص و متولی خاصی باشد.

علیرغم تلاش‌های فراوانی که از سوی کارشناسان حرفه طی ده سال گذشته برای تهیه نظام مهندسی نرم افزار صورت پذیرفته است عملا به دلایل رکود بازار نرم افزار، استفاده کاربران از بسته های نرم افزاری، معدود بودن پروژه های ملی و همچنین ضعف بخش خصوصی در ارایه خدمات وسیع و موثر نرم افزاری، کارهای انجام شده در این زمینه مورد استفاده قرار نگرفت. در سال‌های اخیر با توجه به تدوین برنامه های توسعه و کاربری فناوری ارتباطات و اطلاعات (تکفا) در بخش دولتی و بخصوص با اجرائی شدن طرح های ملی در سال 81 ، ضرورت داشتن یک نظام منسجم کاری در زمینه نحوه واگذاری پروژه‌ها و استانداردهای تولید و توسعه نرم افزار که بتواند یک زبان مشترک کاری بین کارفرما و پیمانکار را ایجاد نماید، عملا بیشتر احساس گردید. بر این اساس و به عنوان صیانت و حفاظت از منافع بخش های مختلف در گیر در انجام پروژه های نرم افزاری، با حمایت شورای‌عالی انفورماتیک کشور و اقدام انجمن شرکت‌های انفورماتیک ایران، برنامه ریزی های لازمه در جهت تهیه و تدوین نظام مهندسی و استانداردهای تولید و توسعه نرم افزار صورت پذیرفت و در گام نخست مرحله اول این نظام با عنوان " نحوه ارجاع پروژه‌های نرم افزاری" تهیه گردیده است و در اختیار عموم قرار گرفت.

آنچه می‌خوانید گزارشی از سمیناری است که جهت آشنایی شرکت‌های نرم‌افزاری، مسوولین ICT سازمان‌ها، برگزار گردید. فاز اول این طرح توسط شورای‌عالی انفورماتیک و انجمن شرکت‌های انفورماتیک ایران انجام شد.

همایش آشنایی با ارجاع کار نرم‌افزاری با حضور مهندس جهانگرد دبیر شورای عالی اطلاع‌رسانی، دکتر سپهری‌راد، دبیر شورای‌عالی انفورماتیک، نمایندگان شرکت‌های خصوصی و دستگاه‌های دولتی در سالن آمفی‌تئاتر هتل سیمرغ تهران برگزار شد.

در ابتدای جلسه مهندس سعیدی، رییس هیات مدیره انجمن شرکت‌های انفورماتیک ایران اظهار داشت:یکی از مسایلی که همواره مسوولان دولتی با آن روبرو بودند و همچنین شرکت‌های نرم‌افزاری از آن رنج می‌بردند، مساله چگونگی ارجاع کارهای نرم‌افزاری است. به‌هر حال از آن لحظه‌ای که یک سازمان یا وزارتخانه یا نهاد دولتی تصمیم می گیرد که کاری را ارجاع دهد؛ چگونگی بیان آن، چگونگی ارجاع آن، چگونگی برگزاری مناقصات آن را در نظر می گیرد، از چندی پیش انجمن شرکت‌های انفورماتیک ایران به کمک شورای عالی انفورماتیک در این فکر بوده که آیین‌نامه‌هایی را جهت یکپارچگی و وحدت رویه در این کار مدون و مصوب کند. این فکر سالیان سال است که در ذهن دست‌اندرکاران حرفه وجود داشته که به لطف خدا و پیگیری‌ها و دلسوزی‌های دکتر سپهری راد دبیر محترم شورای عالی انفورماتیک فاز اول این کار با همکاری انجمن در قسمت ارجاع کار در نظام مهندسی نرم‌افزار به‌پایان رسید. البته کمیته نرم‌افزار انجمن نیز مدت‌ها بر روی این طرح به بحث و تبادل نظر پرداخته است و کسانی که علاقمند به این مبحث بودند نیز نظرات مشورتی خود را ارائه کردند.

فاز اول نظام مهندسی نرم‌افزارانجام شده و امیدواریم که کار فازهای بعدی هم به‌سرعت آغاز شود و طرح‌های انجام شده و کارهای اجرایی آن، به‌سرعت به نتیجه برسد.

در ادامه همایش دکتر سپهری‌راد دبیر شورای عالی انفورماتیک گفت: در شورای عالی انفورماتیک ما به این نتیجه رسیدیم که بسیاری از مشکلات موجود درباره قراردادهای انفورماتیک به نداشتن یک رابطه مدون برای ارجاع کار باز می‌گردد.

اول آنکه بسیاری از قراردادهایی که بین کارفرمایانی که عمدتا دولتی‌ بودند و شرکت‌های انفورماتیکی به اختلاف می‌انجامید برای حل و فصل، میانجی‌گری، اظهارنظر و یا داوری به این شورا ارجاع می‌شد. دوم اینکه مطابق با ضابطه‌هایی که در سازمان مدیریت وجود دارد، قراردادهای انفورماتیکی در حد معینی برای تایید به شورا ارجاع می‌شود. به همین دلیل بسیاری از قراردادها که بعضاً موارد کلانی هم در آن وجود داشت، با ضوابط بسیار بدوی و ابتدایی منعقد شده و بسیاری از ابعادآن نیز مبهم بوده است. به همین دلیل با پیشرفت کار نظرات کارفرما و پیمانکار از هم فاصله گرفته و به‌ دلیل ابهام اولیه هرکدام یک برداشت و تفسیر از موضوع دارند. تجربه نشان ‌داده که بسیاری از قراردادها از همان ابتدا با یک تعریف نامعلوم و مبهم آغاز شده و پیمانکار تکالیف خود را براساس برداشت‌هایش قرار داده است وبعضاً کارفرما توقعات دیگری را ابراز کرده که به دلیل نامعلوم بودن می‌توانسته حق با او باشد.

به‌همین ترتیب در مورد قراردادها و پروژه‌هایی که ابتدا برای اظهارنظر به شورا ارجاع می‌شد نیز همین‌طور بود.

به این دلیل ما به این نتیجه رسیدیم که اگر بخواهیم یک کار اصولی انجام دهیم ، باید حداقل روابط مدونی که دو طرف آن را توقع کنند در نظر گرفته شود.. یک RFP خوب تکلیف هر دو طرف را معلوم می‌کند و دریافت یک پیشنهاد خوب، کاملا مدون و منسجم ارزیابی پیشنهادهای متفاوت را به‌خوبی میسر نموده و پس از آن پیمانکارهای متقابل که پیشنهاد می‌دهند، می‌توانند دریابند که دلیل برگزیده شدن یکی ویا برگزیده نشدن دیگری چیست. اما اگر در این مورد ابهام وجود داشته باشد، همه حق را به خود می‌دهند. در مراحل مختلف قراردادها مواردی را مشاهده می‌کردیم با مبالغ کلان که بسیاری از مسایل ریزآن مشخص بود، اما شرح خدمات آن معلوم نبود. در حالی‌که شرح خدمات یکی از اجزا است و باید مشخص شود که آن مبالغ مالی براساس کدام شرح خدمات است و در مقابل کدام مبالغ کدام‌یک از آن خدمات باید انجام شود.از این رو سعی شد با استفاده ازتجربیاتی که در کشور در این زمینه وجود دارد که البته این موضوع را نیز باید اشاره کنم که در زمینه انفورماتیک هم به دلیل ماهیت کار وهم به دلیل عدم انباشت تجربیات گذشته در این زمینه کار منسجمی از قبل وجود نداشت. در حالی‌که در بخش دیگری از سازمان مدیریت که معاونت امور فنی می‌باشد، در زمینه کارهای فیزیکی تجربیات چندده‌ساله وجود دارد و در آن زمینه آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های بسیار متعددی وجود دارد که کاملا جزییات را مشخص کرده است. اگرچه امکان الگوبرداری از آن روش‌ها وجود ندارد اما به‌دلیل تفاوت ماهوی کارهای انفورماتیکی و سایر کارهایی که جنبه فیزیکی بیشتری دارد، بخشی از آن تجربیات استفاده شده و براساس تجربیاتی که در انجمن و در شرکت‌های خوش‌سابقه وجود دارد، آیین‌نامه‌های موردنظر به‌طوری که تولید نرم‌افزار از یک استاندارد قابل قبولی پیروی بکند، تهیه شد. همچنین سعی شد از تجربیات جهانی بهره برداری شود، اگرچه شرایط کاملا یکسان نیست. در اولین مرحله ارجاع کارهای نرم‌افزاری در قالب 6 دستورالعمل مدون شد و پس از اینکه این کارها صورت گرفت، کمیته نرم‌افزار انجمن وقت بسیاری صرف نمود و چند نفر هم از طرف شورا ماموریت یافتند که روی آن نظر بدهند. چنین کار بزرگی در قدم اول مغتنم است و به گمان من نسبت به آن چیزی که از قبل وجود دارد به مراتب بهتر بوده و قدم‌های روبه‌جلوی بسیاری برداشته شده است. آنچه که پیش از این آیین‌نامه‌ها وجود دارد، می‌توان گفت که در خط صفر است. هر دستگاهی یک ضوابطی دارد و به‌نوعی کار را تعریف می‌کند. برخی بسیار مفصل و برخی بسیار مجمل. در مورد شرکت‌ها نیز همین‌طور است. این حداقل می‌تواند یک ضابطه عمومی‌تری فراهم کند تا با یک وحدت رویه کارها را آغاز کنند.

ما می‌توانیم در مراحل بعد این موارد را تکمیل کنیم. اولا با اتکا به اظهارنظرهایی که در این مراحل می‌شود و بعد هم به اتکاء تجربیاتی که براساس یکی دو سال عمل کردن به این آیین‌نامه‌ها به‌دست می‌آید. قطعا برخی از موارد در عمل خود را نشان خواهد داد که از قبل قابل پیش‌بینی نیست. بنابراین ما امیدواریم با همکاری همه دست‌اندرکاران هم کارفرمایان دولتی و هم شرکت‌های انفورماتیکی بتوانیم با اجرای آن، این مسئله را بهبود دهیم و تجربیاتی که در عمل به‌دست آمده را اعمال کنیم و همچنین از مواردی که در مراحل بررسی، از اظهارنظرهایی که به بهبود این روش‌ها کمک می‌کند، استفاده کنیم.

در ادامه مهندس جهانگرد، نماینده ویژه رییس جمهور در امور فناوری ارتباطات و اطلاعات به‌شدت گرفتن بحث IT در مباحث مختلف بازار کشور اشاره نمود و گفت: یک چیز در ورای همه این بحث‌ها برجسته‌تر است و آن اهمیت و نقشی است که فناوری اطلاعات در توسعه کشور دارد. معمولا هر اقتصادی در یک یا چند قلمرو نقش اصلی را بازی می‌کند و با حرکت و تحرک آن بخش سایر بخش‌ها دارای امکان بیشتر برای رشد و توسعه خواهند داشت. فناوری ارتباطات و اطلاعات نسبت به سایر بخش‌های دیگر در دنیا در چند سال اخیر وزن بیشتری پیدا کرده، اگرچه اقتصاد ایران هنوز اقتصاد مبتنی بر توسعه بخش نفت و گاز است و شاید در زمینه‌های دیگر هم نفت و گاز نقش بزرگی در توسعه ما خواهند داشت، اما سایر بخش‌ها و قلمروها در اندازه‌های خود دارای وزن و اهمیت ویژه‌ای در توسعه همه‌جانبه هستند و برای همه آنها کماکان فناوری ارتباطات و اطلاعات یک ویژگی زیرساختی دارد و خواهد داشت. از این جهت بار سنگین تحرکاتی که این بخش در توسعه ایران به دوش خواهد کشید، نقش ویژه و پراهمیتی پیدا می‌کند و توجه به سازوکار انتظام بازار این بخش دارای اهمیت بیشتر خواهد بود و برای غوغای ریاست‌مداران و کرسی‌مداران یک واقعیت شکل می‌گیرد و آن واقعیت سبک و کار بازار و تحرکاتی است که در بازار پیدا می‌کند و رونق می‌یابد. این رونق و تحرک اگر همراه با نظم و انتظام نباشد، قطعا دچار کاستی‌هایی خواهیم شد و ضربه خواهیم خورد. در نظام اداری و اجرایی‌ کشور برای مجموعه سرمایه‌های فیزیکی و فعالیت‌هایی که به‌نوعی متکی بر طرح‌های انفورماتیکی است تا حدودی تجربه نظم و نظام داریم که مهم‌ترین و کامل‌ترین آن در حوزه ساختمان است. قدیمی‌ترین روش‌های نظام کار و ارجاع کار نظام مهندسی ساختمان در ایران است و تاکنون هم به‌خوبی کار کرده و این مساله که چقدر مشکلات دارد یا ندارد، در خود آن صنف دنبال می‌شود و در طی 5-4 سال گذشته با استفاده از تجربه آن جریان اقتصادی در کشور، چند نظام مهندسی دیگر شروع به کارنموده ویا مستقیما از مجلس محترم و یا از دولت گرفتند، اما هیچ‌کدام به استحکام و توانمندی آن نظام نرسیدند.زیرا همه آنها ناظر بر مجموعه منابع و سرمایه‌های در گردش کاری است که عمدتا فیزیکی است. ما برای قلمرو فکرافزار در کشور هیچ‌گونه رویه و نظام مهندسی نداریم. بنابراین در این قلمرو کماکان می‌توانیم بگوییم که فناوری اطلاعات نقش کلی ایفا خواهد کرد. قطعا نظم و انتظامی که ما بتوانیم ان‌شاءا... در قلمرو فکرافزار به‌وجود بیاوریم و اهل فن به آن تکیه بکنند، مدرک و مدلی برای دیگر حوزه‌هایی که متکی بر منابع ارزش افزوده فکرافزار و ارزش‌افزوده مجازی هستند، خواهد بود. از این جهت تجربه همفکری و تعامل شما علاوه بر قلمرو فناوری اطلاعات از طرف سایر حوزه‌هایی که متکی بر تراوشات فکری و نوآوری نیروهای انسانی هستند، به‌عنوان الگو و مدل استفاده خواهد شد. چنانچه ما در جریان کار بسیاری از تجربیاتی که در سایر حوزه‌های مهندسی کشور شده تعیین کردیم که استفاده کنیم. چند سالی است که با پیگیری‌هایی که از سوی دبیرخانه شورای عالی انفورماتیک و انجمن شرکتهای انفورماتیک ایران صورت گرفته، امیدوار هستم که هم امروز و هم در آینده با تعامل و همفکری که می‌فرمایید، هرچه زودتر به این نظم و رویه جدید دست یابیم و این مساله به‌عنوان ملاک همکاری‌های آتی بخش خصوصی و دولت قرار بگیرد. امیدوار هستیم که با تقویت پیوندهای مجموعه صنف فناوری اطلاعات کشور دارای شخصیت‌های حقوقی و صنفی فراوان‌تری باشیم و بتوانیم از حقوق این صنف بهتر در مقابل تنش‌های بازار دفاع کنیم و همچنین در تنظیم رویه‌ها و مقررات از مشارکت همه شما بهره‌مند شویم.

در بخش‌های دیگر سازمان امور فرهنگی تلاش نموده که بین دولت و این صنف رویه‌های شفاف‌تری در ارجاع کار به‌وجود بیاورد و حتی اخیرا جلسه بسیار گرمی بین اعضای صنف مشاورین و مهندسین ساختمانی با مجموعه سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی برگزار شده و به‌نوعی تفاهم‌نامه‌ای برای گسترش این تعامل امضا کردند. من از طرف جناب آقای ستاری‌فر این پیام را دارم که ایشان هم راجع به اهمیت مجموعه فناوری در کشور چنین جمعی را با این مجموعه داشته باشند و تفاهم‌نامه‌ای را بتوانند تنظیم کنند و ان‌شاءا... در جهت تقویت همکاری‌های بین دولت و شرکت‌های بخش خصوصی تاثیر مثبت داشته باشد.

مهندس داداش‌زاده، مسئول کمیته نرم‌افزار انجمن شرکت‌های انفورماتیک ایران در ادامه این همایش به تشریح مرحله اول آیین‌نامه نظام مهندسی، با عنوان نحوه ارجاع پروژه‌های نرم‌افزاری پرداخت.

وی در تشریح روند تهیه و تدوین این آیین‌نامه اظهار داشت: در تدوین این آیین‌نامه، کمیته نرم‌افزار وقت زیادی را صرف نموده‌اند. از صاحب‌نظران مختلف نظرات جمع‌آوری شد و تا جایی که امکان است به‌هرحال این بخش از کار مورد نقد قرار گرفت. منابعی که استفاده شده برای تدوین این بخش از آیین‌نامه عمدتا منابعی است که در حال حاضر در دنیا معتبر است. از زحماتی که سایر کارشناسان در عرض 12-10 سال گذشته در کشور کشیدند، استفاده زیادی شده و براساس مذاکرات شفاهی نظرات جمع‌آوری شده و در نتیجه منجر به تهیه و تدوین آنچه که خدمتتان ارایه می‌دهم شده است. به‌طور کلی اگر بخواهیم شرایط نرم‌افزار را در کشور بررسی کنیم، به‌دلیل اقتصاد شبهه دولتی و متمرکزی که ایران دارد رقابت بسیار محدود و انحصار بسیار زیاد است. حتی شرکت‌های عمده نرم‌افزاری و شرکت‌هایی که در کار نرم‌افزار در کشور مطرح هستند، اینها از دل تشکیلات دولتی درآمده‌اند و اگرچه در حال حاضر عنوان می‌شود که این شرکت‌ها خصوصی هستند، ولی در حقیقت می‌توان گفت که این شرکت‌ها نه خصوصی و نه دولتی هستند. به دلیل انحصار و امکاناتی که بوده متاسفانه رقابت در زمینه رشد تکنولوژیکی صورت نگرفته از این بابت صنعت نرم‌افزار در کشور یک عقب‌ماندگی قابل‌ملاحظه‌ای را دارد. تحریم‌هایی که از خارج اعمال شده تاثیر بسیار زیادی بر این امر گذاشته و باعث عقب‌ماندگی نرم‌افزار شده است. عدم تمایل سازمان‌های بزرگ به‌دلیل همان انحصار و اینکه رقابتی صورت نگرفته یا انگیزه‌ای در کار وجود نداشته به‌خصوص در بخش صنایع می‌بینیم که در تمام دنیا در حقیقت صنایع هستند که درخواست‌کننده رشد IT هستند. در بخش صنعت تقریبا هیچ‌گونه سرمایه‌گذاری برای IT نشده و این مساله که طرح تکفا وقتی که شروع می‌شود، یکی از شرایطش این است که حتما همکار خارجی داشته باشید، نشان از این دارد که متاسفانه صنعت نرم‌افزار در کشور در شرایط خوب و موقعیت مناسبی قرار ندارد. متولی به‌خصوصی نداشته و اگرچه در حال حاضر وزارت فناوری اطلاعات که تغییر نام وزارت پست و تلگراف و تلفن بوده، قرار است متولی این قضیه باشد اما تصور نمی‌شود این وزارتخانه به‌جز بخش مخابرات در بخش IT امکاناتی داشته باشد که بتواند این مسایل را پیش ببرد و باعث پویایی این رشته شود.

فاز اول نظام مهندسی نرم‌افزار شامل استانداردهای تولید و توسعه نرم‌افزار، دوزبانه کردن طرح‌ها و استانداردها و تهیه نرم‌افزار براساس آنها، انجام حداقل یک پروژه نرم‌افزاری براساس استانداردها به‌منظور شناسایی کاستی‌های طرح و ارایه ساختار و شرح وظایف سازمانی برای ارتقا نظام مهندسی و تهیه آیین‌نامه‌های قانونی و حقوقی این نظام می‌باشد. در مرحله اول گزارش در 6 بخش تحت عنوان نحوه ارجاع پروژه‌های نرم‌افزاری تنظیم شده است که برای هر فصل یک مستند مستقل تهیه و تدوین شده است. همچنین مشاوره پروژه‌های نرم‌افزاری با هدف شناسایی مشخصات و وظایف مشاوران این پروژه به‌منظور کمک به انتخاب درست و بهینه مشاوران صورت می‌گیرد و هرچه در این بخش سرمایه گذاری صورت گیرد، سایر بخش‌ها سریع‌تر انجام خواهد شد.

دومین مرحله نحوه ارجاع پروژه‌های نرم‌افزاری، تهیه درخواست برای ارایه پیشنهاد یا RFB است و این مستند به‌منظور ارایه اطلاعات مورد نیاز کارفرما در ارتباط با انجام پروژه نرم‌افزاری و نحوه ارایه پیشنهاد توسط شرکت‌کنندگان در مسابقه نرم‌افزاری تهیه و تدوین شده است.

همچنین نظارت بر پروژه‌های نرم‌افزاری با هدف بیان نحوه نظارت بر پروژه‌ها و ارایه راهکارهای انجام پروژه‌های نرم‌افزاری است که شامل طرح، اهداف نظارت فعالیت‌های نظارت بر پروژه‌های سازمان، انجام فعالیت‌ها و نظارت بر مسوولیت‌ها انجام خواهد شد.

از دیگر مراحل و مستندات این آیین‌نامه، مرحله پیشنهاد، برگزاری مسابقه و ارزیابی پیشنهاد و پیمان‌نامه نرم‌افزاری است و بخش پیشنهاد به‌منظور آگاهی سازمان برگزارکننده مسابقه نرم‌افزاری از دیدگاه‌ها و توانمندی‌های اجرایی، فنی و مدیریتی پیشنهاددهنده در راستای موضوع مورد مسابقه، الگوی پیشنهاد برای پروژه‌های نرم‌افزاری تعیین شده و پیمان‌نامه نرم‌افزاری در قالب کلی پیمان‌نامه که به‌منظور انجام پروژه با برنده مسابقه منعقد می‌شود، تهیه و توزیع شده است.

مرحله دوم این نظام با نام استانداردها ی تولید و توسعه نرم‌افزار پس از مشخص‌شدن شرح خدمات و محدوده طرح، در حال حاضر مراحل اجرایی خود را سپری می‌کند و امید است در آغاز سال 83 آماده بهره‌برداری شود.

در پایان این جلسه به سوالات شرکت‌کنندگان پاسخ داده شد.

نوار صوتی کامل جلسه فوق به علاوه مستندات فاز اول نظام مهندسی از طریق دبیرخانه انجمن شرکتهای انفورماتیک ایران قابل دسترسی است. همچنین این مستندات در سایت انجمن به آدرس www.irica.com قابل برداشت می‌باشد.

استانداردهای تولید نرم‌افزار

پنجشنبه, ۱۵ ارديبهشت ۱۳۸۴، ۰۹:۲۶ ق.ظ | ۰ نظر

ثنارای - هنگامی که بین طرفین پیمانی منعقد می شود و خریدار کالایی را می خرد که هنوز وجود ندارد؛ چگونه اطمینان می یابد که کالا یا خدماتی که بعدا دریافت خواهد کرد با نمونه ها ویا وعده های ارائه شده از طرف فروشنده تطابق خواهد داشت؟ مسئله در واقع عبارت است از اطمینان پیدا کردن نسبت به کیفیت فراورده ها از یک طرف و تداوم یافتن این کیفیت از طرف دیگر. برای حل این معضل کمیته فنی 176 سازمان جهانی استاندارد ها عهده دار تدوین استاندارهای جهانی کیفیت در سال 1979 شد. کمیته مزبور در سال 1987 برای اولین بار خانواده استانداردهای جهانی کیفیت موسوم به ایزو 9000 را به بازار عرضه کرد. موفقیت فوری و وسیع استانداردهای مزبور صحت نظر تدوین کنندگان آن و نیاز مبرم بازار به چنین استانداردهائی را نشان داد. موضوع اصلی ایزو 9000 مدیریت کیفیت است. ایزو 9000 به گونه ای تدوین شده است که در همه صنایع و سازمانها صرفنظر از کالا و خدماتی که ارائه می کنند، قابل کاربرد باشد.
با طرح مسئله تضمین کیفیت ، هدف این است که قبل از وقوع مشکل، به نحوی بتوان از بروز آن پیشگیری کرد و سیستمهای تضمین کیفیت مبتنی بر استانداردهای مختلف کلاً به پیشگیری فکر می کنند ، که اساساً مسئله را حل نمی کند بلکه باید تدبیری اندیشید تا این مسئله پیشگیری شود.

برای روشن شدن بحث ابتدا تعدادی از واژگان کلیدی این حوزه را تعریف می کنیم :

کیفیت : یعنی توافق بین پیمانکار و مشتری در مورد محصول یا خدمات مورد نظر.

تضمین کیفیت : اطمینان از اینکه توافق بین مشتری و پیمانکار انجام می پذیرد.

مدیریت کیفیت : طرح و برنامه ریزی به منظور برآوردن اهداف فوق از طریق تعریف برنامه های کیفیتی برای تکنولوژی، سیستمها و روشها و نیروی انسانی.

استاندارد : ادبیات مشارکت در حوزه صنعت است ( مشارکت از طریق تقسیم کار).
به طور کلی استانداردها در دو دسته قابل تقسیم بندی اند:

1) استانداردهای محصول هستند که کمیتهای قابل اندازه گیری محصولات را بیان می کنند مثل سختی، رنگ و . . .

2) استانداردهای رفتاری هستند که رفتارها را استاندارد می کنند. رفتار ترافیکی یک نمونه مشخص از این استاندارد است.

به این ترتیب که شما ملزم هستید وقتی با اتومبیل وارد خیابان می شوید، یکسری قوانین و استانداردها ی از قبل توافق شده ای را رعایت کنید، یعنی در مورد رفتار از قبل توافق کرده اید. ایزو 9000 و استانداردهای تضمین کیفیت، استانداردهای کمیتی و محصولی نیستند بلکه استاندارد های رفتاری هستند و رفتار سیستم را قابل محاسبه می کنند. وقتی رفتار سیستم قابل محاسبه می شود، مشتری اعتمادش به سیستم بیشتر می شود. پس این مشتری است که جهت همکاری با پیمانکار ، احتیاج به پروتکل همکاری دارد تا فعالیتها شفاف باشند. از اینرو می توان از ایزو 9000 به عنوان مرجع استفاده کرد.
ایزو 9000 فرآیند از مشتری تا مشتری است. یعنی از زمانی که بخش بازاریابی با مشتری وارد بحث می شود، تا زمانی که محصول را به مشتری تحویل می دهد و همچنین خدمات پس از فروش را نیز شامل می شود. چون ایزو 9000 استاندارد محصول نیست ، هر صنعت باید برای برآوردن نیازهای مشتری ، استانداردهای محصولی خاص صنعت خود را درآن تزریق کند.

در زمانی که ما زندگی می کنیم، تکنولوژی اطلاعات نقش غیر عادی پیدا کرده است. به این صورت که انسانهای معمولی را به نابغه تبدیل می کند. و چند ساعت آموزش، کارهایی انجام می دهد که بدون استفاده از نرم افزار با مشارکت چند متخصص انجام می پذیرد.
آنچه مد نظر است مطرح کردن منافع ایزو 9000 برای شرکتهای کامپیوتری است. شرکتهای کامپیوتری ، شرکتهایی هستند که به مشتریانی که گاه خودشان تهیه کنندگان نرم افزار هستند ، سرویس می دهند. یعنی شرکتهایی مسئولیت تهیه Module هایشان را به کشورها یا شرکتهای دیگر واگذار می کنند.

مأخذ: تارگاه صادرات نرم‌افزار

وضعیت صنعت نرم افزار

سه شنبه, ۱۳ ارديبهشت ۱۳۸۴، ۰۵:۳۸ ب.ظ | ۱ نظر

مقدمه

ثنارای - در طی 10 سال گذشته نقش کلیدی که کاربرد فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات می‌تواند در توسعه اجتماعی و اقتصادی کشورها ایفاء نماید، مشخص و قطعی شده است. این امر باعث شده تا میزان توسعه‌یافتگی کشورها از اهمیت برخوردار شده و مدیران هر کشور و طرف‌های تجاری و سرمایه‌گذاران در کشورها مایل باشند تا به طور شفاف از وضعیت کاربرد فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات مطلع شوند. در پاسخ‌گویی به این نیاز از یک طرف سازمان‌ها و مؤسسات تحقیقاتی روش‌ها و شاخص‌های مختلفی را برای تعیین میزان پیش‌رفته بودن کاربرد فن‌اوری اطلاعات تعریف نموده با اتکای به آن کشورهای مختلف دنیا را طبقه‌بندی نمایند. از طرف دیگر کشورها خود نیز با جد و جهد در تلاش بوده‌اند تا وضعیت «رقومی» خود را هرچه بیش‌تر شفاف نمایند.
گزارشی که در پیش رو دارید گامی است در جهت شفاف‌تر کردن وضعیت کاربرد فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات در ایران یا به عبارت ساده‌تر «وضعیت رقومی ایران». به منظور مستند و قابل اتکا نمودن گزارش، تمهیدات زیر در تهیه آن به کار گرفته شده‌اند:

• تا حد امکان اطلاعات از منابعی اخذ شده‌اند که متولی امور مربوطه بوده‌اند.

• در مواردی که در مورد یک قلم اطلاعاتی آمارهای مختلفی وجود داشته است، سعی شده تا با مقایسه اطلاعات با یک‌دیگر و مشورت با خبرگان تا حد امکان صحیح‌ترین اطلاع در گزارش آورده شود.

• در تهیه بخش‌های مختلف گزارش از کمک کارشناسان برجسته در زمینه‌های مرتبط با موضوع استفاده به عمل آمده است.

برای هرچه قابل کاربردی‌تر کردن نتیجه کار، این گزارش به بخش‌های مختلفی تقسیم شده و تلاش شده تا هر بخش به طور مستقل تا حد امکان قابل استفاده باشد. این امر باعث شده در موارد معدودی بعضی اطلاعات در دو بخش گزارش تکرار شوند.

شاخص‌ها
در این بخش قبل از پرداختن به سایر موارد، با استفاده از شاخص‌ها تصویری کلی از وضعیت جمعیتی، اقتصادی و رقومی ایران در اختیار خواننده محترم قرار داده شده است.
اگر چه در ایران از دیرباز مرکز آمار ایران مسئولیت تهیه آمارهای مورد نیاز کشور را بر عهده داشته و در همین ارتباط سرشماری‌ها و مطالعات مختلفی را انجام داده و هر ساله کتاب آمار ایران را چاپ نموده است، لیکن جدید بودن مباحث مرتبط با ICT و تغییرات سریع در حوزه آن باعث شده تا نظام موجود آماری کشور قادر به پاسخ‌گویی به نیازهای اطلاعاتی موجود نباشد. برای حل این مشکل و به‌روزنگه‌داری دائمی آمارهای مورد نیاز برنامه‌ریزان کشور، چند سالی است که دولت ایجاد یک نظام جامع اطلاعاتی (اعم از آماری و غیرآماری) را مد نظر قرار داده است. در همین ارتباط مطالعات اولیه انجام شده و بر اساس آن به زودی مرکزی به نام مرکز ملی اطلاعات ایجاد خواهد شد.
زیرساخت‌های مخابراتی ایران

خطوط تلفن

ظرفیت شبکه مخابرات ایران در سال 1374 بالغ بر 5 میلیون خط بوده که این رقم در سال 1379 به 8/9 میلیون خط افزایش یافت و امروزه بالغ بر 2/15 میلیون خط تلفن ثابت می‌باشد. به این ترتیب ضریب نفوذ تلفن ثابت در ایران برای هر 100 نفر جمعیت 2/23 برآورد می‏شود. علاوه بر این در طی این دوره شبکه تلفن ثابت کشور دچار تغییرات عمده زیر نیز شده است:

1. شبکه آنالوگ در بسیاری از مناطق و شهرها به دیجیتال تبدیل شده است.

2. با توجه به افزایش شدید تعداد تلفن‌های ثابت، در طی این مدت شماره تلفن‌های موجود در کشور که در شهرهای مختلف متفاوت بود، یک‌نواخت شده و اکنون تمامی تلفن‌های کشور دارای شماره 7 رقمی می‌باشند.

بر طبق برنامه موجود تعداد تلفن‏های ثابت در ایران تا دو سال آینده (1384) به 20 میلیون خط خواهد رسید. بر اساس برنامه پنج ساله چهارم توسعه تا سال 2010 میلادی ضریب نفوذ تلفن ثابت در کشور باید به 50% برسد.
ضمناً در راستای سیاست خصوصی‌سازی و مقررات‌زدایی، با اعطای مجوز فعالیت به شش اپراتور خصوصی، از سال گذشته در گسترش خطوط تلفن‌ ثابت بخش خصوصی نیز فعال شده است.
سیستم‏های تلفن هم‌راه

سیستم تلفن هم‌راه در ایران از نسل دوم و از نوع سیستم GSM می‌باشد. بر اساس آمار موجود تعداد تلفن هم‌راه واگذار شده در ایران از سوی شرکت مخابرات ایران تا پایان سال 1380 حدود 8/1 میلیون خط و در ابتدای سال جاری (1383) برابر با 4/3 میلیون خط می‌باشد. بدین ترتیب در طی دو سال تعداد خطوط تلفن هم‌راه تقریباً دو برابر شده و ضریب نفوذ تلفن هم‌راه در ایران به 2/5% افزایش یافته است. بر اساس برنامه پنج‌ ساله چهارم توسعه تا سال 2010 میلادی ضریب نفوذ تلفن هم‌راه کشور به 35% خواهد رسید. در این میان بخش خصوصی عهده‌دار تأمین 5 میلیون خط خواهد بود.

توسعه سریع شبکه تلفن هم‌راه باعث شده تا کیفیت خدمت‌دهی این شبکه کاهش یابد. در همین راستا برای افزایش کیفیت این شبکه برنامه‏های مختلفی در دست اجرا است.

زیرساخت ارتباطی- شبکه ملی دیتا

براساس اطلاعات موجود خطوط ارتباطی فیبر نوری به‏طور گسترده‏ای در شهر تهران و برخی شهرهای بزرگ و نیز در ارتباط بین شهرها مورد استفاده قرار گرفته است. به ‏طوری که در حال حاضر ارتباطات بین مراکز مخابراتی در داخل شهر‏های بزرگ عمدتاً از طریق فیبر نوری برقرار می‏شود.
برنامه‏هایی نیز برای توسعه استفاده از خطوط فیبر نوری در دست اجرا است که برخی از آنها به بهره‏برداری رسیده و مابقی نیز در آینده نزدیک مورد بهره‏برداری قرار می‏گیرد. از آن جمله می‏توان موارد زیر را نام برد: طرح شبکه فیبر نوری چند منظوره در 25 استان کشور، خط شمال‌جنوبِ تهران به اصفهان و یزد به بندرعباس و خط شرقی‌غربی و خط فجیره جهت ارتباطات بین‏المللی به شبکه فیبر نوری FLAG، که ایران را از غرب به فرانکفورت در آلمان و از شرق به شانگهای در چین متصل می‏کند.
وزارت ارتباطات و فن‌آوری اطلاعات با درک اهمیت حیاتی وجود شبکه‏های ارتباطی، برنامه‏های گسترده‏ای جهت ایجاد و گسترش زیرساخت‏های لازم برای شبکه ملی دیتا آماده و دردست اجرا دارد. در این راستا شبکه ملی دیتا که در سال 1381 در حدود 85 شهر و 210 مرکز با ظرفیت 2000 پورت سرعت بالا، نصب و راه‏اندازی شده بود، و تا انتهای سال 1381 به 000,20 پورت افزایش یافت، در انتهای سال 1383 بالغ بر بیش از 000,60 پورت خواهد شد. به این ترتیب ظرفیت طراحی شده قابل بهره‏برداری به کاربران انتهایی تا انتهای برنامه پنج‏ساله سوم توسعه به بیش از 15 میلیون کاربر می‏رسد.

سیستم‏های ماهواره‏ای و ایستگاه‏های زمینی

یکی از بزرگ‌ترین مراکز مخابراتی ماهواره‏ای در سطح خاورمیانه در شهر بومهن واقع در 35 کیلومتری شمال تهران قرار دارد. این مرکز خدماتی را به 1250 کانال تلفن ارائه می‏دهد و ارتباطات تلفن بین‏المللی را با اروپا، آفریقا و آسیا برقرار کرده است.
طبق آمار موجود، ایران از خدمات تعدادی از سیستم‏های ماهواره‏ای مثل NOAA-AVHRR, و سه ایست‏گاه زمینی ماهواره‏ای (intelsat) در اقیانوس آرام و inmarsat-A در اقیانوس هند استفاده می‏کند و طرح ماهواره ارتباطی مستقل زهره را نیز در دست بررسی دارد.

اینترنت

به دلیل وجود اولویت‌های دیگر در توسعه کشور، مشکلات اقتصادی، و هم‌چنین انحصار دولتی در زمینه ارائه خدمات مخابراتی، ایران در زمینه توسعه زیرساخت‌های لازم برای دست‌رسی عموم به اینترنت از رشد چندانی برخوردار نشده است. لیکن در طی سال‌های اخیر توجه دولت به طور جدی به این نقیصه جلب شده و در جهت رفع آن اقدامات جدی و وسیعی را آغاز نموده است. از یک طرف توسعه دست‌رسی ساده و ارزان عمومی به اینترنت مد نظر دولت قرار گرفته است، به طوری که یکی از اهداف لایحه برنامه پنج ساله چهارم کشور آن است که ضریب نفوذ اینترنت در کشور از 2/5% فعلی به 30% برسد. این امر به معنای دست‌رسی قریب به 20 میلیون نفر به اینترنت در پایان این برنامه (سال 1388) است. از طرف دیگر به سرعت بر تدوین قوانین و مقررات مورد نیاز برای اینترنت و محیط الکترونیکی کار شده و قوانین مختلفی در این زمینه تدوین و تصویب شده است. علاوه بر این، به انحصار بلامنازع شرکت مخابرات ایران نیز پایان داده شده و به بخش خصوصی در همه زمینه‌ها امکان سرمایه‌گذاری و فعالیت داده شده است. با انجام این اقدامات به نظر می‌رسد دست‌یابی به اهداف پیش‌بینی شده در برنامه امکان‌پذیر ‌باشد.
معرفی تکنولوژی DSL کـه به وسیله آن با استفاده از خطوط تلفن معمولی امکان دریافت پهنای باندهای بـالا تا mbps 2 برای کاربران فراهم می‌گردد و قانون‌مند شدن نحوه ارائه این سرویس در کشور و صدور پروانه موسوم بـه PAP برای سیزده شرکت و صدور 32 موافقت اصولی (تا انتهای سال 82) که براساس پروانه صادره هر یک موظف‌اند ظرف مدت یک سال 000,20 پورت اینترنتی را در بیست شهر کشور فعال نمایند، از یک طرف میزان دست‌رسی پرسرعت به اینترنت را به شدت افزایش خواهد داد و از طرف دیگر باعث تنوع یافتن انواع خدمات و کاربردهای اینترنت در کشور خواهد شد. براساس لایحه برنامه چهارم 30% از مجموع پهنای باند مورد نیاز در انتهای برنامه سال (1388) می‌بایست از طریق خطوط DSL تأمین شود. لازم به ذکر است که دارندگان مجوز PAP تنها مجاز به توزیع پهنای باند و یا ایجاد شبکه‌های اختصاصی (Private Network) برای مشتریان خود بوده و باید خدمات اینترنتی خود را از شرکت دیتای مخابرات و یا یکی از شرکت‌های مجاز ICP دریافت نمایند. هم‌چنین محدودیت‌های مربوط به فرکانس در ارتباطات رادیویی و نیز خطوط استیجاری (موسوم بـه Leased Line) که در انحصار دولت بوده و به دلیـل مشکلات فنی و اجرایی موجود هم‌واره یکی از موانع مهم برای توزیع پهنای باند شرکت‌های ICP بوده است، با شروع فعالیت شرکت‌های PAP که موظفند ظرف سه روز ارتباط لازم را برای مشتریان خود برقرار نمایند، به زودی مرتفع شده و امکان ارائه خدمات توسط شرکت‌های ICP بـه مشتریان با سرعت و کیفیت بالا فراهم خواهد شد.
بر اساس ساختار و قوانین جدید سلسله مراتبی از شرکت‌های فعال در زمینه ارائه خدمات اینترنتی به وجود آمده است. در بالاترین سطح ICPها قرار دارند که با استفاده از امکانات عمدتاً ماه‌واره‌ای مستقیماً به اینترنت متصل هستند. ICPها از طریق PAPها (که خطوط پرسرعت را در اختیار دارند) خدمات پرسرعت اینترنت را در اختیار ISPها قرار می‌دهند. در آخرین لایه کافی‌نت‌ها قرار دارند که ارتباط خود با اینترنت را از طریق ISPها برقرار نموده و در درون محل خود میزبان کاربران اینترنت می‌باشند.
تعداد کاربران اینترنت در ایران در حال حاضر بالغ بر 5/4 میلیون نفر است و این رقم به صورت تصاعد هندسی با نرخ رشدی معادل 100% در سال رشد می‌نماید. بیش‌تر این کاربران از طریق Dial-up و با خدمت دهی حدود 500 مرکز ارائه کننده خدمات اینترنت (ISP)، به اینترنت متصل می‏شوند. هم‌چنین تعداد زیادی کافی‏نت نیز در درون محل خود امکان استفاده از اینترنت را برای کاربران فراهم می‏کنند.

خدمات و صنایع ICT
صنایع مرتبط با ICT را در ایران می‌توان به چهار بخش سخت‌افزار و تجهیزات رایانه‌ای، نرم‌افزار و خدمات، صنایع تولیدکننده تجهیزات مخابراتی، و خدمات مخابراتی تقسیم نمود. هر بخش دارای ویژگی‌های خاص خود است. ولی در طی سالیان اخیر مرزهای بین این بخش‌ها کم‌رنگ شده و به هم بیش‌تر نزدیک شده‌اند.

سخت‌افزار و تجهیزات رایانه‌ای

بخش سخت‌افزار و تجهیزات رایانه‌ای یکی از پررونق‌ترین بخش‌های بازار ICT ایران است. با دارا بودن نرخ رشد تقریبی سالانه معادل 25% سال به سال شرکت‌های فعال در این زمینه درآمد بیش‌تری کسب می‌نمایند. علاوه بر آن هرساله شاهد به وجود آمدن تعداد زیادی شرکت و فروش‌گاه جدید نیز در این زمینه هستیم. در این بخش انواع فرآورده‌ها و تجهیزات رایانه‌ای، وسایل جانبی نظیر چاپ‌گر و پویش‌گر، تجهیزات شبکه،‌ و مواد مصرفی مربوطه به عموم عرضه می‌شود. تعداد شرکت‌های فعال در این عرصه در حدود 700 شرکت تخمین زده می‌شود. علاوه بر آن بر اساس نظرات کارشناسان حدود 3000 فروش‌گاه نیز در کشور به عرضه تجهیزات و وسائل اشاره شده در بالا اشتغال دارند. بازار سخت‌افزار ایران از دو قسمت عمده تشکیل شده است: اشخاص حقوقی (دولت و شرکت‌ها)، و خانوارها. شکل و الگوی فروش به خانوارها به طور کلی با الگوی فروش به اشخاص حقوقی متفاوت است. فروش به خانوارها عمدتاً به صورت اقساطی با طول مدت ده ماه صورت می‌گیرد.
بر اساس همین الگو و به منظور افزایش نرخ نفوذ رایانه در خانوارها، چند شرکت بزرگ رایانه‌ای در سطحی گسترده (چندصدهزار) اقدام به فروش اقساطی رایانه به خانوارها نموده‌اند. با تولید و عرضه بیش از 2/1 میلیون دست‌گاه رایانه، حجم بازار سخت‌افزار و تجهیزات رایانه‌ای را در سال 2003 میلادی می‌توان در حدود یک میلیارد دلار در نظر گرفت.

به علت پشتیبانی جدی دولت از صنایع و تولید داخلی، هم اکنون بخشی از تجهیزات رایانه‌ای مورد استفاده، در داخل کشور تولید می‌شوند. از جمله مواردی که تولید آن‌ها در ایران انجام می‌شود می‌توان به بدنه (case)، صفحه‌کلید (keyboard)، موش‌واره (mouse)، نمایش‌گر (monitor)، مودم (modem)، سایر تجهیزات نظیر بلندگو (speaker) و دست‌گاه رایانه شخصی (PC) کامل اشاره نمود. به علت ناکافی بودن تقاضای داخلی عملاً تولید انواع بورد که چند سال گذشته در ایران صورت می‌گرفت، اکنون متوقف شده است. تولید اقلام مختلفی نظیر CPU، RAM، دیسـک‌خوان نرم (floppy diskette drive)، دیسک‌سخت (hard disk) و دست‌گاه‌های CD و DVD نیز به همان دلیل و نیز به دلیل نیاز به سرمایه‌گذاری بالا در داخل کشور صورت نمی‌گیرد. تعداد شرکت‌های فعال در زمینه تولید تجهیزات را می‌توان در حدود 30 شرکت تخمین زد. بزرگ‌ترین مشتری در این بخش دولت و سپس شرکت‌ها و بنگاه‌های اقتصادی هستند، لیکن میزان خرید خانوارها به سرعت در حال افزایش است.

نرم‌افزار و خدمات

در طی سال‌های گذشته بخش خدمات و نرم‌افزار در ایران در مقایسه با سخت‌افزار از رشد کم‌تری برخوردار بوده، لیکن در طی دو سال گذشته این روند تغییر کرده و هم‌اکنون نرم‌افزار با رشدی معادل 41% در سال به نسبت از سایر بخش‌ها رشد بیش‌تری دارد. در این بخش ده‌ها شرکت به تولید و عرضه نرم‌افزار، محتوا و خدمات اشتغال دارند. تعداد شرکت‌های نرم‌افزاری فعال در سطح کشور بالغ بر 300 شرکت است. اغلب شرکت‌ها در این بخش خود اقدام به فروش مستقیم نرم‌افزارهای تولیدی خود می‌نمایند. تعداد شرکت‌های خارجی نرم‌افزاری فعال در بازار نرم‌افزار ایران کم است و آن تعداد کم هم بیش‌تر در زمینه‌های نظیر بانک‌داری، و بنگاه‌های اقتصادی بزرگ فعالیت دارند. دولت برنامه‌های حمایتی مختلفی را برای صنعت نرم‌افزار تدارک دیده است. از جمله اعمال جدی قانون منع تکثیر غیرمجاز نرم‌افزارها، حمایت از تولید محصولات جدید و یا ارتقای محصولات موجود در بازار، وجود معافیت‌های مالیاتی برای تولیدکنندگان نرم‌افزار و محتوا، و اعطای وام‌های کم‌بهره را می‌توان از جمله اقدامات دولت در این خصوص دانست. علاوه بر این دولت با اعلام طرح (initiative) "تکفا" که برای توسعه کاربرد فن‌آوری اطلاعات در دولت و جامعه تهیه و تدوین شده است، بازار نرم‌افزار را رشد زیادی داده است. مهم‌ترین انواع خدمات ارائه شده را می‌توان موارد زیر دانست:

1- مشاوره

-2مهندسی مجدد فرآیندها

3- تحلیل، طراحی و پیاده‌سازی سیستم

4- تولید نرم‌افزار بر طبق سفارش

5- نظارت بر اجرای پروژه‌ها

6- آموزش

فعالیت مشاوره و نظارت بر اجرای پروژه‌ها توسط تعداد نسبتاً اندکی از شرکت‌ها و نیز کارشناسان مستقل صورت می‌گیرد. این گروه از شرکت‌ها عمدتاً خود را در دسته "شرکت‌های مشاور نرم‌افزاری" طبقه‌بندی می‌نمایند. فعالیت مهندسی مجدد فرآیندها عمدتاً توسط آن گروه از شرکت‌ها صورت می‌گیرد که بازار خود را بیش‌تر صنایع می‌دانند. فعالیت‌های شماره 3 و 4 بالا توسط اغلب شرکت‌های تولیدکننده نرم‌افزار صورت می‌گیرد. خدمات آموزشی از جمله مهم‌ترین انواع خدمات ارائه شده در ایران است. بر اساس بررسی‌های به عمل آمده در حدود 100 مؤسسه آموزش فن‌آوری اطلاعات در کشور مشغول فعالیت هستند. حجم کلی بازار نرم‌افزار و خدمات ایران در حال حاضر حدود 300 میلیون دلار در سال تخمین زده می‌شود.
از جمله حرکت‌های مهمی که در زمینه نرم‌افزار و خدمات در کشور آغاز شده، حرکت و تلاش جمعی شرکت‌های نرم‌افزاری برای دست‌یابی به صادرات کالاها و خدمات نرم‌افزاری است. آنان برای تحقق این مهم شرکت «تحقیقات و توسعه صادرات نرم‌افزار ثنارای» را ایجاد نمودند. اقدامات شرکت ثنارای با پشتیبانی جدی دولت منجر به حضور شرکت‌های ایرانی در نمایش‌گاه‌های بین‌المللی در حوزه فن‌آوری اطلاعات و بازاریابی برون‌مرزی کالاها و خدمات نرم‌افزاری ایران شده است.

مخابرات

در طی پانزده سال گذشته دولت سرمایه‌گذاری‌های سنگینی در بخش مخابرات نموده است. در نتیجه این سرمایه‌گذاری‌ها تعداد تلفن‌های ثابت به شدت افزایش یافته و امروزه بالغ بر 2/15 میلیون خط تلفن ثابت در کشور وجود دارد. بر طبق برنامه‌های دولت این رقم به زودی تا سطح 20 میلیون شماره افزایش خواهد یافت. دولت سرمایه‌گذاری سنگینی نیز در خصوص تلفن‌های سیار انجام داده است. امروز تعداد خطوط تلفن سیار کشور بالغ بر 4/3 میلیون شماره است که بر طبق برنامه باید تا سطح 10 میلیون شماره افزایش یابد. در انجام این سرمایه‌گذاری‌ها وزارت ارتباطات و فن‌آوری اطلاعات ایران مـطابق با سـیاسـت‌های کلی دولـت هر جا که مـقدور بوده تجـهـیزات و امـکانـات مورد نیـاز خود را از منـابع داخلـی تأمیـن نـموده اسـت. این امر شـرکت مخـابرات ایــران (TCI) را تبدیل به بـازاری بـزرگ و ارزش‌منـد برای شـرکت‌های مخابراتی نــموده و نتیجـتاً باعـث رشد کمی و کیفی شرکـت‌های تولیـدکننده تجهـیزات مخابراتی شـده اسـت. امروزه در کشـور انـواع سوئیچ‌هـای مخـابراتی با ظرفیت‌های مختلف (15 شرکت)، کابل مسی و فیبر نوری (3 شرکت)، آنتن و رادیو، تجهیزات انتقال شامل PDH و SDH (19 شرکت) ، مـنـبـع تغذیـه(power) شامل 10 شرکت اتصالات (connector)، انواع بورد و مودم و Multiplexer طراحی و تولید می‌شوند. در همین ارتباط مجموعاً در حدود 120 شرکت ایرانی به امر طراحی و تولید تجهیزات مخابراتی اشتغال دارند.
حرکت جهانی به سمت مقررات‌زدایی (deregulation) و خصوصی‌سازی (privatization) باعث شده تا حرکت مشابهی در ایران آغاز و با سرعت و جدیت دنبال شود. در اثر این حرکت به انحصار شرکت مخابرات ایران (TCI) خاتمه داده شد. امروز برای تلفن ثابت شش اپراتور دیگر با پوشش‌های متفاوت جغرافیایی، و برای تلفن سیار دو اپراتور دیگر تعیین شده و به زودی فعالیت خدمت‌رسانی خود را آغاز خواهند نمود. در ارتباط با داده (Data) و اینترنت نیز چارچوب قانون‌مند مشخصی تدوین، اعلام و اجرا شده است. به طوری که امروز شرکت‌های مختلفی در لایه‌های مختلف زیر مشغول فعالیت هستند: ICP یا (internet Connection Provider) مستقیماً با ظرفیت بالا دست‌رسی به اینترنت دارد و به متقاضیان و شرکت‌های ISP اتصال پرسرعت به اینترنت را ارائه می‌کنند.
تاکنون شرکت مخابرات مجوز فعالیت را برای 13 ICP صادر نموده است. لایه دوم شرکت‌های ISP هستند. یک ISP ارتباط خود با اینترنت را از طریق ICPها تأمین نموده و خود به مصرف‌کنندگان نهایی ارائه خدمت می‌کند. نوع ارتباط ISP با مصرف‌کننده نهایی عمدتاً از طریق خطوط تلفن (dial-up) و ندرتاً از طرق پرسرعت نظیر خط DSL برقرار می‌شود. هم اکنون در کشور تعداد 243 شرکت ISP مشغول فعالیت هستند. از این تعداد 104 عدد در تهران و 139 شرکت نیز در سایر نقاط کشور فعالیت دارند. با افزوده شدن بر تعداد شرکت‌های ISP و افزایش شدید تعداد مشتریان، روش فراگیر پیش‌دریافت (prepaid) در کشور بسیار متداول شده است. هم اکنون بیش از 5/4 میلیون کاربر اینترنت در ایران وجود دارد که بیش‌ترین تعداد آن‌ها از طریق خطوط تلفن و با استفاده از روش خرید کارت‌های prepaid ارتباط خود با اینترنت را تأمین می‌کنند. لایه سوم متعلق به کافی‌نت‌ها (coffee Nets) است.
یک کافی‌نت فروش‌گاهی است که در آن افراد می‌توانند با استفاده از تجهیزات رایانه‌ای کافی‌نت به اینترنت متصل شده و امور مورد نظر خود را به انجام برسانند. کافی‌نت خود از طریق یک یا چند ISP ارتباط خود با اینترنت را برقرار می‌کند. از آن جا که کافی‌نت‌ها واحدهای صنفی (فروش‌گاه) فرض می‌شوند، آمار دقیق از تعداد آن‌ها وجود ندارد. اما بر اساس نظرات کارشناسی تعداد آن‌ها 200 عدد تخمین زده می‌شود. آخرین گروه از شرکت‌های ارائه دهنده خدمات را (PAP (Public Access Provider می‌نامند. شرکت‌های PAP ارتباط DSL را برای مشتریان خود فراهم می‌آورند. این گروه فقط برقرار کننده ارتباط DSL هستند. بنابراین هم ICPها از طریق آن‌ها به مشتریان خود متصل می‌شوند و هم شرکت‌ها و سازمان‌های بزرگ می‌توانند با کمک PAPها شبکه گسترده یا مجازی خصوصی خود را در اقصی نقاط کشور برپا سازند. در حال حاضر جمعاً تعداد 45 شرکت مجوز قطعی یا اولیه PAP را دریافت نموده‌اند. حجم بازار مخابرات ایران 5/1 میلیارد دلار در سال تخمین زده می‌شود. حجم بازار اینترنت کشور در حال حاضر برابر با 5/0 میلیارد دلار است.

قوانین و مقررات مرتبط با فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات

قدمت انفورماتیک و مقررات مربوط به آن به بیش از سی سال پیش باز می‌گردد. اما جدی‌ترین قوانین این حوزه در طی 25 سال اخیر و پس از وقوع انقلاب اسلامی در کشور به تصویب رسیده‌اند.
اولین قانون در این زمینه را می‌توان قانون شورای عالی انفورماتیک که در 4/4/1359 به تصویب رسید دانست. این قانون حدود اختیارات و وظایف شورای‌عالی انفورماتیک را به عنوان عالی‌ترین مرجع کشوری در زمینه انفورماتیک تعیین نمود.
14 سال بعد اولین مقرره قانونی در خصوص فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات در تاریخ 13/9/73 تحت عنوان «آیین‌نامه مجوز تاسیس و نظارت بر مراکز عرضه و استفاده از بازی‌های تصویری و رایانه‌ای» تدوین شد.
گذشت سالیان متمادی از قانون شورای‌عالی‌انفورماتیک و ظهور و عمومیت یافتن اینترنت باعث شد تا نگاه جدیدی به نهاد عالی ناظر بر امور انفورماتیکی در کشور به وجود آید. در نتیجه قانونی تحت عنوان «آیین‌نامه تشکیل شورای‌عالی‌اطلاع‌رسانی» به تصویب رسید. این قانون نهاد مسئول انفورماتیک در کشور را نهادی تقریباً هم‌طراز با کابینه تشخیص داده و اغلب وزرا را به عضویت آن در آورد. شورای‌عالی انقلاب فرهنگی در تاریخ‌های 25/1/77 و 8/2/77 با تدوین آیین‌نامه مذکور چارچوب سازمانی، وظایف و اختیارات شورای‌عالی‌اطلاع‌رسانی را به تصویب رسانید.
در تاریخ 14/10/79 نخستین قانون ایران برای حمایت از حقوق پدید‌آورندگان نرم‌افزار به تصویب رسید. این قانون که «حمایت از پدیدآورندگان نرم‌افزارهای رایانه‌ای» نام دارد، زمینه را برای حمایت مؤثر از نرم‌افزارها فراهم کرد. بر اساس این قانون نرم‌افزارهایی که در داخل تولید شده و به ثبت شورای عالی انفورماتیک می‌رسند از حمایت‌های قانونی برخوردار خواهند شد. در این قانون تشکیل نظام صنفی انفورماتیک نیز پیش‌بینی و تصویب شده است.
آیین‌نامه‌ای تحت عنوان «سیاست تجارت الکترونیکی ایران» در تاریخ 29/2/81 از تصویب هیات دولت گذشت. هدف از این آیین‌نامه از یک سو گسترش سریع تجارت الکترونیکی و از سوی دیگر فراهم نمودن زیرساخت‌های اصلی و زمینه‌های حقوقی و اجرایی مورد نظر برای استفاده از تجارت الکترونیکی اعلام شد.
متعاقب آن «اتوماسیون اداری و اتصال به شبکه جهانی اینترنت» که سال‌ها است در ایران آغاز شده با تهیه آیین‌نامه‌ای به همین نام توسط شورای‌عالی‌اداری در تاریخ 15/4/1381 شکل قانونی به خود گرفت.
به منظور اعمال نظارت بر فعالیت‌های اینترنتی، شورای‌عالی انقلاب فرهنگی در تاریخ 10/10/81 تشکیل کمیته‌ای برای تعیین مصادیق پای‌گاه‌های اطلاع‌رسانی غیرمجاز را پیش‌بینی کرد.
به دنبال آن و در راستای تعیین سیاست‌های گسترش فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات ایران، آیین‌نامه‌ای به تاریخ 7/2/1382 تحت عنوان«آیین‌نامه نحوه اجرای فعالیت‌های مشخص به منظور گسترش کاربرد فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات» تدوین شد. این آیین‌نامه آماده‌سازی هرچه بیش‌تر کشور جهت حضور همه جانبه در عصر اطلاعات، عملی نمودن طرح دولت الکترونیکی، گسترش کاربرد فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات در زمینه‌های آموزش و پرورش، آموزش عالی، توسعه خدمات اجتماعی، بهداشت و درمان و آموزش پزشکی، اقتصاد، بازرگانی، فرهنگ و هنر و توسعه بنگاه‌های کوچک و متوسط فعال در زمینه ICT را مد نظر دارد. تصویب این آئین‌نامه (که از آن با نام «تکفا» یاد می‌شود) نقطه عطفی در تاریخ انفورماتیک کشور محسوب می‌شود. زیرا بر اساس آن، برای اولین بار بودجه‌ای متمرکز برای گسترش فن‌آوری اطلاعات در دست‌گاه‌های دولتی در نظر گرفته شده، و توسعه کاربرد فن‌آوری اطلاعات به عنوان یک اولویت ملی در نظر گرفته شده است.
جهت هم‌آهنگ کردن فعالیت‌های مرتبط با فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات و حذف تشکیلات موازی و غیرضرور، «قانون وظایف و اختیارات وزارت ارتباطات و فن‌آوری اطلاعات» در تاریخ 19/9/82 تصویب شد. با تصویب این قانون «وزارت پست، تلگراف و تلفن» به «وزارت ارتباطات و فن‌آوری اطلاعات» تغییر نام داد. وظیفه اصلی این وزارت‌خانه تدوین سیاست‌ها و ضوابط کلی در زمینه توسعه ارتباطات و فن‌آوری اطلاعات در چارچوب سیاست‌های کلی نظام عنوان شده است.
آخرین مقرره در خصوص فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات «قانون تجارت الکترونیکی» است که در تاریخ 17/10/82 به تصویب رسید. این قانون زیرساخت حقوقی تجارت الکترونیکی را مدون نمود و راه را برای اجرای زیرساخت‌های فنی باز کرد تا از این طریق ایران نیز به جمع کشورهایی بپیوندد که امکان تجارت از طریق الکترونیکی را دارا هستند.
به نظر می‌رسد دورنمای چارچوب‌های حقوقی و قانونی در خصوص فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات، از یک سو تدوین آیین‌نامه‌های اجرایی قانون تجارت الکترونیکی، از سوی دیگر تدوین مقررات حمایت از پای‌گاه‌های داده، و بالاخره اجرایی کردن سیاست‌های دولت در زمینه تجارت الکترونیکی خواهد بود.

برنامه‌های فعال‌سازی

در طی هفت‌سال اول دهه 1980 میلادی، ایران گرفتار جنگی تحمیلی از سوی عراق بود. بدیهی است که در چنین حالتی کلیه منابع کشور صرف امور مربوط به جنگ می‌شد. در حدود 10 سال پس از آن تا اواخر دهه نود میلادی نیز مهم‌ترین مسئله کشور بازسازی و جبران خسارات وارده به کشور بود. این در حالی بود که همین دوران مقارن با توجه جدی و ویژه کشورهای پیش‌رفته صنعتی به فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات و انجام سرمایه‌گذاری‌های عظیم در این موضوع بود. در طی سال‌های پس از انقلاب، روند و محور توسعه کشور را می‌توان در برنامه‌های 5 ساله کشور متبلور و متجلی دانست. در مقاطع اولیه دوران بازسازی توجه جدی این برنامه‌ها متوجه تولید داخلی انواع کالاهای صنعتی و کشاورزی و دست‌یابی به خودکفایی اقتصادی بود. اولین توجه به فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات در برنامه 5ساله سوم (سال 1998) و به صورت کاملاً حاشیه‌ای و محدود صورت گرفت.
اجماع جهانی در خصوص اهمیت محوری ICT در توسعه کشورها، فعالیت جدی سازمان ملل در این زمینه، و برنامه‌های مفصل کشورهای مختلف جهان در زمینه فن‌آوری اطلاعات، اثرات عمیق خود را بر سیاست‌سازان و مدیران اجرایی کشور گذاشت. به طوری که در سال 2002 میلادی اولین برنامه ملی کشور برای توسعه کاربرد فن‌اوری اطلاعات و ارتباطات موسوم به «تکفا» تصویب و اجرای آن آغاز شد. گام مهم بعدی در این زمینه تدوین برنامه چهارم توسعه کشور است. محور این برنامه تلاش برای تحقق «اقتصاد دانایی محور» و «تعامل جهانی» است. در همین رابطه راه‌بردهای زیر در سطح ملی تعریف شده‌اند:
1- گسترش نظام‌‌مند فن‌آوری ارتباطات و اطلاعات (ICT) جهت تحقق اقتصاد "دانایی محور" در راستی توسعه پایدار ملی

2- توسعه منابع انسانی به عنوان اولویت راه‌بردی توسعه ICT در راستی "ایجاد اشتغال ارزش‌افزا"

3- توسعه فرهنگی و تقویت محیط و فضی هم‌افزایی ملی

4- انجام تمهیدات زیرساختی توسعه ICT شامل شبکه دسترسی، امنیت، قوانین و مقررات، منابع و تسهیلات

5- توسعه زمینه‌ها و فرصت‌ها جهت تحرک بخش خصوصی به عنوان محور کلیدی و راه‌بردی توسعه ICT
سیاست‌های فعال‌سازی ICT در ایران متکی به راه‌بردهای زیر است:

1- اصلاح ساختار حقوقی کشور برای تطابق بیش‌تر با الزامات اقتصاد رقومی از طریق تدوین قوانین جدید و اصلاح قوانین موجود. در همین راستا تاکنون قوانین کپی رایت، نظام صنفی انفورماتیک، و قانون تجارت الکترونیکی در مجلس به تصویب رسیده‌ و لایحه جرائم رایانه‌ای در دست بررسی و تصویب می‌باشد.

2- واگذاری نقش برنامه‌ریزی و کارفرمایی به بخش دولتی و جلوگیری از توسعه تصدی دولت از طریق واگذاری حداکثر ممکن اجری فعالیتها به بخش خصوصی و ممانعت از حضور دستگاه‌ها و شرکت‌های دولتی در اجرای پروژه‌های ICT

3- سرمایه‌گذاری دولت در ایجاد و تقویت زیرساخت‌های بخش اطلاعات و ارتباطات و تشویق ایجاد محصولات اقتصادی در محیط دیجیتال از طریق کمک به بخش خصوصی

4- احتراز از سرمایه‌گذاری دولتی موازی با مخابرات در امر ایجاد شبکه دیتا (زیرساخت‌های مخابراتی کشور کماکان در انحصار و یا زیر نظارت دقیق باقی خواهد ماند).

5- صرف اعتبارات دولت در جهت کاهش هزینه و افزایش امکان دست‌رسی عمومی (خصوصا" نظام آموزشی کشور) به خدمات مرتبط با فن‌آوری ارتباطات و اطلاعات

6- ایجاد محیط فارسی و توسعه کاربردهای اقتصادی مبتنی بر آن در شبکه

7- انجام طرح‌های راه‌بردی در سطوح ملی و استانی (در صورت مشارکت مالی استان‌ها).

8- تأمین بخشی از اعتبارات مورد نیاز طرح‌هی استانی و طرح‌هی اختصاصی دستگاه‌ها و شرکت‌هی دولتی که به تصویب شورای‌عالی‌اطلاع‌رسانی برسند، مشروط به تأمین بخش اولیه اعتبارات مورد نیاز توسط استان، دستگاه، و یا شرکت دولتی ذی‌ربط.

9- حمایت از ایده‌های نو در زمینه فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات به نحوی که 50% هزینه‌های تحقیق و توسعه تبدیل ایده به محصول تا سقف 380 میلیون ریال (45هزار دلار) به صورت بلاعوض توسط دولت به شرکت‌های خصوصی و تعاونی پرداخت می‌شود.

10- حمایت از ارتقای محصولات مرتبط با فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات به نحوی که 50% هزینه‌های ارتقای محصول تا سقف 380 میلیون ریال (45هزار دلار) به صورت بلاعوض توسط دولت به شرکت‌های خصوصی و تعاونی پرداخت می‌شود.

11- حمایت از تولید انبوه محصولات در زمینه فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات به نحوی که تا سقف ده میلیارد ریال (یک میلیون دویست هزار دلار) وام با سود و کارمزد چهار درصد و با دوره بازگشت سه ساله و با نظام ارزیابی مجزا از نظام بانکی به شرکت‌های خصوصی و تعاونی پرداخت می‌شود.

12- راه اندازی مراکز رشد (incubators) با تمرکز بر مراکز رشد ICT به منظور نطفه‌پروری در صنایع مرتبط با ICT در همین ارتباط در سال 2003، تعداد 16 مرکز رشد در 10 استان کشور تأسیس شده‌اند.

مثال‌هایی از برنامه‌های کلیدی

جهت دست‌یابی به اهداف کلان کشور در زمینه ICT، علاوه بر دنبال کردن موارد اشاره شده در بالا هفت طرح کلیدی زیر نیز تعریف شده است:

1-

طرح دولت الکترونیکی (سیستم، شبکه مجازی، قانون و امنیت)

2-

طرح گسترش کاربرد فن‌آوری ارتباطات و اطلاعات در آموزش و پرورش و توسعه مهارت دیجیتالی نیروی انسانی کشور

3-

طرح گسترش کاربرد فن‌آوری ارتباطات و اطلاعات در آموزش‌عالی وبهداشت،درمان وآموزش پزشکی

4-

طرح کاربرد فن‌آوری ارتباطات و اطلاعات در توسعه خدمات اجتماعی

5-

طرح گسترش کاربرد فن‌آوری ارتباطات و اطلاعات در اقتصاد، بازرگانی و تجارت

6-

طرح گسترش کاربرد فن‌آوری ارتباطات و اطلاعات در قلمرو فرهنگ، هنر و تقویت خط و زبان فارسی در محیط رایانه‌ای

7-

طرح توسعه واحدهی کوچک و متوسط (SME) فعال در فن‌آوری ارتباطات و اطلاعات از طریق ایجاد مراکز رشد و پارک‌های‌فن‌آوری.

تولید محتوای رقومی

تولید محتوا در ایران اگر چه با تأخیر زمانی آغاز شد، لیکن امروزه شتاب فراوانی گرفته و هر روز بر میزان محتوای تولید شده افزوده می‌شود. تفاوت‌های فرهنگی ایران با اغلب دیگر کشورها باعث شده تا از یک طرف دولت تولید محتوا به زبان فارسی را یکی از اولویت‌های توسعه ICT در کشور قرار دهد و از طرف دیگر مؤسسات فرهنگی و علمی، شرکت‌ها و حتی افراد با انگیزه‌های مختلف به امر تولید محتوا روی بیاورند.
بخش‌های عمده‌ای از جمعیت کشور به زبان‌های فارسی، آذری، کردی، ارمنی و سایر گویش‌های متداول در ایران سخن می‌گویند. ولی زبان رسمی کشور فارسی است و تقریباً همه محتوا در ایران به این زبان تولید می‌شود. بدین ترتیب امروزه یکی از مسائلی که مد نظر برخی مسئولین قرار گرفته آن است که میزان تولید محتوای ایرانی به زبان انگلیسی کم است. این امر باعث شده تا افراد سایر ملل کم‌تر در جریان مسائل ایران قرار بگیرند. در این خصوص دو استثناء وجود دارد که در زیر به آن‌ها اشاره شده است. علاوه بر این تولید محتوا به زبان‌های آذری، کردی، ارمنی و غیره نیز می‌تواند در سال‌های بعد مورد توجه دست‌اندرکاران تولید محتوا قرار بگیرد.
در حال حاضر در ایران بیش‌ترین میزان محتوا در زمینه‌های زیر تولید و عرضه می‌شود:

2- حوزه امور دینی

در ایران مدارس و پژوهش‌گاه‌های دینی متعددی مشغول فعالیت هستند. مدارس و پژوهش‌گاه‌های مزبور در استفاده از رایانه و اینترنت برای انجام پژوهش‌های خود و هم‌چنین نشر آثار خود بسیار فعال و در پاره‌ای از موارد پیش‌تاز هستند. به طوری که اولین محصولات نرم‌افزاری که از ایران صادر شدند در زمره نرم‌افزارهای دینی محسوب می‌شوند. نتیجه این اقدامات آن بوده که تا امروز حجم زیادی از محتوا در حوزه آثار و اطلاعات دینی تهیه شده و این روند با شدت بیش‌تری تداوم دارد. یکی از علل این امر را می‌توان بزرگی بازار و قابل صدور بودن محصولات دانست. از همین رو است که در حال حاضر ده‌ها شرکت در این حوزه فعال بوده و به تولید محتوا اشتغال دارند. در حوزه امور دینی علاوه بر زبان فارسی، محتوا به زبان‌های عربی و ندرتاً انگلیسی نیز تولید می‌شود.

3- حوزه آموزش

جوان بودن جمعیت ایران و توجه و علاقه شدید دولت، خانواده‌ها و مردم به آموزش باعث شده تا آموزش یکی از بزرگ‌ترین اقلام سبد هزینه خانوارها را تشکیل دهد. بازار آموزش در همه زمینه‌ها در ایران داغ و بسیار سودآور است. وجود بازار مناسب باعث شده تا شرکت‌های آموزشی فراوانی به امر تولید محتوای آموزشی اشتغال داشته باشند. محدود بودن تعداد کاربران اینترنت باعث شده تا اغلب شرکت‌ها محتوای خود را در قالب CD آموزشی ارائه کنند. البته توجه عمومی به آموزش الکترونیکی آهسته آهسته بعضی از شرکت‌ها را به سمت قرار دادن محتوا در اینترنت نیز سوق داده است. عمده‌ترین زمینه‌هایی که در آن‌ها محتوا تولید شده مربوط به آموزش مهارت‌های IT و آموزش دروس دبیرستانی و آمادگی برای کنکور هستند.
علاوه بر شرکت‌ها، دولت و نهادهای غیردولتی نیز در این زمینه فعال هستند. در دولت وزارت آموزش و پرورش ایران در قالب یک برنامه (initiative) موسوم به شبکه رشد (www.roshd.ir) به متصل نمودن مدارس کشور و فراهم آوردن محتوای آموزشی برای مدارس اقدام نموده است. علاوه بر مدارس دانش‌گاه‌های دولتی و خصوصی کشور نیز در این زمینه فعال هستند. بحث در مورد آموزش الکترونیکی باعث شده تا دانش‌گاه‌ها آموزش الکترونیکی را در دستور کار خود قرار دهند. در این میان در طی سال گذشته دو دانش‌گاه رسماً آغاز فعالیت دانش‌گاه مجازی خود را اعلام نمودند.

4- حوزه گردش‌گری و ایران‌شناسی

ایران از فرهنگی غنی و چند هزار ساله بهره‌مند است. این غنای فرهنگی و وجود انبوهی از مکان‌های تاریخی در کشور باعث شده تا تولید محتوا در ارتباط با تاریخ و جغرافیای ایران و به طور کلی ایران‌شناسی رونق خوبی داشـــته باشد. در این میان مؤســـسه ایران شـناسی (www.iranologyfo.or.ir) و وزارت ارشاد اسلامی (www.ershad.gov.ir) از جمله نهاده