آموزش مجازی؛ نسخهای که عوارضش از درمان بیشتر شد
در سالهای اخیر آموزش آنلاین بهعنوان یکی از شیوههای مهم یادگیری، به ویژه در دوران شیوع بیماریهای همهگیر به شکل گستردهای جایگزین حضور حضوری در کلاسها شده است. با وجود مزایای فراوانی مانند دسترسی آسان، انعطاف زمانی و امکان استفاده از منابع دیجیتال، آموزش آنلاین با چالشها و مضرات متعددی همراه است که میتواند بر کیفیت یادگیری دانشآموزان تأثیر منفی بگذارد. بررسی هر یک از این چالشها و رفع و رجوع آن میتواند به ارتقای سیستم آموزشی آنلاین تاثیر قابل توجهی بگذارد.
مدیریت زمان؛ نخستین چالش
کودکان و حتی نوجوانان به سختی قادر هستند زمان خود را مدیریت کنند و این یکی از بزرگترین چالشهای آموزش آنلاین به شمار میرود.
وحیده آدینه محمدی کارشناس آموزشی و علوم تربیتی در این رابطه به جام جم آنلاین گفت: برخلاف کلاسهای حضوری که برنامه زمانی مشخصی دارند در آموزش آنلاین دانشآموز باید خود مسئول زمانبندی مطالعه، انجام تکالیف و حضور در جلسات باشد. عدم توانایی در مدیریت زمان میتواند منجر به عقب ماندن از برنامه درسی، استرس و کاهش بهرهوری شود. بسیاری از دانشآموزان هنوز به مهارتهای لازم برای برنامهریزی مؤثر مجهز نیستند و در نتیجه فشار روانی و خستگی ناشی از تجمع وظایف افزایش پیدا میکند.
فقدان ارتباط موثر
دانش آموزان دهههای ۶۰، ۷۰ و اوایل ۸۰ عمری به مدرسه رفتند و با آموزگار و همکلاسیهای خود ارتباط برقرار کردند، چیزی که باعث افزایش تواناییهای اجتماعی آنها میشود. اما در آموزش آنلاین این شرایط وجود ندارد و فقدان این ارتباط باعث میشود بخشی از فرصتهای گرانبها جهت ارتقای مهارتهای ارتباط اجتماعی از بین برود.
آدینه محمدی دراینباره نیز گفت: در محیط آنلاین، دانشآموزان فرصت تعامل رودررو و گفتوگوهای گروهی را از دست میدهند. این کمبود ارتباط میتواند باعث کاهش انگیزه، کاهش مشارکت فعال در کلاس و احساس تنهایی شود.
وی عنوان کرد: کلاسهای حضوری معمولاً امکان پرسش و پاسخ فوری، بحث و تبادل نظر را فراهم میکنند، اما در فضای مجازی این ارتباط محدود و اغلب کند است و گاهی دانشآموزان احساس میکنند صدایشان شنیده نمیشود.
تاخیر در گرفتن پاسخ
«خانم اجازه، درست گفتیم؟». معلم در کلاس به سرعت به سوال دانش آموز خود پاسخ میدهد، اما در فضای مجازی چطور؟ دانش آموز چقدر باید منتظر بماند تا پاسخ سوال خود را بگیرد؟
این کارشناس امور آموزشی و علوم تربیتی دراینباره بیان کرد: دریافت نکردن بازخورد بهموقع مشکلی مهم در سیستم آموزشی بر مبنای مجازی است. در کلاسهای حضوری معلم میتواند به سرعت اشکالات دانشآموز را تشخیص دهد و پاسخ یا اصلاح لازم را ارائه کند.
محمدی یادآور شد:، اما در آموزش آنلاین این فرآیند زمانبر است و تأخیر در بازخورد میتواند باعث تثبیت اشتباهات و کاهش کیفیت یادگیری شود. دانشآموزانی که بازخورد فوری دریافت نمیکنند اغلب دچار سردرگمی و کاهش انگیزه میشوند.
عدم شفافیت در توضیحات معلم و مشکلات فنی
در فضای مجازی عموما مشکلی رایج بین همه دانش آموزان وجود دارد و آن هم این است که در بسیاری از مواقع متوجه خواستههای آموزگار خود نمیشوند.
محمدی تصریح کرد: عدم درک تکالیف و دستورات آموزگار دیگر مشکلی است که کمتر به آن توجه میشود. در بسیاری از کلاسهای آنلاین، توضیحات و راهنماییهای لازم برای انجام تکالیف یا شرکت در آزمونها بهصورت کامل ارائه نمیشود یا دانشآموزان در پیدا کردن منابع آموزشی دچار سردرگمی میشوند.
کارشناس آموزشی ادامه داد: این مسئله باعث استرس کاهش اعتمادبهنفس و در نهایت عملکرد ضعیف در یادگیری میشود.
وی افزود: مشکلات فنی نیز بخشی جداییناپذیر از آموزش آنلاین هستند. از قطعی اینترنت گرفته تا عدم دسترسی به تجهیزات مناسب مانند لپتاپ یا تبلت، همگی میتوانند روند یادگیری را مختل کنند.
محمدی اذعان داشت: هرگونه اختلال در اتصال یا سیستم آموزشی باعث از دست رفتن زمان کلاس و اختلال در تمرکز دانشآموز میشود. در برخی مناطق، مشکلات زیرساختی اینترنت حتی میتواند باعث محرومیت کامل از آموزش شود.
انزوای تحصیلی
آدینه محمدی درباره احتمال بروز انزوا بین کودکان و نوجوانان در پی آموزشهای آنلاین گفت: انزوا و کمبود تعامل اجتماعی نتیجه آموزش مداوم با سیستم آنلاین است. دانشآموزان در کلاس حضوری علاوه بر یادگیری محتوای درسی، مهارتهای اجتماعی، همکاری گروهی و توانایی حل مسئله را نیز کسب میکنند.
این کارشناس علوم تربیتی تاکید کرد: آموزش آنلاین این فرصتها را به میزان زیادی کاهش میدهد و دانشآموزان را از تجارب اجتماعی مهم محروم میکند. این مسئله بهویژه در سالهای حساس رشد نوجوانان و جوانان میتواند بر توسعه مهارتهای ارتباطی و عاطفی تأثیر منفی داشته باشد.
جنبه مثبت را هم نگاه کنید!
سیستم آموزشی آنلاین جنبههای متعددی دارد. یکی از آنها این است که دانش آموز باید خودش را با شرایط مختلف وفق میدهد از جمله همان سیستم آموزشی. این امر برای بسیاری از دانش آموزان سخت و طاقت فرساست.
آدینه محمدی یادآور شد: سازگار شدن با سبکهای جدید یادگیری نیز برای برخی دانشآموزان دشوار است. بسیاری از افراد عادت به یادگیری حضوری دارند و نمیتوانند به سرعت خود را با محیطهای دیجیتال و شیوههای یادگیری غیرحضوری وفق دهند. این مشکل میتواند منجر به کاهش کیفیت یادگیری، احساس خستگی ذهنی و حتی ترک درس شود.
این کارشناس امور تربیتی یادآور شد: حواسپرتی در خانه نیز یکی از چالشهای غیرقابل چشمپوشی آموزش آنلاین است. حضور در محیط خانه باعث میشود دانشآموز در معرض عوامل مزاحم و حواسپرتی قرار گیرد؛ از جمله تلویزیون، موبایل، بازیهای ویدیویی و وظایف خانگی. این عوامل میتوانند تمرکز و زمان مطالعه را کاهش داده و یادگیری مؤثر را مختل کنند.
فراز و فرودهای آموزش آنلاین
آموزش آنلاین اگرچه ابزاری مفید برای دسترسی به یادگیری در شرایط محدودیت است، اما مضرات قابل توجهی دارد که نباید نادیده گرفته شوند. مدیریت زمان ناکارآمد، کمبود ارتباط و تعامل اجتماعی، دریافت نکردن بازخورد فوری و دستورالعملهای شفاف، مشکلات فنی، سختی سازگار شدن با سبکهای جدید یادگیری و حواسپرتی در خانه همگی میتوانند کیفیت یادگیری دانشآموزان را کاهش دهند. برای کاهش این آسیبها لازم است سیاستگذاران آموزشی و معلمان راهکارهایی مانند ارائه دستورالعملهای روشن، پشتیبانی فنی، برنامهریزی منظم و ایجاد فرصتهای تعامل اجتماعی مجازی را در نظر بگیرند تا آموزش آنلاین بتواند ضمن بهرهگیری از مزایای خود کمترین تأثیر منفی را بر دانشآموزان داشته باشد.
آموزش آنلاین باید مکمل آموزش حضوری باشد و نه جایگزین کامل آن، چرا که تجربههای اجتماعی و مهارتهای تعاملی که در کلاسهای حضوری به دست میآید بخش جداییناپذیر رشد دانشآموزان است و بدون آن یادگیری تنها جنبه نظری و محدود به محتوا خواهد شد.
