۵ واقعیت تلخ درباره اینترنت در ایران

• واقعیت اول: انسداد مخالفت‌ها

از آبان ۹۸ که قطع اینترنت پایه‌گذاری و رویه شد، تا امروز، هر بار اینترنت قطع، محدود یا مختل شده، یک چرخه تکراری شکل گرفته که شامل اعتراض کاربران، بیانیه کسب‌وکارها، هشدار کارشناسان، ابراز نگرانی رسانه‌ها، برگزاری نشست‌ها و … بوده است. اما واقعیت موجود نشان می‌دهد مخالفت‌ها بی‌تاثیر بوده است. چراکه از آن زمان تا کنون نه تنها محدودیت‌ها کمتر نشده بلکه دامنه، مدت و تنوع آنها بیشتر هم شده است.

• واقعیت دوم: منتقدان مصلحتی

واقعیت دوم اینکه بسیاری از مخالفان رسمی این وضعیت نیز یا اساسا مسوولیتی در این حوزه ندارند، یا در ظاهر نقش منتقد را بازی می‌کنند اما در عمل، اتفاق دیگری رخ می‌دهد. لذا فاصله میان «موضع‌گیری رسانه‌ای» و «تصمیم واقعی» آنقدر زیاد شده که بخش بزرگی از جامعه دیگر حتی به وعده‌های رفع محدودیت هم واکنش جدی نشان نمی‌دهد.

• واقعیت سوم: اولویت فردی به جمعی

واقعیت دیگر به تغییر رفتار جامعه بازمی‌گردد. امروز برای بخشی از کسب‌وکارها، مدیران و برخی طبقات اجتماعی، مطالبه اصلی دیگر «اینترنت آزاد و پایدار برای همه» نیست؛ بلکه صرفا تلاش برای دسترسی خودشان به اینترنت طبقاتی است. به بیان ساده‌تر، اینترنت از یک مطالبه عمومی، به یک امتیاز طبقاتی و حلقه‌ای تبدیل شده است.

• واقعیت چهارم: زیست نباتی

واقعیت تلخ چهارم این است که مردم و اقتصاد کشور نیز با خشم و ناباورانه در حال تطبیق با زندگی بدون اینترنت هستند. بسیاری از نیازها و خدمات مرتبط با اینترنت دیگر تعطیل شده‌اند، برخی کسب‌وکارها از پا افتاده‌اند، مهاجرت کردند، کوچک شدند، یا به کل مدل فعالیت‌شان را تغییر دادند.

• واقعیت پنجم: جنبش گریز

اما در کنار تمام این واقعیت‌ها، اتفاق دیگری نیز در حال شکل‌گیری است. تلاشی گسترده در جامعه برای یافتن راه‌های عبور مطمئن و دایمی از اختلال‌ها و عدم بازگشت به این شرایط. راه‌هایی که با وجود محدودیت‌های قانونی، مخاطرات و هزینه‌ها، روندی رو به رشد را نشان می‌دهد که شاید برای همیشه معادلات حکمرانی سایبری در کشور را تغییر دهد.

البته همه اینها به معنای دعوت به سکوت نیست. هر کسی حق دارد نقد کند، هشدار بدهد و اعتراض داشته باشد. اما همانطور که ذکر شد، واقعیت آن است که وقتی محدودیت‌ها سال‌به‌سال گسترده‌تر می‌شوند، یعنی نقدها شنیده شده‌اند، اما موثر نبوده‌اند.