آذرماه ۱۴۰۴؛ غوغای سیمکارتهای سیاه و سفید
در این ماه تعرفههای اینترنت موبایل نیز پس از سالها سرکوب با ۲۰درصد افزایش همراه شد که چندماه بعد و در مرحله دوم با یک افزایش ۱۸درصدی جمعا ۳۸درصد در سال قبل افزایش یافت. قطع درآمد یوتیوبرهای ایرانی، ابلاغ دستورالعمل حمایت از فریلنسرها و رای مجلس به تحقیق و تفحص از فیلترشکنها از دیگر اخبار مهم آذر ماه بود.
۸ آذر: سیمکارتهای سفید و لوکیشنگیت
هشتم آذرماه شبکه اجتماعی ایکس (توییتر سابق)، زلزلهای در فضای مجازی ایران به پا کرد. ویژگی «Account based in» که محل اتصال کاربران را نشان میداد، فاش ساخت که تعداد زیادی از ایرانیان، عمدتاً وابستگان دولت، فعالان رسانه و شخصیتهای شناختهشده، بدون فیلترشکن به پلتفرم فیلترشده ایکس دسترسی دارند. این موضوع که در رسانهها با نام «سیمکارت سفید» و در شبکههای اجتماعی با نام «لوکیشن گیت» ماندگار شد، سوژه داغ شد.
در میان افشاشدگان، بعضا نامهایی دیده میشد که بارها مخالفت خود را با اینترنت طبقاتی اعلام کرده و گفته بودند مانند مردم عادی از فیلترشکن استفاده میکنند. کاربران خشمگین، این وضعیت را رانت سیستماتیک و تبعیض ساختاری نامیدند.
این جنجال که بسیار بالا گرفته بود به جایی رسید که فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، در پاسخ به اظهارات دوگانه گفت: «من هم مثل شما زمان جنگ خطم سفید شد. آن زمانی که مصاحبه گرفته شد، خط من سفید نبود. واقعاً عروس و پسرم برایم فیلترشکن میخریدند.»
این پاسخها اما همچنان افکار عمومی را قانع نمیکرد و کار را به جایی رساند که ۱۶ آذرماه مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، در مراسم روز دانشجو گفت: «دستور دادم سیمکارتهای سفید را سیاه کنند. یکی از بزرگترین مشکلات امروز کشور، مسئله فیلترینگ است. اگر قرار بود با دستور حل شود، همان روز اول تمامش کرده بودیم.»
ماجرای سیمکارتهای سفید اما از جای دیگری نیز سر باز کرد، ۱۷ آذر ماه وزیر ارتباطات، در نامهای فوری به دبیر شورای عالی فضای مجازی خواستار گزارشدهی فوری این موضوع شد.
فردای آن روز اما سخنگوی مرکز ملی فضای مجازی، پاسخ وزیر را اینگونه داد: «سازوکار اجرایی سفیدکردن خطوط به عهده وزارت ارتباطات است.»
اما ایده و مقدمات اجرای طرح موسوم به سیمکارت سفید به سالها قبل و دولت روحانی باز میگشت و از آن زمان کلید خورده بود. کمااینکه ابوالحسن فیروزآبادی، دبیر سابق شورا، نیز درگفتوگویی فاش و تایید کرد که در دوران وی قرار بود به ۷ میلیون نفر سیمکارت سفید داده شود.
در نهایت اما ماجرای سیمکارتهای سفید که موجب دلخوریهایی هم از سوی برخی دارندگان و هم عموم مردم شده بود، تا کنون ادامه یافته و خبر دقیقی از نتیجه و خروجی دستور رییس جمهوری در این خصوص نیز منتشر نشد.
۱۱ آذر: افزایش تعرفه اینترنت موبایل پس از ماهها کشمکش
در روزهایی که جنجال سیمکارتهای سفید و لوکیشنگیت فضای مجازی را پر کرده بود، رگولاتوری خبر دیگری منتشر کرد: مجوز افزایش حداکثر ۲۰ درصدی تعرفه اینترنت تلفن همراه سرانجام صادر شد.
بر اساس اعلام رگولاتوری این تصمیم پس از درخواستهای مکرر اپراتورها در طی یک سال گذشته و برگزاری جلسات متعدد کارشناسی گرفته شده است. اپراتورها مستندات فنی و اقتصادی ارائه کرده بودند که نشان میداد هزینههای توسعه زیرساخت، خریدهای ارزی و نیروی انسانی در طول سه سال گذشته چندین برابر شده است.
رگولاتوری اما تأکید کرد که در این تصمیم، «اهمیت توجه به وضعیت اقتصادی و معیشت کاربران و وضعیت کیفیت شبکه» نیز لحاظ شده است.
این خبر در حالی منتشر میشد که حدود ۶ ماه پیش، در اردیبهشت ۱۴۰۴، سه اپراتور تلفن همراه در نامهای به رگولاتوری خواستار افزایش حداقل ۷۵ درصدی قیمت بستههای دیتا شده بودند که با آن مخالفت شد.
حالا پس از ماهها کشمکش، سرانجام مجوز افزایش صادر شد، اما نه ۷۵ درصد، که ۲۰ درصد. اما چند ماه بعد تغییر دیگری در تعرفهها رخ داد که نشان داد افزایش تعرفهها دو مرحلهای بوده است.
پنجم اسفندماه یعنی سه ماه پس از اجرای افزایش ۲۰ درصدی، تعرفه اینترنت همراه بار دیگر و این بار ۱۸ درصد افزایش یافت.
با تعجب و پیگیری رسانهها اما مشخص شد که این تصمیم جدیدی نبوده و پیرو مصوبه رگولاتوری در مهرماه امسال است که به اپراتورها مجوز داده بود تعرفههای خود را نه ۲۰درصد که ۳۸ درصد افزایش دهند. به این ترتیب در مرحله اول، تعرفه اینترنت در آذرماه ۲۰ درصد افزایش یافت و در اسفندماه نیز ۱۸ درصد دیگر افزایش یافت. موضوعی که با انتقاداتی مواجه شد که میبایست در همان زمان تصویب مصوبه و نیز زمان مرحله اول اجرا، بهصورت رسمی اطلاعرسانی میشد.
۲۵ آذر: ضربه یوتیوب به یوتیوبرهای فارسی
در روزهای پایانی آذرماه خبری جامعه یوتیوبرهای فارسیزبان را به شوک فرو برد. یوتیوب در آپدیت جدید خود، نمایش تبلیغات را برای مخاطبان ایرانی به طور کامل متوقف کرد. این تغییر حتی برای کاربرانی که با فیلترشکن یا VPN متصل میشدند نیز اعمال شد و عملاً راههای قبلی دور زدن تحریمها را بست.
ماجرا اما از این قرار بود که یوتیوب از سالها پیش به دلیل تحریمهای آمریکا علیه ایران، تبلیغات را برای کاربران داخل کشور نمایش نمیداد. اما بسیاری از یوتیوبرهای فارسی با ترفندهایی مثل استفاده از VPN، پروکسی یا ثبت حساب در کشورهای دیگر، بخشی از درآمد خود را حفظ میکردند. برخی کانالهای بزرگ فارسی حتی با درآمد به ازای هر هزار بازدید، میلیونها تومان در ماه کسب میکردند.
اما حالا الگوریتم تشخیص یوتیوب تقویت و این مانع رفع شده بود. متعاقبا برخی اعلام کردند که مجبور به تعطیلی یا کاهش شدید فعالیت شدند.
۲۵ آذر: مقررات پولشویی برای صرافیهای رمزارز
بیست و پنجم آذرماه و پس از آنکه صرافیها و فعالان حوزه رمزارزها چند ماه قبل و پس از سالها ابهام و بلاتکلیفی تحت نظارت قانونی رفته بودند، بانک مرکزی نسخه اصلاحی «آییننامه اجرایی مقابله و پیشگیری از جرائم پولشویی و تأمین مالی تروریسم» و «آییننامه اجرایی اقدام مالی هدفمند علیه تروریسم» را به صرافیهای رمزارز ابلاغ کرد.
بر اساس این آییننامه صرافیها موظف شدند ضمن ابلاغ مفاد به واحدهای ذیربط، اقدامات لازم برای تمهید مقدمات اجرایی و انطباق فرآیندها، رویهها و سامانههای خود با الزامات مقرر را انجام دهند.
این مصوبه در حالی ابلاغ میشد که حدود سه ماه پیش، در شهریور ۱۴۰۴، بانک مرکزی اعلام کرده بود که هیچ دستگاهی حتی خود بانک مرکزی حق ارائه خدمات به فعالان غیرمجاز رمزپول را ندارد. حالا صرافیهای مجاز باید خود را با قوانین جدید پولشویی تطبیق دهند.
۳۰ آذر: بازگشت وعده دوباره رفع فیلتر تلگرام
در آخرین روزهای پاییز سال ۱۴۰۴، بار دیگر تلگرام به مدار خبری بازگشت و اخباری از قطعی شدن رفع فیلتر تلگرام در آذرماه فضای مجازی را پر کرده بود. اما عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس، این شایعات را تکذیب کرد و گفت: « در ماه پیش رو و در نتیجه مذاکراتی که انجام شده، قرار است تکلیف موضوع رفع فیلتر تلگرام مشخص شود.»
به گفته وی، احتمالاً در دیماه تعیین تکلیف نهایی انجام خواهد شد و وضعیت رفع فیلتر روشن میشود.
اتفاقی که البته تا کنون به واسطه طوفانی از حوادث و آغاز حمله دوم آمریکا و اسراییل به ایران هرگز رخ نداد.
