«بایتدنس» در حال بلعیدن اینترنت چین
غول چینی ByteDance که در ابتدا کار خود را بهعنوان یک تجمیعکننده اخبار (News Aggregator) آغاز کرد، این روزها بیشتر بهعنوان شرکت سازنده TikTok شناخته میشود. این شرکت آنقدر اپلیکیشنهای موبایلی متعددی را روانه بازار میکند که حتی کارمندانش نیز در پیگیری آنها با مشکل مواجه میشوند. سبد محصولات این شرکت اکنون گسترهای از نرمافزارهای ویرایش ویدئو و پلتفرمهای همکاری سازمانی تا چتباتها را در بر میگیرد.
توافقی که در ماه ژانویه برای فروش ۸۰ درصد از بخش آمریکایی تیکتاک به Oracle و سایر سرمایهگذاران همسو با رئیسجمهور دونالد ترامپ نهایی شد، به یک ماجرای پرتنش و حواسپرتکن برای ByteDance پایان داد. ByteDance در این توافق موفق شد توافقات خوبی را به نفع خود تضمین کند گزارشها حاکی از آن است که این شرکت الگوریتم خود را در ازای دریافت ۲۰ درصد از درآمد کسبوکار جدید اجاره میدهد و همچنان به فعالیت واحد تجارت الکترونیک همراه آن، یعنی TikTok Shop در آمریکا ادامه خواهد داد.
از آن زمان، سرمایهگذاران نسبت به چشمانداز آینده این شرکت بسیار خوشبینتر شدهاند. در ماه نوامبر، ارزش این شرکتِ بورسینشده در یک معامله ثانویه معادل ۴۸۰ میلیارد دلار برآورد شد؛ در ماه فوریه ۲۰۲۶ این رقم به ۵۵۰ میلیارد دلار رسید. در میان شرکتهای خصوصی، تنها OpenAI و SpaceX ارزش بیشتری دارند. پایگاه کاربری عظیم ByteDance، آن را به دومین شرکت بزرگ رسانههای اجتماعی در جهان پس از Meta تبدیل کرده است. این شرکت همچنین بهسرعت در حال تبدیلشدن به یک قدرت بیبدیل در تجارت الکترونیک و یکی از برترین شرکتهای هوش مصنوعی در چین است. صعود مستمر این شرکت، رقبای داخلی و خارجی را به طور نگران کرده است.
آیا چیزی میتواند مانع این صعود شود؟
کار را با کسبوکار ByteDance در چین آغاز کنیم که گمان میرود حدود سهچهارم از درآمد تخمینی ۱۵۵ میلیارددلاری آن در سال ۲۰۲۴ را به خود اختصاص داده باشد. مدل کسبوکار «از محتوا تا سبد خرید» (Content-to-cart) آن که سرگرمی و خرید را در هم میآمیزد، این شرکت را به سومین شرکت بزرگ تجارت الکترونیک در این کشور تبدیل کرده است؛ بهطوری که سال گذشته ۴ تریلیون یوان (معادل ۵۸۰ میلیارد دلار) کالا از طریق پلتفرمهای آن به فروش رسیده است. اپ Douyin نیز به یک بازار پررونق تکامل یافته است. پستهای مربوط به محصولات در میان ویدئوهای گربهها گنجانده شدهاند و اینفلوئنسرهای محبوب در طول رویدادهای خرید زنده (Live Shopping) به فروش کالاها میپردازند. اپلیکیشن مینیسریالهای ByteDance به نام Hongguo نیز به همین شکل کاربران را ترغیب میکند تا اقلامی را که در قسمتهای دو دقیقهای این سریالها نمایش داده میشوند، خریداری کنند.
رقابت با Meituan و دیگر رقبا
ByteDance به حوزههای کسبوکار دیگری نیز ورود کرده است. سرویس تحویل غذای آن بهسرعت درحالرشد است و در حال تصاحب سهم بازار Meituan و دیگر بازیگرانِ تثبیتشده این حوزه است. اپلیکیشنی که ماه فوریه ۲۰۲۶ با نام Dou Sheng Sheng برای ارائه کوپنهای مصرف حضوری راهاندازی شد، بهسرعت به صدر جدولهای محلی صعود کرد. گستردگی اپلیکیشنهای ByteDance و حجم انبوه دادههایی که از کاربران جمعآوری میکند، طبق گزارشها اکنون آن را به بزرگترین بازیگر تبلیغات دیجیتال در این کشور تبدیل کرده است و Alibaba، غول تجارت الکترونیک که از اواسط دهه ۲۰۱۰ این جایگاه را در اختیار داشت را به حاشیه رانده است.
مسیر تبدیل چتبات به سوپراپلیکیشن هوشمند
هوش مصنوعی نیز به سوخت موتور صعودی ByteDance تبدیل شده است. چتبات آن با نام Doubao محبوبترین چتبات در چین است که تا ماه فوریه ۲۰۲۶ دارای ۳۱۵ میلیون کاربر ماهانه بوده است. ارائه دسترسی به مدلهای پایهای که قدرت این چتبات را تأمین میکنند، به ByteDance کمک کرده است تا سازمانهای بیشتری را به سمت پلتفرم ابری خود جذب کند؛ پلتفرمی که خود آن نیز با سرعت در حال توسعه است.
جاهطلبیهای ByteDance در حوزه هوش مصنوعی بسیار بلندپروازانه است. این شرکت امیدوار است Doubao را به یک سوپراپلیکیشن هوشمند تبدیل کند که قادر باشد تمامی انواع تراکنشهای دیجیتال را تنها با یک دستور ساده از سوی کاربر انجام دهد؛ هدفی که توسط رقبایی مانند Alibaba نیز دنبال میشود. در ماه دسامبر ۲۰۲۵، ByteDance با ZTE که سازنده دستگاههای هوشمند است وارد همکاری شد تا یک گوشی هوشمند را روانه بازار کند که از پیش به یک دستیار هوش مصنوعی مجهز شده است؛ دستیاری که قادر است محتوای روی صفحهنمایش را بخواند و وظایف مختلفی از جمله انجام خرید را از طرف کاربر انجام دهد.
چالشهای پرداخت و لجستیک
این گجت آزمایشی که تنها ۳۰,۰۰۰ واحد از آن تولید شده بود، در عرض چند روز به فروش رفت. اما بهسرعت با موانعی روبرو شد و هنگامی که دستیار هوش مصنوعی تلاش کرد از اپلیکیشنهای توسعهیافته توسط رقبا استفاده کند، مسدود شد. مدیریت پرداختها نیز مشکلساز از آب درآمد. ByteDance سیستم پرداخت اختصاصی خود را دارد، اما این سیستم به طور گسترده مورد پذیرش قرار نگرفته است و اپلیکیشنهای آن به سیستمهای Alibaba و Tencent (شرکت سازنده WeChat) متکی هستند.
این موضوع به یکی از عوامل بازدارنده در مسیر توسعه ByteDance اشاره دارد. «پو ژائو» (Poe Zhao)، تحلیلگر فناوری و نویسنده خبرنامه Hello China Tech، خاطرنشان میکند که رقبای تثبیتشده این شرکت سالها زمان صرف ایجاد زیرساختهایی مانند سیستمهای پرداخت و شبکههای لجستیکی کردهاند و ByteDance تاکنون از انجام چنین سرمایهگذاریهایی مضایقه کرده است.
روابط سخت با دولت چین
مشکل حتی بزرگتر، روابط تیره ByteDance با دولت چین است. «ژانگ ییمینگ» (Zhang Yiming)بنیانگذار ByteDance، در سال ۲۰۲۱ در بحبوحه کارزار مقامات دولتی برای مهار غولهای فناوری، از سمت مدیرعاملی و سپس ریاست هیئتمدیره استعفا داد. اما منابع آگاه میگویند که دولت هنوز از میزان نفوذ این شرکت احساس راحتی نمیکند. دیدار پرسروصدای سال گذشته میان رئیسجمهور شی جینپینگ و گروهی از کارآفرینان چینی را در نظر بگیرید که به طور گسترده بهعنوان نشانهای از آبشدن یخ روابط با صنعت فناوری تلقی میشد. «جک ما» (Jack Ma)، بنیانگذار Alibaba که او هم نیز گرفتار این سرکوبها شده بود در این نشست حضور داشت؛ اما ژانگ حضور نداشت. دولت چین با شرکتهای قدرتمند تجارت الکترونیک کنار آمده است، اما نمیخواهد یک شرکت رسانه اجتماعی بیش از حد قدرتمند شود. دولت چین با حساسیت بالایی از کنترل خود بر افکار عمومی محافظت میکنند.
روابط سرد با دولت همچنین ممکن است توسعه مستمر ByteDance در خارج از چین را پیچیده کند. این شرکت در میان غولهای اینترنتی چین به دلیل موفقیتی که در خارج از کشور هم در کشورهای فقیر و هم در کشورهای ثروتمند به دست آورده، یک استثنا محسوب میشود. ByteDance که ادعا میکند هیچ دفتر مرکزی مستقلی ندارد، این موفقیت را تا حدودی با ایجاد عملیات و ساختارهای گسترده در خارج از کشور به دست آورده است.
بااینحال، دولت چین از تعداد شرکتهای داخلی که تمام یا بخشی از فعالیتهای خود را به مکانهایی مانند سنگاپور (که پایگاه اصلی تیکتاک در آنجا قرار دارد) منتقل میکنند، ناخشنود است. دولت دو تن از بنیانگذاران Manus، یک شرکت هوش مصنوعی که سال گذشته از چین به این دولتشهر نقلمکان کرد را از خروج از سرزمین اصلی منع کرده است، درحالیکه در حال بررسی دقیق پیشنهاد Meta برای خرید آن است. دولت چین نمیخواهد فناوری چین آزادانه به خارج از کشور سرازیر شود و ترجیح میدهد مشاغل و سودها در داخل کشور باقی بمانند.
این امر میتواند برنامههای برای عرضه اولیه عمومی را با مشکل مواجه کند. تنها مکانی که میتواند هم دولت چین و هم سرمایهگذاران خارجی ByteDance که شامل تعدادی از شرکتهای سرمایهگذاری خطرپذیر آمریکایی میشوند را راضی کند، هنگکنگ است. اما نهادهای نظارتی چین این موضوع را الزامی کردهاند که شرکتهای داخلی که سهام خود را در این شهر عرضه میکنند، باید در همانجا یا در سرزمین اصلی به ثبت رسیده باشند. این یک چالش جدی برای ByteDance خواهد بود چرا که ساختار هلدینگ پیچیده آن در جزایر Cayman ثبت شده است تا سرمایهگذاران را از سراسر جهان جذب کند.
مشکلات حقوقی و بازار جهانی
به گفته یکی از کارمندان سابق، حساسیت بر سر اشتراکگذاری فناوری نیز در حال ایجاد تنش در همکاریهای میان بخشهای داخلی و خارجی ByteDance است. قوانینِ در حال واگرایی و متفاوت برای هوش مصنوعی، مسائل را بیشازپیش پیچیده خواهد کرد. مدل هوش مصنوعی مولد ویدئو Seedance 2.0 که ByteDance در ماه فوریه ۲۰۲۶ در چین عرضه کرد، در داخل کشور بسیار محبوب شده است. بااینحال، پیش از آنکه این اپلیکیشن بتواند در خارج از کشور عرضه شود، شرکت شکایتهایی مبنی بر نقض ادعایی کپیرایت از سوی کسبوکارهای رسانهای خارجی از جمله دیزنی و پارامونت دریافت کرد. طبق گزارشها، عرضه جهانی اپلیکیشن Seedance به حالت تعلیق درآمده است. تاکنون، ByteDance موفق شده است با یک پای خود در اینترنت چین و پای دیگر در اینترنت غرب تعادل ایجاد کند. بااینحال، حفظ این شرایط بهمرورزمان تنها دشوارتر خواهد شد. (هوشیو)
