توقف معاملات بازار پشت دیوار اختلال بانکی

تراکنش‌های مالی در بانک‌های ملی، صادرات، تجارت و توسعه صادرات از دو هفته قبل همچنان قابل انجام نیست و برخی خدمات الکترونیکی در بانک‌های ملت، و پاسارگاد هم از پریروز دچار اختلالات مقطعی شده که گردش مالی در نظام تجارت داخلی را با مشکلات گسترده ای روبرو کرده است.

تقریباً عموم بازاریان، اصناف و صنعتگران که پایه گردش مالی آنها در حساب‌های تجاری بانک‌های ملی، صادرات، تجارت و توسعه صادرات قرار دارد، ظرف ۱۴ روز گذشته قادر به پرداخت اقساط تسهیلات مختلف خود نشده‌اند و یا امکان تعیین تکلیف چک‌های دریافتی و پرداختی را نداشته اند.

محدودیت در واریز وجه برای تامین موجودی چک، اختلال در خدمات کارت‌به‌کارت، واریز و برداشت وجه و نگرانی از پیامدهای این مشکلات باعث سردرگمی فعالان اقتصادی شده که بانک مرکزی و مجموعه دستگاه‌های دولتی هنوز برای رفع این مشکل اقدام قاطعی نکرده اند.

این نخستین بار نیست که سیستم بانکی کشور مورد چنین حملات سایبری قرار می‌گیرد و همین تکرار اختلال باعث شده تا مردم نسبت به امنیت دارایی‌های خود در بانک‌ها دچار تردید شوند. هرچند که بانک مرکزی اطمینان داده دارایی عموم مردم در بانک‌های مورد اختلال بطور کامل صیانت می‌شود.

کارشناسان بانکی برآورد می‌کنند که بیش از ۷۰ درصد گردش تجارت داخلی ایران از طریق این ۴ بانک دولتی صورت می‌گیرد و اختلال اخیر تاکنون بالغ بر ۱۵ هزار میلیارد تومان به روند گردش مالی اقتصاد داخلی زیان زده است.

اقدامات فنی

در چنیــــن وضعـیـــت نگران‌کننده‌ای، مردم و فعالان اقتصادی منتظرند که از اقدامات جبرانی و فنی دستگاه‌های مسئول برای رفع این اختلال گسترده باخبر شوند، ولی روند اطللاع‌رسانی رسمی در این حوزه بسیار محدود و قطره چکانی است. روابط عمومی ۴ بانک یادشده تقریباً به هیچ سئوال رسانه‌ای درباره اختلالات اخیر پاسخگو نیست و فقط یکبار از طریق پیامک تلفنی برای برخی مشتریان، اطلاعیه پوزش در ارائه خدمات ارسال شده است.

گزارش خبرنگار اطلاعات می‌افزاید، بانک مرکزی در این چند روز صرفاً به صدور یک اطلاعیه بسنده و اعلام کرده موضوعاتی مانند سررسید و وصول چک‌ها، تاخیر در بازپرداخت اقساط، جریمه‌های دیرکرد تسهیلات، آثار احتمالی بر سوابق و رتبه اعتباری مشتریان و دیگر مشکلات ناشی از وقفه در خدمات بانکی در حال بررسی است.

از سوی دیگر برای سایر خدمات بانکی از جمله صدور اعتبار اسنادی، ضمانت‌نامه، پرداخت مالیات و دیگر تعهدات بانکی نیز تمهیدات حمایتی در نظر گرفته شده است.

شرکت خدمات انفورماتیک هم که مسئولیت ارائه خدمات و پایش سامانه‌های الکترونیکی بانک‌ها را به عهده دارد، صرفاً به انتشار این توضیح اکتفا کرده که روند بازگردانی و پایدارسازی سامانه‌های بانکی ادامه دارد و بخشی از خدمات کارت به کارت به حالت عادی برگشته است.

انتشار شایعات

ایـن نحــوه پاســخگویی دستگاه‌های مسئول به مردم ، زمینه انتشار شایعات مختلفی را در فضای مجازی ایجاد کرده که روند بررسی و رفع مشکل فعلی را به انحراف می‌برد.

یکی از این شایعات که اخیراً بسیار در شبکه‌های مجازی دست به دست می‌شود، بروز این اختلال گسترده در بانک‌ها را به راه اندازی مجدد ارتباطات اینترنتی ربط می‌دهد.

ستار هاشمی وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات دیروز درباره واکنش به این شایعات به ایرنا گفت: عمده خدمات حوزه بانکی کشور (iran Acsses) است و با دسترسی در داخل ایران انجام می‌شود، یعنی اصلا در خارج از کشور در دسترس نیستند که با بازشدن یا نشدن اینترنت بین‌الملل برای آنها اتفاقی بیفتد.

به گفته وی طبق تقسیم کاری که در کشور اتفاق افتاده، دستگاه‌های مختلف به ۴دسته تقسیم حیاتی، زیرساختی، غیرزیرساختی و بخش خصوصی تقسیم شده‌اند. هر کدام از این دستگاه‌ها برای پایش و محافظت در مقابل حملات سایبری، نهاد هماهنگ‌کننده‌ای دارند که گزارش‌ اختلالات را تهیه و ارزیابی دوره‌ای انجام می‌دهند؛ خود دستگاه‌ها هم بطور مجزا گزارش‌ اختلالات مربوطه را به مرکز ملی فضای مجازی ارائه می‌دهد .

وزیر ارتباطات ادامه داد: از آنجایی که بانک‌های ما دستگاه‌های زیرساختی محسوب می‌شوند، نهاد هماهنگ‌کننده امنیت سایبری آنها «افتا» (وابسته به نهاد ریاست جمهوری) است که گزارش ارزیابی افتا به مرکز ملی فضای مجازی ارائه شده است و این مرکز حسب صلاح‌دید گزارش‌ها را اطلاع‌رسانی خواهد کرد.

هاشمی تأکید کرد: گزارش علت اختلالات اخیر سیستم بانکی باید از سوی نهاد مسئول منتشر و اطلاع‌رسانی شود، ولی این موضوع ربطی به بازشدن ارتباطات اینترنتی ندارد.

بر اساس شایعه دیگری، اختلال در سیستم بانکی ارتباطی به حمله سایبری نداشته و برای محدودیت در نقل‌وانتقال دارایی بانک‌ها و کنترل بازار ارز و طلا صورت گرفته است.

اما شورای هماهنگی بانک‌ها در واکنش به این شایعه برخلاف نظر وزیر ارتباطات اعلام کرد: این اختلال قطعاً در اثر حمله سایبری به زیرساخت‌ ارتباطی بانک‌ها ایجاد شده و تلاش‌های کارشناسان فنی برای رفع آن در جریان است.

گلایه مردم

اغلب بازاریان و اصناف در روزهای گذشته از عدم انتقال وجه به حساب مشتریان و واحدهای تأمین کننده خود گلایه کرده اند.

حمید رمضانی یکی از کسبه بازار آهنگران دیروز به خبرنگار اطلاعات گفت: طی این چند روز هر وجهی که به حساب شرکت‌های تأمین‌کننده خود واریز کرده‌ام، از حساب بانکی من خارج شده ولی به حساب طرف مقابل واریز نشده است.

شاهرخ تهرانی هم به عنوان مدیرعامل یکی از صنایع تولیدکننده لوازم خانگی به خبرنگار اطلاعات گفت: به دلیل اختلال سیستم بانکی قادر به ارسال وجه برای صنایع فولادی و فروشندگان مواد پتروشیمی نیستم و همین موضوع باعث عدم ارسال مواد اولیه و توقف خط تولید ما شده است.

حسین سلاح‌ورزی نایب رئیس سابق اتاق بازرگانی ایران در همین رابطه گفت: اختلال اخیر سیستم بانکی، فشار زیادی به بازاریان و صنعتگران وارد کرده و همگان از اینکه نمی‌توانند وجوه لازم به مشتریان و نهادهای مالیاتی و بیمه‌ای را تسویه کنند، نگران هستند.

وی ادامه داد: البته نگرانی اصلی در حوزه اعتماد ملی به سیستم بانکی است. اگر مردم به این نتیجه برسند که سرمایه‌گذاری آنها در بانک‌ها از اطمینان لازم برخوردار نیست، دارایی خود را به بازارهای دیگر منتقل می‌کنند که این امر می‌تواند موجب تشدید مشکلات اقتصادی کشور بشود.

مردم عادی و خریداران فروشگاه‌های سطح شهر نیز از اینکه نمی‌توانند با کارت بانک‌های مذکور، به حساب فروشندگان پول واریز کنند و مایحتاج روزمره خود را بخرند، گلایه دارند.

دیدگاه کارشناسان

کارشناسان حوزه انفورماتیک معتقدند که حملات سایبری، صرفاً مشکل ایران نیست و اکنون در بسیاری از نقاط دنیا و حتی کشورهای پیشرفته روزانه دهها مورد از این حملات اتفاق می افتد، با این تفاوت که سایر کشورها برای مصون ماندن از این حملات سیستم های پدافندی پیچیده و گسترده‌ای طراحی کرده‌اند و دائماً در حال به روز رسانی آنها هستند. اما در کشور ما هنوز مقابله با این قبیل حملات چندان جدی تلقی نشده است.

علیرضا شایسته یکی از اعضای اتحادیه خدمات انفورماتیک دیروز به خبرنگار اطلاعات گفت: اختلال بانکی معمولا یک علت واحد ندارد و حاصل ترکیب چند عامل است. یکی از مهم‌ترین علت‌ها، فشار بالا بر زیرساخت‌های فناوری اطلاعات بانک‌هاست. با گسترش خدمات دیجیتال، حجم تراکنش‌ها به‌طور مداوم بیشتر شده، اما در برخی موارد توسعه زیرساخت‌ها با همین سرعت پیش نرفته است. نتیجه این ناهماهنگی، کندی، اختلال یا از دسترس خارج شدن خدمات در زمان‌های اوج مصرف است.

به گفته وی فرسودگی یا ناهماهنگی سامانه‌های قدیمی هم در ایجاد این اختلالات تأثیر دارد. بسیاری از بانک‌ها هنوز بخشی از خدمات خود را بر بسترهایی ارائه می‌کنند که در سال‌های گذشته طراحی شده‌اند و با نیازهای امروز، از نظر مقیاس‌پذیری و تاب‌آوری، کاملا هماهنگ نیستند. وقتی این سامانه‌ها تحت فشار زیاد قرار می‌گیرند، آسیب‌پذیری آنها بیشتر نمایان می‌شود.

عزت‌اله صادقی یکی دیگر از کارشناسان حوزه انفورماتیک به خبرنگار اطلاعات گفت: اختلال در اینترنت، مشکلات مخابراتی، قطعی برق، ضعف مراکز پشتیبان، حملات سایبری، به‌روزرسانی‌های ناموفق، خطاهای نرم‌افزاری و حتی خطاهای انسانی هم می‌توانند در ایجاد اختلال نقش داشته باشند. در واقع، اختلال بانکی معمولا محصول یک زنجیره است، نه یک نقطه منفرد.

به گفته وی برای مصون ماندن از چنین حملاتی باید روی تجهیز و به روزرسانی سیستم‌های پدافندی بسیار سرمایه گذاری کنیم و به مردم در مورد بانکداری الکترونیکی و نحوه محافظت از اموال خودشان آموزش دهیم.(اطلاعات)