سیدمحمد قره باغ - بزرگراه فناوری - در بخش نخست این گفتوگوی تفصیلی آقاي "چارلز گيگر" مدیرکل WSIS به مباحث تخصصي جامعه اطلاعاتي، عصر اطلاعاتي و عصر روشنگري پرداخت و تعاريفي از اين جوامع و شرح حالي از روند رو به گسترش جامعه اطلاعاتي و نشستهاي در حال اجراي WSIS ارايه داد؛ در ادامه این گفتوگو در خصوص مصداقهاي نزديكتر به قاره و كشور ما پرداخته و مباحث تخصصيتري را مطرح میكنیم.
آقاي گيگر آيا جامعه اطلاعاتي رهبري دارد؟ يك شخص يا يك كشور؟ يا اين جامعه و جريان حركت خود را بدون هيچ كمك و راهبري ميپيمايد و آيا هيچ كشور و يا فردي ميتواند ادعاي رهبري و رياست جامعه اطلاعاتي را داشته باشد؟
نه اكنون و نه در آينده، هيچوقت چنين چيزي مطرح نمیشود، جامعه اطلاعاتي ميتواند از راهنمايي نظريهپردازاني چون مانوئل كستلز و يا صاحبان صنايعي مانند مايكروسافت، اپل و گوگل استفاده كند اما من فكر نميكنم كه حتي فيلسوفان ارتباطي، نظريهپردازان و صنعتگران فناوري اطلاعات هم ادعاي مديريت بر جامعه اطلاعاتي داشته باشند و براي اين حرفم دليل هم دارم؛ من فكر ميكنم جامعه اطلاعاتي نتيجه ميليونها تصميم براي تغيير تكنولوژي و همچنين نتيجه تحقيقات بشري براي واداشتن بهترين تكنولوژي و صنعت است براي اينكه بتواند از اين تغييرات و تكنولوژيهاي جديد براي راحت و بهتر زندگي كردن استفاده كند.
جامعه اطلاعاتي در آينده در بسياري از موارد مختلف رشد خواهد كرد و وارد روزنههايي از زندگي بشري خواهد شد كه ما هماكنون نميتوانيم آن را تصور كنيم و در تاييد اين حرف همين بس كه روز بهروز ملتها و ملل مختلف با يكديگر متحد ميشوند تا به آينده و تغييرات آن خوب نگاه كنند و مسير آينده را به عافيت بپيمايند.
آقاي گيگر سرعت حركت كشورهاي در حال توسعه در مسير جامعه اطلاعاتي را چگونه ميبينيد؟ و در ميان كشورهاي در حال توسعه كداميك در گذار از اين مرحله موفقتر بوده است؟
ببينيد در اين مسير سرعت حركت كشورها مختلف و متفاوت است، مثلا آفريقا در اين مسير از تمامي كشورهاي در حال توسعه عقب افتاده و با حركت كندتري مسير را ميپيمايد؛ من براي دستيابي به اطلاعات كامل در اين بخش مخاطبان شما را به ديدن بخش سوم گزارش جامعه اطلاعاتي سال 2005 دعوت ميكنم.
آقاي گيگر نظر شما راجع به حضور ايران در اجلاس جهاني سران درباره جامعه اطلاعاتي از همان فاز اول و قدمهاي ابتدايي چيست؟
ايران در فاز اول WSIS حضوري بسيار فعال داشت و ریيسجمهور سابق ايران آقاي خاتمي در اين اجلاس بهخوبي كشورش را معرفي كرد؛ ايشان سخنراني بسيار جالبي را در اين اجلاس ارايه كردند كه در آدرس www.itu.int/wsis/geneva/covrage/statement/iran/ir.html قابل دسترسي است. در اين اجلاس هيات بلندپايهاي از ايران شامل وزير امور خارجه و وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات ايران شركت كرده بودند و اين نكته را نيز نبايد فراموش كنيم كه ماموريت ايران در فاز اول (ژنو 2003) در تهيه و تدارك و آمادهسازي اسناد و مدارک WSIS بسيار مهم و سازنده بود.
حضور ايران را در فاز دوم اجلاس WSIS كه در تونس برگزار شد چگونه ارزيابي ميكنيد؟
در اجلاس تونس نيز از ايران دو وزير حضور داشتند؛ وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات و وزیر امور خارجه و سطح حضور ايران در اين اجلاس جزء گستردهترين حضورها ميان 150 كشور حاضر در اجلاس بود و اين نشاندهنده افزايش علاقه جمهوري اسلامي ايران به WSIS است.
آيا ميتوانيم بگویيم كه ايران يكي از كشورهاي در حال توسعه است كه طي چهار سال گذشته رشد قابل قبولي در حوزه جامعه اطلاعاتي و فناوري اطلاعاتي و ارتباطي داشته است؟
فكر ميكنم عادلانه و منصفانه باشد كه بگویيم ايران در چند سال گذشته رشد بسيار خوبي را در زمينه جامعه اطلاعاتي و فناوري اطلاعات داشته است و اين رشد در حالي اتفاق افتاده است كه ايران با مشكلات ژئوپولیتيك بسياري مواجه بوده است؛ يك نكته را يادآور ميشوم: جامعه اطلاعاتي دو روي دارد؛ يك روي آن گسترش فناوريهاي اطلاعاتي و ارتباطي بهعنوان يك فاكتور اقتصادي و ايجاد پاركهاي تكنولوژي و ايجاد فرصتهاي شغلي در حوزه تكنولوژيهاي ارتباطي در این زمره است که اين امر بسيار مهم است و در رشد كشورها و نزديكي آنها به جامعه اطلاعاتي اهميت بسياري دارد اما به تنهايي كافي نيست؛ ICT نبايد فقط بهعنوان شاخصي براي "گسترش" در نظر گرفته شود بلكه از ICTبايد بهعنوان يك محرك و موتور قدرتدهنده در بخشهاي مختلف يك جامعه استفاده شود و اين روي دوم سكه است. ICT ميتواند در گسترش آموزش، بهداشت، دولتداری و بسياري از موارد ديگر به كمك انسانها بيايد، بهخاطر همين بايد ICT از هر روزنهاي مانند ابزار مالتيمديا، بيمارستان، مدارس و ادارات وارد زندگي مردم شود. اين مكانها بايد بهوسيله كامپيوتر تجهيز شوند و امكان دسترسي به آنها از طريق شبكه فراهم شود. سپس بايد هر دو روي اين سكه يعني ICT بهعنوان يك "بخش" و ICT بهعنوان يك"محرك" و تقويتكننده در نظر گرفته شود. باور كنيد ICT ميتواند نقش بسيار مهمي در گسترش خدمات در روستاها و بخشهاي كمتر توسعهيافته جوامع داشته باشد و همانطور كه من دريافتهام اين امر در جمهوري اسلامي ايران نيز بهكار گرفته ميشود و بهخاطر اين بهكارگيري و توجه به كشور شما تبريك ميگويم.
آقای گیگر نظرتان راجع به فعالیت مطبوعات و رسانهها در جامعه اطلاعاتی چیست؟ آیا آنها باید تغییراتی در شیوههای حرفهای خود بدهند یا اینکه میتوانند همانند گذشته و به همان سبک و سیاق کار کنند؟
رسانهها در عصر اطلاعاتی در وضعیت بهخصوصی قرار میگیرند، چراکه در کنار رسانهها و مطبوعات راههای بسیاری برای کسب اطلاعات وجود دارد مانند رادیو، تلویزیون و اینترنت. اما باید این نکته را نیز در نظر داشت که نه تلویزیون و نه رادیو و نه هیچ وسیله دیگری تاثیر رسانههای نوشتاری را از بین نمیبرند و در کشورهای توسعهیافته نیز هماکنون مطبوعات هیچ باکی از پیشرفت اینترنت و گسترش آن ندارند. در کشورهای توسعهیافته میبینیم که مردم علاقه بسیاری برای دریافت اخبار از اینترنت دارند و این امر فرصت بسیار خوبی را در اختیار سایتهای غیرخبری مانند وبلاگها قرار میدهد تا علاوه بر اینکه جای خود را بیشتر باز کنند، منبعی نیز برای دریافت اطلاعات باشند؛ اکنون در کشورهای توسعهیافته مردم از روزنامههای نوشتاری دور شدهاند اما من بر این باور هستم که روزنامههای قوی و تاثیرگذار برای مدت زیادی پس از این نیز بهعنوان منابع مهم خبر باقی خواهند ماند.
بعد از فاز دوم اجلاس جهانی سران در خصوص جامعه اطلاعاتی مهمترین کارهایی که در دفتر WSIS انجام دادید چه کارهایی بود؟
برنامهریزی و مدیریت مجموعه نشستهای Action Line Facilitation از 9 تا 19 مه سال 2006 از جمله مهمترین کارهایی بود که بعد از اجلاس تونس شکل گرفت که این نشستهای مقدماتی قدمهای بسیار مهمی برای برنامهریزیهای آینده بود. همچنین تمامی اعضای فعال در بحث WSIS مانند ITU ، UNDP ، UNCTAD و ILO ، تلاشهای بسیاری کردند تا مباحث صورت گرفته در دو نشست جهانی جامعه اطلاعاتی به نتایج ثمربخشی منجر شود.
آیا در آیندهای نزدیک اجلاس یا نشست تخصصی بینالمللی در خصوص جامعه اطلاعاتی و یا موضوعهای مرتبط خواهیم داشت؟
تمامی سهامداران WSIS علاقهمند برگزاری نشست حاکمیت اینترنت از 31 اکتبر تا 2 نوامبر بودند (این اجلاس از 9 تا 11 آبانماه برگزار شد)، نشست بعدی همین موضوع نیز در پاییز سال 2007 در برزیل برگزار خواهد شد و احتمالا در پاییز سال 2008 نیز اجلاسی در مصر داشته باشیم.
سؤالاتم را با این سؤال آغاز میکنم که آیا پس از برگزاری دو نشست WSISسران ITU و WSIS تصمیم دیگری برای برگزاری فاز سوم این اجلاس گرفتهاند؟
من فکر نمیکنم نشستی بهنام اجلاس سوم WSIS برگزار شود یا کسی درباره برگزاری چنین اجلاسی اندیشیده باشد و همانطور که در بخش سوم دستور جلسه اجلاس تونس نیز آمده است، کشورهای عضو از گروه ناظر سازمان ملل خواستهاند تا در سال 2015 جمعبندی نهایی را راجع به نتایج بهدست آمده در دو اجلاس گذشته بررسی کنند و این جمعبندی ممکن است در شکل یک نشست بینالمللی باشد. اما حدس من این است که نتایج بحث جامعه اطلاعاتی به اجلاس بزرگتری بهنام نشست جهانی سران در خصوص دستاورد توسعهای اهداف هزاره (MDGS) میانجامد که وقت آن نیز در سال 2015 فرا خواهد رسید و بهنظرم میرسد WSIS میتواند تاثیرات بسیاری روی MDGS داشته باشد.
