ایراناینترنتمخابرات
قطع اینترنت با دانشجویان چه کرد؟
نگین شریفی - بیش از ۲۳ روز از قطعی سراسری اینترنت میگذرد. البته بهتازگی بعضی از سایتهای پژوهشی و ابزارهای هوش مصنوعی تا حدی آزاد شدهاند، اما این دسترسی همچنان با قطعی و وصلی همراه است و همه ابزارهای پژوهشی مورد نیاز دانشجویان را در بر نمیگیرد. در این مدت بسیاری از دانشجویان تحصیلات تکمیلی با مشکلاتی روبهرو شدهاند که هیچوقت تصورش را هم نمیکردند؛ مشکلی بزرگ اما بهسادگی دانلود یک مقاله خارجی یا ترجمه جملهای که بهدرستی معنای دقیق آن را درک نکردهاند.
این وضعیت نهتنها فعالیتهای علمی دانشجویان را مختل کرده، بلکه موجب دلسردی آنها از کار دانشگاهی میشود. در این گزارش از سختی کار دانشجویان در این اوضاع و احوال پرسیدهایم.
در این روزهای خاموشی دیجیتال کمتر کسی به یاد دانشجویان افتاد. دانشجویان در هر رشتهای که تحصیل میکنند، برای انجام پژوهشی واقعی و قابلاطمینان نیازمند رجوع به مقالات و مجلات تخصصی، کتابهای الکترونیکی، دادههای آماری، نرمافزارهای پژوهشی و حتی سامانههای آموزشی بر بستر اینترنت بینالملل هستند و جای خالی هیچکدام اینها را نمیتوان با «شبکه ملی اطلاعات» یا بهاصطلاح «اینترنت ملی» پر کرد. مدتهاست اینترنت آزاد به یکی از ارکان اصلی پژوهش در سراسر جهان تبدیل شده و بدون آن دانشگاهها و مراکز پژوهشی عملاً از چرخه تولید علم خارج میشوند.
پژوهشهایی که زمین خوردند
«هانا»، دانشجوی دکتری فیزیک دانشگاه زنجان، میگوید: «کار من در حوزه شبیهسازی است و به برنامهنویسی وابستگی مستقیم دارد. در فیزیک، چه کار نظری باشد و چه آزمایشگاهی، بخش بزرگی از پژوهش امروز بدون ابزارهای محاسباتی و نرمافزارهای تخصصی پیش نمیرود. دیگر کسی نمودارها را دستی رسم نمیکند و همهچیز به برنامهنویسی گره خورده است.»
او توضیح میدهد که بخش اصلی کارش بر بستر وب انجام میشود: «برای برنامهنویسی به کتابخانهها و رانتایمهایی (محیط اجرای برنامه) در بستر وب احتیاج دارم که آنلایناند. از وقتی اینترنت قطع شد، دیگر به هیچچیز دسترسی ندارم. برای مثال سایت پایتون چه مشکلی دارد که بالا نمیآید؟ ما به سادهترین چیزها هم دسترسی نداشتیم. کار برنامهنویسی و شبیهسازی من زمین خورد، زیرا این بسترها جایگزین ایرانی ندارند. حتی اگر قرار نبود کد بزنم و فقط میخواستم مطالعه کنم، ازآنجاکه اکثر کتابها و مقالات تخصصی ترجمه نشدهاند، بدون اینترنت نمیشد به آنها دسترسی پیدا کرد. حتی اگر از قبل مقالهای داشتم و کلمهای از آن را نمیدانستم، نمیتوانستم معنی آن را در گوگل پیدا کنم.»
«کوثر»، دانشجوی ارشد ارزیابی و آمایش سرزمین است و درست پس از ثبت پروپوزال و هنگامی که میخواست کارش را با انگیزه شروع کند، اینترنت قطع شد. او میگوید: «کار من با «گوگلارث انجین» انجام میشود؛ یعنی اگر اینترنت نباشد، هیچکار دیگری نمیتوانم انجام دهم و کارم عقب میافتد. الان یک ماه است که از دفاع پروپوزالم میگذرد و من حتی نتواستهام یک تصویر ماهوارهای دانلود کنم؛ زیرا همه آنها در بستر آنلاین قرار دارند.»
کوثر اضافه میکند این وضعیت ارتباط او با استاد راهنما را هم مختل کرده است. «در این مدت، بهدلیل قطعی اینترنت، بهدرستی نتوانستم با استادم ارتباط بگیرم تا بدانم چهکاری انجام دهم.»
جوان دیگری که بخش بزرگی از پایاننامهاش به بستر تحت وب وابسته است، «مجتبی» دانشجوی کارشناس ارشد آلودگی است. او در پایاننامهاش به روند تغییرات دمایی در مناطق مختلف تهران میپردازد. مجتبی میگوید: «دادههای مورد نیاز من از ماهوارههای ناسا تأمین میشود و آنها را از دیتاسنترهای ناسا، از جمله «ارثدیت» و «گوگلارث انجین»، دانلود میکنم. آنها روزانه اطلاعات سطح زمین را بهروز میکنند، اما از زمان قطعی اینترنت نتوانستهام به سایت ناسا وارد شوم و دادههای جدید دمایی تهران را دانلود یا در گوگلارث انجین تحلیل و نقشهبرداری کنم. برای همین نمیتوانم دادههای تازه به تحقیقاتم اضافه کنم و یا مقایسه با سالهای قبل را بهروز کنم. بدون هرگونه داده جدیدی تحلیل روند که بخش اصلی کار من است، بیمعنی میشود.»
او معتقد است در رشتههای علوم محیطی، دسترسی به اینترنت بینالملل حیاتی است؛ زیرا پایگاههای دادهای قوی برای این رشتهها در داخل ایران وجود ندارد. «دادههای ایستگاههای زمینی هواشناسی در ایران محدودند و برای نقشهبرداری کل شهر و تحلیل گرمای شهری کافی نیستند. به همین دلیل، برای تحلیلی درست و دقیق نمیتوان به آنها تکیه کرد.»
کارها کُند یا متوقف شده است
«سینا»، دانشجوی فلسفه علم دانشگاه شریف، از مشکلاتی میگوید که قطعی اینترنت برای کار پژوهشیاش ایجاد کرده است: «هنگام خواندن متون فلسفی، منظورم آن منابعی است که پیش از قطعی اینترنت دانلود شده بود، به کرّات با مفاهیمی مواجه میشدم که برای فهم آنها به بررسی بیشتر، جستوجو در متون و منابع مختلف نیاز بود؛ مفاهیمی که فهم آنها بدون اینترنت ناممکن است. در دو هفته اول حتی برای پیدا کردن معنای برخی لغات و عبارات مشکلات زیادی وجود داشت. علاوهبرآن، نیاز داشتم برخی منابع را که در متن به آنها ارجاع داده شده بود، دانلود کنم و بخوانم. ولی این کار هم بدون اتصال به اینترنت، غیرممکن بود.»
بهگفته سینا، دسترسی به منابع مختلف و دیدگاههای متنوع برای نوشتن پایاننامه حیاتی است. «من باید مقالات مهمی را بخوانم و ابزارهای هوش مصنوعی هم برای تسریع در روند کارم ضروری است. اگر این قطعی ادامه یابد، هم مدت زمان نوشتن پایاننامه بیشتر میشود و هم کیفیت پژوهش پایین میآید.»
«فرنوش»، دانشجوی دکتری محیطزیست، هم میگوید: «کارهای پژوهشی ما نیازمند دسترسی به اطلاعات بینالمللی مانند مقالات، دستورالعملها و کتابهاست، اما با قطع اینترنت روند کار کاملاً مختل شده است؛ بهویژه که الان من در مرحله مرور منابع هستم. همچنین، در طی این مدت به مطالب و منابعی که از قبل در فضای ابری ذخیره کرده بودم، دسترسی نداشتم؛ چون اتصال به آنها هم قطع شده بود.»
مجتبی هم درباره بخش تئوری پایاننامهاش میگوید: «در این مدت حتی نتوانستهام مقاله جدیدی درباره گرمای شهری بخوانم. اگر این وضعیت ادامه یابد، هم دفاع من عقب میافتد و هم کیفیت کار پایین میآید؛ زیرا باید بخش اصلی یعنی تحلیل دادههای ماهوارهای را حذف کنم. این بهمعنی ناقص و بیارزش شدن پژوهش من است. این روند میتواند به جداشدن جامعه علمی ایران از جهان شود. چون ما دیگر نمیتوانیم با اساتید کشورهای دیگر تبادلنظر داشته باشیم، مقالههایمان به ژورنالهای بینالمللی نمیرسد و باعث خارجشدن ایران از چرخه جهانی علم میشود.»
حتی فارغالتحصیلان هم در امان نبودهاند
«مهران»، دانشجوی ارشد تغذیه جامعه، با آنکه قبل از قطعی شبکه جهانی درسش به پایان رسیده است، اما میگوید: «مقالهای برای ژورنالی خارجی فرستاده بودم که قبل از قطعی اینترنت به من گفتند اصلاحش کنم. اما با قطع اینترنت، اصلاً نتوانستم کاری به پیش ببرم. همچنین، سه مقالهام هم در حال داوری بودند که با نبود اینترنت نمیدانم نتیجه آنها چه شد و آیا قبول شدهاند یا خیر.»
«نگار» دانشجو ارشد رشته برنامهریزی محیطزیست است و بهزودی از پایاننامهاش دفاع میکند. او درباره این روزها میگوید: «این اواخر مشکل این بود که هوش مصنوعی قابلاستفاده نبود و حتی نمیتوانستم معنی یک کلمه را پیدا کنم یا یک تبدیل واحد ساده انجام بدهم. برای مقاله جدید هم سایتی بالا نمیآمد تا بخواهم دانلود کنم. برای مقالاتی که داشتم هم نمیتوانستم رفرنس وارد کنم. در گوگل هم امکان سرچ وجود نداشت و موتور جستوجوی ذرهبین هیچ کمکی به من نکرد. کارم بهشدت کند شده بود و بهسختی توانستم آخرین ویرایش پایاننامه را انجام دهم و آن را به استادم برسانم.»
استادان هم سردرگم شدهاند
نهتنها دانشجویان که استادان دانشگاه هم از این خاموشی طولانی آسیب دیدهاند. «کارن ابرینیا»، دبیر کانون صنفی استادان دانشگاه، به خبرآنلاین میگوید: «در حال حاضر شرایط دسترسی به اینترنت بسیار نامناسب است. دانشگاهیان سالها به ارتباط مستمر با دنیای بیرون عادت کرده بودند؛ از جمله بررسی روزانه ژورنالها، پیگیری مقالات علمی و ارتباط ایمیلی با مجلات و مراکز پژوهشی. دانشجویان تحصیلات تکمیلی و استادان برای پیشبرد فعالیتهای پژوهشی خود نیازمند جستوجو در اینترنت، دسترسی به مقالات علمی و منابع معتبر هستند. اکنون با قطع اینترنت عملاً فعالیتهای پژوهشی کاملاً مختل شده است. در حوزه پژوهش چه برای ارسال مقاله و چه برای دریافت نظرات داوران تقریباً همه امور متوقف شده است.»
سینا میگوید حتی استادان دانشگاه هم در بلاتکلیفی و سردرگمی به سر میبرند و به همین دلیل دانشجویان را درک میکنند: «با قطعی اینترنت، نبود ارتباط برای هماهنگی و نبود بستر مناسب، جلسات آخر کلاسها حتی بهصورت مجازی هم تشکیل نشد. برخی اساتید تعداد دروسی را که در امتحان میآمد، محدود کردند. بعضی دیگر مقالههای کلاسی که باید نوشته میشد و بخشی از نمره را تشکیل میداد، حذف کردند یا زمان تحویل آن را عقب انداختند.»
مجتبی نیز دراینباره میگوید: «اساتید هم بیشتر از همیشه، کلافه و نگران هستند. دسترسی به ژورنالها، داوری مقالات، نرمافزارهای آنلاین و حتی ارسال پایاننامه به داوران خارجی، متوقف شده است. واکنش کلی آنها ترکیبی از نگرانی واقعی برای آینده دانشجوها، تلاش برای راهحلهای موقتی و ناامیدی عمیق برای انزوای علمی کشور است. انزوایی که میتواند کشور را سالها از لحاظ علمی عقب بیندازد.»
به نظر میرسد کمکم سایتهای پژوهشی در حال بازشدناند، اما این سایتها نباید بهگونهای انتخابی و محدود باز شوند؛ زیرا پایه رسیدن به یک جامعه علمی و پویا تنها برپایه دسترسی به اینترنت آزاد میتواند انجام گیرد.
