تبدیل اپراتورهای ارتباطی به خدماتی منطقی است؟
منطق این رویکرد از سوی اپراتورها، کاربردی سازی شبکه و ایجاد زنجیرّۀ ارزش در صنعت است، امری که اگر درست طرحریزی شود، منطق کسب و کاری و منفعت عمومی دارد و زیستبوم سایبری کشور را تقویت خواهد کرد.
تاکسیهای اینترنتی، سکوهای نمایش ویدئو درخواستی، سرویسهای خردهفروشی الکترونیکی، سکوهای ارائه سرویس و خدمات خرُد، سکوهای خدمات مالی، بیمه، خدمات مسافرتی و.. از جمله بسترهایی بودهاند که اپراتورهای ثابت و سیار طی چند سال گذشته و همزمان با رشد ضریب نفوذ اینترنت در ایران، روی آنها سرمایهگذاری کردهاند.
البته اینها تنها زمینههای فعالیتهای اپراتورها در لایۀ سرویس نیستند، زیرساختهای ابری و فیزیکی، کلادگیمینگ، هوش مصنوعی و مواردی از این دست نیز طی چند سال اخیر مورد استقبال اپراتورها قرار گرفته است و هر از چندگاهی اخباری از توسعۀ فعالیت آنها در چنین زمینههایی به گوش میرسد.
منطق فعالیتهای ترکیبی اپراتورها در عصر اینترنت و هوش مصنوعی
شبکۀ ملی اطلاعات از شش لایه تشکیل شده است که ارتقاء و تکمیل متوازن آنها آیندۀ زیستبوم ارتباطات و فناوری اطلاعات کشور را رقم خواهد زد. زیرساخت، خدمات دسترسی، دستگاه، سرویس، محتوا و کاربر لایههای شکل دهندۀ شبکۀ ملی اطلاعات هستند که همۀ آنها به یکدیگر وابسته هستند، اگر هرکدام از آنها نقص داشته باشد، دیگر لایهها نیز تحت تأثیر قرار میگیرند.
نقش اصلی اپراتورها در لایۀ خدمات دسترسی تعریف میشود، جایی که بناست تا زیرساختهای لازم برای دسترسی به سرویسها و محتوای شبکه ملی اطلاعات را توسعه دهند تا کاربران ایرانی امکان استفاده از آنها را پیدا کنند.
زیرساختهای شبکه ملی اطلاعات هرچند نقشی حیاتی برای کشور دارند اما اگر ایران در لایۀ سرویس و محتوا قدرت نیافته باشد، این زیرساختها در حد شبکههایی متشکل از کابلها، روترها، مودمها و سایر تجهیزات فعال و غیرفعال لایۀ دسترسی باقی خواهند ماند. شاید هم حداکثر به زیرساختهایی تبدیل شوند که محتوا و سرویسهای خارجی روی آنها بارگذاری شوند و مورد استفادۀ کاربران قرار گیرند. در آن صورت زیرساختهای کشور با سرمایههای ملی توسعه یافته است اما منافع مادی و معنوی چنین توسعهای فقط در اختیار بسترهای خارجی قرار خواهد گرفت و میلیاردها تومان ارزش افزوده به واسطۀ زیرساختهای بومی در اختیار سرویسهای خارجی قرار خواهد گرفت.
تکمیل زنجیرۀ ارزش اپراتورها با سرمایهگذاری در سایر لایهها
بنابراین اپراتورها برای استفادۀ مطلوب از زیرساختهایی که ایجاد میکنند، نیاز به خدمات، سرویسها و محتواهای کاربردی دارند که مورد نیاز کاربران ایرانی باشد. فعالیت آنها در سایر عرصهها به غیر از توسعۀ زیرساختی سبب خواهد شد تا زنجیرۀ ارزش زیستبوم ارتباطات و فناوری اطلاعات کشور تکمیل شود.
فعالیت مستقیم و غیر مستقیم اپراتورها در عرصههایی نظیر سکوهای نمایش ویدئوی درخواستی، خردهفروشیهای برخط، تاکسیهای اینترنتی و… به خودی خود امر نامطلوبی نیست و زیستبوم ارتباطات و فناوری اطلاعات کشور را تقویت خواهد کرد.
آنچه اهمیت دارد، استفاده از ظرفیت نیروها و مجموعههای متخصص برای فعالیت در عرصههایی غیر از تلکام است. اپراتورها باید بپذیرند که آنها مانند هر مجموعۀ دیگری در همۀ عرصهها تخصص ندارند. اپراتورها از مجموعۀ نیروهای متخصص فنی و شبکه تشکیل شدهاند، موضوعی که توانایی آنها برای توسعۀ زیرساختهای ارتباطی را تضمین میکند، ولی این توانایی به معنای وجود امکان فعالیت در همۀ عرصههای مرتبط با فناوری اطلاعات نیست. لایۀ سرویس و محتوا متخصصان خاص خود را دارند که ضرورت دارد تا اپراتورها از ظرفیت آنها برای گسترش فعالیتهای خود استفاده کنند.
ضرورت بازنگری در شیوۀ محاسبۀ بهای خدمات اپراتورها به کاربران
همانطور که پیشتر گفتیم، ذات حضور اپراتورها در سایر عرصهها غیر از تلکام امر نامطلوبی نیست، ولی پیشزمینۀ اثرگذاری مثبت چنین حضوری در زیستبوم ارتباطات و فناوری اطلاعات کشور، تغییر شیوۀ قیمت گذاری اینترنت و اجرای مصوبات پیشین رگولاتوری در ایران است.
براساس مصوبۀ شمارۀ ۲۶۶ کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات در سال ۱۳۹۶ اپراتورهای ثابت ملزم به رعایت کف و سقف تعرفههای کمیسیون تنظیم برمبنای سرعت ارائه سرویس به جای حجم آن شدهاند. هرچند سرعت اعلام شده برای بستهها بعد از عبور از آستانۀ حجم مصرف منصفانه کاهش پیدا میکند و کاربر برای حفظ کیفیت سرویس خود باید، دوباره حجم اضافه خریداری کند و همین موضوع سبب اجرای عملی مدل حجمی در صورت مصوب شدن عرضۀ خدمت برمبنای سرعت در میان اپراتورهای ثابت شده است.
یک کارشناس حوزه تنظیمگری ارتباطی چندی قبل در گفتوگو با خبرنگار فناوری آناتک دربارۀ فرآیند و سیر تعرفه گذاری بر اینترنت ثابت طی سالهای اخیر توضیح داد: «براساس تصمیمات اجرایی در سال ۱۳۸۹، ارائه خدمات اینترنت ثابت از مدل سرعتی به مدل حجمی تغییر یافت. این رویکرد باعث شد کاربران بر اساس میزان مصرف داده، هزینه پرداخت کنند. در سال ۱۳۹۶، ساختار تعرفهای مجدداً اصلاح شد و فروش خدمات اینترنت مبتنی بر سرعت، با اعمال سیاست مصرف منصفانه، به اجرا درآمد.»
وی در ادامه به موضوع مصرف منصفانه اشاره کرد و افزود: «در کشورهای دیگر، سقف مصرف منصفانه معمولاً بسیار بالا تعیین میشود تا کاربران معمولی به محدودیتهای آن نرسند. ولی در ایران، موضوع تعرفهها و ناترازی هزینهها باعث شده تا اپراتورهای کشور ما طی سالهای گذشته سقف مصرف منصفانۀ پایینتری برای بستههای خود در نظر بگیرند و همین موضوع سبب میشود که سرویسهای خریداری شده، زودتر به سقف مصرف منصفانه برسند. این امر موجب شده کاربران پس از عبور از آستانه مصرف، نیاز به خرید حجم اضافه داشته باشند تا سرعت اصلی سرویس خود را دریافت کنند، که عملاً مدل حجمی را بازتولید میکند.»
این کارشناس با تأکید بر ضرورت اصلاح تعرفههای اینترنت ثابت تصریح کرد: «در حال حاضرروند به این شکل است که در صورت عبور کاربر از مصرف منصفانه، به جای قطع سرویس، اپراتور سرعت کاربر را کاهش میدهد. با این حال، اپراتورها همچنان از فروش حجم اضافه درآمد کسب میکنند. برای بازگشت به مدل تعرفهگذاری سرعتمحور، لازم است تعرفههای اینترنت بازنگری شوند تا ارائهدهندگان خدمات از مسیر فروش سرعت، سودآوری داشته باشند.»
بنابراین به طور کل میتوان گفت که عرضۀ سرویس به صورت سرعت محور توسط اپراتور و استفاده از مجموعهها و کارشناسان متخصص در هر زمینۀ کاری، لازمه و پیششرط موفقیت حضور آنها در سایر صنایع به غیر از مخابرات است.
