اسبابکشی ناصرخسرو از خیابان به اینترنت
در ادوار گذشته و پس از گزارشهای مستمر، پیگیریهای رسانهها و البته تلاش مسوولان، آنچه «بازار سیاه دارو» واقع در خیابان ناصرخسرو تهران نامیده میشد، از دور خارج شد و حالا در این محله قدیمی دیگر خبری از تجمع چشمگیر دلالهای دارو نیست. هر چند کلونی داروفروشان در کف خیابان احتمالا برهم خورده، اما آنچه مشخص است حالا در فضای مجازی شاید دهها «ناصرخسرو» داشته باشیم که راحتتر از قبل اجناس خود را به دست مشتریها در همه نقاط کشور میرسانند.
اینکه برخی مجبورند برای دستیابی به دارو مسیر بازار سیاه را پیش بگیرند در این گزارش نمیگنجد اما آنچه میتواند در کنار سایر آسیبها شهروندان و بهویژه بیماران و خانوادهها را تهدید کند، فروش غیرمجاز دارو در فضای مجازی است که هنوز آنچنان که باید، نظارتی بر عملکردشان وجود ندارد. بهنظر میرسد مقابله با آنها نهتنها نیاز به روشهای انتظامی دارد، بلکه خلا شفافیت و معرفی پشتپرده این بازار پرسود مشاهده میشود. با توجه به این حواشی، سازمان غذا و دارو در حال تدوین ضوابطی است تا در صورت حصول اطمینان کامل از حفظ سلامت مصرفکننده، سازوکار قانونی فروش اینترنتی دارو از طریق داروخانهها فراهم و ابلاغ شود.
در همین مورد و بنا به گفته سرپرست دفتر بازرسی سازمان غذا و دارو، تا زمان نهایی شدن و ابلاغ این دستورالعملها، هر گونه فروش دارو در بستر اینترنت ممنوع و غیرقانونی است و شهروندان باید نسبت به عواقب خرید از منابع نامعتبر هوشیار باشند. همچنین بر اساس قوانین جاری، عرضه هرگونه محصول سلامتمحور خارج از زنجیره رسمی داروخانهها، «کالای قاچاق» تلقی میشود. در ادامه این گزارش آسیب فروش غیرقانونی داروها را از زبان یک داروساز بررسی میکنیم و همچنین از آخرین اقدامات صورت گرفته هم باخبر خواهید شد. در این مورد بیشتر میخوانید.
رشد داروخانههای مجازی
اینکه این داروها تا چه اندازه میتواند خطرناک باشد و بیمار بعد از مصرف دچار چالشهای دیگری شود نیاز به تحلیل ندارد اما والدینی که فرزندان بیمارشان به دارو نیاز دارد و راهی جز کلیک روی داروخانههای مجازی ندارند، با چه گزینههایی دیگری میتوانند روبهرو شوند؟ در این مورد رسول نظریفرد، داروساز و موسس و مسوول فنی داروخانه بیماران خاص، با توضیح اینکه چرا مقابله و حتی مبارزه با فروشندگان مجازی دارو باید در دستور کار قرار بگیرد، میگوید: «دارو یک کالای حیاتی و راهبردی است و نباید به آن نگاه صرفا تجاری داشت و آن را همردیف لوازم خانگی و… دانست و اجازه داد سلامت مردم قربانی سودجویی شود. تسهیل عرضه داروهای قاچاق، تقلبی، تاریخگذشته و با مبدأ نامشخص، امکان بارگذاری نسخههای جعلی، فروش دارو با قیمتهای چندبرابری، حذف داروساز از چرخه ارائه خدمت و خطر سوءاستفاده از اطلاعات بیماران، برخی از آفات فروش اینترنتی دارو بهصورت فعلی و بدون نظارت سازمان غذا و دارو است.
او با اشاره به پدیده تبلیغ و فروش دارو در فضای مجازی، ضمن لزوم هوشیاری شهروندان بهویژه بیماران در برابر این تبلیغات، اضافه میکند: مشخص است که منبع اولیه چنین داروهایی داروخانه نیست و همین امر شاهدی بر قاچاق یا تقلبی بودن آنهاست و چنین شرایطی قطعا سلامت بیماران را به خطر میاندازد. در شرایط اینچنینی که فعالیت پلتفرمها نظارت بر بازار دارو را کمرنگ کرده است، داروهایی بعضا فاقد اصالت و غیرمجاز؛ از سقط جنین و مخدر گرفته تا داروهای خاص و شیمیدرمانی و غیره، با قیمتهای چندینبرابری توسط برخی پلتفرمها و سکوهای اینترنتی به فروش میرسد.
نظریفرد در مورد دستورالعمل وزارت بهداشت درباره فروش اینترنتی محصولات دارویی و بهداشتی و شروط و محدودیتهای پیشبینیشده در این باره، ادامه میدهد: پلتفرمها با رعایت ضوابط و الزامات مورد نظر سازمان غذا و دارو، تنها میتوانند در حوزه «حمل» و نه «فروش» دارو فعالیت داشته باشند؛ اما آنچه رخ میدهد اینگونه نیست. در این پلتفرمها مشخص نیست که دارو از کدام داروخانه تامین شده است و این نگرانی وجود دارد که اصلا داروخانهای در کار نباشد و دارو از خارج از شبکه رسمی تامین شود. نباید اجازه دهیم که ناصرخسروهای مجازی در کشور جان دوباره بگیرند.
اقدامات نظارتی
بهدلیل گسترش دامنه و بازار تقاضا، تعداد این فروشگاههای اینترنتی میتواند زیاد باشد با اینکه اقدامات انتظامی برای مسدود کردنشان همچنان ادامه دارد. در همین مورد سعید مهرزادی، سرپرست دفتر بازرسی، ارزیابی عملکرد و پاسخگویی به شکایات سازمان غذا و دارو، در مورد آخرین ضوابط و محدودیتهای فروش اینترنتی محصولات سلامتمحور، نسبت به خطرات تهیه دارو و مکمل از بسترهای غیرمجاز هشدار داد.
او با اشاره به پایش مستمر فضای مجازی و سکوهای اینترنتی توسط این سازمان، اضافه کرد: تا این لحظه، سازمان غذا و دارو به هیچ وبسایت یا پلتفرم اینترنتی عمومی، مجوز فروش دارو و مکمل اعطا نکرده است. تنها مرجع رسمی و ایمن برای تهیه این اقلام، مراجعه حضوری به داروخانههاست؛ چرا که در این بستر، اصالت و سلامت کالا تحت نظارت دقیق مسئول فنی تضمین میشود. برخی داروخانهها صرفا برای فروش محصولات آرایشی، بهداشتی و مکملهای تولید داخلی که دارای مجوزهای لازم هستند، تاییدیه فعالیت در فضای مجازی را دریافت کردهاند اما باید توجه داشت که این مجوزها بههیچوجه شامل «دارو» نمیشود.
ایجاد زیرساخت قانونی
با همه این نگرانیها گویا سازوکارهایی در حال شکلگیری است که شاید در آینده نزدیک بتواند نگرانیها در مورد فروش غیر قانونی داروها را کمرنگ کنند. در همین مورد مشاور فناوری اطلاعات سازمان غذا و دارو از ابلاغ توافقنامه سطح خدمات ارائه خدمات نوین در داروخانهها توسط رئیس این سازمان خبر داد.
رامین مقدم با اشاره به گستردگی این طرح افزود: با اجرای این ابلاغیه، ۱۸هزار داروخانه فعال در سراسر کشور به مراکز ارائهدهنده خدمات نوین و الکترونیک تبدیل خواهند شد. این تحول شامل عرضه اینترنتی دارو و کالاهای سلامتمحور تحت نظارت دقیق و هوشمند سازمان غذا و دارو خواهد بود. بر این اساس کلیه داروخانههای تحت پوشش دانشگاههای علوم پزشکی موظفند ظرف مدت شش ماه از تاریخ این ابلاغیه زیرساختهای لازم برای ارائه این خدمات به کمک ذینفعان مورد تایید سازمان غذا و دارو را فراهم آورند.(اطلاعات)
