تشدید مسدودسازی رمزارز ایرانیها
بر اساس گزارش رویترز، طبق برآورد شرکتهای TRM Labs و Chainalysis، حجم تراکنشهای رمزارزی در ایران، سال گذشته بین ۸ تا ۱۰ میلیارد دلار بوده، زیرا هم گروههای مرتبط با دولت و هم سرمایهگذاران خُرد، به رمزارزها روی آوردهاند.
آری ردبورد، رئیس جهانی حوزه سیاست شرکت آمریکایی تحلیل بلاکچینTRM Labs بهعنوان فردی که اطلاعات مستقیم از نگرانیهای وزارت خزانهداری آمریکا دارد، گفت: این وزارتخانه در حال بررسی این موضوع است که آیا پلتفرمهای رمزارزی به بازیگران مرتبط با دولت امکان دادهاند هنگام انتقال پول به خارج، دسترسی به ارز سخت یا تأمین کالاها، تحریمها را دور بزنند؟
با پیگیری رویترز، سخنگوی وزارت خزانهداری به بیانیهای در سپتامبر ارجاع داد که اقداماتش علیه شبکههای «بانکداری سایه» را که از ایران حمایت میکنند، (از جمله کسانی که از رمزارزها برای دور زدن تحریمها بهره میبرند)، اعلام کرده بود.
بااینحال، ردبورد نام هیچ پلتفرم رمزارزی خاصی که تحت بررسی است یا محل فعالیت آن کجاست، افشا نکرد.
شرکت TRM Labs برآورد کرد که در سال گذشته، حدود ۱۰ میلیارد دلار فعالیت رمزارزی در ایران انجام شده است، در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۴، حدود ۱۱.۴ میلیارد دلار بوده است.
شرکت Chainalysis، یک شرکت تحلیل بلاکچین آمریکایی دیگر نیز اعلام کرد که کیفپولهای ایرانی در سال ۲۰۲۵، رکورد دریافت ۷.۸ میلیارد دلار رمزارز را ثبت کردهاند، که نسبت به ۷.۴ میلیارد دلار در ۲۰۲۴ و ۳.۱۷ میلیارد دلار در ۲۰۲۳، افزایش یافته است.
در ادامه این گزارش آمده است، هیئت ایران در سازمان ملل، به درخواستهای ایمیلی برای اظهارنظر درباره این موضوع پاسخ نداد.
ارزهای دیجیتال، هنوز بخش کوچکی از نظام مالی جهانی را تشکیل میدهند، اما صندوق بینالمللی پول پیشبینی کرده استفاده از آنها در بازارهای نوظهور با ارزهای ضعیف افزایش خواهد یافت.
در این رابطه ایران، عملاً از نظام مبتنی بر دلار جدا شده و شاهد کاهش سریع ارزش پول ملی خود یعنی ریال، بوده است. اکنون درآمدهای نفتی، همچنان بزرگترین منبع ارز خارجی ایران باقی مانده و طبق آخرین برآوردهای اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده، در سال ۲۰۲۳، این درآمدها به ۵۳ میلیارد دلار رسیده است.
تام کیتینگه، مدیر مرکز امور مالی و امنیت اندیشکده بریتانیایی «موسسه خدمات متحد سلطنتی»، گفت: «هرچه اقتصاد ایران بیشتر تحت فشار قرار گیرد، باید آماده مواجهه با پیامدهای آن بود. یکی از این پیامدها، افزایش استفاده از رمزارز است.»
ایران همچنین طی سال گذشته با مجموعهای از بحرانها، مانند جنگ ۱۲روزه با اسرائیل و حملات آمریکا به تأسیسات هستهایاش مواجه شده است. وقایع اخیر ایران نیز باعث تهدید به اقدامات نظامی بیشتر از سوی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا و نیز بررسی دقیقتر امور مالی این کشور شده است.
در همین رابطه، واشنگتن در ماه ژانویه، تحریمهای جدیدی علیه ایران، از جمله تحریم ۱۸ فرد که متهم به عضویت در شبکههای بانکداری سایه موسسات مالی تحریمشده ایرانی بودند، اعمال کرد.
نقش نهادهای ایران در تراکنشهای رمزارزی
آدرسهای کیفپول رمزارزی، نیمهمجهول هستند و بهصورت رشتهای از حروف و اعداد روی بلاکچین ثبت میشوند که شناسایی فرد پشت تراکنشها یا محل آنها را دشوار میکند.
پژوهشگران تخمین میزنند فعالیتهای رمزارزی با استفاده از منابع دادهای شامل ترافیک وب و آدرسهای کیفپولهایی که کشورهایی مانند آمریکا و اسرائیل، آنها را به نهادهای تحریمشده مرتبط دانستهاند، بررسی میشوند.
پژوهشگران معتقدند ترسیم تصویر کامل درباره استفاده ایران از رمزارز تقریباً غیرممکن است. در واقع، برآوردها درباره نسبت فعالیتهای مرتبط با دولت و حجم خردهفروشی، بهطور قابلتوجهی متفاوت است.
طبق ادعای شرکتChainalysis ، ۵۰ درصدِ حجم رمزارزهای ایران در سال گذشته به نهادهای نظامی ایران مربوط بوده است.
در مقابل، شرکتTRM Labs تخمین میزند که ۹۵ درصد جریانهای مرتبط با ایران از سرمایهگذاران خرد نشأت میگیرد.
بااینحال، این شرکت میگوید بیش از ۵۰۰۰ آدرس کیفپول را شناسایی کرده که آنها را مرتبط با نهادهای نظامی ایران میداند و برآورد میکند که از این مسیر از سال ۲۰۲۳ تاکنون، حدود ۳ میلیارد دلار رمزارز، جابهجا شده است.
در همین رابطه، شرکت بریتانیایی تحقیقات بلاکچین Elliptic نیز مدعی شد بانک مرکزی ایران که تحت تحریمهای اقتصادی بینالمللی قرار دارد، حداقل ۵۰۷ میلیون دلار از استیبلکوین USDT را در سال ۲۰۲۵ خریداری کرده است. این شرکت، اقدام مذکور را «استراتژی پیچیدهای برای دور زدن سیستم بانکی جهانی» توصیف کرده است.
هیئت ایران در سازمان ملل به ادعاهای مطرحشده درباره استفاده نهادهای نظامی یا بانک مرکزی از رمزارز پاسخ نداد. همچنین رویترز نتوانست یافتههای شرکتElliptic و دیگر پژوهشگران بلاکچین را بهطور مستقل تأیید کند.
در همین حال شرکت Tether که USDT صادر میکند، اعلام کرده سیاست «تحمل صفر نسبت به استفاده غیرمجاز از توکنهایش» را مدنظر دارد و با نهادهای اجرای قانون همکاری نزدیک میکند تا داراییهای مرتبط با فعالیتهای غیرقانونی را شناسایی و مسدود کند.
اندرو فیِرمن، رئیس بخش اطلاعات امنیت ملی Chainalysisگفت که وقتی یک کیفپول رمزارزی، بهطور عمومی، شناسایی یا تحریم میشود، مالکان میتوانند بهراحتی کیفپول جدید بسازند و از آن استفاده کنند. موضوعی که کار مقامات آمریکایی را پیچیده میکند.
به گفته تام کیتینگه از اندیشکده خدمات متحد سلطنتی بریتانیا (RUSI)، مقیاس چالشی که پیش روی مقامات آمریکایی است، بسیار بزرگ است.
او افزود: «برای انجام ردیابیهای بلاکچین و اقدامات مربوط به اعمال تحریمها، منابع قابلتوجهی لازم است. این، در واقع شبیه یک بازی موش و گربه با سرعت بالاست.»
۱۵ میلیون کاربر رمزارز در ایران
پژوهشگران به رویترز گفتند که ایرانیان عادی ممکن است به دلیل کاهش سریع ارزش ریال، به خرید رمزارز روی آورده باشند.
آنها افزودند که فعالیتهای رمزارزی در دورههای بیثباتی اجتماعی و ژئوپلیتیکی سال گذشته، بهطور چشمگیری افزایش یافت؛ از جمله در جریان وقایع اخیر، تا زمانی که دولت در ۸ ژانویه، اینترنت را مسدود کرد. تحلیلگران این موضوع را بر اساس فعالیتهای ثبتشده در صرافیهای ایرانی گزارش کردهاند.
صرافی نوبیتکس (Nobitex)، بزرگترین صرافی رمزارز ایران، به رویترز گفت که طبق برآوردهای صنعت، حدود ۱۵ میلیون نفر در ایران، در معرض رمزارز هستند یا از داراییهای رمزارزی استفاده میکنند.
این صرافی افزود که ۱۱ میلیون مشتری دارد و اکثریت فعالیتها، مربوط به سرمایهگذاران خرد و کوچک است. نوبیتکس در ایمیل خود نوشت: «برای بسیاری از کاربران، رمزارز، عمدتاً بهعنوان فضای نگهداری ارزش پول، در پاسخ به کاهش مستمر ارزش پول محلی عمل میکند.»
پژوهشگران بلاکچین و کارشناسان مالی میگویند مردم ایران میتوانند پولشان را از صرافیهای داخلی به کیفپولها و پلتفرمهایی در خارج از کشور منتقل کنند.
همچنین محققان بلاکچین شرکت Nansen، مستقر در سنگاپور، اعلام کردند که برخی از ایرانیها در سال ۲۰۲۵، وجوه خود را از نوبیتکس خارج کردهاند و موجودی ارزهای دیجیتال اصلی نسبت به اوج میانه سال، بهشدت کاهش یافته است. گفتنی است صرافی نوبیتکس در ژوئن ۲۰۲۵، هدف یک گروه هکری ضدایرانی قرار گرفت.
در این راستا، شرکت تحقیقاتی Nansen مدعی شد صدها هزار دلار رمزارز را شناسایی کرده که از نوبیتکس به صرافیهای بینالمللی منتقل شده است.
نیکولای سوندرگارد، تحلیلگر این شرکت گفت: «این وجوه، صرفاً از دنیای رمزارز خارج نشدهاند، بلکه بهطور فزاینده به صرافیهای بینالمللی منتقل شدهاند. بهطور کلی، دادهها نشان میدهند رمزارز در ایران در طول سال ۲۰۲۵، بهعنوان یک مسیر خروج ساختاری و تدریجی عمل کرده است.»
صرافی نوبیتکس نیز اعلام کرد برخی مشتریان ممکن است از رمزارز برای انتقال وجوه به خارج استفاده کنند، اما مقصد یا هدف این تراکنشها را ردیابی نمیکند. این صرافی گفت که با پایش دقیق فعالیتها و انجام بررسیهایی برای شناسایی تراکنشهای مشکوک، از داراییهای کاربران محافظت میکند.
این شرکت اضافه کرد قابل درک است که برخی کاربران پس از هک ماه ژوئن، نگرانیهایی درباره امنیت داراییهای خود داشته باشند.
نوبیتکس افزود: «در بسیاری موارد، کاربران بهعنوان اقدام احتیاطی، داراییها را به کیفپولهای خودمدیریتشده منتقل میکنند (نه به صرافیهای بینالمللی دیگر). این اقدام، به آنها زمان میدهد وضعیت را ارزیابی کنند و بعداً تصمیم بگیرند که آیا وجوه را دوباره واریز کنند یا خیر.»
مهار فعالیت رمزارزی ایران از طریق تحریمها
در همین رابطه، finance.yahoo نیز گزارش داد که در حال حاضر، قیمت رمزارزها تغییر چندانی نکرده، اما ریسک رعایت مقررات برای استیبلکوینهای مرتبط با تجارت جهانی افزایش یافته است. این موضوع در چارچوب الگوی گستردهتری قرار دارد: دولتها برای کنترل جریانهای رمزارزی، از تحریمها به جای ممنوعیت قیمتها استفاده میکنند.
این خبر برای کاربران عادی، بیش از آنکه بر نمودارها اثر بگذارد، در زمینه دسترسی به رمزارزها اهمیت دارد. تحریمها میتوانند ناگهان کیفپولها، صرافیها و کوینها را مسدود کنند.
اتحادیه اروپا اخیرا سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را تحریم کرد. به زبان ساده، این امر به اروپا اجازه میدهد هرکس، حتی بهطور غیرمستقیم با شرکتهای مرتبط با سپاه معامله دارد را مجازات کند.
چرا کاربران تازهوارد رمزارز باید به این موضوع اهمیت دهند؟
زیرا تحریمها مشخص میکنند کدام استیبلکوینها میتوانند آزادانه فعالیت کنند و کدام آدرسها مسدود خواهند شد.
چرا تحریمها، سریعتر از بانکها، به رمزارز ضربه میزنند؟
استیبلکوینها مانند دلارِ دیجیتال هستند و مردم آنها را مثل پول نقد در اینترنت استفاده میکنند. طبق گزارشها گروههای مرتبط با ایران، میلیاردها دلار از طریق استیبلکوینها جابهجا کردهاند تا محدودیتهای بانکی را دور بزنند. این سابقه توضیح میدهد که چرا ناظران، اکنون بهشدت جریانهای رمزارزی را زیرنظر دارند.
وزارت خزانهداری آمریکا، تاکنون دهها کیفپول مرتبط با ایران و کرهشمالی را در فهرست سیاه قرار داده است. وجوه موجود در این کیفپولها، یکشبه غیرقابل استفاده شدند. به همین دلیل، استفاده از مسیرهای قانونی و تحت نظارت اهمیت دارد. اگر USDT خود را روی شبکههای پرریسک مانند TRONنگه دارید، در معرض نظارت بیشتری نسبت به کاربران شبکههای قانونی و مطمئن در آمریکا قرار دارید.
چه کسانی برنده و بازنده این اقدامات هستند؟
صرافیهای بزرگ و قانونی برندهاند، زیرا آنها از قبل، قوانین تحریمها را رعایت و داراییهای بازیگران بد را بهسرعت مسدود میکنند. در مقابل، پلتفرمهای کوچک خارجی بازندهاند، زیرا کاربران آنها وقتی حسابها بدون هشدار مسدود شوند، از دست میروند. دولتها نیز برندهاند. اکنون تحریمها به پول دیجیتال رسیدهاند، بدون اینکه رمزارز بهطور کامل ممنوع شود. البته این فشارهای تحریمی، زمینه را برای پیشبرد مقررات جدید رمزارز در آمریکا فراهم میکند.
جمعبندی و چند توصیه به کاربران ایرانی
به گزارش عصر ارتباط رصد اخبار گسترده در رسانههای خارجی در حوزه رمزارزها نشان میدهد، رشد شدید استفاده از رمزارز در ایران (چه توسط مردم عادی برای حفظ ارزش دارایی و چه توسط نهادهای دولتی برای عبور از تحریمها) اکنون ایران را به یکی از نقاط حساس در رادار نظارتی آمریکا تبدیل کرده است.
لذا همانطور که ذکر شد بر اساس گزارشهای بینالمللی، حجم تراکنشهای رمزارزی ایران در سال گذشته به ۸ تا ۱۰ میلیارد دلار رسیده و بخشی از این جریانها به نهادهای تحریمشده ایران نسبت داده شده است. این در حالی است که شرکتهای تحلیل بلاکچین تأکید میکنند تفکیک دقیق تراکنشهای مردم عادی از تراکنشهای حکومتی تقریباً غیرممکن است.
اما این وضعیت، یک پیامد مهم دارد: «هر کیفپول ایرانی، بالقوه در معرض نظارت، ردیابی و حتی مسدودسازی قرار میگیرد.»
تا کنون وزارت خزانهداری آمریکا دهها کیفپول مرتبط با ایران را در فهرست سیاه قرار داده و تجربه نشان داده که این روند میتواند بهسرعت گسترش یابد.
در چنین شرایطی، کاربران عادی ممکن است ناخواسته در معرض ریسکهای تحریمی قرار بگیرند.
چرا این موضوع برای مردم عادی مهم است؟
– نهادهای نظارتی آمریکا نمیتوانند تشخیص دهند یک کیفپول متعلق به یک کارمند ساده، یک دانشجو یا یک نهاد تحریمشده است.
– هر تراکنش از ایران، بهطور پیشفرض «پرریسک» تلقی میشود.
– استیبلکوینها (مثل USDT) اکنون میدان اصلی برخورد تحریمی شدهاند.
– صرافیهای خارجی کوچک ممکن است بدون هشدار حساب کاربران ایرانی را مسدود کنند.
– هرگونه ارتباط با شبکههایی مثل TRONحساسیت نظارتی را افزایش میدهد.
توصیههای ضروری برای کاربران ایرانی
تصور نکنید که «رمزارز ناشناس است»
رمزارزها شفافترین سیستم مالی جهاناند. تمام تراکنشها روی بلاکچین ثبت میشود و شرکتهای تحلیل بلاکچین، مسیر پول را با دقت بالا ردیابی میکنند.
از شبکهها و پلتفرمهای پرریسک دوری کنید
شبکههایی مثل TRON بهدلیل استفاده گسترده در دور زدن تحریمها، تحت نظارت شدید قرار دارند.
داراییها را در کیفپولهای امن و خودمدیریتشده نگه دارید
نه برای فرار از نظارت، بلکه برای جلوگیری از مسدود شدن ناگهانی حساب در صرافیهای خارجی.
از صرافیهای خارجی بدون احراز هویت استفاده نکنید
این پلتفرمها اولین هدف تحریمها هستند و معمولاً کاربران ایرانی را بدون هشدار حذف میکنند.
از انتقالهای بزرگ و غیرضروری خودداری کنید
تراکنشهای حجیم، احتمال بررسی و مسدودسازی را بالا میبرد.
بهروز باشید
تحریمها در حوزه رمزارز بسیار سریع تغییر میکنند. یک کیفپول یا شبکه ممکن است یکشبه در فهرست سیاه قرار گیرد.
و در نهایت اینکه افزایش استفاده از رمزارز در ایران، همراه با فعالیت نهادهای تحریمشده، باعث شده تمام جریان رمزارزی ایران زیر ذرهبین آمریکا قرار گیرد.
لذا در چنین شرایطی، کاربران عادی باید با احتیاط بیشتری عمل کنند تا قربانی مسدودسازی، بلوکه شدن دارایی یا محدودیتهای ناگهانی نشوند.
