رويكردهاي مقابله با حجم انبوه اطلاعات در عصر جديد

ict-research.net - سيد علي اكرمي فر - قبل از آنكه انقلاب اطلاعاتي به وقوع بپيوندد و ميزان استفاده از شبكه‌هاي يكپارچه اطلاعاتي جهش نمايد، فقر اطلاعات و دانش علمي كه از دو عامل كمبود اطلاعات و در دسترس نبودن آن به وجود آمده بود بر همه جوامع سايه افكنده بود. تنها عده معدودي كه به برخي از كتابخانه‌ها دسترسي داشتند مي‌توانستند به بخشي از اطلاعات و معارف علمي دسترسي داشته باشند. امروز به روشني به عمق اين جمله پي برده‌ايم كه اطلاعات (و دانش) قدرت است. بنابراين در دوره گذشته اكثريت مردم و جوامع از اين قدرت بي‌بهره بوده و در ضعف و فقر به سر مي‌بردند.
اينترنت كه جهان را به هم متصل كرد اين فرصت را به وجود آورد تا افراد اطلاعات و دانش خود را به صورت رايگان عرضه كنند يا آن را بفروشند و در هر صورت اطلاعات و يافته‌هاي خود را در دسترس ديگران قرار دهند. اين فرصت باعث جهش اطلاعاتي شد. دسترسي به اطلاعات، همجوشي اطلاعات را ايجاد كرد، شتاب توليد دانش و اطلاعات جديد را افزايش داد، امكان نقد و نظر عمومي را فراهم آورد و فرهنگ در دسترس قرار دادن اطلاعات را همه‌گير ساخت. ديگر نمي‌توان فقر اطلاعاتي را كه ناشي از كمبود اطلاعات و در دسترس نبودن آن است را يك مشكل حاد دانست.
تكنولوژي شرايط را تغيير داد و شرايطي جديد به وجود آورد. مشكل امروز حجم بسيار زياد اطلاعات است. آمارها نشان مي‌دهد كه در پايان 2002 ، 5 ميليون استفاده‌كننده، 3 ميليارد صفحه روي اينترنت بودند(مرجع). يك روز هيچ برگه‌اي نداشتيم كه از آن اطلاعي كسب كنيم و امروز انباري پر از كاغذهاي مختلف داريم و نمي‌دانيم چگونه آنچه مي‌خواهيم را به دست آوريم. بسياري ازاقلام اطلاعات كه روي شبكه كپي مي‌شوند و توسط وب‌سايتهاي مختلف عرضه مي‌گردند. راجع به يك موضوع از زاويه مختلف تبليغاتي، تجاري، آموزشي، تفريحي، صنعتي، پژوهشي و ... آنقدر مطلب وجود دارد كه رسيدن به آنچه مورد نياز است به امري دشوار تبديل شده است. ساعتها وقت مي‌گذاريم، جستجو مي‌كنيم اما به آنچه مي‌خواهيم يا نمي‌رسيم يا زحمت زيادي مي‌كشيم تا برسيم. براي مقابله با اين مشكل چه بايد كرد؟!
به طور كلي ـ رويكرد در دنيا براي مقابله با اين مشكل در سالهاي اخير به وجود آمده است.
1- موتورهاي جستجو
موتورهاي جستجو براساس تعدادي كلمه كليدي مطالبي را از ميان كليه مطالب موجود در پايگاه داده خود به عنوان مطالب مرتبط معرفي نموده تا ما با بررسي آنها به خواسته خود برسيم. انبوه اطلاعات و افزونگي آن از سطح موتورهاي جستجو هم فراتر رفته و اين ابزارها فهرستي از ميليونها مطلب را ارائه مي‌كنند كه بررسي همه آنهاكاري نشدني است.
2- استفاده از روشهاي جستجوي مناسب :
اگر يك محقق سياست كلان هستيد و براي سياست كلان صنعت نرم‌افزار به دنبال مطلب مي‌باشيد چنانچه كلمات كليدي مورد جستجو محدود به نرم‌افزار باشد، آنگاه ميليونها صفحه را خواهيد ديد كه از جنبه‌هاي متفاوت به موضوع نرم‌افزار پرداخته‌اند. خاص‌تر كردن كلمه گاهي مي تواند انتخابها را مخدود كند. براي مثال استفاده از همه كلمات" سياست كلان صنعت نرم‌افزار" گزينه بهتري است. اگرچه هنوز بسياري از مطالب زايد وجود دارند براي مثال ممكن است صفحه‌اي راجع به نرم‌افزاري براي طراحي سياست كلان در صنعت پتروشيمي هم وجود داشته باشد. روش يافتن كلمات مناسب خود علمي جديد است و ضرورت دارد در اين زمينه انديشمندان و محققين بررسي بيشتري داشته و نتايج و يافته‌هاي خود را منعكس نمايند.
3- استفاده از نرم‌افزارهاي هوشمند
اگر ما براي يافتن يك مطلب صدها ساعت وقت بگذاريم شايد بتوانيم آن را پيدا كنيم. قبول داريم كه سرعت پردازش و محاسبه در نرم‌افزارها بسيار بيشتر از ما است. بنابراين اگر نرم‌افزاري خواسته ما را بفهمد و بتوانيم با زباني براي او توضيح دهيم و او ابهاماتش را ظرف چند دقيقه از ما بپرسد و بسيار سريعتر از ما به جستجو در اينترنت بپردازد تا حدي مشكل را حل كرده‌ايم. اين رويكرد هم‌اكنون در دنيا در حال انجام است و نرم‌افزارهايي براي اين كار ايجاد شده است. (مرجع)
4- وب‌معنايي
يكي از رويكردهاي مورد توجه براي مواجهه با افزونگي اطلاعات وب‌معنايي است. تيم برنزلي كه HTML و وب را اختراع كرد براي اولين بار در سال 99 در كتابي به نام بافتن وب ايده وب‌معنايي را مطرح نمود. او درباره وب آينده مي‌گويد كه "وب يك فرمول بسيار بزرگ بايد باشد نه يك كتاب بزرگ" از طريق ايجاد ساختار وب به داده هاي مندرج در شبكه، اطلاعات و دانشي خاص افزوده مي‌شود تا دسترسي به آن روشنتر و آسانتر باشد. ضمن اينكه درصورت افزودن دانش به اطلاعات، كار نرم‌افزارهاي هوشمند كه در قسمت قبل اشاره شد نيز ساده‌تر مي‌شود.
به طور كلي اهدافي كه براي وب معنايي اشاره مي‌شود عبارتند از :
-فراهم‌سازي شرايط پردازش خودكار و فعاليت نرم‌افزارهاي هوشمند در محيط وب
-استفاده كارآمد از انبوه اطلاعات روي وب
-ارائه اطلاعات جديد مبتني بر اطلاعات موجود (درصورت نياز كاربران امكان استنتاج اطلاعات وجود داشته باشد).
-امكان پذير شدن كاربردهاي پيشرفته تجاري، دولتي و ...
وب معنايي براساس فناوريهايي چون شناسه متحدالشكل منابع (URL) ، زبان نشانه‌گذاري توسعه‌پذير (XML) چارچوب توصيف منبع (RDF) و ... بنا مي‌شود. در كشور ما نيز تحقيقاتي در دانشگاههاي مهم در حال انجام است و مقالاتي در كنفرانسهاي اخير ارائه شده است./