اينترنت و نقش آن در زندگي اجتماعي

شفيع شفيعي* - در دسامبر2003 در ژنو اجلاس جهاني سران براي جامعه اطلاعاتي (wsis) با حضور دبير كل سازمان ملل تشكيل يافت در اين اجلاس كوفي عنان اظهار داشت؛ «موضوع هاي مربوط به حاكميت بر اينترنت بسيار زياد و پيچيده است. اما علاقه مشترك همه جهانيان اين است كه امنيت اينترنت تضمين شود وقابل اعتماد باشد. براي حاكميت بر اينترنت بايد مدلهاي مشاركتي و دربرگيرنده همه ايجاد شود .اين محيط ارتباطي بايد در دسترس مردم جهان و پاسخگوي نيازهاي آنان باشد.برد وكشش كنوني آن بشدت ناعادلانه است واكثريت عظيم مردم جهان هنوز از آن بي بهره اند».
امروزه فن آوري اطلاعات به مدد فناوري ارتباطات فراگيرشده و جهان را دگرگون ساخته است. گسترش ارتباطات و تكنولوژي رايانه اي با همگرايي و وحدت اين دو فرايند پرتكاپو و پويا شتابي مضاعف يافته و جامعه اطلاعاتي حاصل اين همراهي است.
مهمترين تغييراتي كه اين فناوري در جهان بوجود آورده بوسيله مارشال مك لوهان در يك عبارت خلاصه شده است و آن تبديل جهان به يك دهكده جهاني است. بدين معنا كه مردم نقاط مختلف در كشورهاي سراسر كره زمين به مثابه ساكنان يك دهكده امكان برقراري ارتباط با يكديگر و اطلاع از اخبار و رويدادهاي جهاني را دارند.
پيشرفت هاي حاصله در فن آوريهاي ارتباطاتي و تكنولوژيهاي مخابراتي در تقاطع خود يك فرايند كلان آفريد كه از دل آن پديده اي محيرالعقول بنام اينترنت بوجود آمد. ظهور اينترنت به عنوان يك ابزار جديد سريع و ارزان ارتباطي عرصه هاي مختلف زندگي بشر را دچار دگرگوني كرد و از بسياري جهات معنا و مفهوم جديدي به ابعاد آن بخشيد. اينترنت با درنورديدن فاصله هاي زماني و مكاني جهان را براي همه به عرصه حضور تبديل كرد.
با اين مقدمه امروزه نقش اينترنت در زندگي اجتماعي و در عرصه هاي علمي و فني انكار ناپذير بوده و در برنامه ريزي هاي توسعه اجتماعي ، فرهنگي و اقتصادي جايگاه ويژه اي به فناوري اطلاعات و ارتباطات داده مي شود ، استفاده از تكنولوژي ارتباطات و اطلاعات و در راس آن اينترنت موجب كاهش فاصله طبقاتي شده و در فضاي مجازي پايگاه اجتماعي جديد به كاربران اعطا مي كند و حتي تفاوت هاي جنسيتي را نيز كاهش مي دهد(مرتن و لازارسفلد). افزايش توانايي اعمال قدرت (تيم جردن) ، همگن سازي سليقه ها ، نزديكي خواست ها و انتظارات افراد (ژان كازنو)، افزايش مشاركت اجتماعي (ژان استوتزل) ، گذران اوقات فراغت و ورود مفاهيم جديد در زندگي روزمره (دانيل بل) ، امكان برقراري سريع ارتباط ، اطلاع از اخبار و رويدادهاي جهاني (مك لوهان ) ،تبادل فرهنگي، دستيابي سريع به يافته هاي علمي جديد، كاهش هزينه هاي ارتباطي ،آزادي در تبادل اطلاعات ، افزايش ميزان آگاهي عمومي و … از مزاياي عمده و كاركردهاي قابل توجه گسترش استفاده از ارتباطات اينترنتي بشمار ميروند.
آمار و ارقام نشان مي دهد كه طي چند سال اخير تعداد استفاده كنندگان از شبكه اينترنت در كشورهاي مختلف كسترش فوق العاده اي يافته بطوريكه اين رقم در سه سال اخير در تركيه به بيش از10 برابر يعني حدود 5 ميليون نفر رسيده است. همين آمار نشان ميدهد كه ايران از نظر ميزان بهره مندي از اينترنت در بين178 كشور جهان رتبه هشتادوهفتم را دارد كه بر اساس طبقه بندي اتحاديه جهاني مخابرات جزو كشورهاي متوسط بشمار ميرود.
بر اين اساس به برخي از نتايج مطالعاتي كه در ارتباط با جايگاه اينترنت در زندگي و گسترش آن در جامعه انجام گرفته اشاره مي گردد:
- تحقيقي توسط سميه كارگرنژاد (1383) در ميان دانشجويان پزشكي اروميه به روش پيمايشي انجام گرفته است. نتايج اين تحقيق نشان مي دهد كه 4/56درصد دانشجويان با اينترنت آشنايي ندارند و يا اصلاّ كار نمي كنند و حدود 4/54درصد را دختران شامل ميشوند و 3/26درصد از دانشجويان داراي كامبيوتر شخصي هستند.
- تحقيق ديگر كه توسط سازمان ملي جوانان انجام گرفته نشان مي دهد كه تعداد كاربران اينترنتي در ايران در سال 1381 حدود 2/3ميليون نفر مي باشد كه پيش بيني ميشود اين تعداد با توجه به افزايش نفوذ اينترنت در ايران به 15 ميليون نفر برسد. براساس نتايج اين مطالعه بيش از 35درصد استفاده كنندگان از اينترنت را قشر جوان تشكيل ميدهند و ميانگين وقت صرف شده براي استفاده اينترنت 52 دقيقه در هفته بوده است.
- مطالعه اي ديگر توسط خانم تهمينه شاوردي پژوهشگر پژوهشكده علوم انساني جهاد دانشگاهي با عنوان بررسي ميزان و نحوه استفاده از اينترنت در ميان دانش آموزان دبيرستاني شهر تهران انجام گرفته است . بر اساس نتايج اوليه اين بررسي به طور متوسط 200 كاربر به طور شبانه روزي در اتاق گفتگو حضور دارند اهداف اين مطالعه آگاهي به ويژگيهاي فردي - اجتماعي و خانوادگي كاربران اينترنت ميزان و زمان استفاده كاربران اينترنت نحوه استفاده كاربران اينترنت و ميزان وابستگي به اينترنت در ميان كاربران مي باشند كه به روش پيمايشي با استفاده از برسشنامه صورت مي گيرد و تعداد نمونه آن 240 نفر است .
- مطالعه اي ديگر در كشور تركيه نشان مي دهد كه تعداد استفاده كنندگان از اينترنت در تركيه طي دوره 2002-1999 ميلادي از450 هزار نفر به 9/4 ميليون نفر افزايش يافته است و حدود 7درصد جمعيت تركيه از اينترنت استفاده مي كنند ميزان رايانه هاي شخصي در دست مردم 45در هزار و بيشتر استفاده كنندگان را جوانان و 73 درصد را مردان تشكيل مي دهند.
همانطور كه ملاحظه گرديد اينترنت امروزه مي رود كه جايگاه ويژه اي در ساختار زندگي خانواده ها پيدا كند و كامپيوتر بعنوان تكنولوژي اطلاعات و ارتباطات همانند تلويزيون بعنوان يك وسيله اما با كاركردي متفاوت تر، متنوع تر و تخصصي تر وارد خانه شده و عرصه زندگي اجتماعي را دچار تغيير و تحول نموده و روابط اجتماعي جديدي با ويژگيهاي نوين در جامعه حاكم مي سازد.
در كشور ما نيز در چند سال اخير استفاده از اينترنت گسترش چشمگيري يافته و هم اكنون در بسياري از خانواده ها، سازمانها و شركتهاي خصوصي در دسترس عمومي قرار گرفته و مورد استفاده قرار مي گيرد. طي5-4 سال اخير تعداد موسسات ارائه دهنده خدمات اينترنتي افزايش قابل توجهي داشته و به بيش از15 برابر رسيده است. كافي نت ها در نقاط مختلف شهر توسعه يافته و روز بروز توسعه مي يابند و جوانان بخشي از نيازهاي ارتباطي خود را از طريق كافي نت ها برآورده مي كنند . در بسياري از خانواده ها كامپيوتر مورد استفاده قرار مي گيرد و بسياري ديگر به جهت ضرورتي كه بوجود آمده در صدد تهيه آن هستند.
با در نظر گرفتن اهميت اينترنت و استفاده از آن در زندگي امروز و ورود آن به خانه ها و با توجه به نيازي كه در عرصه زندگي اجتماعي بوجود آمده ميزان آگاهي مردم از اينترنت وكاركردهاي آن و همچنين نگرش ها و تمايلات و سوگيريها در مورد اينترنت بعنوان مسائل اساسي در جامعه شهري بشمار ميروند كه اين سوگيريها و نگرشها با توجه به ويژگيهاي فرهنگي حاكم بر جامعه ما، قابل تامل به نظر ميرسد.
*دانشجوي كارشناسي ارشد پژوهش علوم اجتماعي