فناورى اطلاعات در مراقبت هاى بهداشتى

عليرضا زمانى - عدم توان و عدم تمايل پزشكان بيمارستان ها در استفاده بيشتر از فناورى اطلاعات، باعث مرگ هزاران نفر مى شود.
خانم سولومون از كاليفرنيا مى گويد: «دسترسى پزشك به اطلاعات پزشكى موجود «آلكس» مى تواند به معنى زنده ماندن او باشد.» آلكس پسر خانم سولومون كه هم اكنون ۲۰ سال دارد با بيمارى هيدروسفالى بزرگ شده است، بيمارى مهلك نادرى كه در آن مايع در مغز جمع مى شود و نياز به تخليه از طريق شنت ها (خروجى هاى) خاص دارد. بنابراين خانم سولومون چاره اى ندارد جز اينكه به صورت فايل متحركى از سوابق حساسيت ها، مشكلات غده هيپوفيز، اسكن هاى مغزى و هر چه هر پزشكى در مورد آلكس نوشته است تبديل شود. خانم سولومون هميشه نگران است. پيش مى آيد كه با او تماس هاى نگران كننده اى بگيرند، مانند زمانى كه آلكس به سفرى رفت و كارش به جايى رسيد كه بيهوش در بيمارستانى دوردست بسترى شد. خانم سولومون نتوانست پرونده پزشكى او را به موقع برساند و دائم دعا مى كرد آنتى بيوتيك اشتباه به او ندهند يا او را به پشت نخوابانند، كارى كه مى تواند باعث مرگ وى بشود.
براى خانم سولومون مشكل اطلاعات در ارائه خدمات سلامت چنان جنبه فوريتى داشت كه او نهايتاً خودش دست به كار شد تا در حد توان كارى كند. او وامى گرفت، برنامه ريزان كامپيوترى را استخدام كرد و سيستم كامپيوترى به نام Follow Me ساخت تا به كمك آن به صورت نظرى هر پزشكى در هر مكانى بتواند به اطلاعات موجود پزشكى درون آن دسترسى پيدا كند. اين برنامه مشكل حوزه خدمات سلامت جهان را حل نمى كند (هم اكنون حدود ۴۰۰ خانواده از آن استفاده مى كنند.) اما سولومون به درستى نقطه ضعف مورد انتقاد و خطرناك حوزه خدمات سلامت را كه به كارگيرى يك فناورى اطلاعات نوين است به خوبى شناسايى كرده است.
مطالعه اى در ژورنال انجمن پزشكى آمريكا خطرات نرم افزارهاى پزشكى كه ناقص طراحى شده باشند را توضيح داده است. جان واكر و ۵ همكار او مطالعه خود در مورد تعامل سيستم ها را در شماره ژانويه مجله Health affairs منتشر كردند.
راه حل به نظر ساده مى رسد: تمامى اطلاعات را از پرونده هاى كاغذى بيماران خارج كنيم و آنها را در پايگاه داده هايى بگذاريم كه- و اين مرحله حساس كار است- با همديگر ارتباط برقرار كنند؛ به گونه اى كه هر پزشكى بتواند به تمام اطلاعاتى كه براى كمك به هر مريضى در هر زمان و در هر مكان نياز دارد، دسترسى پيدا كند. به عبارت ديگر راه حل فقط در استفاده از كامپيوتر نيست بلكه در ارتباط سيستم هاى مختلف پزشكان، بيمارستان ها، آزمايشگاه ها، داروخانه ها و بيمه گرها با يكديگر در محيطى شلوغ و به گونه اى است كه قابليت تعامل داشته باشند.
با وجودى كه اين موضوع ممكن است به ظاهر ساده به نظر برسد، اما امروزه چشم اندازى بسيار بعيد به نظر مى رسد. بر اساس گفته آقاى ديويد بيتس، سرپرست بخش پزشكى عمومى در بيمارستان زنان بوستن و متخصص استفاده فناورى اطلاعات در سلامت، حوزه سلامت فقط ۲ درصد درآمد خود را در فناورى اطلاعات سرمايه گذارى مى كند، در حالى كه در صنايع ديگرى كه محتاج اطلاعاتند، اين مقدار حدود ۱۰ درصد است. در يك نگاه گذرا تفاوت هاى بزرگى در اين زمينه بين كشورهاى مختلف ديده مى شود. در انگلستان ۹۸ درصد پزشكان عمومى در مطب خود كامپيوتر دارند و ۳۰ درصد آنها ادعا مى كنند كه ديگر از كاغذ استفاده نمى كنند، در حالى كه در آمريكا ۹۵ درصد ارائه دهندگان كوچك خدمات از قلم و كاغذ استفاده مى كنند. آقاى بيتس مى گويد اين ارقام ممكن است گمراه كننده باشد، چرا كه سيستم هاى موجود كامپيوترى نمى توانند با سيستم هاى ديگر ارائه كنندگان خدمات پزشكى ارتباط برقرار كنند و در نتيجه به آن مقدارى كه به نظر مى آيد سودمند نيستند. كسانى كه دسترسى به خدمات بر خط (online) دارند كاملاً طبيعى مى دانند كه به خدمات پستى، بورس، پرونده مالياتى و اطلاعات تجديد گواهينامه رانندگى و تقريباً هر چيز ديگرى دسترسى داشته باشند، اما اين دسترسى شامل سلامت و پرونده پزشكى آنها نمى شود. اين اطلاعات به صورت پراكنده و سازمان نيافته در پرونده هاى كلينيك هايى كه در آنها بيمار ويزيت شده است وجود دارد و احتمالاً مدت ها قبل به فراموشى سپرده شده اند. اطلاعات خصوصى تر در واقع در جعبه سياهى به دور از دسترس مالك آن مدفون شده است.
جان چمبر مدير شركت سيسكو بزرگترين شركت شبكه كامپيوترى در جهان مى گويد: «بسيارى از مديران فناورى اطلاعات اين موضوع را كه حوزه سلامت در كنار صنعت معدن به عنوان فناورى ترس ترين حوزه شناخته شده است، سئوال بر انگيز مى دانند.» جف ميلر يكى از مديران هاولت-پاكارد (HP)، شركت بزرگ سازنده كامپيوتر حوزه سلامت را يكى از كندترين حوزه ها در به كارگيرى فناورى مى داند و بيان مى كند اين موضوع خصوصاً زمانى غيرواقعى مى نمايد كه بيمارستان ها اغلب مبالغ زيادى سرمايه صرف آخرين دستگاه هاى سى تى اسكن يا MRI مى كنند، اما در مورد پشتيبانى دفاترشان اهمال مى كنند. او مى گويد اين مثل اين است كه يك كارخانه ماشين سازى بخواهد ماشين هايى پيشرفته با سوخت هيدروژن بسازد اما از فرآيندهاى كاغذى و نيروى كار دستى انسان بهره بگيرد.
اين موضوع تبعات خاص خود را به دنبال دارد. بر طبق گفته انستيتو پزشكى سازمان غيردولتى اى كه در واشينگتن مستقر است، خطاهاى قابل پيشگيرى پزشكى- حاصل از تداخلات ناخواسته دارويى به تنهايى - بين ۴۴هزار تا ۹۸ هزار نفر را در آمريكا به كام مرگ مى كشاند. اين موضوع ناكارآمدى هاى سيستم پزشكى در رده هشتم علت مرگ در آمريكا و بالاتر از حوادث رانندگى، سرطان سينه و ايدز قرار داده است. مارك بلات قبل از پيوستن به شركت اينتل ( بزرگترين سازنده نيمه هادى ها) به منظور مديريت راهبرد خدمات سلامت آن به مدت ۲۰ سال پزشك خانواده بوده است، مى گويد: «مثل اين مى ماند كه روزى دو هواپيما ۷۴۷ سقوط كند.» او مى گويد بايد واكنش بيشترى نشان داده شود.
• ثمرات ارزشمند
به طور قطع ارتقاى سيستم هاى كامپيوترى خطاهاى پزشكى را به طور كامل از بين نخواهد برد. اما اغلب محققين اعتقاد دارند كه به ميزان قابل توجهى باعث كاهش اين خطاها مى شوند. مطالعه اى در آمريكا تخمين زده است كه استفاده از فناورى اطلاعات مى تواند سالانه از ۲ ميليون واكنش نامناسب دارويى و ۱۹۰۰۰۰ مورد بسترى در بيمارستان جلوگيرى كند. مطالعه ديگرى كاهش ۸۶ درصدى خطاها در اثر استفاده از سيستم تجويز داروى الكترونيك را تخمين زده است. در مقابل تحقيقى كه در مارس امسال در ژورنال جامعه پزشكى آمريكا به چاپ رسيده است اخطار داده است كه اگر نرم افزار به خوبى طراحى نشده باشد، استفاده از فناورى اطلاعات مى تواند به افزايش تعداد خطاها بينجامد. اما تقريباً همه متفق القول هستند كه يك فناورى با طراحى مناسب براى ارتقاى كيفيت ارائه خدمات سلامت الزامى است.
اين هزينه هاى سلامت نه تنها بارى بر دوش جوامع ثروتمند با متوسط سن بالا است بلكه در مورد كشورهاى فقيرى مانند چين نيز صدق مى كند. آقاى ميلر از شركت HP تخمين مى زند كه دوباره كارى و ناكارايى سالانه ۲۵ تا ۴۰ درصد هزينه ۳/۳ تريليون دلارى سلامت جهان را به خود اختصاص مى دهد كه با استفاده از فناورى اطلاعات مناسب قابل پيشگيرى است. مطالعه انجام شده در مركز تحقيقات بالينى دارتموث در نيو همپشاير به نتيجه مشابهى رسيده است، به اين معنى كه يك سوم بودجه ۶/۱ تريليون دلارى سلامت آمريكا ( در سال ۲۰۰۳) صرف روال هايى مى شود كه تكرارى يا نا بجا هستند.تخمين ميزان سودى كه فناورى اطلاعات پس از كنار گذاشتن هزينه هاى آن مى تواند به دنبال داشته باشد كار آسانى نيست. در ماه ژانويه جان واكر و ۵ همكار او كه در مركز راهبرى فناورى اطلاعات در بوستون فعاليت مى كنند، در ژورنال Health Affairs نتيجه گرفتند كه يك شبكه الكترونيك سلامت كاملاً متعامل مى تواند سالانه ۸/۷۷ ميليارد دلار سود خالص به دنبال داشته باشد كه برابر ۵ درصد هزينه هاى سالانه سلامت آمريكا است. اين منافع از كاهش هزينه ها به خاطر ارجاع سريع تر بين پزشكان، تاخير كمتر در تجويز آزمايشات و دريافت نتايج آنها، خطاى كمتر در گزارشات شفاهى يا دست نويس، آزمايشات تكرارى كمتر و تجويز يا تكرار تجويز اتوماتيك داروها حاصل مى شود. اما در اين مطالعه بزرگترين منفعت احتمالى استفاده از اين سيستم كه آمار بهتر براى تشخيص سريع گسترش بيمارى ها ( مانند سارز يا آنفلوآنزاى مرغى) است در نظر گرفته نشده است.
آقاى بيت با اشاره به تفاوت هاى موجود بين دو برنامه مقدماتى ( پايلوت) در آمريكا مى گويد: واژه كليدى تكرارى در تمام اين تخمين ها كلمه «متعامل» است. در يكى از اين مطالعات در شهر سانتا بارباراى ايالت كاليفرنيا شبكه تك به تكى (peer to peer ) كه طى آن كامپيوترهاى كلينيك و مطب هاى مختلف مى توانند به يكديگر متصل شوند، پياده سازى شد. اين شبكه به پزشكان اجازه مى داد كه مستندات را به صورت فايل هاى PDF از يكديگر دريافت كنند. اما اطلاعات موجود در آنها- يعنى متونى كه اعداد در بين آن قرار داشت- ساختار نايافته و در نتيجه غير قابل استفاده بود. اين سيستم در واقع مثل سيستم فاكسى (نمابرى) مى ماند كه سريع تر عمل مى كند ولى اصلاً تعامل ندارد.
مطالعه مقدماتى ديگرى كه در اينديانا پوليس و به رهبرى موسسه رجنستريف كه موسسه تحقيقات پزشكى غيرانتفاعى است، انجام شد به مدل متعامل نزديكتر بود. در اين مطالعه شبكه اى در سطح شهر ايجاد شد كه در داخل آن پزشكان مى توانند با داشتن اجازه از طرف بيمارشان به تاريخچه كامل پزشكى آنها كه شامل تمام مراقبت هاى قبلى انجام شده در ۱۱ بيمارستان بود، دسترسى پيدا كنند. در حال حاضر اين پايگاه داده ۳ ميليون پرونده پزشكى دارد و ۳ ميليون تصوير راديولوژى، ۵/۱ گيگابايت متن تشخيصى، ۲۰ ميليون تجويز توسط پزشكان و اطلاعات ديگر را در خود دارد. تفاوت عمده اين مطالعه با مطالعه ديگر در اين بود كه در اين مطالعه در صورت امكان، داده ها به صورت ساختار يافته و فورمت شده وارد مى شدند. نتايج آزمايشات در رديف و ستون هاى مشخص با برچسب هايى (تگ هايى)، كه هر كامپيوتر بتواند تشخيص دهد و با اعداد مرتبط ديگر مقايسه كند، وارد مى شد. اين سيستم گونه اى از استفاده از فناورى است كه نه تنها خطاها و هزينه هاى اضافى را كاهش مى دهد، بلكه به پزشكان براى تصميم گيرى بهتر كمك مى كند.
منبع: www.ayandehnegar.org