ایران به دنبال«انزوای دیجیتال مطلق» است؟

به گزارش فوربس، نشریه آمریکایی در حوزه اقتصاد، کسب‌وکار، فناوری و سیاست‌گذاری، طی هفته‌های اخیر اینترنت به‌طور سراسری قطع شد. هشتم ژانویه، سامانه‌های پایش اتصال مانند نت‌بلاکس (NetBlocks.org)، از توقف تقریباً کامل دسترسی ایران به اینترنت جهانی و همچنین اینترنت داخلی کشور، که به‌طور غیررسمی «شبکه ملی اطلاعات» (NIN) نامیده می‌شود، خبر دادند.

این اقدام قابل پیش‌بینی بود. در سال‌های قبل نیز اینترنت با قطعی مواجه شد.

در ادامه این گزارش ادعا شده، این معماری‌ در سال‌های اخیر، با کمک شرکت‌های چینی مانند ZTE و هواوی، پیشرفته‌تر شده است. همزمان ایران، در شرایط پیچیده اقتصاد کشور، میلیاردها دلار در زمینه زیرساخت اینترنت داخلی سرمایه‌گذاری کرده است. این سرمایه‌گذاری‌ها، نشان‌دهنده درک روشن تهران از این واقعیت است که کنترل اینترنت، تقریباً به هر قیمتی، ارزشمند تلقی می‌شود.

در آخرین موج محدودسازی اینترنت، مدت و دامنه با تغییرات زیادی مواجه بود.

در هفته‌های گذشته، دولت‌های غربی تلاش کرده‌اند این محاصره اطلاعاتی را بشکنند. در این مسیر، «استارلینک»، پلتفرم نوظهور ارتباطی متعلق به ایلان ماسک، توجه زیادی را به خود جلب کرده و البته این توجه، بی‌دلیل نبوده است. استارلینک پیش‌تر در محیط‌های محروم از نظر ارتباط، مانند اوکراین، تأثیر چشمگیری داشته و تصور می‌شد این فناوری پیشرفته در ایران نیز موفق عمل کند.

با تمام این توصیفات، در ایران، حتی استارلینک هم با مشکل مواجه شد. کاربران ایرانی استارلینک با «از دست رفتن گسترده بسته‌های داده» روبه‌رو شده‌اند؛ پدیده‌ای ناشی از اخلال‌گری پیشرفته که ارتباط آنها با یکدیگر و با جهان خارج را مختل کرده است. افزون بر این، به نظر نمی‌رسد این اخلال‌گری، منشأ داخلی داشته باشد.

در ادامه این گزارش ادعا شده، اجماع گسترده‌ای میان کارشناسان وجود دارد که بخش‌های فناوری و دفاعی ایران، که با کمبود منابع مالی مواجه‌اند، توان توسعه مستقل ابزارهای پیشرفته قطع ارتباط را ندارند.

در مقابل، به احتمال زیاد این فناوری، منشأ خارجی دارد و محتمل‌ترین گزینه، چین است؛ کشوری که ایران در سال‌های اخیر و در قالب محور ضدغربی، مشارکت راهبردی خود با آن را به‌طور چشمگیری عمق بخشیده است.

گام بعدی چیست؟

در حال حاضر به‌آرامی روند اتصال دوباره اینترنت ایران آغاز شده است. بااین‌حال، کارشناسان هشدار می‌دهند در این شرایط، یک درس نگران‌کننده نیز آموخته شده است.

اندیشکده «چتم‌هاوس» در تحلیل اخیر خود هشدار داده که قطع اینترنت می‌تواند «نشانه‌ای از یک راهبرد بلندمدت برای دولت ایران» باشد.

در این تحلیل ادعا شده: نهاد پایش اینترنت (Filterwatch) تأکید می‌کند ایران اکنون به‌دنبال تحقق «انزوای دیجیتال مطلق» است؛ یعنی قطع کامل کشور از پلتفرم‌های جهانی و محدودیت دسترسی به اینترنت جهانی، آن هم از طریق یک «فهرست سفید» سختگیرانه، صرفاً برای افرادی که مجوزهای امنیتی دارند.

این رویکرد بر گسترش مستمر «شبکه ملی اطلاعات» استوار است. در حال حاضر، این زیرساخت هنوز کامل نشده؛ به‌طوری ‌که تا اواخر سال ۲۰۲۴، مقامات ایرانی اذعان کرده‌اند شبکه ملی اطلاعات، که قرار است شامل نمونه‌های بومیِ جایگزین برای وب‌سایت‌های غربی، شبکه‌های اجتماعی و خدمات پخش رسانه‌ای باشد، هنوز کمتر از ۶۰ درصد به بهره‌برداری رسیده است.