بهمن ماه ۱۴۰۴؛ بازگشت سخت و آرام اینترنت
روز هشتم بهمن، اینترنت بینالملل پس از ۲۱ روز به حالت عادی بازگشت، اما نه برای همگان و نه برای همیشه؛ تا یازدهم بهمن دوباره اختلالها آغاز شد و وزیر ارتباطات تأیید کرد: «سرعت و ترافیک به قبل بازنگشته است.»
در میانه این بیثباتی، هجدهم بهمنماه وزارت بهداشت رسماً خواستار «اینترنت طبقاتی» برای دانشگاهها شد؛ همان چیزی که پیشتر «غیرمجاز» خوانده میشد، حالا «ضرورت علمی» نام گرفته بود.
و در نهایت، بیستوششم بهمن، توییتر تیکهای آبی مقامات عالیرتبه ایران را یکبهیک حذف کرد؛ از رئیس قوه قضاییه تا وزیر خارجه. بهمنماه ۱۴۰۴، روایتِ ماهی بود که تنشهای قطع بیسابقه ارتباطات در ایران و نگرانیهای متعاقب آن کماکان ادامه داشت.
۱ بهمن: صدور مجوز برای پلتفرمهای فروش طلا
در روز نخست بهمنماه و در حالیکه قطعی اینترنت در ایران پایدار بود پس از ماهها بلاتکلیفی و کشمکش میان نهادهای مختلف، سرانجام هیئت مقرراتزدایی و بهبود فضای کسبوکار در نود و دومین نشست خود، کاربرگ صدور مجوز سامانه معاملات برخط طلا و نقره را تصویب کرد.
بر اساس این مصوبه، دبیرخانه هیئت مکلف شد با هماهنگی دبیرخانه هیئت عالی نظارت بر سازمانهای صنفی کشور، راهنمای دریافت مجوز را در درگاه ملی مجوزها بارگذاری کند و مجوز به صورت برخط صادر شود. همچنین پروانه کسب سامانه معاملات برخط طلای آبشده و مصنوعات طلا و جواهر از فهرست مجوزهای صنفی کشور حذف خواهد شد.
این خبر در حالی منتشر شد که حدود دو ماه و نیم پیش، در آبان ۱۴۰۴، هیأت وزیران دستورالعمل اجرایی خرید و فروش آنلاین طلا و نقره را تصویب کرده بود.
پیش از آن، در تیرماه ۱۴۰۴ و پس از جنگ ۱۲ روزه، بانک مرکزی ضوابط پنجگانهای (ذخیرهسازی طلا نزد بانک کارگشایی، احراز کیف پول با بانک عامل، ثبت معاملات در سامانه جامع تجارت، تسویه ۴۸ ساعته و تأییدیه پلیس فتا) را برای بازگشایی درگاههای پرداخت سکوهای برخط طلا اعلام کرده بود.
حالا با تصویب کاربرگ مجوز، مسیر برای فعالیت قانونی پلتفرمهای خرید و فروش آنلاین طلا و نقره هموارتر شده است. فعالان این حوزه که ماهها در بلاتکلیفی به سر میبردند، بالاخره صاحب یک مجوز رسمی شدند. طلای دیجیتال ایرانی، این بار قانونیتر از همیشه به خانهها راه یافت.
۶ بهمن: درخواست واگذاری مرزبانی دیجیتال به نیروهای دفاعی
ششم بهمنماه در روزهایی که اینترنت بینالمللی پس از 21 روز قطعی کامل، هنوز هم به وضعیت پیشین خود باز نگشته بود، رسول جلیلی، عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی و رئیس اسبق دانشگاه صنعتی شریف، با انتشار پستی در صفحه شخصی خود در ویراستی نوشت: «بخشی از خون شهدای ۱۸ دیماه بر گردن تعللکنندگان است! همان کسانی که در مدیریت سکوهای تروریستی و قانونگریز کوتاهی کردند. مرزبانی دیجیتال عرصه بازیهای جناحی رسانهای نیست؛ بلکه یکی از حیاتیترین بخشهای دفاعی کشور است و باید به دست نیروهای دفاعی سپرده شود.»
اگرچه این موضوع چندان در رسانههای کشور برجسته نشد اما این اظهارات در حالی مطرح شد که حدود ۹ ماه پیش، در اردیبهشت ۱۴۰۴، پویشی در خبرگزاری فارس با همین مضمون شکل گرفته بود. شماری از کاربران با ثبت یک پویش مردمی، خواستار «انتقال حاکمیت و مدیریت فضای مجازی و رسانهها از دولت به وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح» شده بودند. امضاکنندگان آن پویش با استناد به تجربه کشورهایی چون چین و آمریکا تأکید کرده بودند که مدیریت سایبری در این کشورها به ساختارهای نظامی-امنیتی واگذار شده است.
حالا یکی از اعضای شورای عالی فضای مجازی، همین مطالبه را در روزهای پس از بحران تکرار میکرد.
موضوعی که پس از آغاز حمله دوم اسراییل و آمریکا به ایران در اسفندماه که متعاقبا به طولانیترین رکورد قطع اینترنت در دنیا انجامید، ظاهرا همچنان موضوعی باز محسوب میشود.
8 بهمن: بازگشت اینترنت اما نه برای همه
همانطور که ذکر شد از ۱۸ دی ایران در بزرگترین خاموشی دیجیتال تاریخ خود فرو رفت. اینترنت بینالملل به طور کامل قطع شد و حتی تماسهای تلفنی و پیامک نیز دچار اختلال شد.
روز دوم بهمنماه پس از دو هفته قطعی کامل، برخی کاربران اینترنت همراه از دسترسی محدود، مقطعی و با سرعت پایین به شبکه جهانی خبر دادند. نتبلاکس، دیدبان جهانی اینترنت، وضعیت ایران را «تاریکی دیجیتال» توصیف کرد.
۸ بهمن و پس از 21 روز، اینترنت بینالمللی به حالت عادی بازگشت. وزیر ارتباطات، در آن مقطع گفت: «استدلال ما این بوده که ارتباطات باید به روال طبیعی خود بازگردد. این که مسائل فنی عامل اصلی تاخیر عنوان شود قابل پذیرش نیست؛ تصمیمگیریها در این حوزه راهبردی است.»
۱۱ بهمن دوباره اختلالها و نگرانیها بازگشت و کاربران از کندی و دسترسی ناپایدار به اینترنت بینالملل خبر دادند.
موضوعی که وزیر ارتباطات آن را تایید کرد و گفت: «سرعت و ترافیک اینترنت به قبل بازنگشته است.»
درحالیکه در شبکههای اجتماعی و برخی رسانهها شایعات زیادی در خصوص تغییر ماهیت و مدل ارایه اینترنت در ایران مطرح بود روز ۱۵ بهمنماه مدیرعامل شرکت زیرساخت در پاسخ به این ابهامات در توییتر نوشت: «شایعات درباره اینترنت طبقاتی یا وایتلیستها کاملاً بیاساس است. اینترنت پایدار یک ضرورت حیاتی است. اختلالات فعلی ناشی از محدودیتهای خارج از اختیار وزارت ارتباطات است.»
۲۴ بهمن ماه و در حالیکه اینترنت هنوز کاملا به وضعیت قبل از 18 دیماه باز نگشته بود وزیر ارتباطات بار دیگر اعلام کرد: «حدود ۱۰ میلیون شهروند معیشت خود را بر بستر اقتصاد دیجیتال تأمین میکنند. دغدغهها شنیده شده و تلاش برای بازگرداندن کیفیت ارتباطات ادامه دارد.»
در نتیجه این قطعی بیسابقه در همین ماه رسانهها گزارش دادند که هجوم ایرانیها به فیلترشکنها با جهش ۴۰۰۰ درصدی مواجه شده است.
۱۸ بهمن: وزارت بهداشت خواستار اینترنت طبقاتی
وقوع دومین قطعی اینترنت کشور در سال 1404 اما تکاپوی زیادی میان افراد، تشکلهای خصوصی، کسبوکارها و حتی برخی نهادهای دولتی برای نوعی مصونیت از قطع اینترنت ایجاد کرده بود. در همین راستا هجدهم بهمنماه بعد از تقاضای وزارت علوم برای دسترسی به اینترنت طبقاتی در اوایل سال، حالا معاون تحقیقات وزارت بهداشت از رایزنی با مسئولان برای تأمین دسترسی دانشگاهها در شرایط بحران خبر داد.
وی گفت: «در هفتههای قطعی اینترنت، با رایزنی با مقامات کشور، دسترسیهای آیپی ثابت دانشگاهها در اختیار قرار گرفت تا در داخل دانشگاهها امکان دسترسی به اینترنت فراهم شود. ما این اقدام را زودتر انجام دادیم و دلایل خود را مطرح کردیم که محدودیت اینترنت به علم، تحقیقات و فناوری کشور آسیب میزند. خوشبختانه این موضوع مورد پذیرش قرار گرفت.»
آخوندزاده تأکید کرد که رویدادهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی تأثیر منفی بر وضعیت علمی کشور خواهند داشت، بهویژه آنکه بخشی از مؤلفههای رتبهبندی علمی کشور به شاخصهای بینالمللی وابسته است.
این اظهارات در حالی مطرح شد که حدود سه ماه پیش، در آبان ۱۴۰۴، دانشگاه تهران به دانشجویان خود دسترسی آزاد به یوتیوب داده بود و وزارت ارتباطات اعلام کرده بود که هیچ مصوبهای برای «اینترنت طبقاتی» وجود ندارد. اما حالا وزارت بهداشت رسماً خواستار دسترسی ویژه دانشگاهها در شرایط بحران شده است. همان چیزی که پیشتر «اینترنت طبقاتی» نامیده میشد، حالا «ضرورت علمی» خوانده میشد.
۲6 بهمن: حذف تیک آبی مقامات ایرانی توسط توییتر
در اوج قطعی گسترده اینترنت در ایران، شبکه اجتماعی ایکس (توییتر) اقدام به تغییر پرچم ایران در یکی از حسابهای دولت کرد.
در روز ۲۶ بهمنماه اما موج جدید توییتر علیه مقامات ایرانی، این بار با حذف تیکهای آبی همراه شد. حجتالاسلام محسنی اژهای، رئیس قوه قضاییه؛ شهید علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی؛ و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، از جمله مقاماتی بودند که تیک آبی حساب کاربری آنها حذف شد.
گفته میشود این اقدام پس از آن انجام شد که برخی رسانههای غربی به ایلان ماسک، مالک توییتر، درباره اعطای تیک آبی به مقامات ایرانی انتقاد کرده بودند.
