سردرگمی مردم در پنجره واحد دولت هوشمند
برهمین اساس، روز دوشنبه ۲۷ مهرماه ۱۴۰۵ به کاربرانی اختصاص یافته است که در روز‌های تعیین‌شده موفق به ثبت نهایی درخواست خود نشده‌اند. این تمدید در شرایطی انجام شده که پیش‌تر اعلام شده بود مهلت تا ساعت ۲۴ روز جمعه ۲۴ مهرماه خواهد بود و بسیاری از خانوار‌ها تصور می‌کردند فرصت ثبت‌نام به پایان رسیده است؛ اما با اعلام شب شنبه، بار دیگر فرصت ثبت‌نام برای جاماندگان فراهم شد.
تناقض در اعلام مشمولان
از یک سو اعلام شده بود که این طرح شامل دهک‌های پایین، بهزیستی و کمیته امداد و افراد کم‌درآمد می‌شود، اما از سوی دیگر پیامک ثبت خوداظهاری کالابرگ برای همه دهک‌ها ارسال شده است. این تناقض باعث سردرگمی گسترده خانوار‌ها شده و مشخص نیست که آیا هدف از این طرح، حمایت از اقشار ضعیف است یا فراخوان عمومی برای ثبت اطلاعات.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده، پیامک‌های این فرایند برای حدود ۴۰ میلیون نفر معادل ۱۸ میلیون و ۳۰۰ هزار خانوار ارسال شده است. با این حال، تنها افرادی که پیامک دریافت کرده‌اند، می‌توانستند فرم خوداظهاری را در سامانه مشاهده کنند.
شرط جدید برای افزایش اعتبار
اطلاعات درخواستی در فرم خوداظهاری شامل وضعیت املاک و خودرو، مجموع درآمد ماهانه خانوار، وضعیت شغلی سرپرست خانوار و وجود بیماری‌های پرهزینه در خانواده بود. این اطلاعات مبنای ارزیابی وضعیت معیشتی خانوار‌ها برای تخصیص و افزایش احتمالی اعتبارات حمایتی خواهد بود.
با این حال، این پرسش مطرح است که آیا نتیجه این ثبت‌نام‌ها به شفافیت و عدالت در توزیع یارانه منجر می‌شود یا صرفاً فرایندی بوروکراتیک برای معطل نگه داشتن مردم است. تجربه سال‌های گذشته نشان داده که چنین طرح‌هایی غالباً با وعده‌های بزرگ شروع شده و با نتایجی ناچیز به پایان رسیده‌اند.
چالش‌های فنی سامانه
همزمان با آغاز فراخوان خوداظهاری، سامانه my.gov.ir با اختلال گسترده مواجه شد. مسعود بیگلریان، معاون توسعه زیرساخت دولت هوشمند سازمان فناوری اطلاعات ایران، در این باره گفت: «بروز اختلال موقت در خدمات‌رسانی سامانه‌های مرتبط با پنجره واحد دولت هوشمند، ناشی از مشکلات شبکه‌ای است».
این اختلال در شرایطی رخ داد که مهلت اعلام‌شده برای ثبت درخواست‌ها محدود بود و هرگونه اختلال در دسترسی به سامانه می‌توانست فرایند ثبت‌نام متقاضیان را با مشکل مواجه کند.
«محمدحسن صدر» رئیس سازمان فناوری اطلاعات ایران، با اعلام نوبت‌بندی ثبت‌نام بر اساس رقم آخر کد ملی گفته بود: «مردم نگرانی نداشته باشند، تا خوداظهاری همه ثبت نشود مهلت تمدید خواهد شد».
انتقاد از جایگزینی وسع‌سنجی به جای دهک‌بندی
«یعقوب اندایش» معاون امور رفاهی و اقتصادی وزارت کار، اعلام کرد که در این طرح دیگر از اطلاعات دوران دهک‌بندی‌ها استفاده نمی‌شود و تنها خوداظهاری و صحت‌سنجی آن با داده‌های سازمان امور مالیاتی ملاک تعیین جایگاه افراد در یکی از سه گروه «وسع پایین»، «وسع متوسط» و «وسع بالا» محسوب می‌شود.
این موضوع انتقاد «محسن زنگنه» نماینده مردم تربت حیدریه در مجلس را برانگیخت. وی با اشاره به امکان حذف غیردقیق ۵ میلیون نفر از افرادی که با وسع بالا شناخته می‌شوند، گفت: «بهتر است دولت طی پویشی، انصراف از دریافت کالابرگ الکترونیکی را برای افراد با تمکن مالی بالاتر، به خود مردم واگذار کند».
افزایش ۵۰۰ هزار تومانی؛ وعده‌ای در هاله‌ای از ابهام
درباره میزان افزایش اعتبار کالابرگ، اعداد متفاوتی مطرح شده است. وزیر اقتصاد از افزایش حداقل ۳۰۰ هزار تومانی خبر داده بود، در حالی که رئیس کل بانک مرکزی از تلاش برای افزایش ۵۰ درصدی معادل ۵۰۰ هزار تومان سخن گفت.
با این حال، بر اساس گزارش‌ها، در مرحله نخست افزایش اعتبار کالابرگ، مبلغ ۵۰۰ هزار تومان اعتبار اضافی در ۱۸ مهرماه ۱۴۰۵ به حساب حدود ۱۱ میلیون نفر از افراد تحت پوشش کمیته امداد و سازمان بهزیستی واریز شد و اعتبار این گروه از یک میلیون تومان به یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسید. این افزایش فعلاً تنها برای این دو نهاد حمایتی اعمال شده و طبق اعلام وزارت کار، افزایش اعتبار برای سایر اقشار آسیب‌پذیر منوط به تأمین منابع مالی در مراحل بعدی است؛ همچنین مشمولان این مرحله برای استمرار دریافت این مبلغ باید فرم خوداظهاری را تکمیل کنند.
درخواست فراگیری طرح
در شرایط بد اقتصادی، دولت باید برای همه مردم که یارانه دریافت می‌کنند، طرح افزایش کالابرگ را بر اساس نیاز واقعی مردم و گرانی و تورم موجود فراگیر کند. با وجود افزایش ۱۰۰ برابری قیمت‌ها، ارقام کنونی کالابرگ حتی اگر افزایش هم پیدا کند، باز جوابگوی تأمین نیاز‌های غذایی مردم نیست.
بر اساس داده‌های مرکز آمار، نرخ تورم خوراکی‌ها در مرداد ۱۲۷.۵ درصد ثبت شده است. بررسی قیمت اقلام سبد کالابرگ نشان می‌دهد مجموع قیمت این سبد از حدود ۲ میلیون و ۱۸۲ هزار تومان قبل از حذف ارز ترجیحی به ۴ میلیون و ۲۸۹ هزار تومان در شهریور امسال رسیده است؛ یعنی هزینه خرید این سبد تقریباً دو برابر شده است. در چنین شرایطی، افزایش ۵۰ درصدی اعتبار با افزایش نزدیک به ۱۰۰ درصدی هزینه سبد فاصله قابل‌توجهی دارد.
ثبت‌نام دوباره باز شد؛ فرصتی که نباید از دست رفت
با تمدید مهلت تا پایان روز دوشنبه ۲۷ مهرماه، اکنون خانوار‌هایی که در روز‌های گذشته موفق به ثبت خوداظهاری نشدند، فرصت دوباره‌ای دارند تا با ورود به سامانه my.gov.ir فرم خود را تکمیل کنند. بر اساس اعلام سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها، روز دوشنبه به‌طور ویژه به کاربرانی اختصاص یافته که در روز‌های تعیین‌شده موفق به ثبت نهایی درخواست خود نشده‌اند.
سرپرستان خانوار می‌توانند علاوه بر پنجره ملی خدمات دولت هوشمند، از طریق بازوی سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها در پیام‌رسان بله به نشانی hadafmandi_yaranehbot@ نیز فرم خوداظهاری و درخواست خود را تکمیل کنند. همچنین امکان مراجعه حضوری به دفاتر پیشخوان دولت برای خانوار‌هایی که امکان استفاده از سامانه را ندارند، فراهم شده است.
سخن پایانی
تا زمانی که طرح‌های حمایتی محدود به دهک‌های خاص باقی بماند و فرایند ثبت‌نام آن نیز با اختلال و پیچیدگی همراه باشد، سفره مردم رنگ بهبود نخواهد دید. تجربه این روز‌ها نشان داد که وقتی برای تشخیص استحقاق، بار اثبات بر دوش شهروند گذاشته می‌شود، نتیجه چیزی جز صف‌های طولانی و قطع شدن سامانه‌ها نیست.
آیا نتیجه این ثبت‌نام‌ها به رضایت مردم و بهبود سفره آنها منجر می‌شود؟ یا مانند بسیاری از طرح‌های مشابه، تنها به آمار و اعداد در گزارش‌های رسمی خلاصه خواهد شد؟(تابناک)
