دورههای سواد هوش مصنوعی برای دانشجویان
نقشی که زمینهساز شکلگیری دانشکده هوش مصنوعی و فناوریهای اجتماعی و پیشرفته در واحد تهران مرکزی، بر اساس ایده شهید دکتر محمدمهدی طهرانچی مبنی بر ضرورت تأسیس دانشکدههای موضوعی شده است. این دانشکده میانرشتهای با همکاری چهار حوزه مهندسی کامپیوتر، برق، پزشکی و هستهای فعالیت میکند و اکنون بیش از پنج هزار دانشجو و ۶۰ عضو هیئتعلمی دارد. همچنین توانسته است گامهای مؤثری در راستای آموزش مبتنی بر پروژه، یادگیری تعاملی و توانمندسازی اعضای هیئتعلمی بردارد. در همین راستا «فرهیختگان» با پروانه اصغری، رئیس دانشکده هوش مصنوعی و فناوریهای اجتماعی و پیشرفته دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی درباره جزئیات اقدامات و برنامههای آینده این دانشکده به گفتوگو پرداخته که در ادامه متن آن را از نظر میگذرانید.
رئیس دانشکده هوش مصنوعی و فناوریهای اجتماعی و پیشرفته دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، با بیان این مطلب که هوش مصنوعی یکی از فناوریهای کلیدی در حل مسائل پیچیده علمی و مهندسی است گفت: «ایده اصلی شکلگیری این دانشکده از سوی استاد شهیدمان، دکتر طهرانچی و از زمانی که ایشان بحث دانشکدههای موضوعی را مطرح کردند و بر ضرورت وجود آن تأکید ورزیدند، شکل گرفت.» او ادامه داد: «البته باتوجهبه اینکه در دانشگاه ما ظرفیتهای علمی ارزشمندی وجود داشت که بهنوعی با مبانی هوش مصنوعی مانند تحلیل داده، مدلسازی و کار با سیستمهای پیچیده سروکار داشتند؛ به همین دلیل این ضرورت احساس شد که یک ساختار میانرشتهای ایجاد شود تا این ظرفیتها را در کنار هم قرار دهیم و بتوانیم در حوزههایی مانند یادگیری ماشین، تحلیل دادههای پیچیده، سیستمهای هوشمند و کاربردهای مهندسی هوش مصنوعی در فعالیتهای مختلف کارهای منسجمتری انجام دهیم.»
اصغری با بیان این مطلب که دانشکده هوش مصنوعی بیش از پنج هزار دانشجو دارد تصریح کرد: «این دانشکده با مشارکت چهار حوزه مهندسی شامل کامپیوتر، برق، پزشکی و هستهای در مقاطع کارشناسی، کارشناسیارشد و دکتری فعالیت میکند و البته همکاری نزدیکی با سایر رشتههایی مانند مهندسی مکانیک و روانشناسی هم دارد که هر کدام از این رشتهها نقش مشخصی در توسعه فعالیتهای ما دارند.» او در ادامه بیان کرد: «ما در دانشکده علاوه بر ۶۰ عضو هیئتعلمی، از تعداد زیادی از اساتید مدعو دانشگاههای معتبر دولتی که از سطح علمی بالایی برخوردارند نیز دعوت میکنیم؛ دلیل امر این است که بههرحال دانشکده یک دانشکده نوپا و جدید است و نیاز داریم از ظرفیت اساتید دانشگاههای دولتی نیز استفاده شود.»
نقشه راه آموزش سواد هوش مصنوعی
اصغری در ادامه با بیان اینکه تلاش شده از ظرفیتها و امکانات موجود در آزمایشگاههای گروههای مختلف مهندسی استفاده شود، عنوان کرد: «هوش مصنوعی حوزهای است که به زیرساختهای محاسباتی و نرمافزاری مناسب نیاز دارد؛ چراکه بخشی از فعالیتها مبتنی بر محیطهای پردازشی، نرمافزارهای تخصصی تحلیل و پلتفرمهای آموزشی متمرکز است. در همین راستا، ایجاد این زیرساختها در دستور کار قرار دارد، اما در حال حاضر از امکانات موجود در آزمایشگاههای گروههای تخصصی استفاده میشود.»
او با بیان این که حرکت به سمت آموزشهای مبتنی بر فناوریها و روشهای نوین یادگیری یکی از مهمترین اقدامات این دانشکده است افزود: «در این چهارچوب تلاش شده از ابزارهای دیجیتال آموزشی، محیطهای یادگیری تعاملی و پلتفرمهای آموزشی استفاده کنیم تا کیفیت آموزشمان ارتقا پیدا کند؛ البته یکی دیگر از تأکیدات ما در دانشکده، یادگیری مبتنی بر مسئله و پروژه است تا دانشجویان بتوانند مفاهیم نظری را در قالب مسائل واقعی مهندسی به کار بگیرند و در حوزههایی مانند تحلیل داده، پردازش سیگنال و کاربردهای مهندسی هوش مصنوعی بتوانند کار کنند.»
رئیس دانشکده هوش مصنوعی در ادامه با اشاره به این موضوع که بخش دیگری از فعالیتهای ما روی آموزش سواد هوش مصنوعی متمرکز است که در قالب یک تفاهمنامه با مؤسسه ماهان دنبال میشود تصریح کرد: «در این راستا، یک نقشه راه آموزشی تهیه کرده و سرفصلها و مباحث در چند جلسه مشترک تخصصی میان تیم تخصصی ما و مؤسسه ماهان طراحی و تدوین شده است؛ هدف از این همکاری، اجرای دورههای آموزش هوش مصنوعی برای همه دانشجویان، اعضای هیئتعلمی و کارکنان دانشگاه آزاد در سراسر کشور است تا آنها با مفاهیم پایه و کاربردی این فناوری آشنا شده و برای کار یا استفاده از آن در بحث پژوهش آماده شوند.»
میانرشتهای بودن کلید موفقیت دانشکده هوش مصنوعی
اصغری با اشاره به این موضوع که برنامهریزی برای آمادهسازی و سازماندهی تیمهای روباتیک دانشگاه جهت حضور در مسابقات روباتیک از دیگر اقدامات این دانشکده است، بیان کرد: «در این راستا، با دو مربی متخصص که از فیلترهای ارزیابی بسیار سختی عبور کردهاند، همکاری میکنیم. فعالیت گروه روباتیک ما با مشارکت 45 دانشجو در قالب چهار لیگ تخصصی شامل خودروهای خودران، روباتهای پرنده و روباتهای انساننما آغاز شده است. البته هدف ما این است که تیمها را برای مسابقات روباتیک، از جمله ایران اوپن و انشاءالله مسابقات بینالمللی روباتیک آماده کنیم.»
او در ادامه افزود: «البته دانشکده ما در حوزه دورههای توانمندسازی نیز بسیار فعال بوده و قرار است که در نیمه خردادماه، دورهای برای توانمندسازی اعضای هیئتعلمی با موضوع طراحی سؤال به کمک هوش مصنوعی برگزار کنیم؛ دورهای که به بررسی چگونگی استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در امتحانات دانشجویان و رویکرد اساتید در طراحی سؤالات خود میپردازد تا بتوانند به طور موفق از این فناوری بهره ببرند.»
اصغری در ادامه با بیان این که بحث دروس مهارتی از دیگر اقدامات این دانشکده است، عنوان کرد: «برنامه تولید محتوای برخی دروس مهارتی در حوزههایی مانند آزمایشگاههای هوش مصنوعی، توسعه اپلیکیشنهای موبایل و سایر دروسی که نیاز به تولید محتوا دارند نیز در دست انجام است که پس از تدوین این دورهها، انشاءالله در سامانه کاتب بارگذاری شده و در اختیار دانشجویان قرار خواهد گرفت.»
او با بیان این که پروژههای دانشکده عمدتاً در حوزههایی تعریف میشوند که بتوانند پیوندی بین هوش مصنوعی و رشتههای مهندسی ایجاد کنند تصریح کرد: «ازآنجاییکه دانشکده ما اصولاً از رشتههای مهندسی ساخته شده است بنابراین فعلاً در این زمینهها فعالیت میکنیم. برای مثال، در حوزه مهندسی کامپیوتر، پروژههایی در زمینه یادگیری ماشین، تحلیل داده و سیستمهای هوشمند در قالب پایاننامههای ارشد و دکتری تعریف شدهاند یا اخیراً هم پروژهای در زمینه کشاورزی و استفاده از این فناوری در آبیاری زمینها انجام شده است.»
اصغری در ادامه افزود: «در بحث مهندسی برق هم تمرکز ما بر پردازش سیگنال، تحلیل دادههای سنسوری و سیستمهای کنترلی است. در بحث مهندسی پزشکی، کاربردهای هوش مصنوعی در تحلیل تصاویر پزشکی و سیگنالهای زیستی مورد بررسی قرار گرفته است و در بحث مهندسی هستهای هم بیشتر پروژههایی که تعریف میشود از روشهای دادهمحور برای تحلیل دادههای پیچیده و مدلسازی سیستمها استفاده میکنند.»
او در پاسخ به سؤال «فرهیختگان» مبنی بر برنامههای این دانشکده برای همکاری با سایر رشتهها افزود: «یکی از ویژگیهای مهم دانشکده ما، ماهیت میانرشتهای آن است. در دانشکده خودمان، رشتههای مهندسی برق، کامپیوتر، پزشکی و هستهای در کنار هم قرار گرفتهاند و هر کدام از دیدگاه تخصصی خود به توسعه کاربردهای هوش مصنوعی کمک میکنند. برای مثال، الگوریتمهای یادگیری ماشین که در مهندسی کامپیوتر توسعه داده میشود، میتواند در تحلیل سیگنالهای پزشکی در مهندسی پزشکی یا در تحلیل دادههای سنسوری در مهندسی برق مورداستفاده قرار گیرد. همچنین کاربردهایی که در مهندسی هستهای داریم، با همکاری دانشکدههایی مانند علومانسانی و رشتههایی مثل علوم اجتماعی و روانشناسی، باعث میشود تعامل علمی شکل بگیرد و پژوهشها عمق و کاربرد بیشتری پیدا کنند.»
برگزاری دورههای آموزشی سواد عمومی هوش مصنوعی بهصورت پایلوت
اصغری در پاسخ به سؤالی مبنی بر همکاریهای بروندانشگاهی این دانشکده ادامه داد: «باتوجهبه اینکه هنوز زیرساختهای کامل را در اختیار نداریم و تحریمهای خارجی باعث کمبودهایی در این زمینه شده است، بر گسترش تعامل با صنعت و تعریف پروژههای مشترک در حوزههای کاربردی متمرکز شدیم؛ اما ازآنجاییکه امروزه صنایع، انرژی و سیستمهای صنعتی، حوزه سلامت و تجهیزات پزشکی، حجم زیادی داده تولید میکنند، فعلاً کارها در حد تفاهمنامههایی با پتروشیمی یا صنایع پزشکی پیش رفته است، ولی انتظار میرود در آینده همکاریهای علمی و پژوهشی با صنایع مختلف را در حوزههایی مانند تحلیل دادههای صنعتی، پایش هوشمند سیستمها و کاربردهای مهندسی هوش مصنوعی گسترش دهیم.»
اصغری درباره نقش این دانشکده در اشتغال دانشجویان و ورود آنها به فضای کار تصریح کرد: «یکی از فعالیتهای اصلی ما این است که ابتدا افراد بتوانند آموزش درستی از هوش مصنوعی داشته و سواد هوش مصنوعی را کسب کنند. همانطور که پیشتر اشاره کردم، در حال پیگیری یک تفاهمنامه با یک مؤسسه خصوصی هستیم که با همکاری استان تهران و با مشارکت اعضای هیئتعلمی بهعنوان تولیدکننده محتوا، یک طرح درسی و نقشه راه مشخص را تدوین کنیم. امیدواریم این طرح را اواخر بهار بهصورت عملیاتی آغاز کنیم تا دورههای آموزشی سواد عمومی هوش مصنوعی را در قالب یک اپلیکیشن یا پلتفرم در اختیار تمام دانشجویان دانشگاه آزاد در هر رشتهای قرار دهیم.»
او در ادامه درباره اهداف انعقاد این تفاهمنامه گفت: «هدف این است که دانشجویان بتوانند در سطوح مختلف و طی مراحل مشخص، آموزشهای لازم را ببینند تا هم در پژوهشهای خود از هوش مصنوعی استفاده کنند و هم برای ورود به بازار کار آماده شوند؛ چراکه یکی از اهداف کلیدی ما، برآوردهکردن نیازهای بازار کار از طریق آموزشهای تخصصی این حوزه است. البته این طرح در حال حاضر بهصورت پایلوت برای دانشگاه آزاد در نظر گرفته شده و تلاش میکنیم در مدت دو ماه آن را اجرا کنیم تا سپس بهسرعت به کل کشور گسترش یابد و ازآنجاکه دولت این موضوع را بهعنوان یک ضرورت ملی برای انتقال سواد هوش مصنوعی به تمام افراد کشور تعیین کرده است، انتخاب دانشگاه آزاد بهعنوان پایلوت میتواند تجربهای موفق باشد که الگویی برای سراسر کشور فراهم کند.»
اصغری با تأکید بر این که چشمانداز دانشکده هوش مصنوعی برای آینده، حرکت به سمت تبدیلشدن به یک مرکز فعال در حوزه آموزش و پژوهش میانرشتهای با استفاده از هوش مصنوعی است، گفت: «مهمترین کاری که در این راستا میتوانیم انجام دهیم، توسعه زیرساختهای آموزشی و پژوهشی است. البته ما تقویت مهارتهای تخصصی، گسترش فعالیتهای پژوهشی و ایجاد ارتباط مؤثرتر با صنعت را نیز در دستور کار قرار میدهیم و تلاش خواهیم کرد تا از ظرفیت رشتههای مختلف مهندسی و حتی غیرمهندسی و علومانسانی برای تولید کاربردهای نوین هوش مصنوعی در حوزههای سلامت، سیستمهای صنعتی، تحلیل داده، رایانش اجتماعی و فناوریهای پیشرفته استفاده کنیم.»
اصغری در پایان خاطرنشان کرد: «البته باید صادقانه بگویم که یک نگرانی در مورد محدودیتهای زیرساختی وجود دارد، اما هدف نهایی دانشکده هوش مصنوعی تربیت نیروی انسانی متخصص، توسعه آموزشهای نوین، استفاده از فناوریهای هوشمند و تقویت همکاریهای میانرشتهای است. مسیر پیش روی این دانشکده کاملاً علمی و آیندهمحور است و امیدوارم با توسعه زیرساختها که دغدغه اصلی ماست، بتوانیم فعالیتهای آموزشی و پژوهشی را گسترش دهیم، مهارتهای دانشجویان و سایر هموطنان را تقویت کرده و نقش مؤثری در پیشرفت فناوری کشور ایفا کنیم.»
