خرداد ۱۴۰۴؛ آغاز جنگ اول و نخستین قطعی اینترنت
در این ماه و البته تا قبل از وقوع جنگ شاهد تقابلهایی میان وزارت ارتباطات با بانک مرکزی بر سر رمزارزها، تقابل وزارت ارتباطات با وزارت بهداشت بر سر توزیع اینترنتی دارو، و تداوم جنگ از عرصه نظامی به فضای مجازی و حملات به بانکهای سپه، پاسارگاد و نوبیتکس نیز بودیم.
۴ خرداد: تقابل بانک مرکزی و وزارت ارتباطات
دهم اردیبهشت ماه بود که بانک مرکزی به پشتوانه نامه مسعود پزشکیان، در ۱۵ بهمن ۱۴۰۳ به فرزین رئیس سابق کل بانک مرکزی نوشته بود و بانک مرکزی را به عنوان «متولی انحصاری ساماندهی بازار رمزپول» معرفی کرد، این نهاد متولی نظام مالی کشور، ضربالاجلی برای صرافیها و فعالان حوزه رمزارز تعیین کرد.
اما همانطور که ذکر شد این ماجرا با تقابل و بگومگوهایی میان بانک مرکزی و وزارت ارتباطات مواجه شد.
روز چهارم خردادماه اختلافی تازه میان دو نهاد کشور بالا گرفت. بانک مرکزی در جوابیهای خطاب به وزارت ارتباطات، پاسخ اظهارات احسان چیتساز، معاون وزیر در حوزه فاوا، را داد و تأکید کرد که بر اساس مصوبه رئیسجمهور و قانون بانک مرکزی، تنها مرجع قانونی مجوزدهی، تنظیمگری و نظارت بر بازار رمزارزها، بانک مرکزی است.
در این جوابیه بانک مرکزی هشدار داد: «اعطای نقش تنظیمگری مستقل به نهادهایی چون وزارت ارتباطات در حوزهای حساس مانند رمزارزها، پیشنهادی بسیار خطرناک و غیرمسئولانه است.» همچنین تأکید شد که «نگاه فناوریمحور به رمزارزها، اشتباهی راهبردی است.»
بانک مرکزی یادآور شد که رئیسجمهور در ۱۵ بهمن ۱۴۰۳ طی نامهای، این نهاد را متولی انحصاری ساماندهی بازار رمزپول معرفی کرده است.
یک روز بعد، مصطفی قمریوفا، مدیرکل روابط عمومی بانک مرکزی، در توییتی کوتاه اما قاطع خطاب به وزارت ارتباطات نوشت: «صرفاً جهت اطلاع و اقدام طبق دستور.»
اما معاون وزیر ارتباطات هم بیپاسخ نماند. چیتساز نیز در رشتهتوییتی پاسخ داد: «تمرکز رگولاتوری رمزارزها در بانک مرکزی نهتنها غیرکارآمد، بلکه از نظر حقوقی و اقتصادی یک چالش راهبردی است.» او با اشاره به تجربه هند که دیوان عالی آن تصمیم بانک مرکزی را لغو کرد، خواستار نقش وزارت ارتباطات در تدوین مقررات این حوزه شد.
نبردی که تازه آغاز شده بود و در ماههای بعد نیز تداوم یافت که به آن پرداخته میشود.
۷ خرداد: تقابل وزارتخانهها بهداشت و ارتباطات
اما در حالیکه هنوز فضای رسانهای روی تقابل وزارت ارتباطات و بانک مرکزی بر سر رمزارزها متمرکز بود، تقابلی دیگر میان وزارت ارتباطات با وزارت بهداشت و این بار بر سر مساله قدیمی توزیع اینترنتی دارو بالا گرفت و رسانهای شد. هفتم خردادماه نامهای از سازمان نظام پزشکی به رئیسجمهور، پرونده فروش اینترنتی دارو را داغ کرد. محمد رئیسزاده، رئیسکل این سازمان، نسبت به «تبعات و آسیبهای جدی» عرضه برخط دارو بدون نظارت تخصصی هشدار داد و خواستار رعایت تولیت وزارت بهداشت در این عرصه شد.
۴ روز بعد پای رییس جمهوری هم به موضوع باز شد و مسعود پزشکیان به وزیر ارتباطات دستور داد: طرح فروش اینترنتی دارو بدون هماهنگی با وزیر بهداشت اجرا نشود.
در نامه دفتر رئیسجمهور تأکید شد که «بدون در نظر گرفتن چارچوبهای وزارت بهداشت، هیچگونه مجوز اقدامی صادر نشود.»
در حالیکه به نظر میرسید این ماجرا جمع شده باشد ۲۰ خردادماه اما وزارت ارتباطات عقبنشینی نکرد. این وزارتخانه در نامهای رسمی به سازمان غذا و دارو هشدار داد که بر اساس تبصره ماده ۱۰۷ قانون برنامه هفتم توسعه، راهاندازی هر سامانه جدید با گستره ملی و فرابخشی، فقط با مجوز وزارت ارتباطات امکانپذیر است.
وزارت ارتباطات تأکید کرد که ضوابط فروش اینترنتی دارو نهایی شده و پلتفرمها تنها در صورت اتصال به سامانه واسط تحت نظارت سازمان غذا و دارو مجاز به فعالیت خواهند بود. در حالی که سازمان غذا و دارو پیشتر به داروخانهها اعلام کرده بود همکاری با پلتفرمهای مجوزدار را ممنوع است.
سه نامه در کمتر از دو هفته، سه روایت متفاوت، کلاف سردرگم توزیع اینترنتی دارو را همچون سالهای قبل بسته نگه داشت.
۲۳ خرداد: آغاز جنگ ۱۲ روزه و قطع اینترنت
جنگ ایران و رژیم صهیونیستی موسوم به جنگ ۱۲ روزه، حملهای بود که از ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ آغاز شد و تا سوم تیرماه سال قبل ادامه یافت. این جنگ با حملات غافلگیرانه و غیرقانونی آغاز شد و رژیم صهیونیستی در نخستین ساعات با حمله به چند مرکز نظامی و هستهای ایران، شماری از فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و دانشمندان هستهای را به شهادت رساند.
در ساعات نخست این جنگ، اینترنت بین الملل بلافاصله محدود و سپس قطع شد. در بعدازظهر روز ۲۳ خرداد، وزارت ارتباطات با تایید قطعی اینترنت اعلام کرد: «با عنایت به شرایط ویژهی کشور و با تدابیر مراجع ذیصلاح، موقتا محدودیتهایی بر اینترنت کشور اعمال شده است. بدیهی است با بازگشت وضعیت به حالت عادی، محدودیتهای مذکور مرتفع خواهد شد.»
وعده بازگشت حالت عادی از سوی وزارت ارتباطات بلافاصله بعد از پایان جنگ در روز ۴ تیر فرا رسید و اینترنت به حالت عادی برگشت. در آن مقطع ستار هاشمی وزیر ارتباطات اعلام کرد: «با عادی شدن شرایط، وضعیت دسترسیهای ارتباطی به شرایط قبل بازگشت.»
بیست روز بعد در ۲۴ تیر، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، علت قطعی اینترنت در جریان جنگ را کنترل پهپهادها از طریق اینترنت اعلام کرد و گفت: «شاهد بودیم تعدادی از پهپادهایی که در جنگ اخیر مردم را مورد اصابت قرار میدادند از طریق اینترنت کنترل میشدند و طبیعتاً نیاز بود که برای حفظ امنیت مردم به اینترنت ملی مهاجرت کنیم و البته شاهد این بودید که بعد از آن برگشتیم.»
بیست و سوم خردادماه اینترنت ایران در حالی برای نخستین بار در سال ۱۴۰۴ به مدت ۱۳ روز قطع میشد که حسب سوابق قبلی، سابقه سومین قطعی سراسری پس از قطع اینترنت در ۲۵ آبان ۱۳۹۸ (بعد از آغاز ناآرامیهایی افزایش قیمت بنزین) به مدت ۷ روز و سپس قطع اینترنت در روز ۳۰ شهریور ۱۴۰۱ (در جریان ناآرامیهای بعد از مرگ مهسا امینی) به مدت ۸ روز رکورد جدیدی را به نام خود ثبت کرد.
۲۸ خرداد: حمله سایبری به بانک سپه و نوبیتکس
روزهای پایانی خردادماه سال ۱۴۰۴ بار دیگر اختلال در خدمات غیرحضوری بانک سپه به علت حمله سایبری به زیرساختهای این بانک، خبرساز شد. از آنجا که بانک سپه پشتیبان برخی جایگاههای سوخت بود، پیشبینی میشد در ساعات آینده اختلالاتی در برخی پمپبنزینها نیز ایجاد شود.
۲۸ خرداد فرماندهی امنیت سایبری کشور با صدور اطلاعیهای از یک جنگ تمامعیار گفت و اعلام کرد: «دشمن صهیونی از روز گذشته حملات گستردهای به شبکه بانکی کشور آغاز کرده بود. اکثر حملات دفع، اما اختلال در دو بانک ایجاد شد که به همت تیمهای امنیت سایبری، اختلال یکی از بانکها مرتفع شد و تیمها مشغول بازیابی خدمات بانک دوم بودند.» منظور از بانک دیگر بانک پاسارگاد بود.
این حمله سایبری در حالی رخ میداد که دو ماه پیش، در فروردین ۱۴۰۴ نیز دادههای بانک سپه سرقت شده بود و اختلال خردادماه این بانک تا ماهها بعد نیز تداوم داشت.
در همین روز، نوبیتکس، بزرگترین صرافی رمزارز ایران، از یک حادثه امنیتی خبر داد و اعلام کرد، تیم فنی نشانههایی از دسترسی غیرمجاز به بخشی از زیرساختهای اطلاعرسانی و کیف پول گرم شناسایی کرد.
حملهای که مشخص شد از سوی هکرهای وابسته به رژیم صهیونیستی رخ داده و نشان داد جنگ از فضای نظامی به فضای مجازی منتقل شده است. (عصرارتباط)
