iTanalyze.com
  عبارت مورد جستجو  
تحلیل وضعیت فناوری اطلاعات در ایران  
Home صفحه اول آرشیو ارتباط باما درباره ما ارسال مطلب سایت های مرتبط وبلاگ نظرسنجی جستجو
Delete-Icon (1).jpg
micto.jpg
filter shakan1.jpg
ir4G.jpg
Thursday 05 May 2005پنجشنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۳۸۴

نقش فناوری اطلاعات در آموزش الکترونیکی

تکفا - يكي از خصيصه‌هاي فن‌‌آوري اطلاعات كه در كليه شئونات كاربري آن قابل ملاحظه است سرعت توسعه آن مي‌باشد. اين سرعت ناشي از بستر ارتباطي نسبتاً مناسبي است كه اكنون در سراسر جهان گسترده شده است. بنابراين، يكي از مهمترين و در عين حال مشكل‌ترين مراحل توسعه فن‌آوري اطلاعات در زمينه آموزش تصميم‌گيري در مورد اولويت‌ها و همچنين خط مشي مورد نياز براي اينكار مي‌باشد. در واقع سؤال اصلي آنست كه از كجا شروع كنيم، در مسير كدام اولويت‌ها حركت كنيم و به كدام هدف برسيم. در نتيجه لازم است اولويت‌ها در توسعه آموزش مجازي از ديدگاه جغرافياي فرهنگي‌، جغرافياي آمادگي براي آموزشهاي الكترونيكي،‌ محتويات دروس الكترونيكي،‌ هزينه‌ها و بودجه‌ها و مهمتر از همه عامل نيروي انساني مورد بررسي و تحليل قرار گيرند. توجه داشتن به عناوين اولويت‌ها حداقل اطلاعات لازم براي تعيين سياستهاي اجرائي ميباشد. بديهي است در مرحله بعد لازم است هر يك از عناوين به دقت تحليل شده و در مقايسه با ديگر عناوين سنجيده شوند تا راهكارهاي لازم براي قدمهاي بعدي مشخص گردد. در نتيجه بر اساس اولويت‌ها و در واقع بر اساس تعيين آنها ميتوان به يك جمع بندي براي تعيين خط مشي توسعه آموزشهاي الكترونيكي در ايران رسيد.
مقدمه:
تعين خط مشي عبارت است از ترسيم نقشه‌‌اي براي نيل به اهداف مورد نظر. در نتيجه ،‌ خط مشي يك ابزار مديريتي است كه مانند ديگر ابزارها به ايشان كمك مي‌كند تا سازمان تحت نظر خود را در نيل به اهداف و انجام وظائف مورد نظر هدايت كنند. پس از تعيين خط مشي ميتوان حركت كلي و جزئي مؤسسه و بخصوص عملكرد اعضاء و نيروي انساني را در جهت نيل به اهدافي كه از قبل تعين شده‌اند مورد ارزيابي قرار داد. بعلاوه ميتوان اثر عوامل محيطي و خارجي را بر حركت مؤسسه ، و احياناً انحراف در آن را مورد ارزيابي و اندازه گيري قرار داد.

امروزه كمتر سازمان و مؤسسه‌اي آموزشي را مي‌توان يافت كه تحت فشارهاي اقتصادي نباشد. بنابراين‌، در اجراي هر يك از برنامه‌هاي چنين مؤسسه اي انتظار مي‌رود كه باري بر بار اقتصادي آن اضافه نشود. مؤسسات آموزشي تا قبل از ظهور آموزشهاي الكترونيكي مؤسساتي مصرفي بحساب مي‌آمدند. لكن امروزه ميتوان آنها را به مؤسساتي سودآور تبديل كرد. بنظر مي‌‌رسد كه خط مشي غالب و پذيرفته شده در جهان در نيمة‌ اول از دهة اول قرن بيست‌ويكم يعني سالهاي 2000 تا 2005 ميلادي بر اساس بهره‌مندي از فن‌آوري اطلاعات و ارتباطات بنا نهاده شده است. بنابراين،‌ در تعيين خط مشي آموزش نميتوان وي‍‍ژگي هاي اين عامل را ناديده گرفت،‌ خواه توسعه آموزش در سطح ابتدايي مدنظر باشد،‌ آموزشهاي متوسطه مطرح باشند و يا آموزش عالي.

در آموزشهاي سنتي عوامل محيطي و مؤثر در امر آموزش بسيار آهسته تغير مي‌کنند. بطوري كه مي توانيم در برهه اي قابل توجه از زمان (دوره‌هاي ده ساله) عوامل مؤثر خارج از سيستم را ثابت در نظر بگيريم. در چنين شرائطي مي توان از خط مشي بلند دامنه (Long-Range plan) استفاده كرد. در چنين الگوهائي برنامه‌ريزي براي ده سال آينده امري منطقي و معمول است. لكن امروزه محيط فراگيران آموزش محيطي است بسيار پويا و در عين حال دارا? تغييرات سريع و ناگهاني. همانطور كه اشاره شد مهمترين عامل مؤثر در آموزشهاي الكترونيكي محيط حاكم بر آن يعني فن‌آوري اطلاعات و ارتباطات ميباشد كه لحظه به لحظه در حال تغير و تحول است. لذا در چنين شرائطي بايد از خط مشي استراتژيك و كم دامنه‌اي استفاده كرد كه اولاً به سادگي بتوان آنرا پياده سازي نمود و ثانياَ امكان تغير و تحول آن آسان باشد. از اين پس هر جا كه به عبارت خط مشي اشاره مي‌شود منظور همان Strategic Plan ميباشد. لغت Strategy بمعناي فن تدابير جنگي بكار رفته است. زيرا در ميدان نبرد نيز عوامل مؤثر بسرعت در حال تغير مي‌باشند و بنابراين نقشه جنگي بايد از قابليت انعطاف پذيري بسيار بالائي برخوردار باشد. در آموزشهاي الكترونيكي بر خلاف آموزشهاي سنتي نميتوان از يك الگو يا خط مشي بلند دامنه (Long-Range Planning) استفاده كرد. آنچه براي آموزشهاي الكترونيكي ميتواند خط مشي مناسبي باشد ،‌ خط مشي است كه ضمن در نظر گرفتن شرائط حاضر و امكانات موجود ،‌ آماده برخورد با هر نوع تغير ،‌ تحول و حتي مخالفت ناگهاني باشد.

بنابر اين، خط مشي فرآيندي ساخت يافته است براي تصميم سازي و به اجرا درآوردن تصميمات و بمنظور هدايت يك سازمان در نيل به اهداف از قبل تعين شده. اين فرآيند حياتي است ، زيرا بايد بتواند سازمان مورد نظر را در مقابل شرائط متغير و ناگهاني آماده نگهدارد خواه اين اتفاقات از قبل قابل پيش بيني شده باشند يا نشده نباشند.
بودجه و منابع آن:
يكي از عوامل مهم و تاثيرگذار در تعيين اولويت ها مقدار بودجه و منابع تامين كننده آن مي باشد. بديهي است در هيچ شرايطي نمي توان اجراي يك طرح را بر اساس بودجه اي پايان ناپذير برنامه ريزي كرد. در پياده سازي برنامه هاي آموزشي منابع تامين بودجه را مي توان به دو بخش سرمايه گذاري دولتي و سرمايه گذاري خصوصي تقسيم كرد. بنابراين اهداف پيش بيني شده براي آموزش هاي الكترونيكي بايد به گونه اي باشد كه نيازمندي ها و زمينه هاي مورد علاقه ي بخش خصوصي را به خوبي پوشش دهد. در غير اين صورت بايد فقط به اهداف مورد نظر در برنامه هاي دولت و در نتيجه تنها به منابع مالي دولتي بسنده كرد. زيرا با كنار گذاشتن خواسته هاي بخش خصوصي عملا بخش عمده اي از منابع تامين هزينه ها را كنار گذاشته ايم.

در هر حال، روشن است كه بودجه و منابع تامين آن، يكي از مهمترين اولويت ها را در تعيين خط مشي شكل مي دهند. هر قدر بودجه بيشتري براي آموزش اختصاصي داده شود مي توان اهداف بيشتري را به ثمر رساند، به بيان ساده تر، بودجه تعيين كننده مرزهاي توسعه ي كمي و كيفي آموزش هاي الكترونيكي است. در نتيجه لازم است در تعريف اهداف و تعيين خط مشي كه در واقع چارچوب يك طرح آموزشي را شكل مي دهند به اين آموزشي، و تعداد دروس لازم در هر دوره ي آموزشي بعد كمي محتواي آموزشي را مشخص مي سازد. به بيان ديگر مي توان اين عامل را در كنار عامل انداه ي طرح عامل اثرگذار توجه شود.

اندازه يک طرح آموزشي:
اولويت مديران در اندازه هاي يك طرح آموزشي، از ديگر عوامل موثر در تعيين خط مشي مي باشد. منظور از اندازه، دامنه ي توسعه ي يك طرح آموزشي است. اين دامنه ممكن است در طول يا عرض يك طرح مورد بررسي قرار گيرد. در طول به معناي آن است كه از پايين ترين سطح آموزش يعني آموزش هاي پيش از دوره ي ابتدايي، تا بالاترين سطح آموزش يعني آموزشهاي دانشگاهي، چه بخشي را در اولويت برنامه هاي خود قرار مي دهيم. در عرض به معناي عرض جغرافيايي، اولويت عبارت است از وسعت جغرافيايي طرح مورد نظر. اين وسعت از يك محيط آموزشي مجزا شروع ميشود و تا سطح يك كشور گسترش ميابد. بنابراين، بدون توجه به اولويت هاي يك نظام آموزشي از ديدگاه اندازه هاي آن نمي توان خط مشي مناسبي را انتخاب نمود. توجه داشتن به اندازه هاي طرح آموزشي با در نظر گرفتن عامل موثر ديگر يعني بودجه مي تواند منجر به انتخاب يك راه كار مناسب و منطقي شود. بديهي است كه در يك انتخاب واقع بينانه به جاي پرداختن به طرحهايي با ابعاد ملي و بسيار بزرگ مي توان به اجراي طرحهايي كوچكتر در سطح استانها و شهرهاي بزرگ اقدام نمود. البته مي توان طرحي را در ارتباط با آموزش در يك مقطع معين وليكن در سطح ملي به اجرا در آورد. به عنوان مثال ارائه آموزش ضمن خدمت دبيران رياضي مقطع دبيرستان و يا ارائه آموزش دروس علوم پايه دانشگاهها را بعنوان بخش? از يک طرح بزرگتر، ميتوان در سطح کشور برگزار نمود.

بنابراين، يكي از اولويت هاي مهم در تعيين اهداف و انتخاب خط مشي براي آموزش هاي الكترونيكي توجه داشتن به دامنه طرح مي باشد، كه اين امر به نوبه ي خود به بودجه اختصاص يافته براي اين منظور وابسته است.

محتواي دروس الكترونيكي:
سطح كيفي و استانداردهاي پذيرفته شده براي محتواي دروس الكترونيكي از ديگر عناصر تعيين كننده و تاثيرگذار در انتخاب خط مشي مي باشند. متاسفانه يكي از عناصر مهم در آموزشهاي الكترونيكي كه به درستي مورد توجه قرار نمي گيرد كيفيت محتواي دروس الكترونيكي است. محتواي دروس الكترونيكي بر خلاف دروس سنتي فقط به مجموعه اطلاعات و دانش هاي نهفته در يك درس اطلاق نمي شود. بلكه به نوعي شامل روش ارائه درس و برخورداري از تعامل موثر و انگيزه ساز بين فراگير و سيستم آموزشي نيز مي شود. بنابراين، محتواي دروس الكترونيكي هم از نظر كمي و هم از نظر كيفي يكي از عوامل مهم در تعيين اولويت ها و انتخاب راهكارهاي مورد نظر براي ساختن يك سيستم آموزشي است.

تعداد دوره هاي آموزشي، و تعداد دروس لازم در هر دوره آموزش? جنبه کم? محتوا? آموزش? را مشخص ميسازد. به بِيِان ديگر مِ? توان اين عامل را در کنار عامل اندازه طرح آموزش? قرار داد و آن را در تعيين اندازه هاي يك طرح آموزشي به عنوان يكي از اولويت هاي مهم در نظر گرفت. بديهي است با توجه به بودجه و وسعت طرح، بايد در مورد تعداد دروس الكترونيكي تصميم گيري شود. اگر به اين نكته توجه شود كه بطور متوسط براي هر ساعت درس الكترونيكي نياز به يك صد ساعت فعاليت تخصصي مي باشد، مي توان چنين نتيجه گرفت كه براي وارد كردن دروس به شبكه آموزشي نياز به يك برنامه ريزي دقيق و محتاتانه است.

برا? داشتن كيفيت مورد نظر در محتواي دروس الكترونيكي، تعريف و تعيين اولويت ها بسيار دشوارتر است. شايد يكي از مشكل تربن مراحل در تعيين اولويت ها و انتخاب خط مشي تعريف چارچوب روشني براي كيفيت يا ويژگي هاي دروس الكترونيكي است. استفاده از رسانه هاي مختلف ميتواند عامل موثري در تعيين اندازه هاي كيفي دروس الكترونيكي باشد. يك درس الكترونيكي در ساده ترين شكل مي تواند فقط با استفاده از متن هاي ساده و از طريق صفحات پي در پي به فراگيران ارائه شود. پرداختن به اين عنوان كه چنين محتوايي براي چه موضوعاتي مناسب است و تا چه اندازه مي تواند در انتقال دانش و مهارتهاي لازم موفق باشد خود جاي بحث جداگانه اي را دارد. در اينجا مي خواهيم به اين مطلب اشاره كنيم كه در صورت نياز مي توان از رسانه هاي مختلف همچون متن، صوت، تصوير، پويا نمايي و فيلم در كنار هم و به منظور انتقال دانش مورد نظر به فراگيران استفاده كرد. در اين صورت با افزايش تنوع رسانه ها پيچيدگي و هزينه هاي مربوط به طراحي و ساخت دروس الكترونيكي افزايش مي يابد.

از طرف ديگر استفاده از الگوهاي مختلف آموزشي مي تواند بر بعد كيفي محتواي دروس الكترونيكي اثر بگذارد. علاوه بر الگوهاي آموزش (Educational_Methodology) تنوع روشهاي تعاملي (Interaction) كاربر و سيستم آموزشي نيز مي تواند بر كيفيت آموزشهاي الكترونيكي تاثير گذار باشد. بنابراين، ملاحظه مي شود كه محتواي دروس الكترونيكي يكي از مهمترين و در عين حال حساسترين عوامل در تعيين اولويت ها و انتخاب خط مشي لازم براي آموزشهاي الكترونيكي است.

ساختار سازماني و عامل نيروي انساني:
يكي از مهمترين عوامل در تصميم گيري مديران، توجه به عامل نيروي انساني است. براي توسعه هر يك از شئونات فن آوري اطلاعات در هر جامعه كوچك يا بزرگي لازم است بر نيروي انساني نظري دقيق بياندازيم. اين امر بخصوص در اندازه هاي بزرگ مانند آموزش هاي ابتدائي و متوسطه و يا آموزش ضمن خدمت معلمان و دبيران از اهميتي مضاعف برخوردار است. عامل نيروي انساني هم بدليل كميت و هم به دليل رفتارها و سلايق شخصي بشدت بر پياده كردن آموزشهاي الكترونيكي اثر مي‌گذارد. حتي امور شخصي و خصوصي هر يك از افراد مي‌تواند به نوعي در روند پياده كردن يك طرح آموزشي مؤثر باشد. بعنوان مثال وقتي كه كارگران يك كارخانه بدليل خستگي، و يا كاركنان اداره‌اي بدليل پائين بودن سطح درآمدها تمايل به فراگيري معلومات شغلي جديد ندارند،‌ مديران مربوطه چگونه ميتوانند از ابزاري بنام آموزشهاي الكترونيكي براي امر آموزش استفاده كنند. لذا قبل از اقدام به پياده كردن طرح آموزشهاي الكترونيكي و مجازي لازم است به عوامل زير از ديدگاه نيروي انساني توجه شود.

يكي از نكات مهم در اين راستا عبارت است از توزيع جغرافيايي نيروي انساني مايل به فراگيري. اين توزيع به تناسب گستردگي خود نيازمند به زير ساختهاي ارتباطي بخصوصي است. بنابراين، توزيع فراگيران سوال مهم ديگري را در ارتباط با تعيين اولويت ها پبش روي ما مي گذارد.

از طرف ديگر سطح معلومات و تجربه فراگيران براي استفاده از رايانه و شبكه هاي ارتباطي نيز يك عامل تعيين كننده است. در نتيجه ساختار نيروي انساني تحت پوشش يک? از عناصر مهم در تعيين اهداف و تعريف اولويتهاي يك سيستم آموزش الكترونيكي است.

از ديدگاهي ديگر مي توان به ساختار نيروي انساني متخصص براي نگهداري و توسعه سيسمتهاي آموزش الكترونيكي پرداخت. بديهي است توسعه آموزشهاي الكترونيكي به توسعه شبكه مخابراتي و ارتباطي كشور بستگي دارد. از طرفي توسعه شبكه مخابراتي نيازمند به توسعه نيروي انساني متخصص در زمينه هاي مربوطه مي باشد. علاوه بر بستر ارتباطي، پشتباني از توليد دروس الكترونيكي ، توسعه سيستمهاي ارائه درس و مديريت دروس نيز به نيروهاي متخصص نياز دارد. بنابراين، از اين ديدگاه نيز در تعيين اولويت ها و اجراي يك طرح آموزش الكترونيكي بايد به مهيا بودن نيروهاي متخصص مورد نظر در دو زمينه بسترسازي و توليد محتواي دروس الكترونيكي توجه شود.

از ديدگاه جامعه فراگيران دروس نيز ساختار انساني بسيار اهميت دارد. تفاوت در سطح معلومات پايه فراگيران، تفاوت در سطح انگيزه هاي فراگيران، و تفاوت در سطح سني فراگيران از عوامل بسيار موثر در تعيين خط مشي مورد نظر مي باشد. هر قدر جامعه فراگيران كوچكتر و داراي تفاوت كمتري در خصوصيات فردي خود باشد، خط مشي مورد نياز براي پياده سازي آموزش الكترونيكي ساده تر و كم هزينه تر خواهد بود.

بستر آموزش ها? الكترونيكي:
از ديگر عوامل موثر در تعيين اولويت ها براي توسعه آموزشهاي الكترونيكي بايد به بستر مخابراتي و ارتباطي اشاره كرد. بدون داشتن بستر مناسب هر قدر هم كه نيروي انساني و بودجه فراهم باشد، امكان پياده سازي آموزشهاي الكترونيكي ممكن نخواهد شد. گسترش شبكه هاي كامپيوتري توام با توسعه امكانات مخابراتي بستر مناسبي براي توسعه فن آوري اطلاعات و تمام زمينه هاي آن مي باشد. توسعه كمي آموزش الكترونيكي به توسعه جغرافيايي شبكه ها وابسته است در حالي كه عامل مهم در توسعه كيفي آموزشهاي الكترونيكي پهناي باند خطوط و كانالهاي ارتباطي است. بعنوان مثال استفاده از رسانه اي مانند فيلم ويديوئي نياز به پهناي باند وسيعي دارد. اگر قرار باشد كه در امر آموزش تصاوير ويديوئي بطور زنده در هر دو سمت استاد و فراگير رد و بدل شود بايد پهناي باند به مراتب بزرگتر باشد.

از جمله عوامل مهم و موثر در تعيين اولويت ها، توان فراگيران براي تهيه يك حداقل سيستم كامپيوتري است. اين سيستم بايد داراي يك كامپيوتر با قدرت پردازش كافي و ديگر دستگاههاي جانبي براي متصل شدن به سيستم آموزشي الكترونيكي از طريق شبكه هاي كامپيوتري باشد. بنابراين، بايد در نظر داشت كه در توسعه آموزش هاي الكترونيكي تا چه اندازه مي توان از مخاطبيني و فراگيراني برخوردار بود كه بتوانند اين حداقل سيستم را فراهم نمايند.
در مجموع ملاحظه مي شود كه بستر ارتباطي، و سخت افزار و نرم افزارهاي مورد نياز به شدت بر تصميم گيري براي تعيين اندازه هاي يك سيستم آموزش الكترونيكي اثر مي گذارند، و بيان ديگر در تعريف اولويت ها موثر هستند.

ديگر اولويت ها:
بديهي است علاوه بر اولويت هاي مهمي كه مورد بررسي قرار گرفتند، زمينه هاي ديگري نيز وجود دارد كه بايد اولويت آنها مدنظر قرار گيرد. به عنوان مثال سودآوري يك سيستم مي تواند يكي از عاملهاي موثر باشد. بنابراين، لازم است درجه اولويت سودآوري نسبت به ديگر اولويتها مشخص گردد. زيرا خط مشي لازم براي نيل به يك سيستم آموزشي سودآور ممكن است با خط مشي لازم براي ساختن يك سيستم آموزشي مبتني بر ساختار نيروي انساني متفاوت باشد.

از ديگر عوامل موثر در تعيين خط مشي مي توان به پويايي سيستم هاي آموزش الكترونيكي اشاره كرد. آموزشهاي الكترونيكي بر بستر? پويا همچون فن آوري اطلاعات قرار مي گيرد. بنابراين، چنين سيستمي داراي وروديهائي كاملا متغير است. حجم اطلاعات و دانش قابل ارائه توسط يك سيستم آموزشي و تنوع آنها روز به روز در حال تغيير است. از طرفي بر اساس رشد دانائي، توانائي كاربران و فراگيران مرتبا در حال توسعه مي باشد. بنابراين، لازم است مدلي براي پياده سازي يك سيستم آموزشي الكترونيكي انتخاب شود كه هم پويا بوده و هم از انعطاف پذيري لازم برخوردار باشد. در نتيجه، پويايي و انعطاف پذيري از ويژگيهاي مهم يك سيستم آموزش الکترونيک? تلقي مي شوند. البته نبايد فراموش کرد که اين عوامل با كدام درجه از اهميت و اولويت در ميان ديگر عوامل ياد شده ارزيابي و انتخاب شوند.

مدلي براي تدوين خط مشي:
در اين بخش بطور مختصر مدلي براي تعيين خط مشي پياده ساز? آموزشهاي الكترونيكي ارائه ميگردد. بديهي است طراحي و ترسيم خط‌مشي بسيار مهم و در نوع خود داراي جوانب بسيار متفاوتي است . به همين دليل در سالهاي اخير كتابهاي متعددي بخصوص در زمينه راهبري و تعيين خط‌مشي براي توسعه آموزشهاي الكترونيكي و مجازي نوشته شده است . در هرحال براي تعيين خط‌ مشي راهكارهاي متفاوتي بيان شده است. آنچه در ادامة اين بحث خواهد آمد يك ساختار پنج مراحله‌اي را براي تعيين خط‌مشي و مستند كردن آن نشان ميدهد. دراينجا بدون پرداختن به جزئيات هر مرحله سعي مي‌گردد ساختار كلي اين مدل تشريح شود.

قدم اول - عمليات مقدماتي برا?آماده سازي:
اولين قدم در فرآيند تدوين خط‌مشي ايجاد يك روحيه آمادگي در خود و ديگران است . اين روحيه بايد از بالاترين سطح مديريت تا پائين ترين سطوح اجرائي گسترده شود. ايجاد روحيه آمادگي نياز به عواملي موثر در اين امر دارد كه ما آنرا عمليات مقدماتي ميناميم. اين عمليات به ترتيب زير قدم اول از فرآيند تعيين خط‌مشي را شكل مي دهند.
امكان سنجي براي اطمينان از مهيا بودن امكانات، منابع مالي و بخصوص گرايش قلبي مديران ارشد، توسط يك گروه كاري آشنا به موضوع آموزشهاي الكترونيكي .
[
تشكيل يك گروه كاري براي تدوين خط‌مشي. اين گروه ممكن است از طريق قرارداد با يك موسسه تخصصي در امر آموزشهاي الكترونيكي تشكيل شود.
[
تعيين عناوين مهمي كه در تدوين خط‌مشي نقش اساسي دارند.
[
مشخص كردن اطلاعات مورد نياز و منابع تهيه آنها در جهت روشن كردن اولويت ها، امكانات، ‌منابع مالي، ‌وضعيت نيروي انساني و مانند اينها.
[
گردآوري و دسته بندي اطلاعات بمنظور تصميم گيري در اطراف عناوين تعيين شده در بند سوم.
[
تحليل اوليه اطلاعات بدست آمده و تعيين وسعت كار.
[
آنچه در انتهاي قدم اول بدست ميآيد ميتواند در تعريف حد و اندازه‌هاي آموزش الكترونيكي موثر واقع شود. به بيان ديگر وسعت آموزشهاي الكترونيكي تا حد زيادي در اين مرحله مشخص ميشود. بعنوان مثال ، اگر اطلاعات بدست آمده در باره دامنه آموزشها? الکترونيک? مربوط شود به آموزش ضمن خدمت معلمين ، ميتوان معين كرد كه آموزشهاي مذکور در كداميك از اندازه‌هاي زير مورد نظر است .
آموزش كليه معلمين در سطح كشور و در تمام زمينه‌هاي موردنظر.
[
آموزش معلمين يك استان در تمام زمينه‌هاي مورد نظر.
[
آموزش كليه معلمين در سطح كشور و در تعداد معيني از زمينه‌هاي مورد نظر.
[
آموزش معلمين يك يا چند استان در زمينه‌اي مورد نظر.
[
آموزش معلمين از طريق يك شبكه آموزشي واحد.
[
آموزش معلمين در استانهاي مختلف از طريق شبكه‌هاي آموزشي مستقل .
[
قدم دوم- تعيين وظيفه (Mission) و دورنماي حركت (Vision) :

دومين قدم در تدوين خط‌مشي تهيه پيش نويس وظائفي است كه بردوش سيستم آموزشهاي الكترونيكي قرار ميگيرد. وظيفه يا ماموريت (Mission) آموزش الكترونيكي به بيان ديگر تعريف كلي‌تري از اهداف مورد نظر است. عبارت است از كليه فعاليت‌هائي كه در راستاي رسيدن به اهداف مورد نظر به عهده سيستم آموزشي گذاشته ميشود. در اين راستا شرح وظايف بايد به سه سوال اساسي پاسخ بگويد. چه بايد كرد؟ چگونه ؟ و چرا؟

بنابراين، ‌براساس اطلاعات بدست آمده از قدم اول مي‌توان بطور كاملاً دقيقي به تشريح بند بند وظايف محوله پرداخت .

دورنماي حركت (Vision) در مقايسه با وظيفه‌ها يك نگاه كلي‌تر و فراگيرتر به اهداف مورد نظر در آموزشهاي مجازي است . بيان دورنماي حركت در واقع روشن كنندة سمت و سوي حركت است .

در مثالي كه براي آموزش ضمن خدمت معلمين زده شد، ميتوان بخشي از بيانيه‌هاي مربوط به ماموريت و دورنماي آموزشهاي الكترونيكي را بشرح زير بيان كرد.

وظيفه آموزشهاي الكترونيكي دوره‌هاي آموزش ضمن خدمت دبيران رياضي عبارت است از:

آموزش روش‌هاي مختلف براي تدريس دروس رياضي .
[
روشهاي مختلف براي طراحي سوال‌هاي رياضي.
[
استفاده از وسائل و ابزارهاي كمك آموزشي.
[
استفاده از نرم افزارهاي آموزشي و كمك آموزشي دروس رياضي.
[

دورنماي آموزشهاي الكترونيكي دوره‌‌هاي آموزش ضمن خدمت دبيران رياضي عبارت است از:
به روزآوري معلومات دبيران رياضي.
[
افزايش كيفيت تدريس دروس رياضي.
[
به روزآوردن روشهاي تدريس دروس رياضي
[

بنابراين، ‌در پايان قدم دوم گروه كاري براساس نتايج حاصل از تحليل اطلاعات گردآوري شده در قدم اول، دو بيانيه بسيار شفاف و روشن ارائه خواهد كرد كه عبارتند از بيانيه دورنماي حركت (Vision_Statement) و بيانيه شرح وظايف (Mission_Statement) .

قدم سوم - ارزيابي وضعيت موجود و تعريف نيازها:
پس از روشن شدن وظيفه‌اي كه بعهدة سيستم آموزش الكترونيكي قرار گرفته است بايد وضعيت فعلي مورد ارزيابي قرار گيرد.

اين ارزيابي عبارت است از دست‌يابي به اطلاعاتي در مورد وضعيت كنوني آموزش، نقاط ضعف و نقاط قوت در سيستم آموزش سنتي، و درجه رضايتمندي اساتيد و فراگيران در يک چنين سيستمي. بعلاوه در اين قدم از ارزيابي لازم است موضوعاتي كه سرنوشت ساز بوده و به نوعي ميتوانند در روند اجراي طرح موثر باشند شناسائي شوند.

بعنوان مثال وضعيت منابع مالي ، تصميمات مديران ارشد در تخصيص بودجه‌ها، تغييرات در برنامه‌هاي آموزشي از جمله موارد مهم و به بياني بحراني به حساب مي‌آيند.

بنابراين ، همزمان با ارزيابي وضعيت موجود ميتوان فهرست كاملي از نيازها و ضرورتها را براي بهبود بخشيدن سيستم آموزشي تهيه كرد. اين نيازها بايد به گونه‌اي تعريف و دسته بندي شوند كه در چارچوب وظيفه (Mission) تعريف شده در قدم دوم و همچنين در اندازه‌هاي طرح كه در قدم اول مشخص شد قرار گيرند. دست آورد قدم سوم مجموعه‌اي از اطلاعات طبقه بندي شده است كه ميتواند در قدم بعد براي تدوين اهداف كلي و جزئي سيستم آموزش الكترونيكي مورد استفاده قرارگيرند.
قدم چهارم - تدوين خط‌مشي ،‌ و تعريف اهداف:
براي هر سيستمي مجموعه‌اي از اهداف كلي و در زير هر هدف كلي مجموعه‌اي از اهداف جزئي و با مشخصات دقيق را ميتوان تعريف كرد. خط‌مشي عبارت است از ترسيم مسيري براي حركت كردن از وضعيت فعلي به سمت اهداف كلي و سپس هدايت شدن به سمت تك تك اهداف جزئي . مانند حركتي كه از يك شهر به سمت شهري ديگر رخ مي‌دهد و پس از ورود به شهر مقصد ( هدف كلي ) هدايت به سمت آدرس دلخواه ( هدف جزئي ) ادامه ميآبد.

بنابر اين، ‌در اين قدم از طريق پرسش و پاسخ،‌ تشكيل جلسات مشاوره‌اي، ‌مطالعه گزارشها، تحليل نيازهاي تعريف شده، توجه به وظيفه (Mission) و اندازة طرح،‌ ابتدا اهداف كلي و سپس اهداف جزئي براي سيستم آموزش الكترونيكي تعريف مي‌گردد. سپس براي دسترسي به هر يك از اهداف بايد راهكارهاي لازم مشخص شوند. اين راهكارها متناسب با امكانات (تعيين شده در قدم اول)‌، وظائفي كه به عهدة سيستم آموزش قراردارد ( بيان شده در قدم دوم ) ،‌ ضرورتهاي اساسي سيستم از ديدگاه فراگيران ، ‌اساتيد و مديران آموزش (تعريف شده در قدم سوم) و نهايتاً اهداف كلي و جزئي (‌مشخص شده در قدم چهارم ) طرح‌ريزي ميشوند.

دست آورد قدم چهارم:
تعريف اهداف كلي سيستم آموزش الكترونيكي مورد نظر.
[
تعريف اهداف جزئي و دقيق براي هر يك از اهداف كلي.
[
تعيين اولويت‌ها در دسترسي به اهداف.
[
مشخص كردن خط‌مشي براي رسيدن به هريك از اهداف.
[

قدم پنجم - مستند كردن خط‌مشي :
در اين قدم نتيجه كار بصورت يك سند به مديران ذيربط ارائه ميشود. معمولاً رهبر گروه كاري و يا يكي از افراد مسلط گروه كاري عهده‌دار تهيه پيش‌نويس سند مربوطه ميشود. ممكن است در اين سند علاوه بر جزئيات مربوط به خط‌مشي توسعه آموزشهاي مجازي راهكارهاي اجرائي‌ براي نيل به اهداف تعريف شده در قدم چهارم نيز اضافه شود. كمترين سستي در نگارش و مختصركردن اين سند به بهاي از بين رفتن كليه هزينه‌هائي است كه در طي قدم هاي قبل پرداخته‌ايم.
در سند خط مشي لازم است موارد زير بطور كامل و با جزئيات لازم روشن شوند.
مقدمه‌اي دربار‌ة وظيفه (Mission) عموم? سازمان يا مؤسسه مربوط.
[
معرفي اهداف (Goals) ،‌ وظيفه (Mission) و دورنماي (Vision) آموزش در مؤسسه مورد نظر.
[
بيان نيازهاي تعريف شده از ديدگاه كاربران، (مديران، اساتيد ،‌ دانشجويان و سامانه آموزشي ).
[
ارائه راهكارهاي اجرائي و قابل اندازه گيري براي پياده سازي طرح (Implementation).
[
ارائه راهكارهاي اجرائي براي ارزياب? نتايج حاصل از پياده سازي درمراحل مختلف (Evaluation).
[
ارائه راهكارهاي مناسب براي پس خوراندن نتائج به فرآيند پياده سازي سامانه جهت تصحيح امور.
[

دست آورد قدم پنجم سندي است مشتمل بر جزئيات كافي براي تصميم گيري و نهايتاً پياده سازي سامانه آموزش الكترونيكي.

جمع بندي و نتيجه گيري:
به نظر ميرسد براي توسعه آموزشهاي مجازي كار قابل ملاحظه‌اي بمنظور تعيين اولويتها و خط مشي انجام نگرفته است. ضروري است كه هر چه سريعتر وزارتخانه‌ها و مؤسساتي كه در سطحي كلان عهده دار آموزش كشور مي‌باشند در صدد تعيين اولويت ها و خط مشي مناسب خود برآيند. مهمترين سازمانها و مراكزي كه در اين راستا بايد قدم بردارند عبارتند از :

1- وزارت آموزش و پرورش
2- وزارت علوم ،‌ تحقيقا ت و فنآوري
3- وزارت بهداشت ،‌ درمان و آموزش پزشكي
4- وزارت كار و امور اجتماعي
5- وزارت صنايع و معادن
6- دانشگاه آزاد اسلامي
7- دانشگاه پيام نور
8- دانشگاه جامع علمي كاربردي
در تعيين خط مشي تعريف شده توسط هر يك از وزارتخانه ها و مؤسسات فوق لازم است اولويت ها مشخص شده و بر اساس اهميت آنها درجه بندي شوند. به بيان ديگر ،‌ تعريف جامع و دقيقي از اولويت‌ها و اهداف سامانه آموزش مورد نظر ميتواند صاحبان صنايع ذي ربط به اين موضوع را در ارائه پيشنهادهاي اجرائي كاملاً روشن كند. متاسفانه در حال حاضر بدليل روشن نبودن اولويت ها و خط مشي مورد نظر مديران ارشد در مؤسسات آموزشي اغلب توليدكنندگان يا فروشندگان نرم افزارهاي مربوطه نميتوانند در يك رقابت منصفانه شركت كنند. متقابلاً براي مديران نيز تصميم گيري در مورد طيف بسيار متنوعي از محصولات با ويژگي‌هاي كاملاً متفاوت امري دشوار است.

در يك كلام ،‌ امروز كمتر كسي ميتواند آينده آموزشهاي الكترونيكي ايران را براي سالهاي آتي بطور روشن ترسيم نمايد. اين كار حتي در سطح مؤسسات كوچك نيز امري دشوار است. گر چه توسعه آموزشهاي الكترونيكي بدليل فراهم بودن بستر مناسب ارتباطي و فراهم بودن بالقوه نيروي تخصصي امري شدني به نظر ميرسد لكن راهبري حركتي به عظمت توسعة‌ آموزشهاي الكترونيكي نياز به مديراني دارد كه اولين قدم را در راستا? تعيين خط مشي آموزشهاي مجازي و الكترونيكي بردارند.

بنابراين ،‌ در صورتيكه هر چه سريعتر مسئولين ذي ربط به آموزش كشور خط مشي مناسب و اولويت هاي منطقي را در حوزة ‌فعاليتهاي خود معرفي ننمايند آموزشهاي الكترونيكي كه ميتواند نقش مهمي را در توسعه فرهنگي و اقتصادي كشور بازي كند،‌ معطل خواهد ماند و اين معطلي بمعناي عقب افتادن از حركتي است كه امروز تمام جهان را فرا گرفته است.

مراجع:

[1] A.A.D. Rocha , etal. Scientific and Technological Knowledge: Strategies for Virtual Education in A Developing Country. 2002.

[2] Anderson C. , Customer Needs & Strategies: Effective Learning: Measurable Results from a Solid Process: A Case Study on Knowledge Net. 2002.

[3] Merril, M.D. , SCORM: Clarity or Calamity. Online Learning Magazine, Summer 2002,14-18.

[4] William H. Graves. "FREE TRADE" In Education The Meta University. JALN Volume1, Issue1. March 1997, pp 97-108.

[5] A Vision for E-Learning for America's Workforce. Report of the Commission on Technology and Adult Learning. June 2001, ASTD/NGA.


نظرات خوانندگان
ارسال نظرات




(you may use HTML tags for style)


ایران
جهان
وبلاگ

 
نرم افزار
تجارت الکترونیکی
دولت الکترونیکی
بانکداری الکترونیکی
آموزش الکترونیکی
تکفا
امنیت
اینترنت
مخابرات
جامعه اطلاعاتی
رویدادها
قوانین و مقررات
 


نقل مطالب سایت باذکر منبع مجاز است