افسانه بهرامى - بعد از سال ها تكنولوژى اطلاعات (اينترنت، ماهواره و كامپيوتر) موفق شد در دانشگاه هاى ايران تحت عنوان دانشگاه مجازى راه يابد. هم اكنون دانشگاه هاى كشور ظرفيت پذيرش تمامى متقاضيان را ندارند. برخى از دانشگاه ها از جمله دانشگاه علم و صنعت ايران در جهت افزايش ظرفيت پذيرش دانشجو و برقرارى توازن بين ورودى و ظرفيت دانشگاه در جهت تاسيس دانشگاه مجازى قدم برداشته اند. هرگونه آموزش و تدريسى از اين بستر قابل انتقال هستند.
اما با توجه به انواع رشته ها تفاوت هايى در اين ميان وجود دارند. به نحوى كه دروس علوم انسانى و نظرى سازگارى بيشترى با اين نوع آموزش داشته در حالى كه رشته هاى عملى و كاربردى تر نظير دروس علوم پزشكى پيچيدگى و دشوارى هاى بيشترى دارد. در حال حاضر فاز عملياتى دانشگاه علم و صنعت از بهمن ماه سال ۱۳۸۳ شروع شده است. در سه رشته مهندسى IT مهندسى كامپيوتر گرايش نرم افزار و علوم كامپيوتر در مقطع كارشناسى و دو رشته مهندسى IT گرايش ارتباطات ICT و MBA گرايش مديريت اجرايى در مقطع كارشناسى ارشد دانشجو مى پذيرد.
• روش آموزش
در آموزش مجازى ارتباط ميان استاد و دانشجو از طريق كامپيوتر صورت مى گيرد. در اين زمينه دكتر غلامى رئيس مركز آموزش الكترونيكى دانشگاه علم و صنعت مى گويد: «اساس كار ما تعامل مداوم بين استاد و دانشجو است. در اين شيوه دانشجو دروس را به صورت off line دريافت كرده و در طول ترم هر زمانى كه بخواهد با گذرواژه اى كه توسط ما به وى داده مى شود مى تواند وارد كلاس شده و مطالب را دريافت كند و در اين راه دانشجويى موفق خواهد شد كه همانند كلاس هاى حضورى طى يك برنامه ريزى مرتب از اين دروس استفاده كند. البته دانشجو در طول ترم از طريق سيستم مديريت يادگيرى به نام Learning management system (LMS) به صورت اتوماتيك كنترل شده به نحوى كه ورود و خروج دانشجو، پرسش و پاسخ بين دانشجو و استاد كوئيز و امتحان و... توسط سيستم مذكور اداره مى شود. در آموزش مجازى فرد براى درس خواندن محدود نيست و اين در حالى است كه كلاس هاى رفع اشكال و كوئيز و امتحان در ساعات معينى از هفته به صورت on line برگزار مى شود. اين زمان محدود شده توسط دانشگاه مشخص مى شود. قابل ذكر است به دليل عدم دسترسى به پهناى باند مناسب در تمامى نقاط كشور ارتباط با دانشجو با سرعت مناسب فراهم نمى شود، در اينجا مى توان از سيستم چندرسانه اى (مولتى مديا) نظير CD به عنوان پشتيبانى استفاده كرد ولى هنوز در اولويت هاى برنامه ما نيست چرا كه داشتن نظم از اصول برنامه كارى دانشجو است، در صورت ارائه CD كنترل وى از دست ما خارج مى شود.»
در حال حاضر در كلاس هاى آموزش مجازى بهترين نحوه ارتباط بين استاد و دانشجو چت گفتارى در نظر گرفته شده و در صورت نياز به نوشتن با ابزار هايى نظير digitalizing pad مطالب به مونيتور منتقل شده و از اين طريق دانشجو مطالب را دريافت مى كند.
• كلاس هاى حضورى
در اين روش آموزش امكان ارائه دروس عملى وجود ندارد نظير: تربيت بدنى و آزمايشگاه. بنابراين در طول ترم كلاس هاى حضورى نيز در نظر گرفته مى شود كه در اين كلاس ها افراد مى توانند به رفع اشكالات درسى بپردازند. بنابر اظهارات غلامى در ترم اول ۷۵۰ دانشجو ثبت نام كردند كه هشتاد درصد آنها از استان تهران و بقيه در سطح كشور پراكنده بودند. به دليل پايين بودن سرعت اينترنت در برخى شهرستان هاى خارج از استان تهران توصيه شد افراد خارج از استان تهران ثبت نام نكنند. اين دانشجويان مدعى شدند كمبود هايشان را با سخت افزار هاى ADSL و HDSL رفع مى كنند. بنابراين به دليل حضورى بودن امتحانات پايان ترم امسال براى دانشجويان شهرستانى امتحانات در پنج حوزه اصفهان، تبريز، مشهد، اهواز و تهران به طور همزمان برگزار شد.
• مشكلات كلاس هاى حضورى
براى درك بيشتر تعامل حضورى استاد و دانشجو دانشگاه علم و صنعت درصدد است كلاس هاى حضورى بيشترى برگزار كند. اين مسئله براى دانشجويان شهرستانى خالى از اشكال نيست. در اين راستا دانشگاه درصدد است تسهيلاتى از جمله خوابگاه، بليت هاى رفت و برگشت وسايل نقليه و... را فراهم كند.
• شبكه فيبر نورى
شبكه فيبر نورى ستون فقرات داده ها است. اين شبكه نسبت به شبكه مسى و ماهواره اى سرعت بيشترى دارد. در حال حاضر كشور ما از طريق ماهواره اطلاعات اينترنتى را دريافت مى كند و در صورت مشكلات تحريمى و... احداث چنين شبكه اى مى تواند حداقل ارتباط اينترنت داخلى كشور را برقرار سازد. اين شبكه هم اكنون با مسافت پنجاه و چهار هزار كيلومتر توسط وزارت ICT افتتاح شده است.
• كتابخانه
غلامى درباره كتابخانه مجازى دانشگاه مى گويد: «دانشگاه علم و صنعت امكانات كتابخانه مجازى را فراهم كرده است. اين كتابخانه شامل پانزده هزار كتاب الكترونيكى و پايان نامه هاى دوره هاى تحصيلات تكميلى است. البته كتابخانه مجازى ما مثل آموزش مجازى ما نوپا بوده و خالى از اشكال نيست.»
• كنفرانس
از لحاظ تئورى برگزارى كنفرانس مجازى امكان پذير است ولى در رأس كار آموزش مجازى كشور ما نيست. غلامى مى گويد: «برگزارى كنفرانس به يك كلاس receive _ send نياز دارد كه دانشجويان در آنجا حضور مجازى يافته، ضمن اينكه استاد نيز در همان كلاس حضور دارد تا به صورت on line مطلبى به صورت كنفرانس ارائه شده و يا سئوالات مطرح شود. امكان تمركز دانشجويان در مناطقى غير از تهران براى ما مقدور نيست. بنابراين در حال حاضر كلاس هاى ويدئوكنفرانس جزء برنامه هاى ما نيست.»
• جذب افراد در بازار كار
در دانشگاه مجازى دانشجويان پس از فارغ التحصيلى مدرك رسمى دانشگاه علم و صنعت را دريافت مى كنند كه مورد تائيد وزارت علوم است و به استناد اين مدرك ادامه تحصيل براى دانشجو منعى ندارد. اما اين افراد در بازار كار چه جايگاهى خواهند داشت؟
غلامى در اين باره توضيح مى دهد: «مجوز تاسيس دانشگاه مجازى از شوراى گسترش آموزش عالى كشور گرفته شده است. ما براى آموزش از تكنولوژى هاى در اختيار دستگاه هاى دولتى و غيردولتى استفاده كرديم. بنابراين سطح علمى دانشگاه پايين نيست. اما جذب يا عدم جذب اين افراد توسط ارگان هاى مختلف دست ما نيست. اين نحوه آموزش مهارت هايى را به دانشجو مى دهد كه پس از فارغ التحصيلى مى توانند كارآفرينى كنند. منجمله افراد با اينترنت، IT آشنايى زيادى پيدا كرده در برخى از مهارت هاى كامپيوترى نظير ICDL تسلط زيادى پيدا مى كنند. اين افراد بالقوه مهارت هاى جانبى بيشترى دارند كه بايد از لحاظ استخدام شدن در اولويت قرار بگيرند ولى دستگاه هاى مختلف به جهت نوپايى اين رشته ممكن است اين رويكرد را قبول نداشته باشند.»
• هزينه هاى اجرايى
راه اندازى اين مجموعه براى دانشگاه مذكور حدود سيصد و پنجاه ميليون تومان هزينه دربرداشته است، بخشى از اين هزينه ها صرف موارد زير شده است: تهيه محتواى درسى (توليد محتواى هر درس بسته به تعداد واحدهاى ارائه اى حدود بيست ميليون تومان هزينه داشته است)، استخدام استادان مجرب، امكانات و فضاى آموزشى، اجاره سيستم LMS (خريد اين سيستم هزينه اى بالغ بر يك ميليون دلار را دربرمى گيرد.) و...
• هزينه تحصيل دانشجو
در حال حاضر دانشجوها براى ورود به دانشگاه مجازى موظفند پانصدهزار تومان پرداخت كنند. پذيرش دانشجو براساس معدل پيش دانشگاهى صورت مى گيرد. در ترم اول چهارده واحد ارائه مى شود كه مرحله دانش پذيرى ناميده مى شود. در پايان اين ترم شرط قبولى كسب معدل سيزده است و يا در صورت احتساب نمره زير ده در يك درس معدل چهارده مورد قبول است.
اين افراد در صورت عدم موفقيت نخواهند توانست ادامه تحصيل دهند. با اين سئوال روبه رو هستيم كه هدف دانشگاه مجازى همگانى شدن آموزش عالى در كشور و افزايش ظرفيت پذيرش دانشجوها در دانشگاه ها است در حالى كه هزينه دريافتى از دانشجوها با اين اصل مغايرت دارد. چرا كه مخارج تحصيلى در آموزش مجازى از هزينه دريافتى دانشگاه هايى نظير دانشگاه آزاد نيز بيشتر است.
غلامى در اين زمينه تشريح كرد: «تاكنون پياده كردن چنين روش آموزشى هزينه زيادى براى دانشگاه دربرداشته است. از طرفى به ظاهر هزينه دريافتى اين دانشگاه از دانشگاه هايى نظير دانشگاه آزاد اسلامى بيشتر است اما با احتساب هزينه هاى رفت و آمد، محل اقامت و غذا و... در چنين دانشگاه هايى به رقمى بالاتر از رقم دريافتى در آموزش مجازى مى رسيم. همچنين گرچه افراد در ترم اول با پرداخت ۵۰۰ هزار تومان ريسك مى كنند اما ريسك ما بيشتر است چرا كه با رد شدن اين افراد ما با دانشجويان كمترى اين دوره را ادامه مى دهيم در نتيجه دانشگاه به دنبال درآمدزايى نيست.»
• مزايا
۱- عدم محدوديت پذيرش دانشجو در سطح دانشگاه ها
۲- كاهش هزينه هاى رفت و آمد و مسافرت هاى درون و خارج شهرى
۳- عدم محدوديت سنى
۴- تعلق معافيت تحصيلى به پسران بعد از گذراندن ترم دانش پذيرى
۵- نداشتن محدوديت زمانى و مكانى براى گرفتن مطالب درسى
۶- امكان ادامه تحصيل براى شاغلين بدون ايجاد تداخلاتى در اين زمينه
۷- و...
• معايب
۱- محدوديت زمانى براى رفع اشكال دانشجوها
۲- عدم برگزارى كنفرانس هاى مجازى
۳- نبود رقابت درسى بين دانشجويان
۴- برخى مشكلات اجرايى
منبع:شرق
