قطع اینترنت دستفروشان خیابانی را افزایش داد

موضوعی که سوژه گزارش آسوشیتدپرس شده و این خبرگزاری در گزارشی نوشت: پیش از ژانویه 2026، ایرانیان به اینترنت دسترسی داشتند، اما مقامات، بخش زیادی از محتوا را مسدود کرده بودند. اکنون تمام دسترسی به وب جهانی قطع شده است. برخی راه‌های دور زدن محدودیت‌ها وجود دارد، اما هزینه آنها به‌شدت افزایش یافته و برای بیشتر ایرانیان، دست‌نیافتنی شده است.

به گفته افشین کلاهی، عضو اتاق بازرگانی ایران، این قطع اینترنت، روزانه حدود ۳۰ تا ۴۰ میلیون دلار به اقتصاد ایران خسارت وارد می‌کند و زیان‌های غیرمستقیم، احتمالاً دو برابر این رقم است. ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز اعلام کرد شغل حدود ۱۰ میلیون نفر، به اتصال اینترنت وابسته است.

اقتصاد آنلاین از پا افتاده است
در سال‌های آشفتگی اقتصادی ایران ناشی از تحریم‌ها و مشکلات داخلی، پلتفرم‌هایی مانند اینستاگرام، تلگرام و واتس‌اپ به کسب‌وکارهای کوچک کمک می‌کردند مشتری پیدا کنند و به مردم امکان می‌دادند درآمد جانبی برای تأمین هزینه کالاهای اساسی که قیمت‌شان سر به فلک کشیده، به دست آورند.

مقامات ایرانی، نخستین‌بار در ژانویه (دیماه سال قبل) اینترنت را قطع کردند. آن قطع ارتباط، تازه در حال کاهش بود که دولت در ۲۸ فوریه، همزمان با آغاز جنگ از سوی آمریکا و اسرائیل، خاموشی کامل اینترنت را اعمال کرد.

به گفته مهسا علیمردانی، کارشناس سانسور اینترنت، کشمیر و میانمار نیز قطع‌های طولانی‌مدت را تجربه کرده‌اند که مناطق یا پلتفرم‌های خاصی را هدف قرار داده بود. کشورهایی مانند چین با «دیوار آتش بزرگ» و کره‌شمالی نیز همواره دسترسی به اینترنت جهانی را به‌شدت محدود کرده‌اند.

علیمردانی، معاون بخش تهدیدها و فرصت‌های فناوری در گروه حقوق بشری ویتنس (Witness) گفت: «آنچه قطع اینترنت در ایران را بی‌سابقه می‌کند، ترکیب گستره و شدت آن است؛ کشوری با ۹۰ میلیون جمعیت و اقتصاد دیجیتالِ توسعه‌یافته، به‌طور عامدانه به اینترانت ملیِ کنترل‌شده، بازگردانده شده است.»

بزرگترین فروشگاه اینترنتی ایران، اخیراً اعلام کرد ۲۰۰ نفر، یعنی حدود ۳ درصد از نیروی کار خود را اخراج می‌کند. رئیس اتحادیه کسب‌وکارهای اینترنتی نیز در اظهاراتی که در رسانه‌های ایرانی منتشر شد، گفت که این آسیب به «تولید، تجارت خارجی و حتی کسب‌وکارهای سنتی» نیز سرایت کرده است.

جایگزین‌ها مناسب نیستند
سال‌هاست مقامات ایران فیلترهایی را اعمال کرده و بر محتوای پلتفرم‌هایی مانند یوتیوب و اینستاگرام نظارت می‌کنند. بااین‌حال، پیش از جنگ، ایرانی‌ها می‌توانستند با استفاده از وی‌پی‌ان‌های ارزان و دیگر راهکارهای ساده، محدودیت‌ها را دور بزنند.

اکنون قطع اینترنت، موجب افزایش شدید قیمت وی‌پی‌ان‌های بازار سیاه شده است. رسانه‌های دولتی ایران، به‌طور مرتب از بازداشت افراد به دلیل استفاده از وی‌پی‌ان‌های غیرقانونی یا سامانه ماهواره‌ای آمریکایی استارلینک که سال گذشته ممنوع شد، خبر می‌دهند.

مقامات «سیم‌کارت‌های سفید» دریافت کرده‌اند که به آنها امکان دسترسی به اینترنت جهانی را می‌دهد. دولت که برای کاهش آسیب‌های اقتصادی تحت‌فشار قرار دارد، اکنون اجازه دسترسی کمتر محدودشده به اینترنت را برای شمار محدودی از مشاغل، کسب‌وکارها و رسانه‌ها فراهم کرده است.

یک گروه بازرگانی حوزه تجارت الکترونیک در تهران اخیراً در گفت‌وگو با رسانه‌های ایران، سیستم چندسطحی دسترسی را محکوم کرد و آن را «سوءاستفاده از نیاز بدیهی هر شهروند» خواند. این گروه اعلام کرد که قطعی اینترنت، «زیرساخت کشور را به دست تصمیم‌گیرندگان خودمان به‌سمت نابودی می‌برد.» اکثریت قریب‌به‌اتفاق مردم، هیچ انتخابی جز استفاده از اینترنت ملی ایران ندارند.

به گفته یک ساکن تهران که در حوزه تبلیغات کار می‌کند، اسپانسرها تمایل ندارند برای محتوایی هزینه کنند که امکان انتشار آن در پلتفرم‌های بزرگی مانند اینستاگرام وجود ندارد؛ پلتفرمی که او ده‌ها هزار دنبال‌کننده در آن دارد. این صاحب کسب‌وکار گفت که از زمان آغاز جنگ، درآمدش تقریباً به صفر رسیده است.

یک گیمر در اصفهان، با دنبال‌کنندگان فراوان در یوتیوب و اینستاگرام، نیز مدعی است که اینترنت داخلی ایران، مشکلات دارد: کند، ناامن و پر از باگ. او نیز تقریباً تمام درآمدش از اسپانسرها و کمک‌های مردمی را از دست داده است.

ایران، نسخه‌های داخلی شبکه‌های اجتماعی مشابه واتس‌اپ و یوتیوب را دارد، اما محتوای آنها کم و تحت‌نظارت دقیق است. این گیمر گفت: «هیچ‌کس واقعاً نمی‌خواهد از این پلتفرم‌ها استفاده کند، اما گزینه دیگری وجود ندارد.» او و فرد شاغل در تبلیغات، هر دو به‌دلیل نگرانی‌های امنیتی خواستند نام‌شان فاش نشود.

دستفروشان خیابانی افزایش یافتند
قطع شدن اینترنت، فشارهای تازه‌ای بر طبقه متوسط ایران، که زمانی بزرگ و تحصیل‌کرده بود، وارد کرده؛ طبقه‌ای که پیش از جنگ نیز با سقوط ارزش پول ملی دست‌وپنجه نرم می‌کرد.

افول اقتصادی در ایران، موج‌هایی از اعتراضات را برانگیخته که آخرین مورد آن دسامبر 2025 بود. به گفته یک توسعه‌دهنده نرم‌افزار، اکنون تعداد بیشتری از ایرانیان به فکر مهاجرت هستند.

این توسعه‌دهنده، که او نیز به‌دلیل نگرانی‌های امنیتی نخواست نامش فاش شود، گفت که قطع شدن اینترنت، کار از راه دور را به‌کلی از بین برده است.

او اعلام کرد که در هفته‌های اخیر، وقتی شرکت سابقش تقریباً همه کارکنان خود را اخراج کرد، او هم شغلش را از دست داد.

نتایج این وضعیت در افزایش تعداد دستفروشان در تهران، قابل مشاهده است. رضا امیری، ۳۲ ساله، که پیشتر کارمند یک شرکت ارائه‌دهنده اینترنت بود، اکنون در کنار یکی از ایستگاه‌های مترو، کلاه و چتر می‌فروشد. او گفت که پس از شروع جنگ، شغلش را از دست داد و حتی حقوق ماه آخر را هم دریافت نکرد.

منیره پیشگاهی، در خیابان مشهور ولیعصر تهران، زیورآلات و اکسسوری می‌فروشد. او گفت که کسب‌وکار خیاطی‌اش، تا پیش از این به سه فروشگاه آنلاین محصول می‌داد، با مشکلات ایجادشده، ناچار شد مغازه را تعطیل و پنج کارمند خود را اخراج کند.

محمد ریحایی، یک مغازه‌دار مرکز شهر نیز گفت که دیگر از تلاش برای منصرف کردن دستفروشان از مسدود کردن پیاده‌روی جلوی مغازه‌اش دست کشیده است: «بعد از جنگ، آنها را در سراسر پیاده‌رو می‌بینی. دیگر نمی‌توانم با آنها بجنگم.»