اجلاس جهاني جامعه اطلاعات (WSIS) پلاتفورمي براي دولتها، سازمانهاي بينالمللي شركتها و ساير نهادها به وجود آورد تا به بررسي مسايل مرتبط با فناوريهاي اطلاعات و ارتباطات، با توجه ويژه به كاهش شكاف ديجيتال و تبديل آن به فرصتهاي ديجيتال براي همه، بپردازند.
در طول برگزاري WSIS تمامي بازيگران اين عرصه بر اين نكته صحه گذاشتند كه ICT در توسعه شتابناك رشد اقتصادي و اجتماعي، نقش اساسي ايفا ميكند و در اين راه، نه تنها فرصتهاي اشتغال ميآفريند، بلكه به توانمندسازي نيروي انساني و توسعه فرهنگي نيز منجر ميشود. از سوي ديگر، فرآيند شكلگيري و توسعه جامعه اطلاعات، بسته به تلاش تمامي سهامداران و بازيگران، اعم از دولتها، بخش خصوصي، سازمانهاي بينالمللي، جامعه مدني و ساير نهادها دارد. به همين منظور فرآيند Stocktaking در اكتبر سال 2004 با هدف ارايه اطلاعات از دستاورد سهامداران جامعه اطلاعات شكل گرفت و منجر به تهيه پايگاه دادهاي از فعاليتهاي مرتبط با WSIS شد. همچنين ITU اقدام به تهيه گزارشهايي از اين فعاليتها ميكند كه آخرين آن با عنوان WSIS Stocktaking Report اخيرا منتشر شده است.
در اين گزارش به تفكيك خطوط عمل WSIS فعاليتهاي جهاني تمامي سهامداران تشريح شده است. آنچه ميخوانيد بخشهايي از اين گزارش 70 صفحهاي است. اميدواريم بتوانيم به تدريج، با ترجمه تمامي اين گزارش مفيد، گامي در جهت اطلاعرساني توسعه جامعه اطلاعات در جهان برداريم.
جامعه اطلاعات رو به رشد
از زمان برگزاري فاز دوم اجلاس جهاني جامعه اطلاعات در تونس تاكنون، دولتها و ساير سهامداران بسياري پروژهها را در جهت كاهش شكاف ديجيتالي كليد زدهاند و بررسيهاي عمومي حاكي از توسعه مثبت در رشد استفاده از فناوريهاي اطلاعات و ارتباطات (ICTs) در بسياري از كشورها است كه در اين گزارش، نمايي كلي از تلاشهاي جامعه جهاني در جهت تامين و دستيابي به اهداف WSIS ارايه ميشود.
در بخش پل زدن بر شكاف ديجيتال عمدتا بر تحليل وضعيت استفاده از موبايل، فناوريهاي اينترنت و پهن باند در سطح جهان تمركز شده است.
در بخش «ايجاد يك محيط توانمندساز» تحولات قانونگذاري و رگولاتوري بررسي ميشود و موضوع نياز به تغيير در سياستها و چارچوبهاي قانونگذاري در جهت توانمندسازي كشورها در دسترسي به اهداف WSIS تا سال 2015 مطرح ميشود.
بخش ديگر اين گزارش، ظرفيتسازي و خدمات ICT است كه سعي دارد به فعاليتهاي مرتبط با ظرفيتسازي انجام شده در سطح جامعه بينالملل، با توجه ويژه به خدماتي در حوزههاي بهداشت الكترونيكي، دولت الكترونيكي، محيط الكترونيكي و كشاورزي الكترونيكي، بپردازد.
ايجاد امنيت در دنياي مجازي نيز بخش ديگري از اين گزارش را به خود اختصاص داده كه در آن، سعي شده به مخاطرات واقعي ناشي از جرايم سايبر بپردازد.
پلزدن بر شكاف ديجيتال
در دو سال گذشته، بخش ارتباطات و ICT به رشد ادامه داد و اين موضوع به ويژه در بازار موبايل و تلفن سلولي قابل مشاهده است.
در سطح جهان، تعداد مشتركان تلفنهمراه در سال 2005 از مرز يك ميليارد گذشت و اين ميزان تا پايان سال 2007 ميلادي به بيش از 3/3 ميليارد مشترك رسيد.
به اين ترتيب ميتوان گفت: ضريب نفوذ جهاني موبايل در پايان سال گذشته ميلادي 49 درصد بوده است. در طول اين بازه زماني (2007-2005) رشد بازار موبايل در آفريقا بيشترين ميزان را داشته و سالانه 39 درصد رشد را ثبت كرده است، در حالي كه رشد سالانه ضريب نفوذ موبايل در آسيا 28 درصد بوده است.
در اين ميان، دو كشور هند و چين در اين مدت به ترتيب 154 و 143 ميليون مشترك جديد را تجربه كردهاند.
به طور ميانگين رشد سالانه جهاني موبايل رقم 22 درصد را ثبت كرده است. اما بازارهاي بيشتر اشباع شده و بالغ، مثل اروپا كه در آن ضريب نفوذ از 100 درصد گذشته، رشد كمتري داشتهاند.
درصد رشد بيشتر كاربري موبايل در مناطق در حال توسعه، تاثير مشخصي بر توزيع فناوريهاي اطلاعات و ارتباطات داشته است؛ به طوري كه در پايان سال 2007 ميلادي 69 درصد مشتركان موبايل جهان از كشورهاي در حال توسعه بودهاند.
اين موضوع نشان ميدهد كه كشورهاي در حال توسعه در حال رساندن خود به توسعه يافتهها هستند.
جالب اينجا است كه در سال 2005 ميلادي، 63 درصد مشتركان از كشورهاي در حال توسعه بودهاند. نمودار 1- نشاندهنده ميزان رشد و ضريب نفوذ تلفنهمراه در دنيا است.
از سوي ديگر، تلفن همراه (سلولي) به سرعت سلطه خود را بر بازار تلفن تحكيم ميكند؛ به طوري كه در سطح جهان، بيش از 71 درصد مشتركان مربوط به تلفنهمراه هستند و در آفريقا اين رقم نزديك به 90 درصد است؛ يعني فقط 10 درصد از كل كاربران تلفن از خطوط ثابت استفاده ميكنند.
رشد بخش موبايل در حالي ادامه دارد كه تلفن ثابت شاهد ميزان رشد نزديك به صفر خواهد بود.
در واقع نفوذ تلفن ثابت در طول سالهاي 2005 تا 2007 كمتر از يك درصد رشد داشته و به 20 درصد رسيده است.
در اين ميان استثناهايي هم وجود دارد. مثلا در نيجريه كه پرجمعيتترين كشور آفريقايي است، توانسته در ظرف 3 سال ضريب نفوذ تلفن ثابت را از زير يك درصد به بالاي 4 درصد برساند.
سطح پايين ضريب نفوذ خطوط ثابت در كشورهاي در حال توسعه، از سويي باعث محدوديت در عرضه خدمات پهنباند ثابت مثل DSL ميشود كه امروزه به عنوان محبوبترين فناوري پهنباند خطوط ثابت مطرح است.
نمودار 2- نشان دهنده ميزان توزيع فناوريهاي مختلف اطلاعات و ارتباطات با توجه به سطح درآمد در پايان سال 2007 است. اين نمودار نشان ميدهد كه موبايل در ميان سطوح مختلف درآمد عادلانهترين توزيع را دار است و در اين ميان پهن باند خطوط ثابت كمترين ميزان توزيع عادلانه را دارد.
در حالي كه بر اساس اين نمودار، فقط 16 درصد مردم جهان در كشورهاي داراي درآمد بالا زندگي ميكنند، اما 66 درصد مشتركان فناوريهاي پهن باند ثابت در اين كشورها زندگي ميكنند.
تعداد كاربران اينترنت نيز تقريبا عادلانه توزيع شده است و 18 درصد كاربران اينترنت در كشورهاي با درآمد كم زندگي ميكنند.
مقايسهاي با وضعيت توزيع فناوريهاي اطلاعات و ارتباطات در سال 2005 نشان ميدهد كه وضعيت اندكي بهبود يافته است.
اين بهبود به ويژه در گروههاي با درآمد كمتر از متوسط (Lower-Middle) و كم درآمد (Low-income) به چشم ميآيد.
در حالي كه در سال 2005 اين دو گروه به ترتيب 19 و 10 درصد كاربران اينترنت را تشكيل ميدادند، سهم آنها در پايان 2007 به 23 و 18 درصد افزايش يافته است.
در بازار پهنباند خطوط ثابت نيز كشورهاي با درآمد پايينتر از متوسط خود را از 18 درصد در سال 2005 به 22 درصد در 2007 رساندهاند.
نياز به آنلاين كردن تعداد بيشتري از مردم جهان با بررسي تفاوتها در ضريب نفوذ مناطق مختلف جهان مشخص ميشود.
اگر چه بين سالهاي 2005 تا 2007، تمامي مناطق شاهد رشد تعداد كاربران و ضريب نفوذ اينترنت بودهاند، اما تفاوتها آشكار و چشمگير است.
به خصوص آفريقا در اين زمينه از بقيه مناطق جهان عقبمانده و در اين منطقه به ازاي هر 20 نفر يك نفر به اينترنت دسترسي دارد.
از 2005 تاكنون، آسيا توانسته ضريب نفوذ خود را با نزديك به دو برابر افزايش از 10 درصد به 18 درصد برساند و در اروپا و كشورهاي آمريكايي بيش از 40 درصد جمعيت از اينترنت استفاده ميكنند .
تفاوتهاي بين مناطق در ميزان كاربري فناوريهاي پهنباند، عميقتر است. در پايان سال 2007 ضريب نفوذ پهن باند خطوط ثابت در آفريقا زير يك درصد بوده است، در حالي كه اين رقم در اروپا به 16 درصد و در منطقه آمريكا به 10 درصد رسيده است.
در سطح جهان ضريب نفوذ پهن باند در اين بازه زماني 2 ساله، از 3 به 5 درصد رسيده است.
البته مقايسههاي منطقهاي، تفاوتهاي اساسي بين كشورها را ناديده ميگيرد. در حالي كه ضريب نفوذ پهن باند (اينترنت پر سرعت) در كشورهاي پردرآمد به بيش از 30 درصد رسيده، در بسياري از كشورهاي در حال توسعه يا اصلا اينترنت پرسرعت به صورت تجاري عرضه نشده يا قيمت اين خدمات آنقدر بالا است كه ميتوان گفت دسترسي به آن براي شهروندان عادي تقريبا ممكن نيست و به كسب و كارهاي بزرگ محدود شده است.
مردم كشورهاي توسعه يافته هر روز در حال تغيير خطوط dial-up خود با پهن باند هستند و در پايان سال 2007 ميلادي 63 درصد تمامي مشتركان اينترنت در كشورهاي با درآمد بالا، كاربر اينترنت پر سرعت بودهاند.
اين نسبت در ساير گروههاي درآمدي فاصله بيشتري دارد و حتي در گروه كم درآمدها نيز 20 درصد كاربران، از اينترنت پرسرعت بهره ميبرند.
اين نسبت در گروههاي با درآمد زير متوسط و بالاي متوسط به ترتيب 39 و 50 درصد است.
جالب اينجا است كه بدانيد تقريبا تمامي كاربران در سه كشور شيلي، سنگال و تركيه، داراي اينترنت پرسرعت هستند.
در بخش بعدي اين گزارش به وضعيت ايجاد محيط توانمندساز ميپردازيم.
منبع : روزنامه فناوران
