شبكه هاي تلفن همراه در كشورهاي خاور ميانه

محمدرضا خدرلو - كشورهای منطقه خاورميانه با دراختيار داشتن منابع عظیم نفت و گاز و ذخایر مالی فراوان همچنان مسیر رشد و توسعه صنعتی را طی می‌کنند . به بيان دیگر می‌توان چنین اظهار داشت که این گروه از كشورهای در حال توسعه به زير ساخت‌های اقتصادی توجه خاصی دارند و میكوشند تا با ارتقاي شاخص‌های توسعه يافتگی از وضعیت فعلی فاصله بگیرند.
از جمله ویژگی‌های این منطقه وجود تفاوت‌های بسیار در سطح درآمد مردم؛ سطح ثروت و توسعه نسبی هر یک از كشورهاست. به عنوان شاهد باید اشاره کرد که طبق تقسيم‌بندی بانک جهانی كشورهایی مانند: بحرین ، کویت، امارات و قطر جزو كشورهای با درآمد بالا به حساب می‌آیند و كشورهای لبنان‌، عمان و عربستان سعودی نيز كشورهای با درآمد متوسط به بالا محسوب می‌شوند. در این بین ایران، اردن، سوریه، ترکیه دارای سطح درآمد متوسط به پایین هستند و تنها كشور یمن است که در جرگه كشورهای با درآمد پایین طبقه‌بندی می‌شود. لازم به يادآوری است که عراق به دلیل شرایط خاص خود در این طبقه‌بندی قرار داده نشده است.
به هر تقدیر یکی از عرصه‌های مورد توجه و نياز این گروه از كشورها بخش ابزار‌های ارتباطی است که طی ساليان اخير مورد توجه ویژه قرار گرفته است. به عنوان نمونه كشورهای حاشيه خلیج فارس و جمهوری اسلامی ایران در دهه گذشته سعی كرده‌اند تا با افزایش قابليت‌های موجود در زمینه استفاده گسترده از تلفن همراه و شبکه اينترنت گام بردارند. در همین زمینه تلاش‌هایی برای كاهش تصدی‌گری دولت و افزایش رقابت در بخش مخابرات صورت گرفته است. البته شاید یکی از مهم‌ترین دلایل پیروی از چنین سياستی، فراهم‌سازی زمينه‌های لازم برای پيوستن به سازمان جهانی تجارت باشد که در جای خود می‌تواند مورد بحث قرار گیرد.
البته كشور کوچک قطر یکی از كشورهای منطقه است که از این قاعده مستثنی شده و كمترین رشد و رقابت در نظام ارتباطات آن مشاهده می‌شود. این كشور به رغم در اختيار داشتن بیشترین سهم سرانه از توليد ناخالص داخلی در بین كشورهای کوچک حاشیه خلیج فارس؛ از لحاظ ضریب نفوذ تلفن همراه در ردیف آخر كشورهای منطقه قرار دارد. همچنين از نظر استفاده و نسبت كاربران اينترنت نیز جايگاه چندان مطلوبی ندارد. همچنين از لحاظ نفوذ لوازم و ابزار‌های ارتباطی در منازل باید گفت که كشورهای بحرين و امارات در‌صدر جدول قرار دارند و كشور پهناور و بزرگی مانند عربستان سعودی از این نظر عملکرد ضعیفی داشته است. یعنی حدود 60 درصد از مردم این كشور در گروه سنی زیر 20 سال قرار دارند که به این ترتيب تاثير بسيار بدی بر‌ ضریب نفوذ تلفن ثابت و تلفن همراه در بین مردم دارد. از نظر ضریب نفوذ و كاربرد تلفن همراه و حتی تلفن ثابت نیز باید گفت که دو كشور سوریه و ایران در مقایسه با سایر كشورهای خاورمیانه کمترین بهره را از این وسيله ارتباطی برده‌اند لیکن در سال‌های اخیر تلاش‌های زيادي برای توسعه شبکه تلفن همراه در این دو كشور صورت گرفته است.
باید اميد داشت که در آينده‌ای نه چندان دور تغييرات محسوسی در زمینه بازار‌های مصرف خدمات و شبكه‌های تلفن همراه منطقه روی دهد زيرا سطح رقابت رو به افزایش است و بیشتر شركت‌های فعال در این بخش به صورت خصوصی فعالیت می‌کنند. كشور امارات به عنوان نمونه اخير این نوع از فرایند تغيير و تحول در ماه آوریل سال 2004 اعلام داشت که به انحصار شرکت مخابراتی " الااتصالات " که تا آن زمان تنها اپراتور تلفن همراه محسوب می‌شد پايان داده است. باید اشاره كرد که این شركت اماراتی از سال 2003 به این سوی به عنوان نخستین شرکت ارایه کننده "نسل سوم خدمات تلفن همراه" در سراسر خاورميانه مطرح بوده است. همچنين كشورهای عمان و عربستان سعودی نیز بزودی اپراتور دوم تلفن همراه را معرفی خواهند کرد‌. به این ترتيب ضمن افزايش امكان رقابت در این عرصه؛ بر شمار كاربران این وسيله ارتباطی افزوده خواهد شد. جمهوری اسلامی ایران نیز در ماه فوریه سال جاری اعلام کرد که به زودی اپراتور دوم تلفن همراه در كشور خدمات خود را ارایه خواهد داشت.
كشور جنگ زده و تحت اشغال عراق نیز برای رفع نيازهای مخابراتی شهروندان خود در اواخر سال 2003 اقدام به صدور3 مجوز برای دايركردن شبکه تلفن همراه کرد. بحرین نیز یک سال و نیم پیش با معرفی اپراتور دوم گام بلندی در توسعه شبکه تلفن همراه در آن كشور برداشت. دوكشور عربی یمن و اردن نیز با ایجاد اپراتور سوم تلفن همراه گوی سبقت را از دیگر كشورهای منطقه ربوده و به توسعه بیشتر شبکه تلفن همراه می‌انديشند.
لازم به يادآوری است که دولت لبنان با پافشاری بر مالكيت دولت بر شبکه تلفن همراه یک استثنا به حساب می‌آید و مردم نیز هزينه‌هاي سنگین مكالمه با این وسيله ارتباطی‌؛ ناشی از انحصاردولتي را می‌پردازند. در این كشور نرخ مكالمه با تلفن همراه در مقایسه با سایر كشورهای منطقه بسيار گران است. به همین دلیل نارضایتی مردم را برانگيخته است.
از طرف دیگر استفاده از تلفن‌های ماهواره‌ای نيز بنا‌به ‌دلایل زيادی در منطقه خاورميانه رواج يافته است‌. كاركنان شركت‌هاي نفتی، سربازان خارجی مستقر در منطقه، بازرگانان و مردم عادی عراق مهمترین مشتركان تلفن‌های ماهواره‌ای در منطقه خاورميانه به حساب می‌آیند. شرکت اماراتی" ثريا " یکی از مهمترین اپراتورهای تلفن ماهواره‌ای در منطقه است که فعالیت آن به ویژه در كشور عراق پس از صدام گسترش خاصی يافته است. با توجه به تخریب و نابودی زیرساخت‌های مخابراتي عراق و حمله نیروهای آمریکایی به آن كشور؛ استفاده از این نوع تلفن ها رواج بسيار زيادی يافته است. طبق آمار موجود این شرکت تا ماه ژوئيه سال 2003 در سطح جهان 154 هزار مشترک داشته است که از این تعداد 45 هزار نفر عراقی بوده‌اند. یعنی حدود یک سوم از مشتريان این شرکت عراقی بوده‌اند که بازار بسيار خوب و پر‌رونقی به حساب می‌آید. همچنين از مجموع 600 هزار دقیقه مكالمه روزانه با تلفن‌های ماهواره‌ای ثریا ؛ بیش از 200 هزار دقیقه در روز به عراق اختصاص داشته است.
به طور خلاصه باید اذعان داشت که ضریب نفوذ تلفن همراه در هریک از كشورهای منطقه نسبت به سایر كشورها متفاوت است. این تفاوت بیش از هر دلیل دیگری به میزان ثروت، توسعه اقتصادی و بازار رقابتی این كشورها بستگی دارد. البته سياست‌‌های دولتی از جمله دیگر دلایل مهم است. با توجه به کمی تعداد مشتركان تلفن همراه در كشورهای سوريه، ایران، یمن و عراق باید گفت که كار زيادی در این كشورها انجام نشده و زمینه برای فعالیت بسيار است. با توجه به ضعف و محدودیت زيرساخت‌های تلفن همراه در ایران باید منتظر نشست تا با ورود شركت‌هایی مانند ترک سل به عرصه مخابراتی ایران دامنه فعاليتهاي مخابراتی در این بخش گسترده‌تر گردد. در مورد سوریه نیز باید گفت که با ورود تلفن‌های همراه اعتباری به بازار سوریه می‌توان شاهد رشد نسبی این بخش بود.
ترکیه در بین كشورهای منطقه در زمینه ساختارهای تلفن همراه دارای نظام رقابتی سالمتری است. در این كشور شركت‌هایی مانند: ترک سل و ترک تلكام با ایجاد شرایط رقابتی و ارایه خدمات متنوع به مصرف‌كنندگان توانسته‌اند توجه و اعتماد مصرف‌كنندگان را جلب کنند. به گونه‌ای که ضریب نفوذ تلفن همراه در این كشور بسيار بالا است و نقاط دور دست این كشور نیز تحت پوشش شبکه تلفن همراه قرار گرفته است. یکی از ویژگی‌های دیگر شبکه تلفن همراه در این كشور فراهم‌‌سازی زيرساخت‌های لازم برای ورود بخش خصوصی به عرصه فعالیت و رقابت بوده است.
در زمینه خصوصی‌سازی شبكه‌های مخابراتی و تلفن همراه در منطقه باید گفت که بیش از 90 درصد از شبكه‌های اصلی تلفن همراه در خاورميانه تحت نظر دولت و یا به عبارتی به شکل دولتی اداره می‌شوند. البته مهمترین شركت‌های موجود در بحرین و اردن در طول سال‌های گذشته تحت تصدی بخش خصوصی قرار داشته‌اند. باید اشاره کرد که شركت‌های بحرینی و اردنی بيشترین توفیق را در جلب مشارکت سرمايه‌گذاران خارجی داشته‌اند و البته طی ماه‌های اخير شركت‌ها و سرمايه‌گذاران تركيه‌ای نیز برای ورود به بازار تلفن همراه ایران و ایجاد شبکه مستقل اعلام آمادگی كرده‌اند.
منبع : www.payam.co.ir