دو تصویر از تراکنش‌های شاپرک؛ رشد اسمی ۹۸ درصدی و افت واقعی ۳.۲۵ درصدی
تازه‌ترین گزارش اقتصادی شاپرک نشان می‌دهد در مهرماه ۱۴۰۵ بیش از ۴ میلیارد و ۷۲۱ میلیون تراکنش در شبکه پرداخت کشور ثبت شده و ارزش این تراکنش‌ها به بیش از ۴۴ هزار و ۵۴۱ هزار میلیارد ریال رسیده است. اگرچه ارزش اسمی تراکنش‌ها در مقایسه با ماه مشابه سال گذشته تقریباً دو برابر شده، بررسی شاخص تورم‌زدایی‌شده نشان می‌دهد رشد واقعی ارزش پرداخت‌ها در همین بازه زمانی تنها ۵.۰۳ درصد بوده است؛ آماری که ضرورت تفکیک رشد اسمی و واقعی در تحلیل عملکرد شبکه پرداخت را برجسته می‌کند.
بر اساس این گزارش، در مهرماه امسال ۴ میلیارد و ۷۲۱ میلیون و ۷۷ هزار و ۳۴۷ تراکنش در شبکه الکترونیکی پرداخت کارت پردازش شده است. ارزش ریالی این تراکنش‌ها نیز به ۴۴ هزار و ۵۴۱ هزار میلیارد ریال رسیده است.
مقایسه عملکرد مهرماه با شهریور نشان می‌دهد تعداد تراکنش‌ها ۳.۱۰ درصد کاهش یافته، اما ارزش ریالی آنها یک درصد افزایش داشته است. به این ترتیب، با وجود کاهش تعداد پرداخت‌ها، مجموع ارزش اسمی مبادلات ثبت‌شده در شبکه پرداخت اندکی بیشتر شده است.
در مقایسه نقطه‌به‌نقطه نیز تعداد تراکنش‌ها نسبت به مهرماه سال گذشته ۲.۶۹ درصد و ارزش اسمی آنها ۹۸.۱۶ درصد افزایش یافته است. با این حال، این رشد قابل‌توجه در ارزش ریالی، به معنای افزایش متناسب حجم واقعی مبادلات نیست.
گزارش شاپرک با محاسبه ارزش تراکنش‌ها پس از حذف اثر تورم، نشان می‌دهد رشد واقعی ارزش پرداخت‌ها در مقایسه با مهر سال گذشته به ۵.۰۳ درصد رسیده است. همچنین ارزش حقیقی تراکنش‌ها در مقایسه با شهریورماه ۳.۲۵ درصد کاهش داشته است.
در همین بازه، شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی از ۷۲۹.۸ در شهریور به ۷۶۱.۸ در مهرماه رسیده که معادل رشد ماهانه ۴.۳۸ درصدی است. شاخص قیمت مصرف‌کننده در مقایسه با مهر سال گذشته نیز ۸۸.۶۶ درصد افزایش یافته است.
این ارقام نشان می‌دهد بخش قابل‌توجهی از افزایش ارزش ریالی تراکنش‌های شاپرک تحت تأثیر افزایش سطح عمومی قیمت‌ها قرار دارد. بنابراین، برای ارزیابی دقیق‌تر وضعیت پرداخت الکترونیکی، اتکا به رشد اسمی به‌تنهایی کافی نیست و شاخص ارزش واقعی می‌تواند تصویر روشن‌تری از تغییرات قدرت خرید و حجم اقتصادی مبادلات ارائه دهد.
کارتخوان‌های فروشگاهی همچنان در صدر ابزارهای پرداخت
بررسی ترکیب ابزارهای پذیرش نشان می‌دهد کارتخوان‌های فروشگاهی همچنان بیشترین سهم را از تعداد تراکنش‌های شبکه پرداخت در اختیار دارند. در مهرماه ۱۴۰۵، سهم این ابزار از تعداد کل تراکنش‌ها به ۹۱.۰۱ درصد رسیده است.
پس از کارتخوان‌های فروشگاهی، ابزارهای اینترنتی با سهم ۵.۸۹ درصدی قرار دارند و ابزارهای موبایلی و کدهای دستوری (USSD) نیز به ترتیب ۱.۵۹ و ۱.۵۱ درصد از تعداد تراکنش‌ها را به خود اختصاص داده‌اند.
در شاخص مبلغی نیز کارتخوان‌های فروشگاهی با سهم ۷۴.۸۵ درصدی در جایگاه نخست قرار دارند. ابزارهای اینترنتی ۲۳.۹۶ درصد از ارزش تراکنش‌ها را به خود اختصاص داده‌اند و سهم ابزارهای موبایلی و USSD به ترتیب ۱.۱۱ و ۰.۰۸ درصد بوده است.
این ترکیب نشان می‌دهد اگرچه ابزارهای اینترنتی و موبایلی در کنار کارتخوان‌ها بخشی از زیرساخت پرداخت کشور را تشکیل می‌دهند، همچنان بخش عمده تعداد و ارزش مبادلات از مسیر کارتخوان‌های فروشگاهی انجام می‌شود.
از سوی دیگر، متوسط مبلغ هر تراکنش در ابزارهای مختلف نیز تفاوت قابل‌توجهی دارد. بر اساس گزارش شاپرک، متوسط مبلغ هر تراکنش در ابزار اینترنتی ۳۸.۸۷ میلیون ریال بوده است؛ در حالی که این رقم برای کارتخوان فروشگاهی ۸.۱۳ میلیون ریال، ابزار موبایلی ۷.۷۳ میلیون ریال و USSD حدود ۰.۴۹ میلیون ریال ثبت شده است.
این تفاوت بیانگر آن است که سهم تعدادی ابزارهای پذیرش لزوماً با سهم مبلغی آنها یکسان نیست و هر ابزار، متناسب با نوع استفاده و ماهیت خدمات ارائه‌شده، نقش متفاوتی در شبکه پرداخت دارد.
سهم تراکنش‌های موفق به ۹۲.۴۹ درصد رسید
در بخش کیفیت خدمات، گزارش شاپرک از ثبت بیش از ۵ میلیارد و ۱۰۴ میلیون تراکنش در مجموع شبکه حکایت دارد که از این تعداد، بیش از ۴ میلیارد و ۷۲۱ میلیون تراکنش موفق بوده است. بر این اساس، سهم تراکنش‌های موفق از کل تراکنش‌ها در مهرماه به ۹۲.۴۹ درصد رسیده و ۷.۵۱ درصد تراکنش‌ها ناموفق بوده‌اند.
بررسی دلایل بروز تراکنش‌های ناموفق نشان می‌دهد خطاهای کاربری با سهم ۸۸.۳۸ درصدی، بیشترین سهم را در میان خطاها داشته‌اند. این دسته از خطاها به مواردی مانند کمبود موجودی یا فراموشی رمز کارت مربوط می‌شوند و به عملکرد شبکه پرداخت ارتباط مستقیمی ندارند. خطاهای صادرکنندگی ۷.۶۲ درصد، خطاهای پذیرندگی ۳.۷۶ درصد و خطاهای شاپرکی ۰.۲۴ درصد از مجموع تراکنش‌های ناموفق را تشکیل داده‌اند.
با وجود کاهش ۴.۸۶ درصدی مجموع تراکنش‌های ناموفق نسبت به شهریورماه، تعداد خطاهای پذیرندگی در مهرماه افزایش یافته است. تعداد این خطاها از ۱۰ میلیون و ۶۶۷ هزار مورد در شهریور به بیش از ۱۴ میلیون و ۴۱۶ هزار مورد در مهرماه رسیده که نشان‌دهنده رشد ۳۵.۱۴ درصدی است.
در مقابل، خطاهای کاربری ۳.۶۸ درصد، خطاهای صادرکنندگی ۲۴.۰۶ درصد و خطاهای شاپرکی ۵۵.۳۷ درصد نسبت به ماه قبل کاهش داشته‌اند. بنابراین، اگرچه سهم کلی تراکنش‌های ناموفق کمتر شده، افزایش خطاهای پذیرندگی همچنان یکی از شاخص‌هایی است که در ارزیابی کیفیت خدمات شبکه پرداخت باید مورد توجه قرار گیرد.
افزایش تراکنش‌های مغایرتی در مهرماه
یکی دیگر از شاخص‌های قابل‌توجه در گزارش مهرماه، افزایش تعداد تراکنش‌های ناتمام یا مغایرتی است. بر اساس داده‌های شاپرک، تعداد این تراکنش‌ها از ۳۸۹ هزار و ۵۵۴ مورد در شهریور به ۴۷۴ هزار و ۵۱۵ مورد در مهرماه رسیده که رشد ۲۱.۸۱ درصدی را نشان می‌دهد. نسبت تراکنش‌های مغایرتی به کل تراکنش‌های موفق نیز از ۰.۰۰۸ درصد در شهریور به ۰.۰۱۰ درصد در مهرماه افزایش یافته است. هرچند سهم این تراکنش‌ها از کل پرداخت‌های موفق همچنان محدود است، افزایش تعداد آنها اهمیت پایش مستمر مغایرت‌ها و بررسی دلایل بروز تراکنش‌های ناتمام را نشان می‌دهد.
به‌پرداخت ملت و بانک ملت در صدر بازار
در بخش عملکرد شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات پرداخت، گزارش شاپرک نشان می‌دهد در مهرماه نسبت به شهریور، جابه‌جایی در جایگاه شرکت‌ها از نظر سهم تعدادی و مبلغی بازار کل تراکنش‌ها رخ نداده است. در بازار ابزار کارتخوان فروشگاهی، شرکت به‌پرداخت ملت بیشترین سهم تعدادی و مبلغی تراکنش‌ها را به خود اختصاص داده است. این شرکت در ابزارهای اینترنتی و USSD نیز از نظر تعداد تراکنش در جایگاه نخست قرار دارد و در ابزار اینترنتی بیشترین سهم مبلغی را ثبت کرده است.
در ابزار موبایلی، بیشترین سهم تعدادی تراکنش‌ها به شرکت آسان‌پرداخت پرشین و بیشترین سهم مبلغی به پرداخت الکترونیک سداد تعلق دارد. در بخش بانک‌های پذیرنده نیز بانک ملت در مهرماه بیشترین سهم را از نظر تعداد و مبلغ تراکنش‌ها در کل شبکه پرداخت به خود اختصاص داده است. این بانک در سه ابزار کارتخوان فروشگاهی، اینترنتی و USSD نیز از نظر سهم تعدادی و مبلغی در جایگاه نخست قرار دارد. در ابزار موبایلی، بیشترین سهم تعدادی متعلق به بانک شهر و بیشترین سهم مبلغی متعلق به بانک ملی ایران است.
در مجموع، گزارش مهرماه شاپرک تصویری چندوجهی از وضعیت شبکه پرداخت کشور ارائه می‌دهد؛ از یک سو، ارزش اسمی تراکنش‌ها در مقایسه با سال گذشته رشد قابل‌توجهی داشته و کارتخوان‌های فروشگاهی همچنان سهم غالب را در شبکه حفظ کرده‌اند؛ از سوی دیگر، فاصله رشد اسمی و واقعی ارزش پرداخت‌ها، کاهش ماهانه ارزش حقیقی و افزایش برخی خطاهای پذیرندگی و تراکنش‌های مغایرتی نشان می‌دهد ارزیابی عملکرد شبکه پرداخت نباید صرفاً بر مبنای افزایش ارزش ریالی تراکنش‌ها انجام شود.(ایبنا)
