راهبردهاي كلان امنيت اطلاعات كشور

علي مقامي - راهبردهاي كلان كشور وابسته به ميزان اهميت و ارتباط آنها با امنيت اطلاعات به عنوان يك موضوع بالادستي قابل توجه هستند. در مسير توسعه كشورها، راهبردهاي كلان، افقهاي درازمدت و قابل دسترسي را ترسيم مي‌نمايند كه به واسطه آن قدمهاي سنجيده‌اي براي رسيدن به اهداف برداشته مي‌شود تا نهايتاً به افقهاي مورد نظر دست يابند. به عبارت ديگر راهبردهاي كلان كشور را مي‌توان ثمره انديشيده شده و برآمده از روند توسعه جهاني و اصول و محكمات پذيرفته شده داخلي (قانون اساسي يا قوانين لايتغير) به حساب آورد.
در كشور ما پس از پيروزي انقلاب و در سالهاي آغازين، اكثر توان كشور صرف تثبيت، تهيه قوانين اوليه، شكل‌گيري نظام و تغييرات بنيادين شد و جنگ تحميلي نيز مزيد بر علت شد و بالاجبار توان كشور در طي هشت سال به اين امر مهم مشغول گرديد و عملاً در طي دهه اول پس از پيروزي انقلاب از مقوله توسعه غفلت شد. در سالهاي بعد و پيرو رسيدن به اين مهم كه كشور فراتر از برنامه‌هاي ساليانه، نيازمند به برنامه‌هاي توسعه دراز مدت است سه برنامه توسعه پنج‌ساله به مرحله اجرا درآمده و اخيراً نيز برنامه چهارم توسعه به مجلس شوراي اسلامي ارايه شده است. از نقاط برجسته برنامه اخير مي‌توان به توجه جدي به فناوري اطلاعات در اين برنامه ياد كرد. در كنار برنامه‌هاي توسعه پنج‌ساله كشور، اخيراً با توجه جدي به راهبردهاي توسعه در سطح كلان "چشم‌انداز توسعه بيست‌ساله كشور" توسط مقام رهبري ابلاغ گرديده و قرار است برنامه‌هاي توسعه و راهبردهاي كلان كشور مبتني بر آن تهيه شده و به مرحله اجرا درآيند. بنابراين راهبرد امنيت اطلاعات كشور نيز علي‌الاصول بايد در چارچوب اين چشم‌انداز تهيه گردد. در چشم‌انداز توسعه بيست‌ساله كشور، اگرچه به طور مشخص به امنيت اطلاعات پرداخته نشده است ولي از ماهيت موارد بيان شده مي‌توان نكات مهم و كليدي تأثيرگذاري را استخراج نمود. موارد زير گزيده‌اي ازاين سند مي‌باشد :
*توسعه يافتگي با جايگاه اول اقتصادي، علمي و فناوري در سطح منطقه
*الهام بخش در جهان اسلام و با تعامل سازنده و موثر در روابط بين‌الملل
*بهره‌مندي از امنيت اجتماعي و قضايي
*برخوردار از دانش پيشرفته، توانا در توليد علم و فناوري
*متكي بر سهم برتر منابع انساني و سرمايه اجتماعي در توليد ملي
*امن، مستقل و مقتدر با سامان دفاعي مبتني بر بازدارندگي همه جانبه
*تاكيد بر جنبش نرم‌افزاري و توليد علم
*رشد فرهنگي و آموزش و پژوهش و تواناييهاي دفاعي و امنيتي
همانطور كه ملاحظه مي‌گردد، اگرچه سرفصلهاي مذكور، اشاره مستقيمي به موضوع امنيت اطلاعات ندارد، اما با توجه به روند توسعه جهاني، مباحث مربوط به فناوري اطلاعات و توجه جدي به امنيت اطلاعات به عنوان يك ركن اساسي در اين عرصه، مي‌توان ارتباط معني‌داري را بين كليه سرفصلهاي مطرح شده و موضوع امنيت اطلاعات درك نمود. در اين مقوله قصد ارزيابي و نقد "چشم‌انداز بيست‌ساله" را نداريم و هدف اين بررسي، بيان موضوعات تأثيرگذار مي‌باشد. لذا فرض ما بر اين است كه در راهبردهاي كلان خصوصاً در چشم‌انداز بيست‌ساله كشور تمامي مراحل برنامه‌ريزي استراتژيك به صورت علمي و كارشناسانه انجام شده است و لذا راهبرد امنيت اطلاعات كشور نيز به عنوان يكي از راهبردهاي مورد نياز كشور بايد سازگار با آنها باشد. طبيعي است كه اگر "چشم‌انداز بيست‌ساله" و راهبردهاي كلان كشور، به ايده‌آل گرايي و خيال‌پردازي صِرف پرداخته باشند و خط‌مشي‌ها و اقدامات روشني جهت اجرايي شدن آنها پيش‌بيني نشده باشد، راهبردهاي تدوين شده ذيل يا مرتبط با آنها نيز در معرض تهديد جدي خواهند بود.
از آنجا كه راهبردهاي ديگري نظير "چشم‌انداز بيست ساله" را نمي‌توان يافت كه امنيت اطلاعات ذيل آن قرار گيرد (در واقع راهبردهاي كلان ديگر كه به نوعي در كشور طرح شده‌اند، يا از جامعيت برخوردار نيستند و يا اگر در سطح كلان طرح شده‌اند، به مسأله امنيت اطلاعات به طور جدي نپرداخته‌اند) به همين خاطر، "چشم‌انداز بيست ساله" مورد تاكيد قرار گرفت. در هر صورت مهم اين است كه در اين مرحله بايد راهبردهاي كلان ديگر (نظير ICT ملي، طرح تكفا و...) نيز مورد بررسي قرار گيرند و نحوه تأثيرگذاري آنها بر امنيت اطلاعات به عنوان يك موضوع بالادستي مورد توجه قرار گرفته و در صورت وجود تعارض امنيت اطلاعات با برخي مباحث طرح شده در آنها، راهكارها و اقدامات لازم در راهبرد امنيت اطلاعات پيش‌بيني گردد تا اصلاحات مورد نظر به مرحله اجرا درآيد. لازم به ذكر است از آنجا كه راهبردهاي كلان ديگر به مقوله امنيت اطلاعات يا پرداخته نشده و يا در هاله‌اي از ابهام اين مسأله طرح شده است لذا راهبرد امنيت اطلاعات كشور مي‌تواند مكمل و روشن كننده اين بخش از راهبردهاي كلان ديگر باشد.