جهش ۴۰۰۰ درصدی هجوم ایرانیها به فیلترشکن
بررسی دادههای منتشرشده در Proton VPN Observatory (پلتفرمی که بهصورت عمومی روند استفاده از سرویسهای تغییر IP را در کشورهای مختلف رصد میکند) نشان میدهد همزمان با آغاز این خاموشی، میزان ثبتنامها و دسترسیهای جدید به VPN در ایران با افزایشی بیسابقه و در حدود ۴۰۰ هزار درصد نسبت به سطح پایه مواجه شده است.
این ارقام بر اساس دادههای تجمیعی همین وبسایت ارائه شده و لزوماً معادل آمار رسمی یا تایید شده نیست، اما روند کلی رفتار کاربران را نمایش میدهد.
از قطع کامل تا اتصالهای ویژه و محدود
همانطور که در جریانید در روزهای ابتدایی شرایط مذکور، ارتباط اینترنت بینالملل بهطور کامل قطع شد و حتی بسیاری از VPNهای رایج نیز عملاً کارایی خود را از دست دادند. با گذشت چند روز و اعمال برخی دسترسیهای محدود مبتنی بر وایتلیستهای تعریفشده از سوی نهاد تنظیمگر، مسیرهایی برای اتصال به خارج از کشور باز شد؛ مسیری که بهسرعت به افزایش تقاضا برای VPNهای جدید و روشهای جایگزین انجامید.
نمودارهای Proton VPN Observatory دقیقاً در همین بازه زمانی، جهش ناگهانی استفاده از VPN را ثبت کردهاند. در واقع این جهش از نظر ابعاد استفاده از سرویسهای تغییردهنده آی پی و تانل، در مقایسه با دورههای قبلی محدودسازی اینترنت در ایران نیز کمسابقه ارزیابی میشود.
محدودیت رادیکالی عاملی شد تا کاربرانی که هیچگاه سراغ VPN نمیرفتند مجبور به استفاده از این سرویسها شوند.
آنچه این افزایش را از دورههای پیشین متمایز میکند، صرفاً تعداد کاربران نیست، بلکه دامنه آنهاست. خاموشی اینترنت باعث شد گروه بزرگی از کاربرانی که پیش از این یا نیازی به VPN نداشتند یا استفاده محدودی از آن میکردند، ناگهان خود را بدون هیچ مسیر ارتباطی با سرویسهای خارجی ببینند.
نیاز به استفاده از پیامرسانها و ایمیلهای کاری گرفته تا ابزارهای آموزشی، سرویسهای ابری و پلتفرمهای شغلی همگی دلایلی بودند که موجب شدند کاربران ایرانی برای رفع نیازهای پایه اینترنتی خودشان به استفاده از سرویسهای اینترنت روی بیاورند.
جدای از این مورد، از کار افتادن فیلترشکنهای قدیمی، انتشار سریع راهکارهای جدید در شبکههای اجتماعی داخلی و احساس نااطمینانی نسبت به تداوم محدودیتها، همگی به شکلگیری موجی از نصب و استفاده از VPNهای تازه منجر شد.
بهاینترتیب، افزایش ثبتنامها بیشتر از آنکه ناشی از «افزایش مصرف عادی» باشد، نتیجه یک جابجایی اجباری و فوری در رفتار دیجیتال کاربران بود.
پیامدهایی فراتر از آمار
افزایش شدید استفاده از VPN، تنها یک عدد در نمودار نیست. کارشناسان معتقدند این روند، فشار مضاعفی بر زیرساخت شبکه، افزایش حجم ترافیک رمزنگاریشده است.
این گزاره نیز در فضای ارتباطی کشور مطرح است که وضعیت فعلی رشد ریسکهای امنیتی برای کاربران را به همراه داشته است؛ بهویژه در شرایطی که بسیاری از VPNهای مورد استفاده، سرویسهای ناشناس و غیررسمی هستند.
واکنش وزیر ارتباطات به گستردگی استفاده از فیلترشکنها
در خبر روز گذشته نیز به اطلاع شما رساندیم که وزیر ارتباطات ایران نیز در گفتوگویی با خبرنگاران بهطور تلویحی تأیید کرده، وضعیت فعلی شبکه همچنان با شرایط پیش از ۱۷ و ۱۸ دیماه فاصله دارد.
هاشمی با اشاره به شاخصهای مصرف دیتا اعلام کرد که نه سرعت اینترنت و نه حجم ترافیک، هنوز به سطح پیش از قطعیهای سراسری بازنگشته و تلاشها برای بازگشت تدریجی به شرایط قبل، با در نظر گرفتن «مصالح ملی»، ادامه دارد.
وزیر ارتباطات همچنین در پاسخ به پرسشی درباره استفاده از مکانیزمهای جدید فیلترینگ، اظهار بیاطلاعی کرد؛ موضعی که در شرایط تداوم محدودیت دسترسی به بسیاری از پلتفرمهای پرکاربرد، قابلتوجه است. با این حال، او ابراز امیدواری کرد که با بهبود شرایط، نیاز کاربران به استفاده از فیلترشکنها به حداقل برسد.
