جام جم: توسعه اینترنت ملی فراموش نشود
آمریکا بهعنوان کانون اصلی اینترنت، از این بستر (شبکههای اجتماعی) برای اجرای کودتا در کشورها استفاده میکند و این فناوری به بازوی اصلی نهادهای نظامی و جاسوسی آمریکا تبدیل شده است. با این حال، پس از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران از ۹ اسفندماه ۱۴۰۴، اینترنت بینالملل قطع شد. البته پیش از آن نیز به دلیل کودتای دیماه در مقاطعی قطعیهایی صورت گرفت؛ با این حال پس از پایان جنگ، اتصال مجدد کشور به شبکه جهانی اینترنت به یک مطالبه عمومی تبدیل شد.
مهدی طباطبایی، معاون ارتباطات و اطلاعرسانی دفتر رئیسجمهور، چندی پیش در پاسخ به این پرسش که وضعیت اینترنت به کجا خواهد رسید، اظهار کرد: وضعیت اینترنت و آنچه اکنون با آن مواجه هستیم، از جمله قطعیهای گسترده، نه مقبول و مطلوب رئیسجمهور است و نه تصمیم مطلوب دولت؛ البته اقتضائات ویژهای که کشور با آنها درگیر است و وضعیت ناشی از جنگ، موجب شده که اوضاع بهصورت غیرقابلپیشبینی تغییر کند. در همین چارچوب، تصمیم اتخاذشده در شورایعالی امنیت ملی درباره اعمال محدودیتهایی برای اینترنت، در بستر شرایط خاص زمانی قابل تفسیر و توجیه است. او در ادامه تأکید کرد: درخصوص وضعیت اینترنت، رئیسجمهور مأموریت ویژهای به معاون اول خواهند داد تا ساماندهی خاصی در زمینه تصمیمات اتخاذشده و مدیریت وضعیت جاری اینترنت در کشور صورت گیرد.
دستور رئیسجمهور به معاون اول
پس از آن و در ۲۳ اردیبهشت امسال، دکتر مسعود پزشکیان رئیسجمهور، محمدرضا عارف معاون اول خود را با حفظ سمت بهعنوان رئیس «ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی کشور» منصوب کرد. پزشکیان در این حکم انتصاب تأکید کرد که انتظار دارد با بهرهگیری از کلیه ظرفیتهای قانونی و اجرایی کشور نسبت به ایجاد انسجام نهادی و همراستاسازی سیاستها، برنامهها و اقدامات دستگاههای ذیربط اقدام کرده و با طراحی و استقرار سازوکارهای مؤثر، هماهنگی و تصمیمگیری یکپارچه در رفع تداخل وظایف، جلوگیری از موازیکاریها و پایانبخشی به چندصدایی در مدیریت فضای مجازی کشور، اهتمام حداکثری مصروف دارید. رئیسجمهور همچنین «تدوین و اجرای نقشه راه جامع تحول در حکمرانی فضای مجازی»، «بازآرایی ساختارهای تصمیمسازی و تصمیمگیری از جمله ساماندهی و ارتقای کارآمدی دبیرخانه شورایعالی و مرکز ملی فضای مجازی» و نیز «استقرار نظام نظارت راهبردی و پایش مستمر عملکرد دستگاهها در این حوزه» را ازجمله مأموریتهای محوله به دکتر عارف در این سمت برشمرد.
برخی افراد، اقدام دولت برای تشکیل ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی را ایجاد تشکیلات موازی قلمداد کردند. آنها با توجه به اینکه شورایعالی فضای مجازی وظیفه راهبری این حوزه را برعهده دارد و رئیس این شورا، رئیسجمهور و دبیر آن منصوب وی است و بسیاری از اعضای حقوقی آن نیز از اعضای دولت هستند، راهاندازی تشکیلات جدید در حوزه فضای مجازی را اقدامی برخلاف ساختار این شورا عنوان کردند. با این حال، روز دوشنبه هفته گذشته، چهارمین جلسه ستاد ویژه ساماندهی فضای مجازی به ریاست محمدرضا عارف برگزار شد. در این جلسه با ۹ رأی موافق و ۳ رأی مخالف، «بازگشت اینترنت به وضعیت پیش از دیماه ۱۴۰۴» به تصویب رسید. چهارمین جلسه ستاد در حالی برگزار شد که درباره سه جلسه قبلی آن اساسا اطلاعرسانی نشده بود.
چند ساعت پس از تصویب این مصوبه و با گذشت بیش از ۸۶ روز از اعمال محدودیت بر دسترسی به اینترنت بینالملل، رئیسجمهور مصوبه این ستاد را مبنی بر بازگشت اینترنت بینالملل به وضعیت پیش از دیماه ۱۴۰۴ تأیید و برای اجرا به وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات ابلاغ کرد.
عصر روز پنجم خرداد، شرکت مخابرات ایران از برقراری اینترنت بینالملل در بستر اینترنت ثابت کشور خبر داد و اپراتورهای تلفن همراه نیز اتصال به شبکه جهانی را کلید زدند. با توجه به اینکه اینترنت بینالملل نزدیک به سه ماه قطع بود، کارشناسان امنیت شبکه و دادهها معتقدند این اتصال باید بهصورت تدریجی صورت گیرد؛ زیرا باتوجه به اینکه نرمافزارها و شبکهها در این مدت به نسخههای بهروزرسانیشده دسترسی نداشتهاند، باید بهروزرسانیهای لازم انجام شود تا از آلودگی شبکه به انواع ویروسها و بدافزارها جلوگیری به عمل آید.
حکم موقت دیوان عدالت اداری
پس از این اقدامات، دیوان عدالت اداری اعلام کرد: «درپی طرح شکایاتی با خواسته ابطال سند ایجاد ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی کشور مصوب رئیسجمهور، هیأت تخصصی صنایع و بازرگانی دیوان عدالت اداری با احراز ضرورت و فوریت موضوع، دستور توقف اجرای این مصوبه را تا زمان رسیدگی به شکایت مطروحه صادر کرد.» براساس اعلام دیوان، اجرای مصوبه مربوط به ایجاد این ستاد متوقف شده و تأکید شده است که تا زمان رسیدگی نهایی، مصوبات و تصمیمات این ستاد قابل ترتیب اثر نخواهد بود.
۹ درصد موافق استمرار محدودیت اینترنت
خبرگزاری دولت (ایرنا) با اشاره به نتایج یک نظرسنجی در گزارشی نوشت: موافقان استمرار محدودیت اینترنت زیر ۹ درصد بودند. این رقم بیانگر آن است که فشار افکار عمومی و هزینههای اقتصادی، دولت را به سمت این تصمیمگیری سوق داد؛ چنانکه محمدجعفر قائمپناه، معاون اجرایی رئیسجمهور، جزئیات این نظرسنجی را رسانهای کرد. نتایج نشان میداد نزدیک به نیمی از پاسخدهندگان، کسبوکارشان تحتتأثیر قطعی اینترنت قرار گرفته و با کاهش درآمد روبهرو شدهاند، در حالی که فقط ۱۶ درصد اعلام کرده بودند قطع اینترنت تأثیری بر زندگی آنها نداشته است.
اتوبان را بهخاطر یک راننده متخلف نمیبندند
محمدرضا عارف نیز در چهارمین جلسه ستاد ویژه ساماندهی فضای مجازی با اشاره به فرآیند تشکیل این جلسه گفت: رئیسجمهور بهعنوان رئیس دولت، رئیس شورایعالی امنیت ملی، رئیس شورایعالی فضای مجازی و رئیس شورایعالی انقلاب فرهنگی از اختیارات قانونی خود برای تشکیل این ستاد استفاده کرده است.» او ادامه داد: «برای اولین بار است که رئیسجمهور در حکمی از هر دو عنوان رئیسجمهور و رئیس شورایعالی امنیت ملی استفاده کرده است؛ بنابراین این ستاد، هم ستاد دولت و هم ستاد شورایعالی امنیت ملی محسوب میشود. وی با انتقاد از برخی عملکردهای سلیقهای و شخصی در حوزه فضای مجازی، گفت: ما منابع انسانی و جوانانی در کشور داریم که قادرند تأکیدات و آرزوهای امام شهیدمان و مقام معظم رهبری را برای رسیدن به رتبه یک علم و فناوری محقق کنند؛ اما متأسفانه با رفتارهای سلیقهای در حوزه اینترنت، خودمان را از این فرصت محروم کردهایم.
عارف با تأکید بر ضرورت حل مسأله اینترنت برای پاسخگویی به نیازهای مردم و جامعه علمی افزود: این مردم همانهایی هستند که در جنگ ۱۲ روزه، کودتای دیماه و جنگ رمضان به میدان آمدند. این مردم بیش از ۸۰ شب در خیابانها حضور داشتند که نظیر آن در تاریخ دنیا یافت نمیشود. ما برای پاسخ به مطالبات آنها چه کردهایم؟ با شعار دادن مسألهای حل نمیشود. نباید با اعمال سلایق شخصی، اینترنت را به روی مردم ببندیم. نمیشود شعار کمک به مردم سر دهیم اما در عمل به آنها اعتماد نکنیم و با این کار سرمایههای اجتماعی را بسوزانیم. در کجای دنیا اگر یک کامیون در اتوبانی تخلف کند، کل اتوبان را مسدود میکنند؟ برخورد ما با اینترنت مانند این است که بهجای جریمه راننده متخلف، کل مسیر را بر روی همه خودروها ببندیم.
بازگشایی اینترنت؛ پیامآور اعتماد
در حالی که سرانجام پس از نزدیک به سه ماه قطعی، بازگشایی اینترنت آغاز شده، سید ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و دبیر ستاد ویژه ساماندهی فضای مجازی، این تصمیم را نهفقط یک اقدام فنی، بلکه نشانهای از بازگشت ثبات و اعتماد عنوان کرد. هاشمی، تاکید کرد: در اولین جلسه رسمی، از مجموع ۱۵ عضو اصلی، ۱۱ نفر حضور داشتند و مصوبه بازگشایی با ۹ رأی موافق به تصویب رسید. مصوبه دوم نیز ناظر بر فعالیت دبیرخانه و تشکیل کارگروههای تخصصی برای پیگیری مستمر حکمرانی هماهنگ بود. وی افزود: تجربه ماههای اخیر نشان داد اینترنت بخشی از زیرساخت حیاتی کشور در حوزه اقتصاد، آموزش و امنیت محسوب میشود و هرگونه اختلال در آن، تبعات زنجیرهای بر زندگی مردم دارد.
اکنون پس از سه ماه محدودیت، بازگشایی اینترنت بینالملل توسط دولت میتواند اقدامی در جهت حمایت از اقتصاد دیجیتال، کسبوکارهای آنلاین و تقویت سرمایه اجتماعی باشد اما نباید فراموش کرد که فضای مجازی کشور طی سالهای گذشته رها بوده و دشمنان این آب و خاک، در نبود حکمرانی، از این بستر برای اهداف خود بهره بردهاند. با توجه به توسعه روزافزون اینترنت در جهان و ارائه خدمات الکترونیکی، لازم است دولت در جهت بومیسازی ارائه این خدمات کوشا باشد تا در داخل، بستری برای توسعه اقتصاد دیجیتال و ارائه خدمات به کسبوکارها و مردم شکل بگیرد. امروز این آزمون برای دولت آغاز شده؛ آن هم با تشکیل ستاد ویژه به ریاست معاون اول رئیسجمهور که براساس نامش، وظیفه ساماندهی و راهبری فضای مجازی را دارد و نباید فعالیتش صرفا به بازگشایی اینترنت محدود شود. کسبوکارها نیز باید از فضای مهیا شده داخلی استفاده کنند، زیرا بیشتر مشتریان و خریداران خدمات و محصولات آنها در داخل کشور هستند. برای این مهم بهتر است به این سؤال پاسخ دهند که چه میزان از کسبوکارشان با مشتریان خارجی ارتباط دارد.
امروز کشورهایی مانند چین و روسیه با ایجاد شبکه ملی اطلاعات، ضمن حفظ استقلال و امنیت سایبری، بستر رشد اقتصاد دیجیتال خود را فراهم کردهاند. تلاش برای تکمیل شبکه ملی اطلاعات، حرکت در مسیر توسعه است زیرا تهدیدات همواره وجود دارد و امنیت و پیشرفت دیجیتال کشور در گرو استقلال شبکه ملی است؛ بنابراین این پروژه نباید رها شود.
بهبود کیفیت اینترنت چند روز زمان میبرد
پنجشنبه، ۷ خرداد بهزاد اکبری، مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت در پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: طولانی شدن قطعی اخیر، باعث شده روند بازگشایی زمانبر شود. بهبود کیفیت سرویسها و بازگشت ترافیک بینالملل به دلیل وقفه طولانی چند روزی زمان میبرد؛ لطفا صبور باشید.
برقرار مجدد اینترنت بینالملل در همان گام نخست موجب رضایتمندی شهروندان و کنشگران اجتماعی شد و آن را تصمیمی در راستای منافع مردم ارزیابی کردند. با این حال، تصمیم دولت نباید تنها یک «مُسکن مقطعی» باشد. دولت بهعنوان مجری قانون باید در زمینه فضای مجازی نظام حکمرانی دقیقی برقرار کند تا این فضا به محلی برای سوءاستفاده علیه کشور تبدیل نشود. همچنین تکمیل شبکه ملی اطلاعات برای تأمین نیازها در مواقع بحرانی و احتمال وقوع جنگهای آتی، امری ضروری است.(جام جم)
