ITanalyze

تحلیل وضعیت فناوری اطلاعات در ایران :: Iran IT analysis and news

ITanalyze

تحلیل وضعیت فناوری اطلاعات در ایران :: Iran IT analysis and news

  عبارت مورد جستجو
تحلیل وضعیت فناوری اطلاعات در ایران

۳۲۱ مطلب با کلمه‌ی کلیدی «شبکه ملی اطلاعات» ثبت شده است

تحلیل


عباس پورخصالیان - شبکه ملی اطلاعات دارای چند ماده قانونی، تعدادی مقررات فنی و حقوقی بهعلاوه شماری گزارش رسمی است؛ اما فاقد استانداردهای ملی مهندسی شبکهسازی است!

آغاز بررسی سند معماری شبکه ملی اطلاعات!

دوشنبه, ۳۰ دی ۱۳۹۸، ۰۲:۴۹ ب.ظ | ۰ نظر

اعضای حقیقی شورای عالی فضای مجازی به همراه کارشناسان مرکز ملی فضای مجازی و مسئولان وزارت ارتباطات، بررسی طرح پیشنهادی «سند معماری شبکه ملی اطلاعات» را آغاز کردند.

به گزارش خبرنگار مهر، پس از سال‌ها فراز و فرود در اجماع نظر اعضای شورای عالی فضای مجازی و وزارت ارتباطات بر سر «تعریف مفهوم یکسان از شبکه ملی اطلاعات»، هفته گذشته وزارت ارتباطات طرحی را به صحن شورای عالی فضای مجازی برد که به نظر می‌رسد از نظر اعضای این شورا، قابلیت بررسی برای رسیدن به معماری کلان شبکه ملی اطلاعات را دارد.

 

طرح کلان شبکه ملی اطلاعات روی میز شورا

پس از آخرین ضرب‌الاجلی که حدود یک ماه قبل شورای عالی فضای مجازی به وزارت ارتباطات داد، بالاخره این وزارتخانه طرح کلان شبکه ملی اطلاعات را روی میز شورای عالی فضای مجازی گذاشت.

اعضای شورای عالی فضای مجازی که در سال ۹۲ سند تبیین الزامات شبکه ملی اطلاعات را به تصویب رسانده‌اند، معتقدند که وزارت ارتباطات در عمل به تکالیف خود تنها زیرساخت‌های ارتباطی شبکه ملی اطلاعات را محقق کرده و درصد پیشرفت زیرساخت‌های اطلاعاتی این شبکه که شامل مراکز داده، نرم افزارها و خدمات پایه‌ای مانند نقشه، پیام‌رسان، موتور جست‌وجو و مسیریاب است، مورد قبول نیست.

این ادعا در زمان قطع اینترنت در آبان ماه و بروز مشکلاتی در حوزه اطلاع رسانی، شبکه‌های اجتماعی و رسانه به اثبات رسید و مشخص شد که موتورهای جستجوی بومی و پیام‌رسان‌ها توان پوشش ملی را نداشته و نیاز به حمایت و تصمیم‌گیری در این زمینه وجود دارد.

از این رو در جلسه ۲۳ آذرماه شورای عالی فضای مجازی با حضور رئیس جمهور، موضوع برداشت وزارت ارتباطات مبنی بر تحقق ۸۰ درصدی شبکه ملی اطلاعات، به بحث گذاشته شد و مورد اصلاح قرار گرفت. در این جلسه به وزارت ارتباطات ۳ هفته مهلت داده شد تا طرح تکمیلی شبکه ملی اطلاعات را بر مبنای آنچه که نظر شورای عالی فضای مجازی است، ارائه کند تا این طرح ظرف ۲ ماه به تصویب شورای عالی فضای مجازی برسد.

ابوالحسن فیروزآبادی دبیر شورای عالی فضای مجازی پس از جلسه ۲۳ آذرماه گفته بود که «برآورد مرکز ملی فضای مجازی نسبت به پیشرفت ۸۰ درصدی شبکه ملی اطلاعات که از سوی وزارت ارتباطات گزارش شده، کمتر از این مقدار است و پس از بررسی جزئیات کاملی از بخش‌های مختلف شبکه ملی اطلاعات در حوزه‌های مختلف زیرساخت ارتباطی و اطلاعاتی، خدمات پایه کاربردی، امنیت و تعرفه‌ها در این شورا، وزارت ارتباطات مشکلات این شبکه را در حوزه‌های مختلف از جمله تعرفه، پیام‌رسان‌ها و موتور جست‌وجو پذیرفته است.»

وی با اشاره به محورهای مورد بحث در جلسه شورای عالی فضای مجازی از جمله وابستگی ۹۸ درصدی کشور به موتور جستجوی گوگل و وجود انحصار در استفاده از برخی سرویس‌های فضای مجازی، گفت: «وزیر ارتباطات قول داده که طرح تکمیلی کلان شبکه ملی اطلاعات را ظرف ۳ هفته برای ارائه به شورا، آماده کند.»

طرح کلان شبکه ملی اطلاعات موافقت همه اعضا را جلب نکرد

پس از پایان مهلت ۳ هفته‌ای شورای عالی فضای مجازی به وزارت ارتباطات، این وزارتخانه در تاریخ ۲۱ دی ماه طرح تکمیلی اجرای شبکه ملی اطلاعات را به این شورا ارائه داد.

در این خصوص محمدحسن انتظاری عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی در گفتگو با مهر، اعلام کرد که این طرح مورد تأیید همه اعضای شورای عالی فضای مجازی نبود و به همین دلیل مقرر شد کارگروهی، تقسیم وظایف در اجرای صحیح شبکه ملی اطلاعات را برعهده بگیرد.

وی توضیح داد: در این جلسه مطابق با آنچه که در جلسه قبلی شورای عالی فضای مجازی مقرر شده بود، وزارت ارتباطات طرحی را مبنی بر طرح کلان شبکه ملی اطلاعات ارائه داد که اعضای شورای عالی فضای مجازی نظرات خود را در مورد آن اعلام کردند و قرار شد برای بررسی دقیق‌تر موضوع، کارگروهی در مرکز ملی فضای مجازی تشکیل شود.

انتظاری تاکید کرد: طرحی که از سوی وزارت ارتباطات در این جلسه تحت عنوان طرح کلان ارائه شد، ابعاد مختلفی داشت که اعضای شورا روی آن نظر داشتند؛ پیشنهاد وزارت ارتباطات در این طرح مربوط به در اختیار گرفتن مسئولیت تمامی لایه‌های خدمات و محتوای شبکه ملی اطلاعات بود که مورد تأیید اعضا قرار نگرفت. چرا که مطابق با مصوبات قبلی شورای عالی فضای مجازی، تکمیل و مسئولیت ۳ لایه زیرساخت ارتباطی، زیرساخت اطلاعاتی و خدمات پایه کاربردی، برعهده وزارت ارتباطات قرار دارد و سایر موارد که در طرح کلان از سوی این وزارتخانه پیشنهاد شد، مورد توافق همه اعضا قرار نگرفت.

عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی با بیان اینکه برای روشن شدن ابعاد این تقسیم کار، مقرر شد کارگروهی در مرکز ملی فضای مجازی تشکیل شود، اضافه کرد: طرح کلان شبکه ملی اطلاعات که از سوی وزارت ارتباطات ارائه شده مدل مفهومی از کل فضای مجازی است و به نظر می‌رسد با توجه به مباحث مطرح شده در این جلسه، وزارت ارتباطات باید طرح زیرساخت شبکه ملی اطلاعات را از کل مدل مفهومی فضای مجازی جدا و در قالب یک سند مستقل ارائه دهد.

انتظاری با اشاره به مشاهده پیشرفت در اجرای طرح کلان شبکه ملی اطلاعات، افزود: اگرچه انتظار می‌رفت در این جلسه، طرح نهایی زیرساخت شبکه ملی اطلاعات تصویب شود اما با این وجود به نظر می‌رسد، این طرح در حال پیشرفت است. در عین حال باید منتظر نتیجه کار کارگروه و جلسه آینده شورای فضای مجازی بمانیم تا میزان پیشرفت کار مشخص شود. به همین دلیل قرار است کارگروه تشکیل شده، گزارش موضوع را نهایی و در جلسه آینده شورای عالی فضای مجازی ارائه کند.

وزارت ارتباطات مفهوم شبکه ملی اطلاعات را بازسازی کرد

این در حالی است که امیر ناظمی رئیس سازمان فناوری اطلاعات ایران، معتقد است که طی سال‌های گذشته، وقتی وزارت ارتباطات بخش اجرایی پروژه شبکه ملی اطلاعات را به عهده گرفت به بازسازی مفهوم شبکه ملی اطلاعات پرداخت.

وی در نشست «شبکه ملی اطلاعات و محدودیت اینترنت؛ دو روی سکه» در سومین کنفرانس حکمرانی و سیاست‌گذاری عمومی، با بیان اینکه ذات شبکه اینترنت مبتنی بر تعامل، تأثیر پذیری و تأثیرگذاری گره‌ها (نودها) با هم است و در شبکه ملی اطلاعات نیز نودها در داخل باهم ارتباط قوی دارند و دیگران هم به تناسب نیاز خود از بخشی از آن استفاده می‌کنند، گفته است: «اما این بخش از گراف، قابل حذف شدن از گراف جهانی نیست.»

معاون وزیر ارتباطات با تاکید بر اینکه طی سال‌های گذشته، وقتی وزارت ارتباطات بخش اجرایی پروژه شبکه ملی اطلاعات را به عهده گرفت به بازسازی مفهوم شبکه ملی اطلاعات پرداخت، گفت: پس از بازسازی حس کردیم این مفهوم باید بازطراحی و معماری شود و به سه لایه زیرساخت، خدمات و محتوا تفکیک شد. این تقسیم بندی مورد نقد افرادی در مرکز ملی فضای مجازی قرار گرفته است. از این منتقدان حتی یک برگ سند هم پیدا نمی‌کنید و صرفاً به طرح نظرهای اتوپیایی می‌پردازند.

وی با تاکید بر اینکه این شبکه بر اساس وظایفی که به وزارت ارتباطات واگذار شده در حال کار است و کلیات سند این شبکه نیز در جلسه اخیر شورای عالی فضای مجازی به تصویب رسیده است، افزود: اما برای دیدن نتایج بهتر در کنار دولت، نهادهای دیگر هم باید از کسب‌وکارهای داخلی در جهت تقویت شبکه ملی اطلاعات حمایت کنند و داده خود را در اختیار آنها قرار دهند.

معاون وزیر ارتباطات خاطرنشان کرد: بر اساس سند تبیین الزامات شبکه ملی اطلاعات، مصوب شورای عالی فضای مجازی، چهار سرویس خدمات پایه که عبارت بودند از خدمات ابری، نقشه، موتور جست‌وجو و پیام‌رسان، تعریف شد اما سرویس‌های موتور جست‌وجو و پیام‌رسان به دلایل مختلف و به رغم حمایت‌های میلیاردی و اختصاص پهنای باند رایگان، نتوانستند نظر کاربران را تأمین کنند.

 

بررسی معماری شبکه ملی اطلاعات با حضور موافقان و مخالفان

این اظهارات در حالی بیان می‌شود که مخالفان و موافقان طرح پیشنهادی وزارت ارتباطات برای تعریف کلان شبکه ملی اطلاعات، در کارگروهی گردهم آمده‌اند، تا معماری این شبکه را به تصویب نهایی برسانند.

در این زمینه عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی از برگزاری نخستین جلسه کارگروه بررسی «طرح معماری شبکه ملی اطلاعات» که از سوی وزارت ارتباطات به این شورا پیشنهاد شده است، خبر داد.

رضا تقی‌پور انوری در گفتگو با خبرنگار مهر، اظهار داشت: مطابق با مهلتی که از سوی شورای عالی فضای مجازی برای ارائه طرح کلان شبکه ملی اطلاعات به وزارت ارتباطات داده شده بود، این وزارتخانه در مهلت مقرر، این طرح را در آخرین جلسه شورای عالی فضای مجازی (۲۱ دی ماه ۹۸) ارائه کرد.

وی با بیان اینکه طرح شبکه ملی اطلاعات در قالب دو سند «معماری شبکه» و «طرح کلان» از سوی وزارت ارتباطات در صحن شورای عالی فضای مجازی ارائه شد، افزود: با توجه به اینکه بررسی این اسناد تدوین شده در شورای عالی فضای مجازی نیازمند زمان بود، این شورا با ایجاد کارگروهی در مرکز ملی فضای مجازی موافقت کرد تا طرح شبکه ملی اطلاعات مورد بررسی قرار گیرد.

عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی با بیان اینکه این کارگروه با حضور برخی اعضای حقیقی شورا، معاونان مرکز ملی فضای مجازی و نمایندگان وزارت ارتباطات تشکیل شده است، گفت: نخستین جلسه این کارگروه برای بررسی سند معماری شبکه ملی اطلاعات عصر روز شنبه ۲۸ دی ماه برگزار شد.

تقی‌پور انوری اضافه کرد: قرار است این کارگروه در جلسات متعددی طرح ارائه شده از سوی وزارت ارتباطات را بررسی کند و پس از توافق نهایی نتیجه آن در جلسه آتی شورای عالی فضای مجازی، تصمیم‌گیری شود.

وی گفت: در جلسه نخست کارگروه، ایرادات نسخه اولیه معماری شبکه ملی اطلاعات بررسی و برخی از موارد، تکمیل شد و قرار است این کارگروه در جلسات آینده به جمع بندی نهایی از این طرح، برسد.

به گفته عضو شورای عالی فضای مجازی، ارائه خدمات پایه کاربردی مبتنی بر شبکه ملی اطلاعات، به عنوان یکی از تکالیف وزارت ارتباطات نیز در طرح کلان شبکه ملی اطلاعات آمده است که نحوه نگارش آن در دستور بررسی قرار دارد.

طرح کلان شبکه ملی اطلاعات رای نیاورد

دوشنبه, ۲۳ دی ۱۳۹۸، ۰۲:۴۲ ب.ظ | ۰ نظر

طرح کلان شبکه ملی اطلاعات که توسط وزارت ارتباطات در شورای عالی فضای مجازی ارائه شد به تایید اعضا نرسید و مقرر شد کارگروهی، تقسیم وظایف در اجرای صحیح شبکه ملی اطلاعات را برعهده بگیرد.

محمدحسن انتظاری عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی در گفتگو با خبرنگار مهر، در خصوص جزئیات جلسه شامگاه شنبه ۲۱ دی ماه این شورا با بیان این خبر گفت: در این جلسه مطابق با آنچه که در جلسه قبلی شورای عالی فضای مجازی مقرر شده بود، وزارت ارتباطات طرحی را مبنی بر طرح کلان شبکه ملی اطلاعات ارائه داد که اعضای شورای عالی فضای مجازی نظرات خود را در مورد آن اعلام کردند و قرار شد برای بررسی دقیق‌تر موضوع، کارگروهی در مرکز ملی فضای مجازی تشکیل شود.

وی با بیان اینکه جلسه عصر شنبه مصوبه خاصی در خصوص شبکه ملی اطلاعات نداشت، در مورد طرح ارائه شده از سوی وزارت ارتباطات در این جلسه گفت: طرحی که از سوی وزارت ارتباطات در این جلسه تحت عنوان طرح کلان ارائه شد، ابعاد مختلفی داشت که اعضای شورا روی آن نظر داشتند؛ پیشنهاد وزارت ارتباطات در این طرح مربوط به در اختیار گرفتن مسئولیت تمامی لایه‌های خدمات و محتوای شبکه ملی اطلاعات بود که مورد تأیید اعضا قرار نگرفت.

انتظاری افزود: مطابق با مصوبات قبلی شورای عالی فضای مجازی، تکمیل و مسئولیت ۳ لایه زیرساخت ارتباطی، زیرساخت اطلاعاتی و خدمات پایه کاربردی، برعهده وزارت ارتباطات قرار دارد و سایر موارد که در طرح کلان از سوی این وزارتخانه پیشنهاد شد، مورد توافق قرار نگرفت. بر این اساس مقرر شد کارگروهی در مرکز ملی فضای مجازی تشکیل و مدیریت کل طرح شبکه ملی اطلاعات که شامل تمام ابعاد فضای مجازی می‌شود را برعهده گیرد. براین اساس نظارت و راهبری ۳ لایه زیرساختی شبکه ملی اطلاعات توسط مرکز ملی فضای مجازی پیش می‌رود و تقسیم کار در این خصوص شکل می‌گیرد.

عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی با بیان اینکه برای روشن شدن ابعاد این تقسیم کار، مقرر شد این کارگروه در مرکز ملی فضای مجازی تشکیل شود، اضافه کرد: در طرح ارائه شده از سوی وزارت ارتباطات، تعریف این وزارتخانه از شبکه ملی اطلاعات، لایه‌های خدمات و محتوا را نیز در بر می‌گرفت اما تاکید اعضا بر این بود که مطابق با مصوبات قبلی شورای عالی فضای مجازی، شبکه ملی اطلاعات، زیرساخت فضای مجازی کشور است و وزارت ارتباطات تنها در خصوص لایه‌های زیرساختی این شبکه باید مسئولیت بپذیرد.

وی با تاکید بر اینکه برای تقسیم وظایف سایر لایه‌های فضای مجازی کشور از جمله خدمات و محتوا و دقت در انجام امور، کارگروهی که باید در ذیل مرکز ملی فضای مجازی تشکیل شود، تقسیم وظایف را انجام خواهد داد، گفت: با این وجود، از نظر ما هنوز طرح کلان شبکه ملی اطلاعات ارائه نشده است و وزارت ارتباطات تنها مدل مفهومی از کل فضای مجازی را ارائه کرد که مورد موافقت اعضا برای محول کردن مدیریت آن به وزارت ارتباطات قرار نگرفت.

انتظاری با اشاره به اینکه وزارت ارتباطات برای ارائه این مدل مفهومی، زحمات زیادی کشیده بود، خاطرنشان کرد: این طرح برای کل فضای مجازی و تحت عنوان طراحی کلان شبکه ملی اطلاعات ارائه شد اما شورای عالی فضای مجازی از این وزارتخانه خواسته بود که تنها طراحی کلان زیرساخت شبکه ملی اطلاعات را ارائه کند که از این منظر شاهد تفاوت‌هایی بودیم.

عضو شورای عالی فضای مجازی ادامه داد: به نظر می‌رسد با توجه به مباحث مطرح شده در این جلسه، وزارت ارتباطات باید طرح زیرساخت شبکه ملی اطلاعات را از کل مدل مفهومی فضای مجازی جدا کرده و در قالب یک سند مستقل به شورای عالی فضای مجازی مجدداً ارائه دهد.

وی با بیان اینکه در این جلسه هر یک از اعضای شورای عالی فضای مجازی از ابعاد مختلف به موضوع شبکه ملی اطلاعات پرداختند، گفت: طراحی کلان مدنظر شورای عالی فضای مجازی در شبکه ملی اطلاعات، طرحی جزئی‌تر از معماری شبکه ملی اطلاعات است و اعضای شورا بر این موضوع توافق داشتند که طرحی که از سوی وزارت ارتباطات ارائه شده است، طرح کلان شبکه ملی اطلاعات نیست.

انتظاری با اشاره به مشاهده پیشرفت در اجرای طرح کلان شبکه ملی اطلاعات، افزود: اگرچه انتظار می‌رفت در این جلسه، طرح نهایی زیرساخت شبکه ملی اطلاعات تصویب شود اما با این وجود به نظر می‌رسد، این طرح در حال پیشرفت است. در عین حال باید منتظر نتیجه کار کارگروه و جلسه آینده شورای فضای مجازی بمانیم تا میزان پیشرفت کار مشخص شود. به همین دلیل قرار است کارگروه تشکیل شده، گزارش موضوع را نهایی و در جلسه آینده شورای عالی فضای مجازی ارائه کند.

عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی با بیان اینکه تعبیر وزارت از شبکه ملی اطلاعات، تمام فضای مجازی کشور است که این تعبیر با مصوبات شورای عالی فضای مجازی یکسان نیست، گفت: ما معتقدیم فضای مجازی کشور شامل همه بخش‌های خدماتی، محتوایی و زیرساختی می‌شود که زیرساخت آن تحت عنوان شبکه ملی اطلاعات، در ۳ لایه باید طراحی شود و پیاده سازی آن برعهده وزارت ارتباطات است. اگر این وزارتخانه این تعبیر درست را بپذیرد، می‌تواند بهتر کار را جلو ببرد.

بررسی چارچوب معماری شبکه ملی اطلاعات

يكشنبه, ۲۲ دی ۱۳۹۸، ۰۲:۱۶ ب.ظ | ۰ نظر

جلسه شورای عالی فضای مجازی به ریاست حسن روحانی رئیس جمهور تشکیل شد و در آن کلیات سند معماری و طرح کلان شبکه ملی مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

پیشنهاد رایگان شدن شبکه ملی اطلاعات

جمعه, ۲۰ دی ۱۳۹۸، ۰۵:۴۱ ب.ظ | ۰ نظر

عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی گفت: موضوع ارائه اینترنت رایگان به کاربران در صورت استفاده از ترافیک داخلی و شبکه ملی اطلاعات در شورای عالی فضای مجازی پیشنهاد شد.

رضا تقی‌پور انوری در گفتگو با خبرنگار مهر، با بیان اینکه مطابق با سند تحقق الزامات شبکه ملی اطلاعات باید در این شبکه به خدمات و پهنای باند با کیفیت، ارزان، امن و سالم دست یابیم، اظهار داشت: هم اکنون پهنای باند اینترنت برای ترافیک بین‌الملل با هزینه زیادی همراه است و استفاده از ترافیک داخلی در شبکه ملی اطلاعات به کاهش هزینه‌ها منتج می‌شود.

وی در مورد امکان ارائه پهنای باند رایگان به کاربران در صورت استفاده از ترافیک داخلی بر بستر شبکه ملی اطلاعات گفت: این پیشنهاد مبنی بر رایگان کردن پهنای باند ترافیک شبکه ملی اطلاعات در شورای عالی فضای مجازی مطرح شده است اما با توجه به ملاحظاتی که وجود دارد، انجام آن نیازمند بررسی بیشتر است.

عضو شورای عالی فضای مجازی ادامه داد: از آنجایی که اداره شبکه‌های ارتباطی دارای هزینه است و بخشی از این حوزه نیز مربوط به ارائه دهندگان خدمات غیردولتی است، ارائه یک چنین مشوقی نیازمند بررسی همه جانبه دارد. چرا که برای مثال، بخشی از درآمد ترافیک پهنای باند به دولت تعلق می‌گیرد و در صورتی که ترافیک داخلی رایگان شود، سهم درآمدی دولت کم خواهد شد و نیاز به قانون مجلس دارد.

وی گفت: این پیشنهادات مطرح شده اما ابعاد مختلف آن نیازمند بررسی است که یکی از این ابعاد، طرح موضوع در مجلس و تصمیم‌گیری برای آن با توجه به محدودیت‌های بودجه‌ای است.

تقی‌پور انوری خاطرنشان کرد: از سوی دیگر در لایحه بودجه پیشنهادی دولت برای سال ۹۹ تاکید ویژه ای بر موضوع شبکه ملی اطلاعات شده و شورای عالی فضای مجازی نیز بر آن تاکید دارد که در صورت تصویب مجلس، می‌تواند تکمیل شبکه ملی اطلاعات را تسریع کند.

وی اظهار امیدواری کرد که سال ۹۹ نقطه اوج و عطف شبکه ملی اطلاعات در بودجه باشد.

ایرنا- «شبکه ملی اطلاعات»در کشور ما خوب درک نشده است. نمونه «هر کسی از ظن خود شد یار من» یا «فیل مولانا» است. اما شبکه ملی همان اینترنت ملی است؟ به مصاف اینترنت واحد جهانی می‌رود؟ زیرساخت قطع ارتباط با دنیاست؟ دبیر شورای اجرایی فناوری اطلاعات می‌گوید: هیچ‌کدام؛ شبکه ملی راهکاری برای مدیریت هزینه‌ها و توسعه کسب و کار است. با تهدید- تحدید کردن فضای مجازی، اقتصاد مقاومتی را مخدوش می‌کنیم.

 

  • شبکه ملی صرفا یک پدیده امنیتی نیست

اواخر آبان در پی درگیری‌های داخلی بر سر قیمت بنزین، اینترنت خاموش شد. راه اتصال با جهان ابتدا از گوشی‌های تلفن همراه کوچ کرد و پس از آن ظرف مدت کوتاهی دسترسی به اینترنت‌های خانگی هم مسدود شد. رضا باقری اصل می‌گوید قطع اینترنت هم برای کسانی که این دستور را صادر کردند، هم برای مجریان دستور و هم ذینفعان اینترنت اتفاق ناگوار و سختی بود. در کنار این‌ها به میان آمدن مفهوم اشتباه «اینترنت ملی» بی‌اعتمادی مردم به موضوع شبکه ملی اطلاعات را گسترده‌تر و فرآیند این پدیده را از مسیر اصلی خارج کرد.

رضا باقری اصل مرد قانون و تبصره است، او علاوه بر تخصص در این حوزه، سالهاست با مفاهیم مهم حوزه حقوق و سیاستگذاری فناوری به شکل میدانی دست و پنجه نرم کرده است. برای همین در پاسخ به سوالات معمولا بند و ماده و سند رو می‌کند: بر اساس بند الف ماده ۴۶ قانون برنامه پنجم توسعه، مفهومی به نام «شبکه ملی اطلاعات» و در کنار آن برای اولین بار در قوانین عبارت «اینترنت» ذکر و تکالیفی بر عهده دستگاه‌های مختلف گذاشته شد که بخش مهمی از آن در دولت یازدهم به مرحله اجرا درآمد.

«ایجاد شبکه ملی اطلاعات» و «اینترنت» دو مفهوم جدا از هم بودند که باید در کنار یکدیگر توسعه پیدا می‌کردند. توسعه شبکه ملی با دسترسی کاربران به نسل سوم و چهارم اینترنت همراه مصادف شد و کاربران به تنوعی از سرویس‌ها و امکانات دست پیدا کردند. البته وی تأخیر ده ساله در راه‌اندازی این شبکه را از سال ۱۳۸۳ باعث بسیاری از عقب‌ماندگی‌ها می‌داند.

او معتقد است شبکه ملی اطلاعات یک پدیده امنیتی و حفاظتی صرف نیست بلکه بحث اقتصاد، فرهنگ و جامعه در آن نمود پیدا می‌کند. کشورهای مختلف نیز همین رویکرد را دارند. به گفته او بسیاری از کشورهای صاحب فناوری برای مدیریت هزینه‌‎ها، مدیریت ایمنی جامعه در فضای مجازی راهکارهایی را در پیش گرفته‌اند که در ایران راهکار انتخاب شده شبکه ملی اطلاعات نام دارد. شبکه‌ای که باید دارای زیرساخت مناسب برای ارائه کلیه سرویس‌های مورد نیاز فضای مجازی باشد و اینترنت پرسرعت و قابل حصولی را در اختیار شبکه دسترسی قرار دهد.

 

  • از این تحدید تا آن تهدید

باقری اصل با تاکید بر این که اینترنت سرویس اصلی و پایه، همراه شبکه ملی اطلاعات است و در اسناد مدون به آن توجه شده، در پاسخ به این سوال که آیا شبکه ملی باید مستقل باشد؟ گفت: بله باید به اندازه کافی مستقل باشد. در سند تبیین الزامات نیز به این نکته اشاره شده که سرویس‌ها کمترین وابستگی امنیتی، اجتماعی و اقتصادی را به جهان بیرون داشته باشند. دلیلش این است که تهدید خارجی منجر به عدم سرویس‌دهی در داخل شبکه نشود.

تهدیدی که دبیر شورای اجرایی فناوری اطلاعات به آن اشاره می‌کند صرفا تهدید از سوی کشورهای خارجی نیست. او به تحدید دیگری نیز اشاره می‌کند. «تحدیدی» که نه فقط املایش فرق می‌کند بلکه تاثیرش هم بر کسب و کارهای وطنی متفاوت است: هر نوع تحدید (محدود کردن) شبکه اینترنت به افزایش هزینه اقتصادی سرویس‌های حوزه خدمات منجر می‌شود که این مسئله با سیاست حوزه اقتصاد مقاومتی که روی اقتصاد درون‌زا و برون‌گرا اصرار دارد، نه در تناقض (ناسازگاری) بلکه در تنافر (دوری جستن) است.

باقری اصل اظهار داشت: اقتصاد خدمات در کشور ما حدود ۵۰ درصد است که این مقدار نیاز به رشد دارد. اکنون این میزان رشد در بسیاری از کشورها به ۸۵ درصد رسیده و الگوی مناسب برای کشور ما چیزی بین ۶۵ تا ۷۰درصد است. ما باید سرویس‌های خدماتی را به صورت درون‌زا (تولید داخلی) توسعه بدهیم اما باید به بحث «مقیاس‌‎پذیری اقتصادی» نیز توجه کنیم.

اگر یک سرویس را فقط برای داخل کشور تعریف کنیم، ممکن است ۱۰ هزار نفر ذینفع داشته باشد اما در بازار بزرگ‌تر ذینفعان به ۱۰۰ هزار نفر می‌رسند. این همان «برون‌زا» کردن تولید یا رونق تولید خدمت است.

وی خاطرنشان کرد: به طور مثال اگر ارائه سرویس و بازگشت سرمایه صاحب کسب و کار حداقل به ۵۰۰ هزار مشترک یا کاربر نیاز داشته باشد و این سرویس در اقتصاد ملی نتواند در بازه زمانی مناسب بر اساس نرخ سرمایه‌گذاری جذب مشترک نماید یا باید یارانه بگیرد یا اجازه استفاده از صادرات خدمت یا توسعه بازار منطقه‌ای و جهانی برای آن فراهم شود. این اجازه همان حق دسترسی به اینترنت به عنوان یک زیرساخت ارزان و توسعه‌پذیر است. نتیجه این می‌شود که قطع اینترنت به معنای افزایش هزینه ایجاد شغل در حوزه خدمات فضای مجازی است. حتی به واسطه عدم صرفه به مقیاس، منجر به حذف توانمندی داخلی می‌شود.

 

  • هزینه ایجاد شغل در فضای مجازی؛ ۱۱۰ میلیون تومان

در دهه ۸۰ هزینه ایجاد شغل در فضای مجازی، حدود ۳۰میلیون تومان بوده و در سال۱۳۹۶ این عدد حدوداً به ۱۱۰ میلیون تومان رسیده است. با سه برابر شدن هزینه‌های سرمایه‌گذاری زیرساختی ثابت، این رقم حتماً افزایش چشم‌گیری داشته است. از سوی دیگر فضای مجازی مملو از زیرساخت‌های نرم‌افزاری، سخت‌افزاری و منابع اشتراکی است که بسیاری از آن‌ها در دسترس کارآفرینان و کسب و کارهای الکترونیکی وجود دارد.

با قطع سراسری اینترنت، شرایطی ایجاد می‌شود که قسمتی زیرساخت‌هایی که قبلا با هزینه میلیاردی در دنیا ساخته شده را دوباره برای ۸۰ میلیون کاربر ایجاد کنند. این کار هزینه مضاعفی بر ایجاد شغل و اقتصاد ملی وارد می‌کند.

«تحدید اینترنت منجر به افزایش قیمت تمام شده ایجاد اشتغال در بخش خدمات می‌شود» رضا باقری اصل با تاکید بر این حقیقت عنوان کرد: این چالش بزرگی است که باید برای آن راهکاری بیندیشیم. چه این تهدید باشد چه آن تحدید، اقتصاد مقاومتی ما را مخدوش می‌کند. بر اثر تحریم‌های امریکا، کسب و کار برنامه‌نویس‌هایی که برای سیستم عامل ios برنامه و اپلیکیشن نوشتند، تهدید و مخدوش شد.

با قطع اینترنت از داخل کشور نیز با تحدید روبه‌رو شدیم. چون در این صورت مجبور می‌شویم زیرساخت‌های موجود در دنیا را دوباره ایجاد کنیم. اقتصاد حوزه فناوری اقتصاد «استفاده مجدد» است و ما با این حرکت آن را مخدوش می‌کنیم. آثار تهدید-تحدید اینترنت در اقتصاد خدمات کاملا مشهود است و آن را هر روز کوچک‌تر از قبل می‌کند.

 

  • ضرر ۱۴ میلیاردی یک کارخانه در زمان قطع اینترنت

دبیر شورای اجرایی فناوری اطلاعات با روایت یک اتفاق به عنوان نمونه، کوچک شدن اقتصاد خدمات بر اثر قطع اینترنت را نشان می‌دهد: خبر دارم کارخانه‌ای در یزد سیستمی مبتنی بر IOT (اینترنت اشیا) راه‌اندازی کرد. سیستمی که با  استفاده از شبکه اینترنت، کار  مدیریت خط تولید را اقتصادی‌تر می‌کرد. اما با قطع اینترنت ضرر ۱۴‌میلیاردی متوجه خط تولید او شد و صاحب کارخانه سیستم را به طور کامل جمع کرد.

با این کار اقتصاد IT کوچک شد. مدیر این کارخانه تصمیم داشت در فضای اقتصاد رقابتی، محصول خود را با قیمت کمتر و کیفیت و نظارت شبکه‌ای بیشتر به فروش برساند، اما با اتفاقی که رخ داد چطور حوزه صنعت می‌تواند به ثبات IT در ایران اعتماد کند؟

 

  • اینترنت، ملی و غیر ملی ندارد

برخی اعتقاد دارند، قطع اینترنت از جنس فناوری‌هراسی است اما باقری‌اصل به این مسئله اعتقادی ندارد: زمانی که قانون‌گذار قانون شبکه ملی اطلاعات و اینترنت را می‌نوشت حواسش به این بوده و می‌دانسته که شبکه ملی یک ضرورت برای مسائل اقتصادی، امنیتی و اجتماعی است و در کنار آن سرویس اینترنت و دسترسی به آن نیز همان‌قدر اهمیت دارد.

ما در کل جهان یک اینترنت بیشتر نداریم، تقسیم این فناوری جهانی به ملی و غیر ملی کار نادرستی است. چرخه تکامل سرویس‌های شبکه ملی اطلاعات یک تکامل پیش‌رونده است. این که همه سرویس‌ها را امروز در شبکه ملی ایجاد کنیم نه اینکه امکان‌پذیر نباشد، اما شاید صرفه به مقیاس نداشته باشد.

باقری اصل با یک مثال مقیاس‌پذیری و اهمیت آن‌ را توضیح می‌دهد: وقتی میزان تقاضای کاربران برای ارائه خدمت زیاد باشد، منطقی است که آن را روی شبکه ملی راه‌اندازی کنند. مانند VOD ها که بر حسب شنیده‌هایم برای «صرفه به مقیاس» در همان ابتدا نیاز به ۲۵۰ تا ۵۰۰ هزار کاربر دارد.

با دسترسی به اینترنت (همانی که جهانی است و ملی و غیر ملی ندارد) VODهای ایرانی می‌توانند در بازار افغانستان، تاجیکستان، عراق یا حتی کشورهای دیگر حضور پیدا کنند تا مسئله «صرفه به مقیاس» زودتر حاصل شود. با این روش، صاحبان چنین کسب و کارهایی با رشد اقتصادی مواجه می‌شوند و می‌توانند از سود حاصل از کارشان برای توسعه خدمتی دیگر استفاده کنند.

با شکل داخلی «تحدید» حتی سرویسی که باید در شبکه ملی ارائه شود هم به نتیجه نمی‌رسد چرا که به زمان بیشتر، یارانه دولت و کمک بخش عمومی نیاز پیدا می‌کند. در حالی که در یک فضای رقابتی و جهانی می‌توانیم سرویس‌های مورد نیاز کشور را رشد دهیم.

 

  • توسعه لایه خدمات وظیفه وزارت ارتباطات نبوده است

یکی از اتفاقاتی که به تازگی در خصوص شبکه ملی رخ داده، محول شدن توسعه لایه خدمات به وزارت ارتباطات است. وظیفه‌ای که به گفته رئیس مرکز ملی فضای مجازی به تازگی اتفاق نیفتاده و از گذشته برعهده وزارت ارتباطات بوده است. رضا باقری اصل درباره این اختلاف نظری که در این مورد وجود دارد گفت: در جلسه دور دوم شورای عالی فضای مجازی که مستندات و مصوبات آن منتشر شده است، مرکز ملی فضای مجازی به عنوان ستاد فرماندهی شبکه ملی، شورای عالی فضای مجازی به عنوان مسئول راهبری و سیاستگذاری و وزارت ارتباطات به عنوان مسوول فراهم آوردن زیرساخت معرفی شدند. در آن بین هم توسعه لایه محتوا و خدمات برعهده همه دستگاه‌های مسوول مانند وزارت فرهنگ و ارشاد، صدا و سیما و سایرین گذاشته شد و بقیه دستگاه‌ها نیز باید در آن راستا تلاش می‌کردند.

اکنون این موضوع مطرح است که اگر وزارت ارتباطات در تدوین لایه خدمات مشارکت داشت، حضورش موثر بود؟ پاسخ رضا باقری اصل به این سوال «بله» است: بخشی از لایه خدمات شبکه ملی اطلاعات به خدمات دولت الکترونیک برمی‌گردد. وزارت ارتباطات در کنار سایر دستگاه‌ها بازیگر این حوزه است. زمانی که وزیر ارتباطات می‌گوید ۸۰ درصد تکالیفی که برعهده وزارت بوده انجام شده است، منظور ۸۰ درصد حوزه  تکلیفی یعنی زیرساخت است.

بنا بر سند موجود، در حوزه خدمات بازیگر اصلی لایه خدمات و محتوا وزارت ارتباطات نیست. اگر قرار بود بازیگر اصلی باشد باید در آن زمان نقش موثرتری را برای مشارکت وزارت ارتباطات در نظر می‌گرفتند که نگرفتند. برداشت من از محول کردن این وظیفه به وزارت ارتباطات این است که ظاهرا بقیه دستگاه‌ها، همکاری لازم برای توسعه لایه خدمات را نداشتند و نتوانستند اهدافی که مدنظر شورای عالی فضای مجازی بوده را اجرا کنند به همین دلیل این نیاز حس شده تا نقش وزارت ارتباطات پررنگ‌تر شود.

 

  • مداخله اندک دولت، پیشرفت چشمگیر سرویس

دبیر اجرایی شورای فناوری اطلاعات خاطرنشان کرد: ایمیل، جستجوگر، مسیریاب جزو سرویس‌های پایه شبکه ملی اطلاعات است که در بطن برخی از آن‌ها چالش‌هایی وجود دارد. چالش‌هایی که به نظر می‌رسد منابع اعتباری لازم در کشور برای حمایت از آن‌ها وجود ندارد. از طرفی هم اگر دولت این خدمات را ایجاد کند، یا خدمت به هر طریقی وابسته به دولت باشد تجربه نشان داده به موفقیت نخواهد رسید. این واقعیتی است که مدتهاست آن را پذیرفته‌ایم.

ساز و کارهای سرمایه‌گذاری و هزینه‌کرد در دولت آنقدر کُند و غیر بهره‌ور هست که چنین پروژه‌هایی که نیازمند چابکی و تصمیم‌گیری‌های سریع در حوزه کسب و کار هستند را بتواند به چالش بکشاند.

پایداری و توسعه سرویس‌های حمل و نقل اینترنتی، نقشه و مسیریاب که توسط بخش خصوصی راه‌اندازی شده بر بستر زیرساخت‌هایی که وزارت ارتباطات در توسعه آن نقش اصلی سرمایه‌گذاری و رگولاتوری را دارد مهر تاییدی بر این مسئله است که دولت در هر سرویسی کم‌ترین مداخله اجرایی را داشته و تنها نقش رگولاتوری را برعهده گرفته، آن سرویس بهتر پیشرفت کرده است.

او افزود: اقتصاد یارانه‌ای برای ارائه سرویس مناسب نیست. سرویس باید در بازار اقتصاد رقابتی رشد کند. اکنون پلتفرمی مانند شبکه ملی اطلاعات برای اجرایی شدن این هدف فراهم شده است. برای حل چالش‌هایی که در این راه وجود دارد کل دستگاه‌های کشور باید برای ایجاد زمینه اعتماد برای جذب سرمایه‌گذاری در فضای مجازی تلاش کنند.

 

  • مصوبه شورای عالی فضای مجازی برای فراموشی اینترنت ملی

منتقدان و موافقان شبکه ملی اطلاعات، در زمان قطع اینترنت هر کدام صحبت‌هایی ارائه دادند اما هر دو طرف در این مفهوم که شبکه زیرساختی قوی با عنوان شبکه ملی اطلاعات داشته باشیم اتفاق نظر دارند. هر دو طرف اقناع هستند که اساسا ما پدیده‌ای به اسم اینترنت داریم که به دو شکل تهدید-تحدید می‌شود.

باقری اصل علاوه بر این موارد، معتقد به یک جریان سوم است. جریانی که این روزها خیلی زیاد به آن پرداخته می‌شود. جریانی با عنوان «اینترنت ملی». او در این باره خاطرنشان کرد: بعد از تصویب قانون برنامه پنجم توسعه و مصوبه  شورای عالی فضای مجازی باید به فراموشی سپرده می‌شد در حالی که این اتفاق رخ نداد.

 ما اکنون یک شبکه ملی اطلاعات و یک شبکه اینترنت داریم. باید بپذیریم زیرساخت‌های اینترنت جهانی زیرساخت‌های ارزان‌تری برای ارائه سرویس‌های داخلی را به بازار جهانی است. این اتفاقی است که باید در کشور رخ دهد.

باقری اصل اشاره کرد: اینترنت ملی مفهومی است که پس از قطع چند روزه اینترنت در فضای مجازی پر رنگ شد، مردم باید توجه کنند «شبکه ملی اطلاعات» هیچ ارتباطی به «اینترنت ملی» ندارد. شبکه ملی باید مستقل باشد، سرویس‌های پایه بر بستر آن فعالیت کنند و رفاه را برای عموم ذینفعان فراهم کند. در این‌ها شکی نیست. اما باید به این نکته توجه کرد «تهدید- تحدید» اینترنت از هر نوعی که باشد مانع اجرای سیاست‌های اقتصاد مقاومتی و توسعه اقتصاد خدمات است.

معماهای قطع برنامه‌ریزی شده اینترنت

دوشنبه, ۹ دی ۱۳۹۸، ۱۲:۴۸ ب.ظ | ۰ نظر

عباس پورخصالیان - اینکه فنسالاران ایرانی چگونه، در چه ابعادی، با چه آمادگی قبلی، طی چه فرصت زمانی، به چه سرعت و تا چه حد موثر توانستند اینترنت داخل را از اینترنت خارج از کشور قطع کنند؛

عضو شورای عالی فضای مجازی از وعده رئیس جمهور برای برگزاری جلسات فوق العاده شبکه ملی اطلاعات خبر داد و گفت: برداشت وزارت ارتباطات مبنی بر تحقق ۸۰ درصدی شبکه ملی اطلاعات اصلاح شد.

خبرگزاری مهر؛ معصومه بخشی پور: شبکه ملی اطلاعات به عنوان زیرساخت ارتباطی فضای مجازی کشور یکی از مهمترین پروژه‌های ملی محسوب می‌شود که تحقق آن بنا بر رویکردهای جهانی و ضرورت‌های ملی از جمله ارائه خدمات زیرساختی پیشرفته، مستقل و مطابق با نیازهای کشور و حفاظت از اطلاعات کاربران در برابر تهدیدات امنیتی الزام شده است.

در آبان ماه امسال و پس از قطع مقطعی شبکه اینترنت در کشور، موضوع تاب آوری شبکه ملی اطلاعات به عنوان زیرساختی مستقل از شبکه اینترنت، بار دیگر مورد توجه قرار گرفت و از آنجایی که این شبکه نتوانست به تمامی درخواست‌ها پاسخ دهد، با انتقادهای مختلفی در خصوص عدم اجرای کامل الزامات مرتبط با این شبکه و تأخیر در پیاده سازی و اجرا، روبرو شد.

به نحوی که حسن روحانی رئیس جمهور اواسط آذرماه و همزمان با جلسه ارائه لایحه بودجه ۹۹ در مجلس، اعلام کرد که مقام معظم رهبری اخیراً تاکیداتی درخصوص شبکه ملی اطلاعات داشته اند.

اهمیت شبکه ملی اطلاعات در حدی است که پیش از این نیز مقام معظم رهبری بارها بر لزوم ایجاد شبکه ملی اطلاعات تاکید داشته‌اند و کوتاهی در این خصوص را گوشزد کرده‌اند.

در این زمینه رضا تقی پور عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی و وزیر اسبق ارتباطات و فناوری اطلاعات در گفتگویی با خبرنگار مهر، جزئیات بیشتری از تأکیدات مقام معظم رهبری و برنامه‌های دولت برای تکمیل شبکه ملی اطلاعات را تشریح کرد.

متن این گفتگو به شرح زیر است.

 

* با وجود اینکه از زمان مسئولیت شما در وزارت ارتباطات به عنوان وزیر ارتباطات دولت دهم، موضوع شبکه ملی اطلاعات مطرح بوده، اما همچنان پیاده سازی کامل این شبکه با اما و اگرهایی مواجه است. به عنوان نخستین سوال، هدف از اجرای شبکه ملی اطلاعات چه بوده و روند اجرای این پروژه ملی چگونه پیش می‌رود؟

شبکه ملی اطلاعات از سال ۸۹ در برنامه پنجم توسعه به تصویب رسید و دو هدف اصلی را دنبال می‌کرد. این اهداف در مصوبه شورای عالی فضای مجازی تحت عنوان «سند ضرورت تبیین الزامات شبکه ملی اطلاعات» تعریف و مطرح شد. در این سند مهمترین بحثی که در تعریف شبکه ملی اطلاعات مطرح شد مربوط به موضوع «استقلال» این شبکه بود که در الزامات ۶ گانه مصوبه شورای عالی فضای مجازی در سال ۹۲ مورد تاکید قرار گرفته است.

به این معنی که از آنجایی که روز به روز خدمات شبکه ای و دولت الکترونیکی در کشور در حال شکل گیری است، مدیریت اینترنت به صورت یکجا و در اختیار آمریکا، تهدیدی راهبردی محسوب می‌شود. حتی کشورهای اروپایی نیز در مدیریت اینترنت دخالتی ندارند و اگر آمریکا بخواهد روزی ایران را از اینترنت محروم کند، کشور در حوزه‌های مختلف سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی آسیب جدی می بیند. براین اساس موضوع استقلال شبکه ملی اطلاعات تاکید شده است.

موضوع بعدی در زمینه پرداختن به بحث شبکه ملی اطلاعات در کشور، مربوط به تعرفه ارزان است. چرا که هم اکنون بابت خرید پهنای باند اینترنت، نرخ به صورت ارز پرداخت می‌شود و زمانی که اطلاعات در سرورهای خارجی ذخیره شده و مجدداً وارد کشور می‌شود، هزینه مازاد به مردم تحمیل می‌شود.

بنابر آمار کشورهایی که مدلی از شبکه ملی اطلاعات دارند اگر اطلاعات در داخل کشور تولید و ذخیره شود، می‌توان جلوی هزینه اضافی را گرفت. برای مثال در کره جنوبی، بیش از ۸۵ درصد اطلاعات در داخل کشور تولید می‌شود و در این کشور هیچ نیازی به پهنای باند اینترنت بین الملل نیست. براین اساس ما نیز در تعریف شبکه ملی اطلاعات، این بحث جدی و الزام آور را مطرح کرده ایم تا هزینه اضافی به مردم تحمیل نشود و در صورتی که بتوان اطلاعات داخل کشور را در داخل ذخیره و مبادله کرد، نیازی به پهنای باند اینترنت بین الملل نخواهیم داشت.

در این خصوص در مصوبه دی ماه سال ۹۲، موضوع ایجاد شبکه ای پرظرفیت و پهن باند با تعرفه رقابتی شامل مراکز داده، به وزارت ارتباطات الزام شد.

* علاوه بر موضوع تعرفه ارزان قیمت که به دنبال تبادل اطلاعات در داخل کشور مدنظر قرار گرفته است، به نظر می‌رسد موضوع امنیت اطلاعات نیز از دیگر دلایلی است که بر لزوم ترافیک داخلی در شبکه ملی اطلاعات، بر آن تاکید شده است؟

بله؛ در کنار این مباحث، بحث امنیت اطلاعات از موضوعات مربوط به شبکه ملی اطلاعات بوده است. به این معنی که اطلاعات زمانی که از کشور خارج می‌شود، موضوع امنیت آن همراه با نگرانی است.

چرا که طبق اطلاعات وزارت ارتباطات، روز به روز شاهد بروز حملات اینترنتی علیه کشورمان هستیم و البته روند دنیا نیز همین طور است. اطلاعات در فضای سایبری در معرض سرقت و بهره برداری است و هر چقدر مسیر تبادل اطلاعات طولانی‌تر باشد و اطلاعات در خارج از کشور ذخیره و رد و بدل شود، طی این مسیر تهدیدات بیشتری ایجاد می‌شود.

طبق آمار وزارت ارتباطات، سال گذشته چندین میلیون تهدید علیه درگاه‌های ورودی کشور صورت گرفت و باید توجه داشت که همراه با این اطلاعات، تهدیدات و حملات نیز وارد کشور می‌شود. براین اساس طبق الزامات شبکه ملی اطلاعات، نیازمند دژی مستحکم در برابر اینگونه حملات هستیم.

نکته آخری که در خصوص شبکه ملی اطلاعات در سند تبیین الزامات این شبکه مورد تاکید قرار گرفته مربوط به لزوم ارائه خدمات پایه کاربردی با کیفیت بالاتر است که در بند ۳ این سند با تاکید بر تضمین کیفیت و قابلیت تحرک، تعریف شده است.

 

* با این وجود آیا در این سند موضوع قطع دسترسی به اینترنت با داشتن شبکه ملی اطلاعات مطرح نشده است؟ چون با توجه به اینکه موضوع استقلال در شبکه ملی اطلاعات مطرح است، آیا این به معنای قطع دسترسی به اینترنت نیست؟

البته طبق این سند، دسترسی به سایر شبکه‌های خارج از کشور، جزو مأموریت شبکه ملی اطلاعات است و این شبهه و تهمتی که از ابتدا به شبکه ملی اطلاعات زده شد که «قصد قطع اینترنت را دارند»، به هیچ عنوان درست نیست. اگرچه برخی این تهمت را مطرح کردند، اما دقیقاً در سند تبیین الزامات شبکه ملی اطلاعات، باید دسترسی به اینترنت و اطلاعات در هر لحظه و مکان قطعاً تداوم داشته باشد.

در شبکه ملی اطلاعات، قطع ارتباط منظور نیست، اما با توجه به حجم زیاد تولید اطلاعات در داخل کشور، ضرورتی ندارد که این حجم از اطلاعات خارج از کشور شود.

به بیان دیگر کماکان یکی از خدماتی که در شبکه ملی اطلاعات تعریف شده، دسترسی به اینترنت است اما صلاح نیست زیرساختهای حیاتی کشور روی اینترنت باشد. تهدیدات اینترنت غیرقابل مهار است و نباید زیرساختها را رها کرد. این موضوع از سوی سازمان پدافند غیرعامل نیز ابلاغ شده و نباید زیرساختهای حیاتی مانند آب، برق و گاز روی شبکه اینترنت باشد.

مطالعات کشورهای دیگر هم روی این موضوع صحه می‌گذارد و اتفاقاتی که در دنیا رخ می‌دهد نیز این موضوع را نشان می‌دهد.

 

*در حوادث اخیر و قطع اینترنت در آبان ماه، آیا شبکه ملی اطلاعات از پس این الزامات برآمد؟ تاب آوری این شبکه را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

در حوادث اخیر قطع اینترنت، اگرچه محدود شدن دسترسی به اینترنت مطلوب نبود و کشور نیاز داشت که خدمات شبکه ای تداوم پیدا کند، اما این تمرین نشان داد که اقدامات خوبی در زمینه‌های بانکی و حمل و نقل صورت گرفته و این شبکه‌ها توانستند با کمترین مشکل خدمات رسانی کنند. در همین حال دسترسی به سایت‌های خبری و ایمیل‌های داخلی نیز از جمله نکات مثبتی بود که با توجه به اهداف شبکه ملی اطلاعات، محقق شد. اما به هر حال کم و کاستی‌های مشخصی نیز در ارائه خدمات شبکه ملی اطلاعات دیده شد.

برای مثال به رغم اینکه از ابتدا مأموریت این شبکه داشتن موتور جستجوی بومی بود، اما به دلیل آنکه در سالهای گذشته تمهیدات لازم اندیشیده نشده بود، متأسفانه در این حوزه با مشکل مواجه شدیم.

هم اکنون شاهد هستیم که به دلیل این کم کاری‌ها، گوگل در ایران در رتبه اول قرار دارد و با وجودی که بسیاری از مردم به گوگل نیاز ندارند اما به آن مراجعه می‌کنند. همه مردم به گوگل نیاز ندارند اما از آنجایی که آدرس مستقیم یک سایت را حفظ نیستند از گوگل استفاده می‌کنند. در حالی که این ساده‌ترین کاری است که یک موتور جستجو می‌تواند انجام دهد و ظرفیت شرکتهای داخلی ما نیز برای این ظرفیت، کافی است. اما متأسفانه در ۶ سال اخیر توجه خوبی به این بحث نشد و با وجودی که در ابتدا موتورهای جستجویی مانند یوز و پارسی جو ایجاد شد اما از سال ۹۲ فعالیت آنها راکد ماند و در حوادث اخیر ما از این قسمت آسیب دیدیم.

به نظر من نیاز به موتورجستجوی بومی ضروری است اما خیلی هم پیچیده نیست و توان داخلی بدون هزینه بالا، امکان فراهم کردن این بستر را دارد.

 

* پس به نظر شما مشکل از کجاست که ما نتوانسته ایم در این مدت، به یک جویشگر قوی که قابلیت ارائه خدمات اولیه به کاربران را داشته باشد، دست یابیم؟

به نظر می‌رسد مهمترین مشکل فعلی در بخش نرم افزارهای پایه داخلی به فقدان یک ابررایانش و یک مرکز ذخیره داده بازمی گردد. ما نیاز به یک CDN سراسری قوی (شبکه توزیع محتوا) در کشور داریم تا مشکل موتورجستجو و ایمیل داخلی را حل کنیم. مشکل فعلی مربوط به توانایی شرکتهای دانش بنیان نیست. بلکه زیرساختهای رایانش ابری در شبکه ملی اطلاعات ایجاد نشده است. والا با نرم افزارهای ایجاد شده از سوی شرکتهای دانش بنیان، آمادگی پوشش خدمات به کاربران در این زمینه وجود دارد.

از سوی دیگر، در زمینه پیام رسانها به رغم آنکه کارهای خوبی طی ۲ سال گذشته صورت گرفت اما هنوز هم زیرساخت اطلاعاتی قوی و شبکه توزیع محتوای خوبی نداریم. به همین دلیل پیام رسانها، در حوادث اخیر کارآمدی کاملی نداشتند و محدودیت سخت افزاری و منابع شبکه باعث شد آنطور که باید نتوانند نیاز کاربران را پاسخگو باشند. در این خصوص دولت باید مسئولیت بپذیرد و حمایت کند.

 

* با این حال این سوال به وجود می‌آید که چرا در کشورهای مختلف دنیا، شبکه‌های پیام رسان خودکفا هستند و دولتها نقشی در کارآمدی آنها ندارند؟

عمده اینها در شروع و راه اندازی با همت حاکمیت توانستند رشد کنند. پس از آن منابع درآمدی آنها به جایی می‌رسد که خودگردان خواهند شد. چرا که در حال حاضر برای رشد یک پیام رسان فقط حمایت‌های مادی مطرح نیست، باید حمایت‌های قانونی و حقوقی نیز صورت گیرد. برای مثال همانطور که ورود کالا به کشور، بدون پرداخت سود گمرکی ممکن نیست، نباید اجازه دهیم نرم افزارهای خارجی بدون پرداخت هزینه وارد کشور شوند. باید برای آنها مالیات و عوارض درنظر گرفت.

 

* وزارت ارتباطات مدعی شده که ۸۰ درصد الزامات شبکه ملی اطلاعات را محقق کرده است؟ آیا این میزان قابل تأیید است؟ و اگر این مهم، محقق شده، چرا نمود آن در زمان قطعی اینترنت در آبان ماه، آنطور که باید مشاهده نشد؟

برداشت وزارت ارتباطات مبنی بر تحقق ۸۰ درصدی شبکه ملی اطلاعات، در آخرین جلسه شورای عالی فضای مجازی، بحث و اصلاح شد. چرا که هم اکنون «شبکه ملی ارتباطات» محقق شده است؛ اما زمانی که در مورد «شبکه ملی اطلاعات» حرف می زنیم منظورمان زیرساختهای اطلاعاتی شامل مراکز داده، نرم افزارها و خدمات پایه‌ای مانند نقشه، پیام رسان، موتورجستجو و مسیریاب است. باید مراکزی باشد تا اطلاعات ملی در این جا تجمیع شود. از این منظر باید دولت، حمایت کند.

در این موارد تصدیق می‌کنم که درصد پیشرفت‌ها پایین است اما خوشبختانه وزارت ارتباطات در حال تهیه برنامه‌ای است که همه کسری‌ها و عقب ماندگی‌های مورد بحث در تکمیل شبکه ملی اطلاعات را جبران کند. ما تاکیدمان این است که این شبکه به خدمات ارزان، پهنای باند با کیفیت و امن و سالم دست یابیم. هم اکنون پهنای باند اینترنت توأم با هزینه زیاد است.

 

* رئیس جمهور در اواسط آذرماه و در جلسه ارائه لایحه بودجه ۹۹ به مجلس، بر تقویت شبکه ملی اطلاعات تاکید کرد و تلویحاً از توصیه‌های مقام معظم رهبری در این خصوص سخن گفت؛ این توصیه‌ها چه بوده و آیا در آخرین جلسه شورای عالی فضای مجازی در ۲۳ آذرماه، به این توصیه‌ها اشاره شد؟

رهبر انقلاب در حکم‌های شورای عالی فضای مجازی در سال ۹۰ و ۹۴ تسریع در روند شبکه ملی اطلاعات را تصریح کردند. پس از اتفاقات اخیر و مشکلاتی که قطع اینترنت برای کسب و کارهای داخل کشور ایجاد کرد نیز، مقام معظم رهبری بار دیگر بر تسریع در تکمیل شبکه ملی اطلاعات، تاکید کردند.

به گفته ایشان باید کم و کسری‌های مرتبط با شبکه ملی اطلاعات رفع شود چرا که اگر شرایط قطع اینترنت از طریق دشمن به ما تحمیل شد، ما در داخل کشور با مشکل مواجه نشویم.

البته موضوع تحریم اینترنت از سوی دشمن، بعید هم نیست که اتفاق بیافتد. اگرچه خیلی‌ها تحریم اینترنت را ناممکن می‌دانند اما بررسی‌های ما نشان می‌دهد که هم اکنون نیز ما در زمینه‌های علمی با تحریم‌های ظالمانه در اینترنت روبرو هستیم و دسترسی به سایت‌های علمی و مقالات بسیاری برای ما محدود است. این درحالی است که بسیاری فکر می‌کنند این سایت‌ها از سمت ایران و توسط صاحبان مراکز داده و سایت‌ها، فیلتر شده اما در واقع مسدود شدن سایت‌های علمی از سمت آمریکا برای ایرانیان صورت گرفته است.

به طور کلی ما در تجهیزات با تکنولوژی بالا تحریم هستیم و به همین دلیل مجبوریم که در شبکه استقلال داشته باشیم. از این رو در خصوص استقلال سخت افزار و نرم افزار گام برداشته ایم و یقین داریم که با اتکا به دانش جوانان، در آینده نزدیک، سختی‌ها مرتفع شده و دنیا به عظمت جوانان ایرانی اقرار خواهد کرد.

درهمین حال موضوع تکمیل و تسریع در روند پیگیری شبکه ملی اطلاعات در دستور کار شورای عالی فضای مجازی نیز قرار گرفته و رئیس جمهور نیز قول داد که جلسات فوق العاده برای بررسی نهایی شبکه ملی اطلاعات و اعتباراتش بگذارد.

رئیس پژوهشکده مطالعات اجتماعی بابیان اینکه توصیه‌ کنترل اینترنت درساعات صفر اجرای سیاستهای اعتراضی بنزین اجرا نشد، گفت: وزارت ارتباطات محدودسازی پلتفرم‌ها به جای بستن اینترنت را اجرا نکرد.

به گزارش  پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، نشست علمی «ماهیت و میزان پیشرفت شبکه ملی اطلاعات» با حضور عباس آسوشه، محمدحسن انتظاری، رسول جلیلی و فرشاد مهدی‌پور و عزیز نجف پور آقابیگلو در مرکز مطالعات فضای مجازی این پژوهشگاه برگزار شد.

 ۸۰ درصد ترافیک اینترنت ایران خارجی است

فرشاد مهدی‌پور رئیس پژوهشکده فرهنگ و مطالعات اجتماعی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در ادامه نشست شبکه ملی اطلاعات و اینترنت گفت: چرا تا به حال زیرساخت و بستر لازم و کافی شبکه ملی اطلاعات توسط دولت ایجاد نشده تا در زمانی که اینترنت جهانی دچار مشکل می‌شود، کاربران ایرانی همچنان به اینترنت دسترسی داشته باشند و امورات روزمره‌شان دچار مشکل نشود.

وی گفت: فرض بگیرید اگر آمریکا اینترنت ما را قطع کند چه می‌شود؟ با توجه به اینکه زیرساخت لازم برای شبکه ملی اطلاعات در کشور توسط دولت شکل نگرفته، اگر این موضوع محقق شود اتفاقات بسیار بدتر از محدود کردن اینترنت در آبان ماه امسال می‌تواند در پی داشته باشد.

رئیس پژوهشکده فرهنگ و مطالعات اجتماعی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی تاکید کرد: توصیه‌های کنترل اینترنت در ساعات صفر اجرای سیاست‌های اعتراضی بنزین اجرا نشد و بعد از چند روز مجبور به قطع اینترنت شدند و این در حالی است که در هیچ یک از مصوبات بسته شدن اینترنت وجود نداشت و فقط محدود سازی بعضی از پلتفرم‌ها مطرح بود و این موضوع را وزارتخانه مربوطه اجرا نکرد.

مهدی‌پور با بیان اینکه خسارت معنوی و انسانی قطع اینترنت قابل محاسبه نیست‌،‌گفت:‌ ۸۰ درصد ترافیک اینترنت ایران خارجی است و هزینه دلاری زیادی به کشور تحمیل می‌کند و این در صورتی است که ۸۰ درصد ترافیک کشور کره جنوبی داخلی است.

عضو هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با بیان اینکه جای جلاد و شهید در اینترنت عوض شده است، خاطرنشان کرد: ما امکان مسدودسازی کدام یک از پلتفرم‌های آمریکا را داریم؟ البته آمریکا چند ماه پیش از انتشار نرم افزارهای ایرانی جلوگیری کرد و حالا می‌بینم که آمریکا تبدیل به نماد آزادی و ایران تبدیل به  نماد ضد آزادی شده است.

بدنه علمی کشور به بحث شبکه ملی اطلاعات ورود کند

عزیز نجف پور آقابیگلو رئیس مرکز مطالعات فضای مجازی با اشاره به سابقه بالای یک دهه بحث شبکه ملی اطلاعات در ایران، از دو ابهام در این باب سخن گفت و اظهار داشت: ابهام اول درباره تعریف و معنای شبکه ملی اطلاعات است که برخی یا آن را معنادار نمی‌دانند و یا اینکه آن را به معنای بدیل اینترنت و روندی برای قطع اینترنت موجود قلمداد می‌کنند و از عباراتی چون کره شمالیزه کردن ایران استفاده می‌کنند.

وی گفت: ابهام دوم هم در باب میزان پیشرفت و تحقق شبکه ملی اطلاعات است که هر کسی بر اساس سنجه­‌هایی که دارد آماری از میزان پیشرفت و تحقق شبکه می‌دهد و از ۱۰درصد تا ۸۰درصد پیشرفت، آمار داده می‌شود.

رئیس مرکز مطالعات فضای مجازی با انتقاد از طرح مسائل شبکه ملی اطلاعات در محافل ژورنالیستی و شبه سیاسی، تاکید کرد: چون این بحث یک موضوع کارشناسی و علمی و از اولویتهای موضوعی نظام حکمرانی جمهوری اسلامی است، لازم است بدنه علمی کشور به عنوان اتاق فکر نظام در راستای ابهام زدایی و متعاقبا ارزیابی و ارائه پیشنهادات اصلاح و ارتقای روند پیاده سازی شبکه ملی اطلاعات ورود علمی و کارشناسی کند و این نشست هم با همین هدف برگزار شده است.

نجف پور با تفکیک دو مفهوم سواد کاربری فضای مجازی از سواد حکمرانی فضای مجازی، به ضعف جدی سواد حکمرانی در بین مسئولان و نخبگان و مردم اشاره و بر لزوم ارتقای آن تاکید کرد.

وی با تاکید بر اینکه همه مان در یک کشتی نشسته ایم و اصولا باید در باب مسائل و موضوعات کلان و ملی گفتگو و همفکری و همکاری داشته باشیم افزود: البته قرار بود در این نشست در خدمت نماینده وزارت ارتباطات هم باشیم ولی به هر ترتیبی این امکان مهیا نشد. انشالله در نشست‌های بعدی اگر دوستان قبول زحمت کنند در خدمتشان خواهیم بود.

شبکه ملی اطلاعات هزینه مصرف اینترنت را کاهش می‌دهد

عباس آسوشه معاون راهبری فنی مرکز ملی فضای مجازی در این نشست با اشاره به اینکه شبکه ملی اطلاعات مترادف با فضای مجازی کشور نیست، تصریح کرد: شبکه ملی اطلاعات بخش زیرساخت ارتباطی و اطلاعاتی کشور است. راه اندازی این شبکه تضادی با اینترنت نداشته و بلکه اینترنت یک سرویس در این شبکه است.

به گفته وی، در تعریف و الزامات شبکه ملی اطلاعات مصوب سال ۱۳۹۲ به صراحت به این موضوع پرداخته شده که با راه اندازی شبکه ملی اطلاعات، اینترنت کشور قطع نخواهد شد و صرفا بر این مساله تاکید دارد که اگر کاربران نیاز به اطلاعاتی در داخل کشور دارند باید برای دسترسی، ترافیک در داخل کشور حفظ شود. در واقع پیش‌تر برای دست یابی به سایت های داخل کشور به دلیل مهندسی نامناسب ترافیک، با وارد شدن به اینترنت مجبور به خروج ترافیک داخلی بودیم.

معاون راهبری فنی مرکز ملی فضای مجازی اظهار داشت: اگر به دنبال حذف اینترنت در شبکه ملی اطلاعات بودیم تاکید بر این نداشتیم که اطلاعاتی که درون کشور میزبانی شده باید قابل دسترسی توسط پروتکل اینترنت باشد و تحت آن توسعه یابد.

وی گفت: شبکه ملی اطلاعات برآمده از یک تفکر و زاده نگاه اعضای شورای عالی فضای مجازی در کشور نیست، بلکه در دنیا بسیاری از کشورها نسبت به آن اقدام کردند

آسوشه با اشاره به خدمات ارتباطی بر بستر شبکه ملی اطلاعات گفت: خدماتی همچون خدمات ارتباطی (ثابت و سیار، خدمات خاص برای تجارت) خدمات پایه کاربردی و پرکاربرد (موتور جستجو، پیام رسان ها، مراکز نگهداری داده، سیستم عامل ، ویروس یاب) روی این شبکه پیش بینی شده است که هنوز سرویسی که بتواند نیازهای مردم را به خوبی و با کیفیت مناسب تامین کند در کشور وجود ندارد. البته در حوزه ویروس یاب خوشبختانه هم تراز نمونه های جهانی حرکت کردیم و امیدواریم سایر خدمات پایه کاربردی کشور هم در این سطح بتوانند فعالیت کنند.

وی گفت: دولت با پیگیری های لازم و تصویب سندهای بالادستی در جلسات شورای عالی فضای مجازی و پیگیری‌های اجرایی مانع ایجاد بحران جدی در زمان اختلالات اینترنت در کشور شد تا کمترین مشکلات را در زمان قطعی داشته باشیم که البته این اقدامات می توانست بهتر، کاملتر و مفیدتر باشد.

شبکه ملی اطلاعات باید در قالب لیست بوم پایدار در اختیار مردم قرار گیرد

در ادامه این نشست محمدحسن انتظاری عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی گفت: اگر مدل و الگوی ارزیابی پیشرفت شبکه ملی اطلاعات بر اساس آموزش همگانی صورت بگیرد بدون شک سرعت راه‌اندازی آن افزایش یافته و در نهایت کشور صاحب شبکه مستقل خودش خواهد شد.

وی افزود: اینترنت ۲۵ سال پیش متولد و ارتباطات علمی نیز از آن زمان آغاز شد که در این رابطه با تحولات وسیعی توسعه یافته و ارتباطات اجتماعی، اقتصادی وارد مرحله جدیدی از فضای مجازی شد.

انتظاری تصریح کرد: از سال ۲۰۰۱ یکی از مباحث اصلی اتحادیه جهانی مخابرات موضوع شبکه ملی اطلاعات بود که جمع وسیعی از مردم را در این حوزه درگیر کرده است. از طرفی باید به این نکته اشاره کرد که در حال حاضر ارتباطات اجتماعی مردم در سطح بالایی قرار دارد. به طوری که نزدیک به ۵۰ میلیون نفر از مردم عضو شبکه‌های مجازی بوده و به طور مستقیم فعالیت‌های مختلف و متنوعی را در طول روز انجام می‌دهند.

وی با بیان اینکه در حال حاضر بسیاری از مردم با استفاده از فضای مجازی ارتباطات اقتصادی زیادی را در فضای مجازی انجام می‌دهند، یادآور شد: در واقع می‌توان گفت شبکه ملی اطلاعات به طور مستقیم با زندگی مردم سروکار دارد به طوری که جمعیتی قابل توجهی از آنها در این فضا زندگی می‌کنند.

عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی اضافه کرد: در حال حاضر استفاده از فضای مجازی نسبت به سال گذشته ۱۷درصد رشد کرده و همچنین پیچیده‌تر شده است. در این رابطه حکومت وظیفه دارد همانگونه که در حوزه فیزیکی از مرزهای کشور محافظت می‌کند باید در فضای مجازی هم از اطلاعات داخلی کشور مراقبت کند. این در حالی است که شبکه ملی اطلاعات باید به طوری طراحی و راه‌اندازی شود که در قالب زیست بوم پایدار به مردم سرویس دهد.

انتظاری افزود: برای ارائه سرویس مورد نیاز به مردم در قالب زیست بوم پایدار توسط شبکه ملی اطلاعات باید طرح خوبی برای راه‌اندازی این شبکه انجام شود تا بتواند نیازهای مردم را برطرف کند. این در حالی است که ارزیابی فعالیت شبکه ملی اطلاعات از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است.

وی با تاکید بر اینکه شبکه ملی اطلاعات باید به نحوی طراحی و سرویس‌دهی کند که نتیجه آن با موفقیت همراه و استانداردهای راه‌اندازی این شبکه دقیق باشد، اظهار داشت: این شبکه مانند شبکه‌های معمولی مخابراتی نیست و حجم قابل توجهی از مردم را در درون خود دارد.

عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی گفت: برای راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات باید نیازسنجی شامل مسائل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی انجام شود. به طوری که نه تنها نیاز عامه کشور را برطرف کند بلکه حقوق و حفظ استقلال کشور از الزامات کلان آن باشد.

انتظاری خاطرنشان کرد:‌ در حال حاضر در راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات با وزارت ارتباطات به اجماع کلی نرسیده‌ایم که این نیز ناشی از ضعف‌های نظارتی است. البته باید بگویم در حال حاضر ما در داخل کشور نیروهای فنی بسیار خوبی داریم که می‌توانیم با استفاده از آنها با سرعت بیشتری نسبت به راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات اقدام کنیم.

شبکه ملی اطلاعات زیرساخت ارتباطی فضای مجازی کشور است

رسول جلیلی عضو شورای عالی فضای مجازی نیز در این جلسه گفت: یکی از مهم‌ترین نیازهای اصلی کشور راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات است به طوری که بتوانیم به راحتی اطلاعات خود را بدون آنکه توسط سیستم‌های پیشرفته خارجی دزدیده شوند انتقال دهیم به این معنی که ما باید در حوزه فضای مجازی استقلال داشته باشیم.

جلیلی افزود: امروز کشور نیازمند وجود یک موتور جستجوی ایرانی است که بتواند در شرایط خاص نیازهای جامعه را برطرف کند. اما متأسفانه در این رابطه در حال حاضر ما هیچ گونه فیبری نداریم که به راحتی بتوانیم اطلاعات داخلی کشور را انتقال دهیم.

وی تصریح کرد:‌ در حال حاضر اشکال اساسی در مدیریت شبکه ملی اطلاعات این بود که به مقوله نقل و گفتار درباره راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات فکر کردند و فعالیت آنها دچار ضعف بود و مدیریت تصور می‌کرد که نرم‌افزارهای داخلی بدون انتخاب سیستم‌های خارجی فعالیت می‌کنند اما چنین اتفاقی انجام نشد.

عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی با اشاره به قطعی اینترنت در آبان‌ماه گفت: اگر کشور اینترنت داخلی خود را مناسب با پیکربندی راه‌اندازی می‌کرد می‌توانست در قطعی اینترنت در آبان‌ماه با اعلام قبلی اطلاع‌رسانی‌های لازم را انجام دهد.

سلسله نشست های حکمرانی فضای مجازی در ایران با هدف مفهوم شناسی و سیاست پژوهی فضای مجازی در ایران و مشارکت بدنه علمی کشور با موضوعات و مسائل این حوزه،توسط مرکز مطالعات فضای مجازی پزوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار می شود.

هزینه تهدیدات سایبری دشمن بالا می‌رود

چهارشنبه, ۴ دی ۱۳۹۸، ۰۲:۴۴ ب.ظ | ۰ نظر

مجری پروژه پیوست پدافندی شبکه ملی اطلاعات معتقد است: اگر شبکه ملی، پایدار و مصون از تهدیدات و تاب آور باشد و مردم نیز در استفاده از آن با مشکلی مواجه نشوند، حاکمیت سایبری محقق شده است.

خبرگزاری مهر- شبکه ملی اطلاعات مطابق با مصوبه شورای عالی فضای مجازی، زیرساخت فضای مجازی کشور محسوب می‌شود و باید به عنوان یک طرح کلان ملی کشور، دارای پیوست پدافندی برای دفاع از هرگونه حمله و تهدید سایبری به این زیرساخت حیاتی باشد.

از این رو این موضوع به عنوان یک الزام در مصوبه شورای عالی فضای مجازی به وزارت ارتباطات به عنوان متولی توسعه شبکه ملی اطلاعات، واگذار شده و این وزارتخانه نیز تهیه «پیوست پدافند سایبری شبکه ملی اطلاعات» را به پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات محول کرده است.

احمدرضا غزنوی مجری پروژه پیوست پدافند سایبری شبکه ملی اطلاعات و کارشناس پژوهشکده امنیت پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات در گفتگویی در خصوص اهداف و چشم انداز این سند و اقداماتی که برای دفاع از تهدیدات سایبری در شبکه ملی اطلاعات برنامه ریزی شده است، به سوالات خبرنگار مهر، پاسخ می‌دهد.

 

* به عنوان نخستین سوال، تدوین پیوست پدافند سایبری شبکه ملی اطلاعات در چه وضعیتی قرار دارد و چه زمانی قرار است وارد فاز اجرایی شود؟

مطالعات تدوین این سند از آذرماه سال ۹۷ آغاز شد و در شهریورماه ۹۸ به نتیجه رسید و با برگزاری جلسات خبرگی مختلف و استفاده از نظرات متخصصان، نسخه اولیه آن تدوین و آماده رونمایی است. البته این سند باید یک سری مراحل را طی کند تا به مرحله اجرا برسد.

برای مثال باید در مراجع ذی ربط از جمله وزارت ارتباطات تأیید و تصویب شود و پس از آن اگر لازم باشد در مراجعی مانند شورای عالی فضای مجازی و سازمان پدافند غیرعامل نیز مورد بررسی قرار گیرد. پس از طی این مراحل، این سند می‌تواند مبنای پدافند سایبری شبکه ملی اطلاعات قرار گیرد.

 

* ساختار سند پدافند سایبری شبکه ملی اطلاعات چگونه است و چه الزامات راهبردی برای آن درنظر گرفته شده و به طور کل رسیدن به چه اهدافی در این سند مدنظر است؟

ساختار این سند به گونه‌ای است که در آن اهداف کلان و اصول تحقق پدافند سایبری در شبکه ملی اطلاعات مشخص شده است؛ آنچه که در اسناد بالادستی کشور در حیطه پدافند سایبری مدنظر قرار دارد ناظر بر بحث «دفاع غیرمسلحانه و غیرنظامی» است که متناظر با تحقق آمادگی‌ها و ایجاد بازدارندگی و اقداماتی می‌شود تا یک زیرساخت حیاتی در برابر تهدیدات مصون بماند.

تهدیداتی که طبق اسناد بالادستی، موضوع پدافند سایبری هستند، بیشتر مربوط به تهدیداتی است که از جانب دولت‌های متخاصم و یا گروههای تروریستی می‌توانند علیه زیرساختهای حیاتی به وجود بیایند. با این دیدگاه ما چارچوبی را در این سند مشخص کردیم که در اجزای مختلف شبکه، بازیگران و کنشگران بتوانند تهدیدات را شناسایی کرده و سناریوهای آنها را بشناسند و با توجه به آن، بتوانند اقداماتی را برای پیشگیری از تحقق این تهدیدات و مصون کردن سامانه‌های خودشان انجام دهند.

به این معنا که اگر تهدیدی در آستانه تحقق قرار گرفت و به صورت یک تهاجم درآمد و یا حتی تهاجم تا حدی واقع شد و حوادثی را پیش آورد، آن سامانه‌ها بتوانند مقاومت لازم را داشته و ضربه پذیر باشند؛ اگر ضرباتی هم منجر به خساراتی شد، در زمان قابل قبول آن را احیا کرده و به وضعیت پایدار برگردانند. به بیان دیگر هدف کلان که در چارچوب پیوست پدافند سایبری در نظر گرفته شده، این است که شبکه و زیرساختهای حیاتی ما بتوانند به نوعی در برابر حوادث و حملاتی که اتفاق می‌افتد، تاب آور باشند.

یعنی در واقع شناسایی محیط تهدید، پیاده سازی اقداماتی که منجر به توانمندی، استقامت و جذب ضربات می‌شود و پیاده سازی اقدامات و تحقق توانمندی برای کمک به بازیابی و بازگشت به وضعیت پایدار از جمله اهداف تهیه پیوست پدافند سایبری شبکه ملی اطلاعات است.

 

* با این وجود می‌توان گفت که بحث پدافند سایبری در بعد غیرنظامی، تاب آوری در شبکه ملی اطلاعات را محقق می‌کند؟

البته این نکته را متذکر می‌شوم که در طرح فعلی شبکه ملی اطلاعات و اقداماتی که انجام شده، این موضوعات تا حد زیادی دیده شده است. اینطور نبوده که تاکنون هیچ اقدامی در این زمینه صورت نگرفته باشد و یا هیچ دیدی از این ماجرا در شبکه ملی اطلاعات مدنظر نباشد. بلکه در واقع به واسطه اینکه نیاز است این دیدگاه به صورت ذاتی و نهادینه دربیاید و به صورت خیلی نظام‌مند و هماهنگ در اجزای مختلف شبکه ملی اطلاعات محقق شود، لازم بوده که این پیوست تدوین شود تا امکان راهبری پدافند سایبری در اجزای مختلف شبکه، پدید بیاید.

شبکه ملی اطلاعات یک اکوسیستم بزرگ است که بازیگران مختلفی در آن حضور دارند و پدافند سایبری باید به صورت هماهنگ در لایه‌های زیرساختها و برخی خدمات این شبکه اعم از خدمات ارتباطی و پایه کاربردی (پیام رسان ها، جویشگر و نام و دامنه)، طبق مصوبه شورای عالی فضای مجازی، محقق شود. به این معنی که اگر بعضی اجزا در یک سطح و برخی در سطحی دیگر ارتقای پدافندی پیدا کرده و توازن وجود نداشته باشد، ما نمی‌توانیم به اهداف مان برسیم و پایداری و تاب آوری شبکه را به صورت یکپارچه تضمین کنیم؛ لذا این فلسفه اصلی تدوین پیوست پدافند سایبری شبکه ملی اطلاعات بوده است.

البته هم اکنون نیز در طرح فعلی شبکه المان‌های لازم را داریم و ویژگی‌های امنیتی و مدیریتی که درنظر گرفته شده اعم از استفاده از مکانیزم‌های چندلایه، ایجاد افزونگی لازم، ایجاد امکاناتی که منجر به فریب دشمن شود و امثالهم، وجود دارد اما باید همه اینها در یک سطح به صورت متوازن و هماهنگ توسعه پیدا کنند. براین اساس در تعریف کلی، این پیوست تدوین شده تا بازیگران مختلف شبکه ملی اطلاعات، چه در قلمرو وزارت ارتباطات و چه بازیگران تحت نظارت این وزارتخانه در بخش دولتی و خصوصی که در توسعه این شبکه نقش دارند، بتوانند این الزامات را به صورت هماهنگ پیش ببرند.

 

* برنامه بعدی مدنظر در سند پدافند سایبری شبکه ملی اطلاعات چیست؟

برنامه بعدی که در تدوین این سند مدنظر است، قطعاً این خواهد بود که طرح‌های پدافند سایبری در قلمرو بازیگران و اجزای مختلف شبکه ملی اطلاعات، بازنگری و اصلاح و یا تدوین شود و در یک بازه مشخص زمانی به صورت هماهنگ توسعه و با راهبری کمیته‌ای در وزارت ارتباطات، پیاده سازی شود.

در این راستا پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات همزمان با تدوین پیوست پدافند سایبری شبکه ملی اطلاعات، توسعه یک سامانه را در دستور کار قرار داده که نسخه اولیه این سامانه به زودی رونمایی خواهد شد. رویکرد این سامانه با عنوان «سامانه ارزیابی پدافند سایبری در زیرساختهای حیاتی کشور»، آن است که الزامات، شاخص‌ها و چارچوب‌های تدوین شده در پیوست پدافند شبکه ملی اطلاعات را با کمک این سامانه بتوانیم به صورت خودکار، نیمه خودکار و در قلمروهای مختلف اجرا کنیم.

این سامانه به صورت هوشمند می‌تواند راهکارهایی را در خصوص مصون سازی زیرساختهای حیاتی در قبال تهدیدات سایبری ارائه دهد که قدم مؤثر و مهمی در توسعه این بخش خواهد بود.

 

* هم اکنون وضعیت شبکه ملی اطلاعات از نظر میزان تاب آوری در برابر تهدیدات فضای سایبر چگونه است؟ این میزان بر مبنای چه شاخص‌هایی و چگونه سنجیده می‌شود و در شرایط فعلی این شبکه تا چه میزان آماده مقابله با تهدیدات سایبری است؟

در برنامه‌های وزارت ارتباطات برای ارائه سرویس‌های مختلف به مردم، همواره سنجش پایداری شبکه و ارتقای آن در دستور کار بوده و در این خصوص تست‌های عملیاتی و میدانی به صورت منظم و مستمر و در هماهنگی با سایر دستگاه‌ها مانند سازمان پدافند غیرعامل، مانورها و رزمایش‌های مربوطه انجام می‌شود.

به هرحال این پایداری در آنچه که مردم در خدمات شبکه ملی اطلاعات دریافت می‌کنند نیز دیده می‌شود. توجه به آمارهایی که در رسانه‌ها منتشر می‌شود، نشان می‌دهد که روزانه تعداد بسیار زیادی حملات سایبری را علیه شبکه داریم که این حملات شناخته شده و با آنها مقابله می‌شود.

شبکه ملی اطلاعات پایداری لازم را دارد و بسیاری از سرویس‌هایی که روی این شبکه مستقر هستند مانند سرویس‌های بانکی، سلامت، آموزش و تجارت الکترونیکی، به دلیل این پایداری، به خوبی ارائه می‌شوند.

نکته این است که فضای سایبری همواره در حال تغییر بوده و ممکن است تهدیدات جدید و پیشرفته‌ای که خیلی از آنها ناشناخته هستند، برای یک مدت طولانی، سیستم‌ها را درگیر کرده باشد. به همین دلیل همواره شبکه باید این آمادگی را داشته باشد که تهدیدات ممکن است به تهاجم تبدیل شده و زمینه حوادث و بحران‌های شبکه ارتباطی کشور و زیرساختهای وابسته‌ای مانند شبکه ملی اطلاعات را فراهم کند.

 

* با این وجود می‌توان اینطور گفت که فضای عدم قطعیت در برابر تهدیدات در فضای سایبری وجود دارد و هیچ زمان نمی‌توان تضمین کرد که این پایداری و آمادگی، کفایت می‌کند؟

بله؛ به همین دلیل است که همیشه باید مترصد شناسایی تهدیدات جدید باشیم و آمادگی‌ خود را برای استقامت و تاب آوری لازم درصورت تحقق تهدیدات جدید ارتقا دهیم.

لذا در طرح شبکه ملی اطلاعات به ملاحظات پایداری و تاب آوری توجه شده و هم در تمارین و رزمایش‌هایی که به صورت مستمر انجام می‌شود، این موضوع در حال ارزیابی است. در حال حاضر نیز می‌توانیم بگوییم سرویس‌هایی که در بستر شبکه ملی اطلاعات در حال ارائه است، دارای پایداری خوبی بوده و اتفاقی که منجر به اختلال جدی در این خدمات شود، گزارش نشده است. اما در هر صورت هیچ تضمینی وجود ندارد و ما لازم است که آمادگی‌ خود را بالا ببریم. چرا که تهدیدات همیشه در حال تغییر هستند و ممکن است اختلالی پیش بیاید و ما باید آمادگی لازم را برای استقامت و بازگشت به وضعیت مطلوب در زمان لازم، تدارک ببینیم.

 

* در سند الزامات شبکه ملی اطلاعات، بخشی به موضوع امنیت اختصاص پیدا کرده و برخی منتقدان معتقدند که این شبکه هنوز آمادگی لازم را در حوزه امنیت ندارد؛ چرا که با وجودی که سال‌ها از راه اندازی شبکه ملی اطلاعات می‌گذرد، این شبکه در مقابل تهدیدات بزرگی مانند استاکس نت، به خوبی عمل نکرده و دارای ضعف بوده است.

این شبکه یک موجودیت در حال تکامل و توسعه است و آنچه مهم است این است که ما باید به این نکته توجه داشته باشیم که در پدافند سایبری، تهدیدات به تهاجم تبدیل نشود و بازدارندگی کامل ایجاد کنیم. اما طرف دیگر قضیه این است که به هر حال اگر تهدیدی به مرحله تهاجم نزدیک شد یا به تهاجم تبدیل شد، بتوانیم اقداماتی صورت دهیم که آن تهاجم به اهداف خود دست پیدا نکند و دشمن در این زمینه دچار ناامیدی شود.

در مورد استاکس نت نیز باید گفت که این تهدید در قلمرو شبکه ملی اطلاعات نبوده و در زیرساخت دیگری اتفاق افتاد. اما با این وجود کشور توانست در مدت زمان کوتاهی، پایداری سرویس‌ها و زیرساختهای شبکه را به وضعیت مطلوب برگرداند و جلوی تحقق خسارتهایی که دشمن تصور کرده بود، گرفته شود. ما باید این چرخه را کامل ببینیم و فقط به دنبال این نباشیم که تهاجم اتفاق نیافتد؛ بلکه طبق فرمایش مقام معظم رهبری، «معنای دقیق مصونیت این است که ولو تهاجمی اتفاق افتاد آثاری نداشته باشد»، این ابعاد هم باید مورد توجه قرار گیرد.

 با توجه به تهدیدات بسیار زیادی که علیه کشور ما وجود دارد، ما معتقدیم که کشور به ویژه در فضای سایبری موفق عمل کرده و آثار اتفاقات انگشت شمار قابل لمس نیز، در زمان مطلوب و خوبی مرتفع شده و وضعیت پایدار به سرویس‌ها بازگشته و شاید حتی مردم آن را حس نکرده باشند.

به طور کل ما توفیقات کشور را در حوزه امنیت سایبری خوب می‌دانیم، اما قطعاً کافی نیست و باید همیشه آمادگی خود را ارتقا داده و از این موضوع غافل نشویم که دشمن در حال تکامل و افزایش توانمندی‌های خود در حوزه فناوری است.

اما مهم این است که به صورت مستمر آسیب پذیری‌های خود را شناخته و از آن بکاهیم و از سوی دیگر آمادگی خود را برای استقامت و تاب اوری در برابر تهاجمات و بازگشت به وضعیت مطلوب، ارتقا دهیم.

 

* سند پیوست پدافند سایبری شبکه ملی اطلاعات چه زمانی برای اجرایی شدن آماده می‌شود و بازیگران آن چه کسانی هستند؛ چه الزاماتی برای کاربران در لایه‌های دسترسی به شبکه ملی اطلاعات ایجاد می‌کند؟

پیوست پدافند سایبری شبکه ملی اطلاعات به سفارش کمیته پدافند غیرعامل وزارت ارتباطات در پژوهشکده امنیت پژوهشگاه ICT تدوین و آماده رونمایی است. پس از رونمایی از این سند طی بازه زمانی مشخصی، با اخذ نظرات مراجعی چون مرکز ملی فضای مجازی و سازمان پدافند غیرعامل، مراحل تصویب نسخه نهایی این سند انجام می‌شود تا در نهایت برای ارتقای هماهنگ پدافند سایبری در اکوسیستم شبکه ملی اطلاعات مورد استفاده قرار گیرد و به بازیگران، ابلاغ شود.

قلمرو اصلی این سند، شبکه ملی اطلاعات به عنوان زیرساخت ارتباطی فضای مجازی است. بازیگران در حیطه شبکه ملی، لازم است که براساس الزامات و شاخص‌هایی که در این سند تدوین شده، طرح‌های پدافند سایبری خود را توسعه دهند.

بازیگرانی که ما در شبکه ملی اطلاعات داریم چه در لایه کر (CORE) و چه در لایه تجمیع و دسترسی و خدمات پایه کاربردی که در سند تبیین الزامات تصریح شده، باید در این قلمرو به این سند، استناد کنند.

 

* این الزامات چیست و چه تکالیفی برای بازیگران شبکه ملی اطلاعات دیده شده است؟

الزامات این سند ناظر به ۴ بعد خواهد شد. یعنی هم از نظر ابعاد فناوری که متناظر با سامانه‌های سخت افزاری و نرم افزاری دفاعی است که باید ایجاد شود و هم از بعد نیروی انسانی، باید نیروی انسانی متخصص آموزش داده شده و دانش لازم برای آن نهادینه شود.

درهمین حال این الزامات برای بعد ساختار سازی و ایجاد نهاده‌هایی در ساختارهای سازمانی برای آنکه متولی پدافند سایبری شوند و نیز در بعد ایجاد همکاریهای فراسازمانی دیده شده است. این الزامات در یک چارچوب مشخص شده و به دنبال تحقق یک سری دستاوردها نیز هستیم. به بیان دیگر راهبرد پدافند سایبری در وزارت ارتباطات، یک سری چارچوب‌های پیشنهادی برای دستیابی به اهداف کلان با توجه به امکانات و توانمندی‌های بازیگران شبکه ملی اطلاعات خواهد بود.

 

* حال با توجه به تدوین این پیوست، آیا از لحاظ امنیتی، شبکه ملی اطلاعات می‌تواند نسبت به شبکه اینترنت، امنیت بیشتری را تضمین کند؟

قطعاً همین طور خواهد بود. یعنی هیچوقت امنیت ۱۰۰ درصد قابل تضمین نیست. مفهوم درست همان «تضمین امنیت بیشتر» است. ما با پیوست پدافند سایبری شبکه ملی اطلاعات، دستیابی به سطوح بالاتر امنیت را می‌توانیم تضمین کنیم و امیدواریم که این سند در پیاده سازی و عملیاتی شدن هم کارکرد خودش را نشان دهد و فقط در حد سند باقی نماند. البته لازمه آن این است که بازیگران مختلف در حیطه قلمرو شبکه ملی اطلاعات، با یک همدلی و یک همکاری ویژه به این سند توجه کنند و آن را در قلمرو خود محقق کنند؛ چرا که این سند یک ادبیات روی کاغذ است و عملیاتی و محقق شدن آن، عزم دیگری را می‌طلبد.

 ما معتقدیم که با عملیاتی شدن این سند، بسیاری از خلاءهای موجود برطرف می‌شود و هزینه دشمن برای تحقق تهدیدات بالا می‌رود و این همان مفهوم بازدارندگی است. یعنی ما بتوانیم هزینه دشمن را بالا و هزینه دفاع خود را پایین بیاوریم. این دفاع نامتقارن یک بازدارندگی ایجاد می‌کند که دشمن دچار دلسردی و ناامیدی شده و از اهداف خود بازمی ماند.

 

* با این حال به نظر می‌رسد برای پیاده سازی سند پدافند سایبری شبکه ملی اطلاعات توسط دستگاه‌های مختلف، ضمانت اجرایی وجود ندارد؟

ما در این سند به صورت دقیق تصریح نکردیم که دقیقاً چه برنامه زمانی باید اتفاق بیافتد. فقط در فرآیندی مشخص کردیم که چه ساختاری باید در وزارت ارتباطات شکل گیرد که براساس آن ساختار در قلمروهای مختلف خودارزیابی ها شروع شود و نتایج آنها به کمیته مرکزی منتقل و تحلیل شده و آسیب پذیری ها به صورت دقیق مشخص و برای آنها راهکاری تدوین شود.

پس از آن رزمایش‌هایی در نظر گرفته شود تا بتوان چک کرد که میزان آسیب پذیری ها چقدر تغییر کرده و سطح پدافند سایبری در نقاط مختلف شبکه ملی اطلاعات به چه میزان بالا رفته و به بلوغ رسیده است.

همت اجرای این فرآیند نیز باید به عنوان یک برنامه اصلی در وزارت ارتباطات دنبال شود و «سامانه ارزیابی پدافند سایبری در زیرساختهای حیاتی کشور» نیز یک گام عملی مهم در همین راستا است. چرا که نحوه اجرای راهکارهای این سند، از طریق این سامانه مانیتور و پایش خواهد شد و اجرا و پیشرفت تحقق آن، قابل گزارش خواهد بود.

گام‌های عملی اولیه را وزارت ارتباطات برداشته و خواسته مراجع بالادستی همچون مرکز ملی فضای مجازی و سازمان پدافند غیرعامل نیز است که این اتفاق استمرار داشته باشد. براین اساس پیش بینی می‌شود که این سند به محض عملیاتی شدن، در کمتر از ۳ ماه آینده، صورت اجرایی به خود گیرد و مراحل ارزیابی پدافندی، تحلیل‌های یکپارچه و راهکارهای ارتقای پدافندی در قلمروهای مختلف شبکه ملی اطلاعات براساس آن انجام شود.

 

* هم اکنون بیشترین تهدیدات در این حوزه، مربوط به چه بخش‌هایی است؟ وضعیت سیستم‌های صنعتی و بانک‌ها از نظر تهدیدات سایبری چگونه است و آیا می‌توانید نمای کلی از وضعیت تهدیدات روزانه و بزرگ این فضا ارائه دهید؟

اعلام گزارش رسمی و آمارهای دقیق باید از سوی مرکز ماهر انجام شود. البته باید به این نکته نیز توجه داشت که برخی از اتفاقاتی که در حوزه بانکی و یا در حوزه‌های خدماتی روی شبکه ملی اطلاعات اتفاق می‌افتد گرچه توسط متولیان شبکه ملی اطلاعات رصد شده و هشدار داده می‌شود اما بسیاری از آنها در قلمرو مسئولیتی وزارت ارتباطات نیست. اما با این وجود مرکز ماهر به عنوان متولی حوادث حوزه سازمانی کشور، تمامی این موارد را رصد کرده و برای پاسخگویی لازم با بازیگران این بخش، تعامل دارد.

 

* از طرح «دژفا» که اردیبهشت ما توسط سازمان فناوری اطلاعات رونمایی شد به عنوان سپر امنیتی شبکه ملی اطلاعات نام می‌برند. آیا این طرح در قالب پیوست پدافند سایبری شبکه ملی اطلاعات دیده شده است؟

خیر؛ این طرح کاملاً یک برنامه مستقل است که از گذشته در سازمان فناوری اطلاعات وجود داشته و هم اکنون به بلوغ اهداف خود رسیده است.

البته باید به این نکته توجه داشت که اگرچه بین بحث امنیت و پدافند، اشتراکات زیادی وجود دارد اما لزوماً پدافند سایبری، همان امنیت سایبری نیست. پدافند سایبری موضوعی است که یک بخش خاص از تهدیدات را مورد توجه جدی قرار می‌دهد. به این معنی که این تعبیر مربوط به تهدیداتی است که از جانب کشورهای متخاصم اتفاق می‌افتد و یک دولت پشت آن است.

زمانی که پشت یک تهدید، یک دولت قرار می‌گیرد، آن تهدید می‌تواند وجهه جنگ سایبری پیدا کند و این جا حیطه مسئولیتی پدافند می‌آید. برای مثال ویروس استاکس نت، در زمره عوامل نیابتی دولتها اتفاق افتاد.

اما بازیگران لایه امنیت سایبری با عوامل تهدیدات متفاوت‌تری روبه رو هستند. این موضوع البته نافی آن نیست که این دو با هم همکاری نداشته باشند. چرا که خیلی از تهدیدات در لایه‌های امنیت سایبری هم ممکن است زمینه ساز تهدیدات موضوعی پدافند سایبری باشد. لذا این دو با هم همکاری دارند؛ اما اگر بحث پاسخگویی پیش بیاید، مسئولیت هر یک از تعاریف مذکور، متفاوت خواهد بود.

اگر پشت تهدیدات دولتها و گروههای تروریستی تحت حمایت آنها باشند، اینجا کنشگران پدافندی مسئولیت پیدا می‌کنند و لذا طرح کلان «دژفا» که به انواع تهدیدات اشراف دارد، در حوزه‌های تهدیدات پدافندی به کمک نظام پدافندی می‌آید و هشدارهای لازم را ارائه می‌دهد. بنابراین آن طرح جایگاه خود و حوزه پدافند جایگاه خود را دارد.

جایی که صحبت از آسیب پذیریهای جدید و روز صفر و تهدیدات ناشناخته می‌شود که دولت‌های متخاصم پشت آن هستند، حیطه پدافندی است. اما آنچه که درحوزه آمادگی ارتقا و برطرف کردن امنیت لایه‌های امنیت سازمانها مطرح می‌شود، در حیطه امنیت سایبری قرار می‌گیرد.

 

*حال به عنوان آخرین سوال، به بحث حاکمیت سایبری نیز نگاهی داشته باشیم. به نظر شما اجرا شدن کامل پیوست پدافند سایبری شبکه ملی اطلاعات تا چه حد می‌تواند ما را به نقاط قوت در حاکمیت سایبری برساند؟

قطعاً تحقق پدافند سایبری با رویکرد تاب آوری و ایجاد بازدارندگی یکی از ارکان حاکمیت سایبری است و این نگاه براساس مدل‌هایی است که در دنیا در چرخه‌های حاکمیت سایبری مطرح می‌شود. به بیان دیگر، عالی‌ترین سطح امنیت سایبری و مصونیت در برابر تهدیدات سایبری، می‌تواند یکی از ارکان تحقق حاکمیت سایبری باشد و این یک گام جدی خواهد بود تا ما در تحقق این راهبرد مصمم باشیم و راهبرد پدافند سایبری را با رویکرد تاب آوری شبکه، پیش ببریم.

یکی از معانی مهم در حاکمیت سایبری این است که ما بر حیطه‌ای که حاکمیت را تعریف می‌کنیم، اشراف داشته باشیم و بتوانیم از نفوذ دشمن جلوگیری کرده و سیاستهای خود را اعمال کنیم. براین اساس اگر در حیطه شبکه ملی اطلاعات، تهدیدات را درست بشناسیم و آسیب پذیری‌های خود را که منجر به تحقق تهدیدات می‌شود، کاهش داده و مصونیت ایجاد کنیم، به نوعی جلوی نفوذ را گرفته و بر این فضا مسلط می‌شود.

در پیوست پدافند سایبری شبکه ملی اطلاعات نیز سپرهای لازم درنظر گرفته شده و اقدامات پیشگیرانه و تسلط بر این فضا، از جمله ابعاد حاکمیت سایبری است.

از بعد دیگر نیز، زمانی حاکمیت در یک قلمرو اتفاق می‌افتد که ایجاد اعتمادپذیری کنیم. به این معنی که با ایجاد رابطه مبتنی بر اعتماد میان مردم و حاکمیت در شبکه ملی اطلاعات برای استفاده از این شبکه، می‌توانیم به مفهوم حاکمیت سایبری دست یابیم.

اگر شبکه ملی اطلاعات، شبکه ای پایدار و مصون از تهدیدات و تاب آور در برابر اختلالات باشد و مردم در استفاده از سرویس‌های این شبکه با مشکلی مواجه نشوند، حاکمیت سایبری محقق شده است.

عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس گفت: برای ضمانت اجرا و تکمیل شبکه ملی اطلاعات تا پایان سال 99، وزارت ارتباطات باید برنامه‌زمان‌بندی ارئه کند.
وزارت ارتباطات برای تکمیل شبکه ملی اطلاعات برنامه‌ زمان‌بندی ارائه کند

حسینعلی حاجی دلیگانی نماینده مردم شاهین شهر، میمه و برخوار در مجلس شورای اسلامی در گفت‌وگو با خبرنگار پارلمانی خبرگزاری فارس، با اشاره به اهمیت شبکه ملی اطلاعات گفت: با وجود توصیه‌ و هشدارهایی که بارها از سوی سردار جلالی رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور مبنی بر شبکه ملی اطلاعات اعلام شده بود اما در حوادث اخیر دیدیم که وجود چنین شبکه‌ای چقدر برای کشور حیاتی است.

وی ادامه داد: البته بدون شک اگر تلاش و توصیه افرادی مانند سردار جلالی نبود همین مقدار از شبکه ملی اطلاعات هم راه‌اندازی و پیگیری نمی‌شد و ممکن بود سیستم مالی و بانکی کشور بالغ بر ۷ الی ۱۰ روز مختل شود.

عضو کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس شورای اسلامی، تکمیل شبکه ملی اطلاعات را از واجبات کشور خواند و گفت: پایداری و خدمات رسانی فعالیت های وابسته به فناوری اطلاعات در هر شرایطی نیازمند تحقق شبکه ملی اطلاعات است.

حاجی دلیگانی ضمانت اجرای تکمیل شبکه ملی اطلاعات تا پایان سال 99 را مکلف کردن وزرات ارتباطات به ارائه برنامه زمان‌بندی شده برای تکمیل این شبکه دانست تا به صورت شفاف مسئولیت و اقدامات این وزارتخانه مشخص شود.

وی با تاکید بر اینکه رئیس جمهور بعنوان رئیس شورای عالی فضای مجازی در این زمینه مسئول است و باید تحقق شبکه ملی اطلاعات را مطالبه کند خاطرنشان کرد: در حالیکه که وزارت ارتباطات و فناروی اطلاعات ادعای انجام وظیفه خود بر اساس مصوبه شورای عالی فضای مجازی را دارد اما متاسفانه از انجام وظایف خود شانه خالی می‌کند.

نادر نینوایی - جلسه شورای‌عالی فضای مجازی عصر شنبه 23 آذرماه با حضور حسن روحانی رییس‌جمهور و تمامی ‌اعضای این شورا برگزار شد تا همچون سال‌های قبل و برای چندین و چندمین بار، راه‌های توسعه و تقویت شبکه ملی اطلاعات به عنوان زیرساخت ارتباطی فضای مجازی، در این جلسه مورد بحث و بررسی قرار گیرد.

معاون فرهنگی، اجتماعی و امور محتوایی مرکز ملی فضای مجازی گفت: در مواجهه با مصوبات شورای عالی فضای مجازی، نباید تحلیل و تفسیر صورت گیرد و یک مقام مسوول، نظر شخصی‌اش را اعمال کند. وقتی موضوعی در شورا به بحث گذاشته می‌شود، افراد می‌توانند نظر بدهند و با مباحث مطرح‌شده مخالفت کنند، اما بعد از تصویب، دیگر کسی حق ندارد مصوبه را تحلیل شخصی کند و باید به‌دنبال تحقق آن باشد.

گسترش فزاینده‌ فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطاتی به‌ویژه شبکه‌ جهانی اینترنت و آثار چشمگیر آن در ابعاد زندگی فردی و اجتماعی و لزوم سرمایه‌گذاری وسیع و هدفمند در جهت بهره‌گیری حداکثری از فرصت‌های ناشی از آن در جهت پیشرفت همه‌جانبه کشور و ارائه خدمات گسترده و مفید به اقشار گوناگون مردم و همچنین ضرورت برنامه‌ریزی و هماهنگی مستمر به‌منظور صیانت از آسیب‌های ناشی از آن اقتضا می‌کرد که نقطه‌ی کانونی متمرکزی برای سیاست‌گذاری، تصمیم‌گیری و هماهنگی در فضای مجازی کشور به‌وجود آید.

به این مناسبت شورای عالی فضای مجازی با دستور مقام معظم رهبری در اسفندماه سال ۹۰ تشکیل و این شورا موظف شد مرکزی بنام مرکز ملی فضای مجازی کشور را ایجاد کند. از طرفی مسائل فرهنگی اجتماعی و امور مربوط‌به محتوا نیز یکی از مهم‌ترین بخش‌های فضای مجازی را شامل می‌شود و به همین دلیل مرکز ملی فضای مجازی در قالب معاونت فرهنگی اجتماعی و امور محتوایی، به این موضوع می‌پردازد.

 

  • پیگیری سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی‌های ملی در حوزه فضای مجازی

در این راستا امیر خوراکیان - معاون فرهنگی اجتماعی و امور محتوایی مرکز ملی فضای مجازی -  با اشاره به وظایف این معاونت بیان کرد: معاونت فرهنگی اجتماعی و امور محتوایی، در چند حوزه اصلی ماموریت دارد؛ یک مساله در حوزه رسانه‌های نوین است، اعم از پیام‌رسان‌ها، شبکه‌های اجتماعی و مباحثی از این قبیل که در قالب رسانه‌های نوین بحث و بررسی می‌شود و آنچه که در حوزه سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی‌های ملی در کشور لازم است را، پیگیری می‌کنیم.

وی ادامه داد: ما تقریبا چهار وظیفه مهم داریم. یک شناخت و آگاهی از تحولات، فناوری‌ها و این‌که از اتفاقاتی که در حوزه فضای مجازی می‌افتد و قرار است در آینده رخ دهد، آگاهی داشته باشیم. یعنی شبکه اجرایی کشور از این مساله مطلع باشد. وظیفه دوم تهیه و پیش‌نویس اسناد، برنامه‌های ملی و سیاست‌هایی که لازم است در شورای عالی تصویب شود. وظیفه سوم، تقسیم کار بین دستگاه‌های مختلف و هماهنگی اینکه در سیاست و برنامه ملی تصویب شده، سهم هر کدام از دستگاه‌ها چیست و دستگاه‌ها با هم تعارض نداشته باشند؛ وظیفه چهارم پیگیری مصوبه‌ای که به عنوان سند ملی مشخص شده است. این چهار وظیفه را ما در هر کدام از حوزه‌ها داریم.

معاون فرهنگی اجتماعی و امور محتوایی مرکز ملی فضای مجازی با اشاره به حوزه‌های موجود بیان کرد: رسانه‌های نوین، بازی‌های رایانه‌ای، حوزه محتوا با تولید فضای مجازی سالم، مفید و ایمن، صیانت از کودکان و نوجوانان در فضای مجازی، خط و زبان فارسی و اقتصاد محتوا موضوعاتی است که ما در حوزه محتوا دنبال می‌کنیم.

خوراکیان ادامه داد: یک جهت‌گیری دیگر ما، مسائل فرهنگی و اجتماعی موثر بر فضای مجازی است. مثلا در این حوزه ما بحث آموزش را داریم. آموزش به‌معنای یادگیری‌های رسمی مانند دانشگاه مجازی و یا یادگیری‌های غیررسمی مثلا آموزش آشپزی، هنر و مواردی از این قبیل. مساله آموزش به معنای فرهنگ‌سازی استفاده از فضای مجازی است که جزو بحث‌های فرهنگی اجتماعی محسوب می‌شود. تحولات نظام آموزش و پرورش، سبک زندگی و مباحث اجتماعی متاثر از فضای مجازی، جزء مسائل ماست. همه صورت‌مساله‌های اجتماعی چه مثبت و چه منفی مابه‌ازایی در فضای مجازی دارند و این‌ها صورت‌مساله ما هم هستند و ما اینها را دنبال می‌کنیم.

وی با اشاره به موضوع تولید محتوا بیان کرد: در حوزه محتوا، ما چند پروژه مهم را شروع کردیم و پیش می‌بریم. یک مساله فضای مجازی سالم، ایمن و مفید است که سندی در این رابطه تهیه شده و این سند در کمیسیون محتوا (که یکی از سه کمیسیون شورای عالی فضای مجازی است و مباحث برای تصویب شدن در شورای عالی، به این کمیسیون‌ها می‌رود) در حال بررسی است. این سند، از این جهت که گام دیگری به مساله توسعه محتوای سالم است، ارزش زیادی دارد.

 

  • سندی برای صیانت از کودکان و نوجوانان در فضای مجازی

معاون فرهنگی اجتماعی و امور محتوایی مرکز ملی فضای مجازی با اشاره به تهیه سندی برای اینترنت و تناسب محتوای مورد نیاز کودکان، اظهار کرد: یکی دیگر از اقدامات ما، تهیه صیانت از کودکان و نوجوانان است که مراحلش تمام شده و در کمیسیون هم تصویب شده و الان هم در دستور شورای عالی فضای مجازی برای تصویب قرار دارد. دستاورد این سند این است که هم اینترنت کودکان مستقل از اینترنت عمومی جامعه باشد و هم تولید محتوای گسترده‌ای مخصوص کودکان و نوجوانان در فضای اینترنت صورت می‌گیرد و امکاناتی را در اختیار والدین و خانواده‌ها برای کمک به فرزندانشان قرار می‌دهد.

خوراکیان در پاسخ به چگونگی فراهم کردن زیرساخت‌های لازم برای تولید محتوای مخصوص کودکان بیان کرد: این کار زیرساخت مستقلی نمی‌خواهد، اما بخشی از یک زیرساخت تعریف‌ شده است. درواقع وزارت ارتباطات باید امکانات لازم را به‌ازای این سند تعریف کند. در بسیاری از کشورهای اروپایی هم این موضوع وجود دارد. اینترنت کودکان و نوجوانان و اینترنت خانواده و اینترنت عموم در بعضی از کشورها متفاوت است؛ البته یک اینترنت است اما میزان دسترسی را خود خانواده‌ها انتخاب می‌کنند که بتوانند با شرایط متناسب‌تری مواجه باشند.

 

  • اقتصاد محتوا، مهم‌ترین مساله در توسعه محتواست

وی با بیان این‌که در حوزه تولید محتوا بحث مهمی به نام اقتصاد محتوا وجود دارد،‌ افزود: مساله اقتصاد محتوا مهم‌ترین موضوع در توسعه واقعی محتوا در کشور است و هرچه بازار محتوا و نظام بازار محتوا مدیریت و موانعش برطرف شود، ما شاهد تولید محتوای بیش‌تری هستیم. به این معنی که اگر ما سازوکار اقتصاد تولید محتوا را در کشور تنظیم کنیم، تولید محتوا به‌طور جدی در چرخه تولید قرار می‌گیرد و ما از این جهت یک پیشرفت قابل توجه خواهیم داشت.

معاون فرهنگی، اجتماعی و امور محتوایی مرکز ملی فضای مجازی ادامه داد: تولید محتوا با این فرض که پولی به‌جایی بدهیم که برای ما محتوا تولید کند، کلا تجربه جالبی نیست. اما مدل اقتصادی تولید محتوا اگر منسجم شود و سروسامان بگیرد، بسیار ارزشمند است. در این رابطه ما یک کار تحقیقاتی انجام دادیم. حدود ۹۰ چالش را در عرصه تولید محتوا شناسایی و آن‌ها را در ۱۵ محور دسته‌بندی کردیم و هرکدام از این محورها را به‌صورت مستقل با دستگاه‌های مربوطه پیگیری می‌کنیم. مثلا یک محور در حوزه مسائل بیمه‌ای و موانعی است که برای تولیدکنندگان محتوا در فضای مجازی در حوزه بیمه وجود دارد و توافقاتی در این زمینه صورت گرفته است. در حوزه مالیات و بخش‌های دیگر نیز همین مسیر را پیش گرفتیم.

خوراکیان در پاسخ به این‌که نقش وزارت ارتباطات در حوزه تولید محتوا چه بوده است، اظهار کرد: وزارت ارتباطات باید به این موضوع پاسخ دهد، اما به نظر ما اتفاقات خوبی افتاده است و ما با حجم گسترده‌ای از محتوا به‌خصوص در حوزه صوت و تصویر مواجه هستیم و پلت‌فرم‌هایی که خدمات صوت و تصویر ارائه می‌دهند، در سال‌های اخیر بسیار تقویت شدند و محتوای بسیار گسترده‌ای را ارائه می‌دهند.

 

  • در حوزه تولید اپلیکیشن وضعیت خوبی داریم

وی ادامه داد: خود این پلت‌فرم‌ها در یکی دو سال اخیر وارد حوزه تولید شدند و نه تنها از تولیدات موجود استفاده و این‌ها را منتشر کردند، بلکه در تولید سرمایه‌گذاری کردند. در حوزه اپ‌استورها هم ما در مقایسه با کشورهای منطقه شرایط خوبی داریم و در سال‌های اخیر توسعه خوبی در تولید اپلیکیشن و محتواهایی که در این  اپلیکیشن‌ها وجود دارد، صورت گرفته است. هرچند ما مشکلات زیادی هم داریم که باید به‌سرعت پیگیری شود و به دستگاه‌ها منتقل شود و موانع راه کسب‌وکار تولید محتوا برطرف شود.

معاون فرهنگی، اجتماعی و امور محتوایی مرکز ملی فضای مجازی درباره نقش جویشگرهای بومی بیان کرد: جویشگر بومی موضوع خیلی مهمی است. در حال حاضر کاربران عادت دارند برای دسترسی به خدمات و سایت‌ها به جای اینکه اسم سایت را مستقیم وارد کنند، معمولا آن را ابتدا در یک جویشگر پیدا می‌کنند و سپس وارد سایت می‌شوند. در شرایط خاص قطعی اینترنت هم همین مشکل وجود داشت و به نوعی استفاده از همه سرویس‌هایی که فراهم بود، به نقش جویشگر موکول شده بود.

 

  • جویشگر بومی ظرفیتی برای نگه‌داری داده است

خوراکیان با بیان این‌که جویشگر بومی یک محل سرمایه‌گذاری داده‌های داخلی است، گفت: جویشگر بومی ظرفیتی برای نگه‌داری و صیانت از یک سرمایه ملی به نام داده‌های بومی است. برخی از کشورها داده‌های یک شرکت یا سرویس آن‌قدر ارزشمند است که به‌جای ملک و ساختمان به عنوان سند پشتیبان، ضمانت وام واقع می‌شود، در حالی که در کشور ما هنوز آن نگاه سرمایه ملی به داده‌ها وجود ندارد و توجه لازم در همه شئون به این مساله نمی‌شود.

وی ادامه داد: همچنین در بخشی از سند شبکه ملی اطلاعات به سرویس‌های پایه پرداخته و تصریح شده که سرویس‌ها و خدمات پایه عمومی که یکی از آن‌ها جویشگر بومی است، باید حتما توسط وزارت ارتباطات پیگیری و محقق شود. درنتیجه بر اساس مصوبه شورای عالی فضای مجازی وزارت ارتباطات موظف است خدمات پایه عمومی را تامین کند و در این تردیدی وجود ندارد و کسی هم حق ندارد درباره این جور مصوبات صریح و روشن، را تفسیر کند و یا با نظرات فنی و کارشناسی پیچیده، این مصوبات را تغییر دهد.

معاون فرهنگی، اجتماعی و امور محتوایی مرکز ملی فضای مجازی خاطرنشان کرد: البته ما وزارت ارتباطات را مجبور نکردیم که این خدمات را به چه صورت تامین کند و این وزارتخانه می‌تواند با بخش خصوصی این کار را انجام دهد و یا خودش اقدام کند، اما ترجیح ما این است که به‌کمک بخش خصوصی باشد، البته ازآنجایی که این صنعت در کشور ما و در حوزه فضای دیجیتال، هنوز با ظرفیت‌های بزرگی در کشور ما شکل نگرفته و اقتصاد بزرگی ندارد، باید حتما حمایت شوند تا این خدمات محقق شود.

 

  • جویشگرهای بومی ضعیف عمل کردند

خوراکیان با بیان این‌که در روزهای قطعی اینترنت، در جست‌وجوی محتوا با مشکلات و محدودیت‌های زیادی در جویشگرها روبه‌رو بودیم، افزود: جویشگرهای بومی همان‌طورکه از قبل می‌دانستیم و گزارش کرده بودیم که شرایط مطلوبی ندارند، بسیار ضعیف عمل کردند، هم از نظر محتوا و هم زیرساختی که بتوانند پذیرای کاربران باشند. یعنی علاوه بر این‌که از نظر محتوایی مشکل داشتند، به‌دلیل ظرفیتی که تامین نشده بود و عدم آمادگی، بر اثر کثرت مراجعه از کار افتادند.

وی با تاکید بر لزوم ایجاد یک مدل نتیجه بخش توسط وزارتخانه، بیان کرد: ممکن است جویشگر در ابتدا اصلا درآمدی نداشته باشد و برای در دسترس بودن مطالب، فقط برای آن هزینه شود، بنابراین ما مجبور شویم آن را به یک سری سرویس‌های دیگر پیوند بزنیم که از نظر مالی  تامین‌کننده باشند. نگاه زیست‌بومی به فضای مجازی، نگاه جامع به خدمات و سرویس‌ها کمک می‌کند که جویشگر فعال شود و بتواند محتوا را ارتقا دهد.

معاون فرهنگی اجتماعی و امور محتوایی مرکز ملی فضای مجازی ادامه داد: از طرفی برای تشویق به مراجعه کاربر به جویشگر، باید محتوایی در آن وجود داشته باشد، در مقابل، با قرار گرفتن محتوا، کاربر بیش‌تری مراجعه می‌کند و این موارد رابطه مستقیمی با هم دارند. طبیعی است که جویشگر از همان روز اول نمی‌تواند پاسخگوی تعداد زیادی از کاربران در زمینه ارائه محتوا باشد. اما در شرایطی که محتوا و ظرفیت ارتقا پیدا کند، قطعا مراجعه مردم هم افزایش می‌یابد. درچنین شرایطی جویشگر بومی باید مزیت‌هایی داشته باشد که اگر به اطلاع کاربر برسد، کاربر اساسا از اول ترجیح دهد که به جای مراجعه به گوگل، موضوع مورد نظر خود را در جویشگر داخلی جست‌وجو کند.

خوراکیان در پاسخ به سوالی مبنی‌ بر تعبیر پوسته‌های گوگل برای جویشگرهای بومی بیان کرد: یکی از این جویشگرها چنین شرایطی دارد و نقش واسط بین گوگل و کاربر را ایفا می‌کند و خودش یک جویشگر مستقل نیست، اما دو جویشگر مستقل هم در کشور داریم که حالت پوسته برای گوگل ندارند. هرچند همین جویشگرهای مستقل هم در زمان قطعی اینترنت مشکل داشتند و به دو دلیل ناقص و ضعیف و عدم پیش‌بینی ظرفیت لازم، نتوانستند نقش خوبی ایفا کنند و با رشد تعداد کاربران، سیستمشان نتوانست سرویس دهد.

وی با اشاره به نظارت بر فرآیند تکمیل جویشگرها بیان کرد: یکی از جلسات کمیسیون محتوا در سال گذشته به این موضوع اختصاص پیدا کرد و مدیران جویشگرها و مسوولان وزارت ارتباطات در آن حضور داشتند. در این جلسه گزارشی تهیه و ارائه شد و جمع‌بندی صورت گرفت. خروجی آن به دستگاه‌هایی برمی‌گردد که موظف می‌شوند اقداماتی را انجام دهند.

 

  • مصوبات شورای عالی را نمی‌توان تحلیل شخصی کرد

معاون فرهنگی، اجتماعی و امور محتوایی مرکز ملی فضای مجازی خاطرنشان کرد: در مواجهه با مصوبات شورای عالی، نباید تحلیل و تفسیر صورت بگیرد و یک مقام مسوول، نظر شخصی‌اش را اعمال کند. وقتی موضوعی در شورا به بحث گذاشته می‌شود، افرادی که حضور دارند می‌توانند نظر بدهند و با مباحث مطرح‌شده مخالفت کنند، اما بعد از این‌که چیزی تصویب و رسما توسط رئیس جمهوری ابلاغ شد، دیگر کسی حق ندارد تحلیل شخصی کند و باید به‌دنبال تحقق آن باشد.

خوراکیان با اشاره به خدمات زیرمجموعه شبکه ملی اطلاعات بیان کرد: در سند شبکه ملی اطلاعات، به خدماتی از جمله جویشگر بومی، پیام‌رسان، ایمیل یا رایانامه و خدمات ابری اشاره شده که ما در حال حاضر در تمامی آن‌ها مشکل داریم؛ خصوصا پیام‌رسان‌ها که با استفاده از آن‌ها تنها پیام ردوبدل نمی‌شود، بلکه تبدیل به یک سکوی جامع و بستر بسیاری از کسب‌وکارها و فعالیت‌های روزانه شده‌اند.

وی با بیان این‌که پیام‌رسان یک خدمت دانش پایه‌ای است، گفت: در ارائه یک سرویس پیام‌رسان ما به دانش زیادی نیاز داریم. مساله دیگر، پلت‌فرم یا همان بستر ارائه این سرویس که بعضی از آن به نرم‌افزار تعبیر می‌کنند و همچنین مسائل فنی از جمله دیتاسنتر، پشتیبان فنی پلت‌فرم و جایی که قرار است پیام‌ها آنجا تبادل پیدا کند و قدرت پردازش این داده‌ها، هر کدام یک نیاز فنی بزرگ است. یک مساله هم مدل فعالیت پیام‌رسان و بیزینس‌پلن است و امتیازاتی که در جذب و تامین اعتماد کاربر دارد. بنابراین مساله ساده‌ای نیست.

 

  • پیام‌رسان‌ها از یک‌سال‌ونیم پیش رشد کردند

معاون فرهنگی، اجتماعی و امور محتوایی مرکز ملی فضای مجازی با بیان این‌که این امکانات در فاصله کوتاه در کشور فراهم نمی‌شود، افزود: شکی نیست که ما در حال رشد هستیم؛ پیام‌رسان‌های ما از یک سال و نیم قبل بسیاری از مشکلاتشان را برطرف کردند، دانش فنی‌شان ارتقا پیدا کرده، نیروی انسانی‌شان متحول شده و قابلیت‌هایشان افزایش یافته است و در حال رشدند. با وجود این، ما هنوز با نیاز جامعه در سطح عموم، خیلی فاصله داریم و چهار پیام‌رسان بومی ما در مجموع هم هنوز نمی‌توانند کل نیاز جامعه را پاسخگو باشند.

خوراکیان ادامه داد: این‌که مواجهه ما با پیام‌رسان داخلی و خارجی چیست، روشن است و در اختیار مجموعه‌هایی قرار دارد که باید اقدامات عملیاتی را در سطح گسترده و موثر انجام دهند و کشور را به موقعیتی نزدیک کنند که بدون صحبت از بسته شدن سرویس‌های خارجی،‌ امکان استفاده از ابزار داخلی را هم داشته باشیم. کاربر باید قدرت انتخاب داشته باشد که بتواند از هر دو سرویس استفاده کند؛ هم سرویس داخلی داشته باشد و با اطمینان از این‌که داده‌هایش داخل کشور است، از امکانات اداری آن استفاده کند، هم از سرویس‌های جهانی بهره‌مند باشد.

وی با بیان این‌که سیاست بستن سرویس‌های خارجی در بین مسوولان نیست، افزود: مگر در مواردی که مشکل خاصی به وجود بیاید و یک سرویس، تهدید ملی محسوب شود، باشد. برای مثال تلگرام در مقطعی در حوزه اقتصاد، یک تهدید ملی بود که کنترل شد. ‌آن زمان هم کسی نمی‌خواست تلگرام کلا از صحنه روزگار حذف شود، اما مسیری که تلگرام می‌رفت، این بود که کل سرمایه‌های در گردش و امکانات اقتصادی و پول جیب مردم را بدون هیچ تعهد و توافق‌نامه و پذیرش مسوولیتی ببلعد و ممکن بود یک‌شبه بخواهد تصمیم بگیرد ما را تحریم کند.

 

  • تصمیم فیلتر تلگرام، یک تصمیم استثنائی بود

معاون فرهنگی، اجتماعی و امور محتوایی مرکز ملی فضای مجازی با بیان این‌که تصمیم فیلتر تلگرام، یک تصمیم استثنائی به‌دلیل شرایط خاص بود، گفت: متاسفانه این تصمیم با بعضی مسائل سیاسی و اجتماعی مخلوط شده بود و دقیق تبیین نشد و خیلی‌ها برداشت دیگری از آن کردند، درحالی‌که تلگرام واقعا یک تهدید اقتصادی ملی برای همه مردم ایران بود. ممکن بود زمانی که افراد در معرض این تهدید قرار می‌گیرند، به حاکمیت اعتراض کنند که شما چطور چنین چیزی را پیش‌بینی و با آن مقابله نکردید و اجازه دادید یک پیام‌رسان خارجی همه دارایی‌های مارا تصاحب کند و حتی هویتش هم از نظر حقوقی مشخص نیست که بتوان از آن شکایت کرد.

خوراکیان با بیان این‌که باید بتوانیم پابه‌پای سرویس‌های خارجی، سرویس‌های داخلی پایدار مبتنی‌بر دانش و فناوری بومی و فرهنگ و اقتضائات کشور داشته باشیم، اظهار کرد: این روزها به‌دلیل شرایطی که پیش آمده، عده‌ای برداشتشان این است که منظور از شبکه ملی اطلاعات یعنی بستن اینترنت جهانی و محدودیت در آن. در حالی که هیچ‌کس چنین حرفی را نزده و چنین باوری ندارد. در هیچ کجا چنین رویکردی به تصویب نرسیده و حتی مطرح هم نمی‌شود.

وی ادامه داد: مردم اتفاقی که در زمان قطعی اینترنت پیش آمد را با چیزی که ما از آن به عنوان یک آرمان پیشرفته نام می‌بریم و الان کشورهای اروپایی به آن رسیدند، مقایسه می‌کنند. بسیاری از کشورهای اروپایی به این رسیدند که باید سرویس‌های بومی داشته باشند و نباید همه چیز را در اختیار یک سرویس خارجی قرار دهند، چون اینجا دیگر مساله ردوبدل کردن پیام، فیلم و عکس در فضای مجازی مطرح نیست، بلکه مساله اقتصاد است.

 

  • شبکه ملی اطلاعات، خدمات دولت الکترونیک را ارائه می‌دهد

معاون فرهنگی، اجتماعی و امور محتوایی مرکز ملی فضای مجازی با بیان این‌که خدمات، بهداشت و درمان، کشاورزی، آموزش و کسب‌وکار، همه در فضای مجازی عرضه می‌شود، افزود: شبکه ملی اطلاعات، شبکه‌ای برای ارائه خدمات دولت الکترونیک است و نباید اجازه دهیم که این اطلاعات و خدمات به خارج از کشور برود. معنی شبکه ملی این است که سرویس‌های بومی و ملی در داخل ارتباطات داشته باشند، در داخل ردوبدل شوند و پایدار باشند و امکان حمله به این زیرساخت‌ها و سرویس‌ها از خارج به حداقل برسد و این بحث‌ها با استفاده از اینترنت جهانی متفاوت است.

خوراکیان با بیان این‌که منظور از راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات، محدودیت در سرویس‌ها و اینترنت جهانی نیست، گفت: تعبیر اینترنت ملی تعبیر غلطی است و تعبیر درست، شبکه ملی اطلاعات است. یکی از مزایای این شبکه، نیاز کمتر به خارج از کشور است که البته از آن به‌اشتباه برداشت شده، در حالی که مثلا برای ایمیل زدن به یک نفر که در داخل کشور است، نیازی نیست اطلاعات خارج برود و برگردد و این کاری است که شبکه ملی اطلاعات می‌کند. اینطور نیست که بگوییم هرچه شبکه ملی اطلاعات را تقویت کنیم، نیاز ما به اینترنت جهانی کمتر می‌شود و به آن نیاز نداریم و بخواهیم محدودش کنیم.

وی با بیان این‌که محدودیت در اینترنت، به‌هیچ‌وجه در مصوبه شبکه ملی اطلاعات وجود ندارد، افزود: شبکه ملی اطلاعات یعنی سرویس‌های داخلی که در بستر اطلاعات داخلی ارائه می‌شوند و به خارج نیاز ندارند، سرویس‌های پایداری داشته باشند. در عصر حاضر جنگ سایبری وجود دارد و همه کشورها لشگر سایبری دارند و امکان حمله سایبری از طریق اینترنت وجود دارد. به همین دلیل لازم است ما ضریب امنیت و پایداری سرویس‌های ملی‌مان را بالا ببریم.

 

  • شرکت‌های بزرگ جهانی نباید به سرویس‌های داخلی مسلط باشند

معاون فرهنگی، اجتماعی و امور محتوایی مرکز ملی فضای مجازی با تاکید بر ارزیابی پایداری و کارآمدی این خدمات خاطرنشان کرد: شبکه ملی اطلاعات یعنی اینکه سرویس‌ها و خدمات عمومی مورد نیاز مردم، در داخل به‌صورت پایدار و اطمینان‌آور و امن، قابل دسترسی باشد. کاربران می‌توانند از این خدمات استفاده نکنند، اما این پایداری به آن معناست که اگر کسی که صاحب سرویس بین‌المللی است اراده کرد، شما را از آن خدمت محروم کند، شما از کل آن خدمت محروم نشوید و مابه‌ازای داخلی آن را داشته باشید و کشورهایی که با ما به هر دلیل در تعارض هستند و شرکت‌های بزرگ جهانی که دنیا را بلعیدند، به این سرویس‌ها مسلط نباشند.

خوراکیان ادامه داد: برای مثال گوگل بیش از ۲۵۰ سرویس دارد و بیش از ۴۰ درصد این سرویس‌ها را روی ایرانی‌ها بسته است. هرجا سرویس‌ها برای کارآفرینی، توسعه اقتصادی و رشد فناوری است، را به‌روی ما بسته و هرجا کاربر، کارگر گوگل می‌شود و اطلاعات تولید می‌کند و برایش سرمایه و دارایی ایجاد می‌کند، به‌روی ما باز است. حالا اگر ما بتوانیم نسخه بومی این ۴۰ درصد سرویس‌ گوگل که روی ما بسته است، را در داخل داشته باشیم، اتفاق خوبی است، همان‌طور که در زمینه اپلیکیشن مسیریاب این اتفاق افتاده است.

وی در ادامه با تاکید بر ویژگی‌های مزیتی اپلیکیشن‌های‌ داخلی اظهار کرد: در حال حاضر مسیریاب‌های داخلی از جمله نشان و بلد، امکاناتی دارند که در ویز موجود نیست. این کار را می‌توان در ابزارهای دیگر هم انجام داد. در چنین شرایطی با حضور اپلیکیشن‌های داخلی و در رقابت با اپلیکیشن‌های خارجی، مردم آزادند که از برنامه مورد نظر خود استفاده کنند و همچنین درصورت حذف سرویس‌های خارجی، آسیب‌پذیر نخواهیم بود.

معاون فرهنگی، اجتماعی و امور محتوایی مرکز ملی فضای مجازی ادامه داد: الان بسیاری از این سرویس‌ها در همه کشورها دفتر و نمایندگی رسمی دارند و با آن حکومت و کشور مسائلی را جمع‌بندی می‌کنند، اما این اتفاق در کشور ما نمی‌افتد. برای مثال اینستاگرام خودش یک سری قوانین دارد که می‌تواند آن‌ها را در کشور ما اجرایی کند، اما این کار را نمی‌کند. اگر ما جایگزین خوبی برای اینستاگرام داشته باشیم، ممکن است فردی ترجیح دهد برای به‌اشتراک‌ گذاشتن تصاویر خانوادگی، از پلت‌فرم بومی که سالم‌تر است، استفاده کند، اما فردی که مایل‌به استفاده از اینستاگرام باشد هم می‌تواند همچنان از آن استفاده کند.

 

  • شبکه ملی اطلاعات با سرعت کنونی محقق نمی‌شود

به گزارش ایسنا خوراکیان در پاسخ به این‌که وزارت ارتباطات انتظارات مرکز ملی از تحقق شبکه ملی اطلاعات را تا چه اندازه محقق کرده است؟ گفت: برای این موضوع اندازه نمی‌توان قرار دارد و قضاوت سخت است. اگر بخواهیم منصف باشیم، قطعا زحمات زیادی در دو سال اخیر کشیده شده و شبکه ملی اطلاعات پیشرفت‌هایی داشته، اما آیا این پیشرفت به آن اندازه که می‌توانسته باشد، بوده؟ خیر. با چنین پیشرفت‌هایی شبکه ملی اطلاعات به‌این‌زودی محقق نمی‌شود. بنابراین کار باید سرعت بیش‌تری پیدا کند، سرمایه‌گذاری روی آن افزایش یابد.

وی ادامه داد: نقدهای مرکز ملی فضای مجازی به پیشرفت شبکه ملی اطلاعات،‌ از منظر سیاسی نیست. اینجا یک مرکز کارشناسی است و ما سعی می‌کنیم نقدهایمان با توجه به برگزاری جلسات کارشناسی و با مکاتبات و گزارش‌های فنی باشد، زیرا دنبال پیشرفت کشور و کار اصولی هستیم. دستور مقام معظم رهبری که رئیس جمهوری هم از آن نام بردند، هم با همین رویکرد است که کار باید سرعت بیش‌تری بگیرد و با زمان‌بندی و تعیین تکلیف دقیق‌تری بتواند محقق شود.

عضو کمیسیون فرهنگی مجلس با بیان اینکه مجلس پیشنهاد‌های لازم برای تامین بودجه شبکه ملی اطلاعات را ارائه می‌کند، گفت: مجلس در بودجه قطعا نگاه ویژه‌ای به این موضوع دارد.
نصرالله پژمانفر عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی در گفت‌وگو با فارس، در خصوص ضرورت توجه به شبکه ملی اطلاعات در بررسی بودجه 99، اظهار داشت: در بودجه نسبت به این موضوع اعتبار خاص دیده شده، اما برای آنکه بتوانیم از لحاظ معماری و الزامات شبکه ملی اطلاعات وظایف خود را به لحاظ تامین بودجه انجام دهیم، پیش‌بینی‌های لازم را مد نظر قرار داده‌ایم.

وی افزود: در همکاری با وزارت ارتباطات و سازمان برنامه و بودجه با توجه به اینکه شاید پیش‌بینی‌های لازم نشده باشد، پیشنهاد‌های خود را در لایحه بودجه ۹۹ ارائه می‌کنیم و برای این موضوع پیش‌بینی کرده‌ایم.

عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی بیان کرد: من نسبت به اعتباراتی که در گذشته برای شبکه ملی اطلاعات در نظر گرفته شده، خیلی حرف دارم. سالهاست عدد و رقم زیادی را در بودجه برای راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات و تامین زیرساخت‌ها و پلت فرم‌های لازم داشته‌ایم، اما گزارش‌ها تایید نمی‌کند که با این مقدار بودجه‌ی پیش‌بینی شده، کار شبکه ملی اطلاعات پیشرفت کرده باشد.

نماینده مردم مشهد و کلات در مجلس شورای اسلامی گفت: مرکز ملی فضای مجازی به عنوان مهمترین مجموعه‌ای که در این حوزه مسئولیت دارد باید نقش ویژه‌ای را ایفا کند، مجلس نیز در بودجه قطعا نگاه ویژه‌ای به این موضوع دارد.

دبیر شورایعالی فضای مجازی در واکنش به اظهارات معاون وزیر ارتباطات مبنی بر مسئولیت جدید محول شده به این وزارت، گفت: مسئولیت خدمات شبکه ملی اطلاعات از سال ۹۵ به وزارت ارتباطات واگذار شده است.

به گزارش خبرنگار مهر، ابوالحسن فیروزآبادی امروز در حاشیه افتتاح بیستمین نمایشگاه تله کام در جمع خبرنگاران در خصوص اظهارات روز گذشته معاون وزیر ارتباطات مبنی بر اینکه مسئولیت خدمات در شبکه ملی اطلاعات در آخرین جلسه شورای عالی فضای مجازی به وزارت ارتباطات محول شده است، گفت: موضوع ارائه خدمات پایه کاربردی اعم از خدمات پردازش ابری، دیتاسنتر، موتورجستجو و پیام رسان به صورت صریح در سند تبیین الزامات شبکه ملی اطلاعات مصوب سال ۹۵ شورای عالی فضای مجازی وجود دارد و از آن تاریخ به وزارت ارتباطات محول شده است. در این سند از این وزارتخانه خواسته شده تا این کاربردها و خدمات عمومی مورد نیاز مردم، در زیرساخت شبکه ملی اطلاعات فراهم شود.

وی گفت: محتوایی که مردم نیاز دارند از طریق تلویزیون تعاملی و VOD دریافت کنند نیز باید روی شبکه ملی اطلاعات فعال شود.

دبیر شورای عالی فضای مجازی در خصوص ارزیابی از پیشرفت شبکه ملی اطلاعات و زمان تکمیل آن نیز اضافه کرد: شبکه ملی اطلاعات یک سیستم مستمر و دائم است که باید متناسب با تغییرات تکنولوژی در لایه های مختلف اپلیکیشن ها، خدمات و کاربردها با این تغییرات باید تغییر کند. نباید تصور شود که این طرح دارای یک تاریخ اتمام است.

فیروزآبادی افزود: بحث این است که شبکه ملی اطلاعات باید در داخل کشور خدمات را با ویژگی هایی از جمله تاب آوری و با کیفیت خوب، ارزان تر، امن تر و پایدارتر به شهروندان ارائه دهد و به طور کلی باید نیاز مردم را تامین کند. به همین علت تعیین درصد برای تکمیل شبکه ملی اطلاعات حرف درستی نیست.

وی گفت: در بعضی حوزه ها باید روی این شبکه بیشتر کار شود و دولت باید بخش خصوصی را حمایت کند و عقب ماندگی ها جبران شود. البته در برخی حوزه ها نیز پیشرفت خوبی داشتیم و حتی از متوسط جهانی بالاتر هستیم.

دبیر شورای عالی فضای مجازی گفت: برای توسعه اپلیکیشن های ملی مانند پیام رسانها نیاز به سورس های پردازشی و حافطه ای و نیاز به توزیع سخت افزار در دیتاسنترها داریم که باید از سوی وزارت ارتباطات تامین شود.

وی گفت: در شورای عالی فضای مجازی برای تکمیل وضعیت پیام رسان ها بحث شده و مقرر شد ظرف ۳ هفته وزارت ارتباطات طرح مفصلی را در خصوص شبکه ملی اطلاعات ارائه دهد و امیدواریم در زمان بندی مشخصی به یک سطح قابل قبولی از پیام رسان داخلی برسیم. در همین حال پیام رسانهای جدیدی نیز در حال ورود به بازار هستند.

فیروزآبادی درخصوص اظهارات معاون وزیر مبنی بر اینکه دولت نقش تصدی گری در حمایت از پیام رسانهای بومی را دارد، گفت:  مطابق با آنچه در شورای عالی فضای مجازی تصویب شده است، مسئولیت پیام رسانهای بومی با دولت است و دولت نقش تصدی گری ندارد و این نابسامانی باید حل شود.

وی در مورد وضعیت موتورهای جستجوی بومی نیز گفت: وزارت ارتباطات باید مسئولیت موتور جستجوی بومی را بپذیرد. دوستان گفتند ما از پروژه های تحقیقاتی در موتور جستجو حمایت می کنیم اما در کلیتی که نیاز مردم باید تامین می شد این زیرساخت آماده نبود. در حادثه اخیر قطع اینترنت شاهد بودیم که مردم نمی توانستند به آدرس داروخانه، بانک و فرودگاه و نیازهای کوچک خود دسترسی داشته باشند و به بسیاری از کسب و کارها لطمه خورد. ما معتقدیم که باید یک مرکزیت در حوزه مسئولیت پذیری این بخش وجود داشته باشد و بحثمان تنها تصدی گری نیست.

فیروزآبادی افزود: ما نمی گوییم پارسی جو و یا یوز باید دولتی شود. اصلا بحثمان این دو جویشگر نیستند. بلکه بحث این است که نیازهای اطلاعاتی مردم در رابطه با خدمات شبکه ملی باید برطرف شود و این حداقل وظیفه موتورجستجوی بومی است.

وی در پاسخ به اینکه این موتورهای جستجو از بیس موتورهای جهانی استفاده می کنند، گفت: این تخلف نیست. تا زمانی که موتور بومی نداشته باشیم مجبوریم اینگونه سرویس ها را داشته باشیم.

تکمیل شبکه ملی اطلاعات در دولت روحانی

سه شنبه, ۲۶ آذر ۱۳۹۸، ۰۹:۲۰ ق.ظ | ۰ نظر

نادر نینوایی - اگرچه ایده اولیه راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات به سال 84 و دولت محمود احمدی‌نژاد باز می‌گردد که در زمان خود بحث‌ها و واکنش‌های زیادی نیز به دنبال داشت، اما پیاده‌سازی، پیشرفت عملی و احتمالا تکمیل این پروژه در دولت حسن روحانی انجام شد و می‌توان سند شبکه ملی اطلاعات را به نام این دولت زد.

جویشگرهای بومی هیچ تسهیلاتی نگرفته‌اند

دوشنبه, ۲۵ آذر ۱۳۹۸، ۰۲:۱۶ ب.ظ | ۰ نظر

معاون وزیر ارتباطات گفت: بر اساس تصمیمی که در شورای عالی فضای مجازی اتخاذ شد، ارائه خدمات برای توسعه شبکه ملی اطلاعات به وزارت ارتباطات واگذار شد.

به گزارش خبرنگار مهر، امیر ناظمی در نشست خبری صبح امروز دوشنبه در سازمان فناوری اطلاعات گفت: تا پیش از این موضوع تکمیل زیرساخت شبکه ملی اطلاعات برعهده وزارت ارتباطات بود و مطابق با مصوبه تبیین الزامات این شبکه، موضوعات مربوط به لایه خدمات و محتوا به نهادهای مسئول دیگری سپرده شده بود اما هم اکنون در آخرین جلسه این شورا با توجه به آنکه زیرساخت های شبکه ملی اطلاعات فعال است، مقرر شد وزارت ارتباطات در لایه خدمات نیز برنامه توسعه شبکه ملی اطلاعات را ارائه دهد.

وی گفت: سازمان هایی که متولی لایه خدمات و محتوا در شبکه ملی اطلاعات بودند نتوانستند از عهده این کار برآیند و این مسئولیت به ما واگذار شده است، بر این اساس مقرر شد تا سه هفته آینده وزارت ارتباطات طرح کلان شبکه ملی اطلاعات را در دو بخش خدمات پایه و کسب و کار به شورای عالی فضای مجازی ارائه کند.

ناظمی تأکید کرد: شبکه ملی اطلاعات مکمل اینترنت است و رقیب و جایگزین آن نیست.

وی در خصوص آخرین وضعیت سیستم عامل اندروید بومی نیز گفت: به کار بردن کلمه بومی باعث دلزدگی جامعه شده است و به نظر می رسد که نباید در استفاده از هر طرحی از این کلمه استفاده کنیم.

معاون وزیر ارتباطات گفت: برای مثال سیستم عامل اندروید بومی با هدف متناسب سازی یک نسخه از سیستم عامل اُپن سورس برای برخی نیازمندی ها تعریف شده و قرار نیست جایگزین انتخاب آزاد شهروندان برای استفاده از سیستم عامل اندروید باشد.

وی گفت: ما این سیستم عامل را روی یکسری از موبایل های ایرانی طراحی و تست کرده ایم تا برای بخشی از کاربران که از این گوشی ها استفاده می کنند، کارآمد باشد. این مدل در همه کشورهای دنیا مورد استفاده قرار می گیرد و طراحی سیستم عامل متن باز متفاوتی نیست.

ناظمی در مورد عدم پاسخگو نبودن پیام رسان های داخلی در زمان قطع اینترنت نیز گفت: ما از ابتدا معتقد بودیم که نمی توان میزان اعتماد شهروندان به یک اپلیکیشن را با محدود سازی انتخاب آنها افزایش داد، بلکه باید در یک بازار رقابتی فضایی فراهم شود تا سرویس هایی که توانمندتر هستند بتوانند کاربر جذب کنند.

وی گفت: این تجربه موفق در خصوص مسیریاب های ایرانی اجرایی شد و ما هم اکنون شاهد هستیم که بدون محدود سازی و فیلتر رقیب خارجی، اپلیکیشن های مسیریاب و نقشه توانسته اند اعتماد کاربران ایرانی را جلب کنند و سرویس دهند اما با محدودسازی حق انتخاب در حوزه پیام رسان، سیاست نادرستی را پیش گرفتیم که این سرویس دهندگان موفق به عرضه خدمات در این بازار نشدند.

رئیس سازمان فناوری اطلاعات ایران تصریح کرد: پس از قطع یک هفته ای اینترنت و اتصال مجدد آن بسیاری از کاربران که اپلیکیشن های بومی را نصب کرده بودند، همچنان پس از اتصال اینترنت نیز از این اپلیکیشن ها استفاده می کنند اما آمارها نشان می دهد که بسیاری از کاربران پیام رسان های داخلی را بار دیگر از گوشی خود حذف کرده اند، این نشان می دهد که با محدودسازی نمی توان یک خدمت ایرانی را جایگزین مصرف کاربران کرد.

ناظمی گفت: ما معتقدیم که نباید در بازار پیام رسان ها مداخله کنیم تا آنها بر اساس کیفیت بتوانند جایگزینی برای سرویس های خارجی شوند.

وی در مورد مشکلات مالی پیام رسان ها نیز تأکید کرد: قرار نیست دولت تمامی هزینه های این شرکت ها را پرداخت کند، بلکه در این بازار دولت تنها نقش تسهیلگر دارد.

جویشگرهای بومی هیچ تسهیلات خاصی نگرفته اند

معاون وزیر ارتباطات با اشاره به اینکه در زمان قطع اینترنت در زمینه خدمات پایه کاربردی شبکه ملی اطلاعات دو سرویس پیام رسان و موتور جستجو موفق عمل نکردند، گفت: بررسی ها نشان داد که سیاست اشتباه به کار گرفته شده برای این خدمات در کشور سبب شده تا آنها در این بازه زمانی موفق عمل نکنند.

وی با بیان اینکه موضوع جویشگر بومی از سال ۸۹ مطرح شده است، گفت: دو جویشگر بومی اگر تاکنون به بخش خصوصی واگذار شده بودند شاید امروز سرویس های پایدارتر و مشخصی را ارائه می دادند اما طی ۱۰ روزی که اینترنت قطع بود شاهد ضعف بالایی در حوزه موتور جستجو بودیم و در حال بازبینی این ضعف ها و سیاست های کلی برای حل مشکلات هستیم.

ناظمی بزرگترین توسعه سرویس های بومی را داشتن رقیب قدرتمند و جلوگیری از مداخله دولت عنوان کرد و گفت: به بهانه واژه ملی و امنیت نگذاشتیم بازار بسیاری از این گونه خدمات شکل بگیرد.

وی با اشاره به اینکه موتور جستجوگر یوز توسط گروهی از متخصصان در دانشگاه امام حسین (ع) راه اندازی شده است و باید مجموعه سپاه برای ادامه فعالیت آن تصمیم گیری کند، گفت: ما معتقدیم که حوزه موتور جستجو یک حوزه بسیار جذاب است که می تواند کسب و کار خوبی را رقم بزند. برای مثال هم اکنون موضوع موتور جستجوی کودک، موتور جستجوی مقالات و پژوهش و انتشارات از جمله بازارهایی است که فعالان این بخش می توانند در آن ورود کنند و موفق باشند. حتی در حوزه فعالیت جستجو در میان سایت های ایرانی و ارائه خدمات دولت نیز بازار خاصی برای موتورهای جستجو وجود دارد که در صورتی که راه خود را پیدا کنند، بدون حضور دولت نیز می توانند در این فضا فعالیت کنند.

معاون وزیر ارتباطات تأکید کرد: موتورهای جستجوگر یوز و پارسی جو هیچ تسهیلات خاصی از دولت نگرفته اند و ما معتقدیم که باید سیاستمان در خصوص این خدمات دهندگان برای ایجاد مزیت رقابتی و نه مداخله در بازار، تغییر کند.

عملکرد خوب آنتی ویروس بومی در حمل سایبری اخیر

رئیس سازمان فناوری اطلاعات در مورد حمله سایبری چند روز گذشته به سیستم دولت الکترونیک کشور گفت: بدافزاری در سیستم سازمان های دولتی شناسایی شد که به نظر می رسید قصد حمله به زیرساخت های دولت الکترونیک را داشته است.

وی گفت: هنوز مشخص نیست که این حمله سایبری به صورت عامدانه بوده، یا خیر و یا اینکه به صورت سازمان یافته گسترش پیدا کرده است و فعلا نمی توانیم در مورد آن اطلاعات دقیقی ارائه دهیم.

ناظمی تصریح کرد: در شناسایی و دفع حملات سایبری این بدافزار از ابزار شناسایی ضد بدافزار بومی پادویش به عنوان یکی از اجزای مهم سپر امنیتی دژفا استفاده کرده ایم که عملکرد مثبتی داشت و خوشبختانه این آنتی ویروس نشان داد که می تواند ابزار کمکی خوبی برای شناسایی و کنترل حملات سایبری در حوزه بدافزار باشد.

معاون وزیر ارتباطات گفت: اطلاعات بیشتری نمی توان در مورد این حمله سایبری منتشر کرد و نیازمند این هستیم که داده های بیشتری را در خصوص آن جمع آوری کنیم.

دبیر شورای عالی فضای مجازی گفت: این شورا در جلسه عصر شنبه به وزیر ارتباطات ۳ هفته فرصت داد تا طرح تکمیلی شبکه ملی اطلاعات را ارائه کند. این طرح ظرف ۲ ماه در شورای فضای مجازی بررسی می شود.
به گزارش مهر ابوالحسن فیروزآبادی در برنامه گفتگوی ویژه خبری با بیان اینکه برآورد مرکز ملی فضای مجازی نسبت به پیشرفت ۸۰ درصدی شبکه ملی اطلاعات که از سوی وزارت ارتباطات گزارش شده است، کمتر از این مقدار است، اظهار داشت: در جلسه شورای عالی فضای مجازی که عصر شنبه ۲۳ آذرماه برگزار شد، جزئیات کاملی از بخش های مختلف شبکه ملی اطلاعات در حوزه های مختلف زیرساخت ارتباطی و اطلاعاتی، خدمات پایه کاربردی، امنیت و تعرفه ها مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

وی با اشاره به اینکه حتی در حوزه تعرفه ها نیز شاهد هستیم که هزینه استفاده از اینترنت در بسیاری از کاربردهای اداری برای ارتباطات دولتی، بانکی و زیرساختی نسبت به استفاده از شبکه ملی اطلاعات ارزان تر است، گفت: وزارت ارتباطات مشکلات این شبکه را در حوزه های مختلف از جمله تعرفه ، پیام رسان ها و موتور جستجو پذیرفته است.

دبیر شورای عالی فضای مجازی ادامه داد: در زمان قطع اینترنت که ماه گذشته اتفاق افتاد شاهد بروز مشکلاتی در حوزه اطلاع رسانی، شبکه های اجتماعی و رسانه بودیم و مشخص شد که موتورهای جستجوی بومی و پیام رسان‌ها توان پوشش ملی را نداشته و نیاز به حمایت و تصمیم گیری در این زمینه وجود دارد. با توجه به محورهای مورد بحث در جلسه شورای عالی فضای مجازی، وزیر ارتباطات قول داد که طرح تکمیلی کلان شبکه ملی اطلاعات را تا ۳ هفته آینده برای ارائه به شورا، آماده کند.

وی با اشاره به وابستگی ۹۸ درصدی کشور به موتور جستجوی گوگل و وجود انحصار در استفاده از برخی سرویس های فضای مجازی، گفت: بررسی ها نشان می دهد برخی طرح ها مانند موتور جستجوی بومی و پیام رسانها را باید به عهده بخش خصوصی بگذاریم و دولت تنها نقش پشتیبان داشته باشد. از سوی دیگر در سطح سخت افزاری شبکه ملی اطلاعات نیز نیاز به تکمیل برخی زیرساخت‌ها داریم.

فیروزآبادی اضافه کرد: براین اساس مقرر شد طرح کلان وزارت ارتباطات در جلسه بعدی شورای عالی فضای مجازی ارائه شود و این شورا نیز ظرف ۲ ماه این طرح را به تصویب برساند و پس از آن، جدول زمانی برای اجرای آن اعلام خواهد شد.

 

اینترنت به هیچ وجه قطع نمی شود

دبیر شورای عالی فضای مجازی درخصوص نگرانی مردم از قطع دسترسی به اینترنت جهانی و جایگزینی شبکه ملی اطلاعات به جای اینترنت، توضیح داد.

فیروزآبادی با اشاره به اینکه شبکه ملی اطلاعات زیرساخت شبکه ارتباطی کشور است، گفت: هم اکنون بیش از ۱۵۰ میلیون دستگاه مرتبط به شبکه اینترنت در کشور وجود دارد و ۶۳ میلیون گوشی هوشمند، میلیون ها کامپیوتر، ۷ میلیون مودم خانگی، ۸ میلیون دستگاه پوز بانکی و یک میلیون تلویزیون هوشمند متصل به نمایش درخواستی (VOD ) نشان می دهد که زندگی اقشار وسیعی از مردم روی شبکه اینترنت است.

وی با اشاره به ضریب نفوذ بیش از ۱۰۰ درصدی موبایل در کشور و با بیان اینکه ۶۱ میلیون ایرانی از امکانات اینترنت باندپهن موبایل استفاده می کنند و ۸ میلیون از منازل و ۳ میلیون از ادارات دارای اینترنت باندپهن هستند، گفت: روی شبکه اینترنت و زیرساخت شبکه ملی اطلاعات، اقتصاد بزرگی شکل گرفته و شاهد ایجاد مشاغل مختلف خانگی و روستایی هستیم.

دبیر شورای عالی فضای مجازی گفت: کشوری که میزان تولید آن ۴۵۰ میلیارد دلار، قدرت خرید آن ۱۲۰۰ میلیارد دلار و میزان صادرات غیرنفتی آن ۵۰ میلیارد دلار در سال است و میلیون ها دانشجوی نخبه دارد که رتبه علمی یک رقمی برای منطقه و جهان از جمله دستاوردهای آن است، به هیچ وجه به دنبال قطع اینترنت و محدود کردن آن نیست.

وی با بیان اینکه امکان اینکه بخواهیم اینترنت را قطع کنیم وجود ندارد، افزود: کسانی قصد دارند با انتشار این مفاهیم، موفقیت های ما در شبکه ملی اطلاعات را پنهان کنند.

فیروزآبادی با اشاره به اینکه شبکه ملی اطلاعات تحت عناوین مختلف در ۲۸ کشور جهان مانند ژاپن و آلمان نیز راه اندازی شده است، ادامه داد: حتی فرانسه نیز به طور جدی موضوع اینترنت اروپایی را مطرح کرده تا شبکه ای داخلی با ملاحظات جامعه اروپایی و با مزایایی مانند خدمات کیفی تر، ارزان تر و امن تر ایجاد شود.

وی با بیان اینکه زیست بوم فضای مجازی ما روی شبکه ملی اطلاعات قرار گرفته است، یکی از موضوعات مورد تاکید کشورها را در این فضا، بحث اعتماد عنوان کرد و گفت: اعتماد امنیتی برای حریم خصوصی افراد، افزایش کیفیت و پایداری سیستم از جمله محورهایی است که در شبکه های ملی مورد تاکید کشورها قرار دارد.

دبیر شورای عالی فضای مجازی با اشاره به اینکه بانک های بزرگ اطلاعاتی در دنیا این روزها حریم خصوصی مردم را هدف قرار داده اند، اضافه کرد: امروزه شاهد بازاریابی های هدفگرا با شخصی سازی اطلاعات و پردازش دیتا مبتنی بر ذائقه افراد در فضای مجازی هستیم و تنها جایی که می تواند از حریم خصوصی افراد دفاع کند، دولتها هستند.

وی موضوع مقابله با فیک نیوز و اخبار جعلی را از دیگر مشکلات موجود در فضای مجازی امروز دنیا مطرح کرد و گفت: به همین دلیل در اروپا، چین، روسیه و کره جنوبی قوانین محکمی برای صیانت از داده مردم وضع شده است که ما اگر بخواهیم در کشورمان یک پنجم این قوانین را وضع کنیم با واکنش های متعددی از سوی مردم مواجه می شویم.

 

دوران سانسور و انتشار اخبار محرمانه به سر آمد

فیروزآبادی در خصوص نگرانی مردم از سانسور فضای مجازی گفت: دوران اخبار محرمانه و انتشار محدود به سر آمده است.  امارها نشان می دهد که بحث سانسور در فضای مجازی منتفی است. چرا که این فضا یک فضای کاملا جهانی است و نمی توان جلوی حجم اطلاعاتی که تولید می شود را گرفت.

وی با اشاره به اینکه قبل از فیلترینگ تلگرام شاهد ۱.۵ میلیارد بازدید روزانه در این شبکه پیام رسان بودیم و هم اکنون نیز درسایر پیام رسانها این میزان اطلاعات رد و بدل می شود، گفت: در چنین شرایطی به جای سانسور، به دنبال مقررات گذاری هستیم تا بتوانیم جلوی فیک نیوز، توهین به مقدسات، کلاهبرداریها و از این قبیل جرایم را بگیریم.

دبیر شورای عالی فضای مجازی با اشاره به قدرتی که هم اکنون صاحبان پلتفرم های شبکه ای در دنیا ایجاد کرده اند و امنیت ملی بسیاری از کشورها به دلیل قدرت این پلتفرم ها نقض شده است، اضافه کرد: برای مثال فیس بوک با ۲.۳ میلیارد کاربر در سراسرجهان، برای حاکمیت ها نگرانی ایجاد کرده است. به نحوی که طرح پول مجازی لیبرا توسط این پلتفرم می توان جایگاه دلار را به لرزه دربیاورد و به همین دلیل امریکا قصد دارد جلوی آن را بگیرد.

فیروزآبادی با بیان اینکه نگرانی امروز دولتها تبدیل شده پلتفرم ها به قدرت اقتصادی و دارایی های فکری شرکت های فناوری اطلاعات است، خاطرنشان کرد: ما نیز دراین فضا برای حفاظت از امنیت اجتماعی، اقتصادی و سیاسی باید تلاش کنیم.

وی موضوع جنگ سایبری دولت ها علیه یکدیگر را از دیگر موضوعات جدی فضای مجازی برشمرد که قادر است در کسری از ثانیه زیرساختهای حیاتی یک کشور مانند نیروگاهها و شبکه های بانکی را از کار بیاندازد و گفت: در کشور ما روزانه هزارها حمله سایبری صورت می گیرد اما تاکنون گزارشی مبنی بر اینکه دولتی به قصد از کارانداختن زیرساختهای حیاتی ما اقدامی صورت داده باشد، دریافت نکردیم. اما با این وجود جنگ سایبری جدی است و حتی امریکا اعلام کرده که در صورت حمله سایبری به این کشور، عمل تلافی جویانه را به تشخیص خود و بدون دخالت سازمان ملل، انجام خواهد داد.

وی با تاکید بر اینکه در شبکه ارتباطی کشورمان به روز هستیم و از لحاظ سطح تکنولوژی در سطح بالایی قرار داریم گفت: شاخصه های سخت افزاری ما چندین برابر کشورهایی مانند ترکیه است.

فیروزآبادی با اشاره به اینکه از لحاظ سرعت، با اختلالاتی در شبکه ملی مواجه هستیم، گفت: این شبکه نامتوازن است و بخش هایی باید در آن ایجاد می شد که نشده است. باید شبکه توزیع محتوا و دیتاسنترها و توسعه خدمات ابری را گسترش دهیم و اصلاحاتی روی این شبکه صورت گیرد تا مشکل سرعت دسترسی حل شود.

 

مخالف پول مجازی بدون پشتوانه هستیم

دبیر شورای عالی فضای مجازی در مورد وضعیت مقررات گذاری ارز دیجیتال در کشور نیز گفت: جلساتی با بانک مرکزی و شورای اقتصاد دولت برای بهره گیری از بلاکچین و ارز مجازی در حال برگزاری است. باید توجه داشت که این موضوع پیچیدگی های خاص خود را دارد و تعداد کشورهایی که در مورد آن به تصمیم نهایی رسیده اند به تعداد انگشتان یک دست هم نمی رسد.

فیروزآبادی گفت: اما به طور کل ما و بانک مرکزی مخالف این هستیم که پول مجازی بدون پشتوانه در کشور داشته باشیم. البته صنعت ماینینگ بلامانع است اما مخالف پول مجازی بدون پشتوانه هستیم.
 

وزیر ارتباطات گفت: اخیرا یک حمله سازمان یافته‌ علیه زیرساخت‌های کشور انجام گرفت که توسط سپر امنیتی دفع شد و حمله بسیار بزرگی هم بود.

به گزارش خبرنگار مهر، محمد جواد آذری جهرمی وزیر ارتباطات در حاشیه جلسه هیئت دولت در پاسخ به سوالی درخصوص حمله سایبری به زیرساخت‌های کشورمان، اظهار کرد: اخیرا با یک حمله بسیار سازمان یافته‌ و حکومتی علیه زیرساخت‌های دولت الکترونیک مواجه بودیم که توسط سپر امنیتی کشور شناسایی و دفع شده است.

وی با بیان اینکه این حمله بسیار بزرگ بوده است، افزود: فعلا نمی‌توانم جزئیاتی از این موضوع بگویم، اما ابعاد آن استخراج شده است و حتما در رابطه با آن گزارشی داده می‌شود.

وزیر ارتباطات گفت: فعلا نمی‌توانم بگویم این حمله توسط چه کشوری انجام گرفته است.

آذری جهرمی در رابطه با مصاحبه نزار زکا علیه وی مبنی بر اینکه بازجو بوده است، گفت: احتمالا گرد نخودی که مصرف کرده خوب بوده است! او مباحث را باهم قاطی کرده است.

وی افزود: آنهایی که گفتند من بازجوی ‌وزارت اطلاعات بودم، باید بدانند مربوط به قبل از سال ۸۸ بوده است. آن سالی که وی‌ به ایران آمده من در وزارت ارتباطات بودم. ضمن اینکه وی بازداشت سپاه بوده نه وزارت اطلاعات.

وزیر ارتباطات در پاسخ به سؤالی مبنی بر احتمال قطع مجدد اینترنت و ایجاد اینترنت ملی گفت: چیزی به نام اینترنت ملی معنای خارجی ندارد. اینترنت یک شبکه جهانی است، داخلی و بین المللی ندارد. شبکه ملی اطلاعات با بحث اینترنت ملی تفاوت دارد. افرادی که از کلماتی مانند اینترنت ملی استفاده می کنند، هدفشان تخریب دستاوردهای جوانان ایرانی در حوزه خودشان است.

وی ادامه داد: آمریکا تلاش داشت با خروج  از برجام و عدم تعهد علیه ملت و دولت ایران و اعمال تحریم های جدید در زمینه دارو و فناوری ها و همچنین تروریست خواندن ملت ایران، برای شرکت های ایرانی نیز تعیین تکلیف کند.

وزیر ارتباطات افزود: ما نباید دست روی دست بگذاریم تا آمریکا برای ما تعیین تکلیف کند که چه شرکت ایرانی می تواند رشد کند و چه شرکت ایرانی نمی تواند رشد کند.

وی تصریح کرد: شبکه ملی اطلاعات با توجه به فرمایشات مقام معظم رهبری به صورت جدی از سوی وزارت ارتباطات پیگیری می‌شود تا ما بتوانیم سهم خود را در دنیا بگیریم.

آذری جهرمی گفت: پیامی که ما به تحریم هایی که آمریکا علیه وزارت ارتباطات، فعالیت های فضایی ایران و بنده وضع کرد دادیم، روشن بود. ما استارت‌آپ‌های ایران را به آذربایجان بردیم. اگر اینترنت نباشد چطور می‌خواهیم در بازار منطقه‌ای فعالیت کنیم.

وی تأکید کرد: این اظهارات پروپاگاندا است و ما در حوزه برخورد با این پروپاگاندا هنوز به وحدت رسانه‌ای کامل نرسیده‌ایم و به وقتش حتما بنده با مردم درباره شبکه ملی اطلاعات صحبت می‌کنم. هدف شبکه ملی اطلاعات، رشد اقتصادی کشور در حوزه اقتصاد دیجیتال است، نه قطع اینترنت. حرف‌هایی که زده می شود دروغ است.

وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات گفت: اینترنت لازمه اقتصاد دیجیتال است و امروز برای توسعه اقتصادی، اکسیژن است. نمی توانیم به عنوان مثال در حوزه صنعت کشاورزی ارتباطاتمان را با دنیا قطع کنیم و هیچ صادراتی انجام ندهیم. اینترنت لازمه زندگی مردم است و به هیچ وجه قطع نمی‌شود.

وی اظهارداشت: البته تهدید امنیتی به وجود آمد و دستگاه های امنیتی برای مدیریت شرایط آن تصمیم را گرفتند که حتما به وقتش در مورد شبکه ملی اطلاعات صحبت خواهم کرد.

آذری جهرمی در پاسخ به سؤالاتی در مورد سورپرایز پنجشنبه، به حدس‌های خبرنگاران پاسخ نداد و گفت: پنجشنبه اعلام می‌کنم.

وزیر ارتباطات در پاسخ به سؤال دیگری پیرامون آمارهای عجیب و غریب در خصوص خسارت‌های قطع اینترنت به کسب و کارهای دیجیتالی گفت: آمار باید مبتنی بر واقعیت باشد. خسارت اپراتورهای ما برآورد شده است که حدود هزار و 80 میلیارد تومان است. بیش از 100 میلیارد تومان از این خسارات به خاطر آسیب وارد شدن به تأسیسات و تجهیزات مخابراتی در اغتشاشات بوده و مابقی آن به دلیل منع و توقف سرویس‌ها بوده است.

آذری جهرمی گفت: دیروز متوجه شدم که برخی اپراتورها هزینه اینترنت بین الملل برای صدور قبض دریافت کرده اند، این مصداق حق الناس است. دیروز به سازمان تنظیم مقررات به صورت مکتوب نامه نوشتم که سریع این موضوع بررسی و با تخلفات برخورد شود.

وی در خصوص خسارات استارت آپ ها و کسب و کارها گفت: به استارت آپ ها و کسب و کارها خسارت وارد شده است. بنده جلساتی را با اتاق بازرگانی تهران، اتاق بازرگانی ایران، نظام صنفی رایانه ای و اتحادیه های کسب و کارهای نوپا دارم. برآورد خسارات که کامل شود، اعلام می کنیم.

وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در پاسخ به سؤال دیگری مبنی بر مشکلات پیام رسان های داخلی در ایام قطع اینترنت گفت: طبق گزارشاتی که به بنده رسیده است، ظرفیتی که به پیام رسان های داخلی اختصاص داده شد، به اندازه گذشته نبود. البته تلاش هایی انجام شد تا مشکل این پیام رسان‌ها برطرف شود.

آذری جهرمی گفت: برخی از پیام رسان های داخلی موانع سخت افزاری را به عنوان عامل محدودکننده اعلام می کردند و برخی دیگر معماری نرم افزار را عامل مشکلات می دانستند. برخی از پیام رسان های داخلی نیز خیلی خوب کار کردند با اینکه در لیست پیام رسان های معروف قرار نداشتند. گزارشی از عملکرد آنها تهیه کردیم که وقتی تب و تاب شرایط بخوابد، ارائه خواهد شد.

وی در پاسخ به سؤال دیگری مبنی بر اینکه مبالغ اعتراضی در مورد ارزش افزوده ها چه زمانی واریز می شود، گفت: آنها شرکت هایی نیستند که از وزارت ارتباطات مجوز داشته باشند. شکایات مردم جمع آوری شده و در دادسرا ثبت شده است. باید اموال شرکت هایی که از آنها شکایت شده، حسابرسی شود.

وزیر ارتباطات اظهارداشت: این وزارتخانه نامه ای به شورای هماهنگی سران قوا نوشته و درخواست کرده است که به وزارت ارتباطات اجازه حسابرسی این موضوع را بدهند. این نامه به مرکز ملی فضای مجازی ارجاع داده شد.

وی گفت: مرکز ملی فضای مجازی نیز معتقد است که دستگاه قضایی باید ورود کند. ما شکایت را داده ایم و منتظریم که دستگاه قضایی اظهارنظر کند.

آذری جهرمی تصریح کرد: هفته آینده برنامه اجرایی ما برای توقف کلاهبرداری‌ها در صحن کمیسیون تنظیم مقررات مطرح و تصویب خواهد شد.

تعدادی از مخاطبان در سامانه فارس من به دنبال ارائه یک تعریف جامع و درست از شبکه ملی اطلاعات بودند که برای شفافیت درباره این موضوع با محمدحسن انتظاری عضو شورای عالی فضای مجازی گفت‌وگو کردیم.

فارس- مریم اویسی؛ شورای عالی فضای مجازی به عنوان یکی از نهادهای مهم و تأثیرگذار در برنامه‌ریزی و قانونگذاری فضای مجازی و حمایت از پیام‌رسان‌های داخلی، نقش به‌سزایی در طراحی شبکه ملی اطلاعات و بررسی و ارزیابی عملکرد نهادهای مرتبط با این شبکه از قبیل وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات دارد.

 فعالیت‌های نهادها برای تحقق شبکه ملی اطلاعات که پیش از این بارها و بارها از زبان مسؤولان مختلف درباره اهمیت آن و کم‌کاری دستگاه‌ها برای دستیابی به آن شنیده‌ایم، توسط مرکز ملی فضای مجازی و شورای عالی فضای مجازی  رصد و ارزیابی می‌شود.در این روزها که بیش از هر زمان دیگری طرح شبکه ملی اطلاعات بر سر زبان‌ها افتاده است و از نهادهای قانونگذار نظیر مجلس شورای اسلامی و اعضای آن

درباره تحولات این طرح پرس‌و‌جو کردیم، نوبت به شورای عالی فضای مجازی می‌رسد تا درباره این طرح شفافیت لازم را ایجاد کند.

تعدادی از مخاطبان در سامانه فارس من و با ثبت نظر در گفت‌وگوهای پیشین به دنبال ارائه یک تعریف جامع و درست از شبکه ملی اطلاعات بودند.

برای پیگیری این موضوع و بررسی عدم تحقق شبکه ملی اطلاعات با محمدحسن انتظاری عضو شورای عالی فضای مجازی گفت‌وگو کردیم.

 

شبکه ملی اطلاعات وضعیت روشنی ندارد

فارس: در ابتدای این گفت‌وگو برای مخاطبان توضیح دهید که شبکه ملی اطلاعات به چه دلیل ضرورت دارد و باید کدام نهادها برای انجام آن همکاری کنند؟ 

انتظاری: چندین سال است که موضوع شبکه ملی اطلاعات به عنوان یک ضرورت بیان شده است و امیدواریم که هر چه سریعتر اجرا شود ولی موضوع اصلی این است که یک وضعیت روشن برای شبکه ملی اطلاعات هنوز وجود ندارد. 

 

فارس: منظور شما از وضعیت روشن چیست؟

انتظاری: وضعیت روشن در شبکه ملی اطلاعات از نظر پیاده‌سازی عنوان می‌شود چرا که هنوز برنامه روشنی از نحوه پیاده‌سازی شبکه و نحوه طراحی و برنامه زمان‌بندی برای انجام برنامه‌های در راستای تحقق شبکه ملی اطلاعات انجام نشده است. هیچ کدام از اعضای حقیقی شورای عالی فضای مجازی و حتی مرکز ملی فضای مجازی از نحوه پیاده‌سازی شبکه ملی اطلاعات، اطلاع دقیقی ندارند و زمانبندی برای انجام آن مشخص نیست. 

 

اهرم فشار شورای عالی فضای مجازی فقط پیگیری و تذکر است

فارس: آیا شورای عالی فضای مجازی اهرم فشاری برای استفاده ندارد تا هر چه سریعتر نهادهای مرتبط با این موضوع پای کار آمده و شبکه ملی اطلاعات را ایجاد کند؟

انتظاری: چندین بار این موضوع مطرح شده است و رئیس جمهور نیز تأکید داشته‌اند که یکی از مسائلی که باید به آن در شورای عالی فضای مجازی پرداخته شود شبکه ملی اطلاعات است. رئیس جمهور در چندین جلسه اخیر که برگزار شد این موضوع را مطرح کردند که باید هر چه سریعتر به شبکه ملی اطلاعات دست پیدا کنیم.

اهرمی که در اختیار مرکز ملی فضای مجازی و همچنین اعضای حقیقی شورای عالی فضای مجازی قرار دارد تنها پیگیری، یادآوری و تذکر است و اهرم دیگری در اختیار ما قرار ندارد که از آن طریق بتوان این موضوعات را پیگیری کرد اما این مسأله چندجانبه است و فقط به یک نهاد مربوط نمی‌شود. 

 

اعلام کردیم ادعای وزارت ارتباطات درباره تحقق شبکه ملی اطلاعات غلط است

فارس: طی صحبت‌هایی که با مسؤولان وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات داشتیم از وزیر ارتباطات گرفته تا معاونان ایشان تأکید کردند که نزدیک به ۸۰ درصد شبکه ملی اطلاعات تحقق یافته است و وزارت ارتباطات عنوان می‌کند که زیرساخت لازم برای ایجاد شبکه ملی اطلاعات فراهم شده است. نظر شما در این باره چیست؟

انتظاری: خیر، این صحبت و این ادعا درست نیست پیش از اینکه بخواهم به صورت مبسوط این سؤال را پاسخ دهم به خبرنگاران تخصصی این حوزه پیشنهاد می‌کنم که در مقابل چنین ادعاهایی بیشتر تأمل کرده و حتی کسانی که می‌خواهند درباره شبکه ملی اطلاعات بحث و مباحثه داشته باشند یا گزارش ارائه دهند و تجزیه و تحلیل آماری داشته باشند این پیشنهاد را دارم که با شبکه ملی اطلاعات بیشتر آشنا شوند و از مرکز ملی فضای مجازی نیز می‌خواهم تا دوره‌های چند ساعته برگزار کنند تا با تعریف درست و کامل از شبکه ملی اطلاعات هم خبرنگاران ‌آشنا شوند و هم افرادی که به این موضوع علاقه دارند.

این موضوع باعث می‌شود زمانی که شخص یا نهادی ادعایی درباره شبکه ملی اطلاعات دارند و می‌گویند که توانسته چند درصد از آن را محقق کنند خبرنگارانی که متوجه شوند که این سخنان تا چه حد درست و تا چه حدی غلط است. 

شبکه ملی اطلاعات طبق تعریف دو مصوبه دارد که یکی از این مصوبات کاملاً روشن و شفاف در دی ماه سال ۹۲ و دیگری در مرداد ماه سال ۹۵ ارائه شده است. در این مصوبه تعریف شبکه ملی اطلاعات، الزامات و تبیین الزامات به طور کامل آمده است.

 

فارس: لطفاً برای مخاطبان ما تعریف درستی از شبکه ملی اطلاعات را ارائه کنید چرا که این موضوع خواسته تعداد زیادی از شهروندان بوده است تا بتوانیم سرانجام با یک تعریف درست و صحیح از شبکه ملی اطلاعات آن را از نهادها درخواست و مطالبه کنیم. 

انتظاری: شبکه ملی اطلاعات زیرساخت فضای مجازی کشور است و به عبارتی دیگر این زیرساخت از چند لایه تشکیل می‌شود، یکی از این زیرساخت‌ها، زیرساخت فیزیکی است که شبکه مخابراتی کشور را شامل می‌شود و از قدیم سرمایه‌گذاری زیادی بر روی این حوزه شده است. 

یکی دیگر از لایه‌های مهم شبکه ملی اطلاعات در لایه اطلاعات و شبکه اطلاعاتی کشور است که خدمات پایه و کاربردی را عمدتاً شامل می‌شود که از آنها می‌توان به دیتاسنترها و ابزاری شبیه به این اشاره کرد که این موضوع تاکنون فراهم نشده است.

فارس: پس شما گزارشی که وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات درباره شبکه ملی اطلاعات ارائه داده است را نادرست می‌دانید؟

انتظاری: در گزارشی که وزارت ارتباطات به مرکز ملی فضای مجازی ابلاغ کرد این مرکز ارزیابی‌های لازم را انجام داد و بر اساس گزارشات به این جمع‌بندی نرسیدیم که ۸۰ درصد شبکه ملی اطلاعات توسط این وزارتخانه محقق شده است و به همین دلیل این موضوع را نیز اعلام کردیم. بنابراین تعریفی که برخی از آقایان و مدیران وزارت ارتباطات درباره این شبکه ارائه می‌دهند منطبق با تعریف مصوب شورای عالی فضای مجازی نیست و حتی منطبق با آنچه که به آنها برای انجام واگذار کردیم نیز نیست لذا این انتظار می‌رود که وزارت ارتباطات این تعاریف را عوض و فعالیت‌هایی را که انجام می‌دهد اصلاح کند. 

 

نیاز به برنامه اجرایی برای تحقق شبکه ملی اطلاعات

فارس: آیا راه‌حلی برای تحقق هر چه سریعتر شبکه ملی اطلاعات وجود دارد و شورای عالی فضای مجازی این راه‌حل را پیشنهاد کرده است؟

انتظاری: راه‌حل این است که اسنادی که برای تحقق شبکه ملی اطلاعات ابلاغ می‌شود را تبدیل به برنامه اجرایی کنیم یعنی در ابتدا طراحی مفهومی به تصویب شورای عالی فضای مجازی برسد و سپس از طریق مرکز ملی فضای مجازی برنامه پیاده‌سازی مصوب شود.

وزارتخانه نیز باید طرحش را برمبنای طراحی مفهومی که از الزامات شبکه ملی اطلاعات ناشی می‌شود طرحش را ارائه و طبق مصوبات شورای عالی فضای مجازی به انجام برساند. به این ترتیب این اختلاف‌نظرها برطرف می‌شود و بودجه‌ای که سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی بودجه برای پیشرفت و پیاده‌سازی شبکه ملی اطلاعات تخصیص می‌دهد نیز برمبنای نظارت مرکز ملی فضای مجازی به نهادها تخصیص پیدا می‌کند و مشکلات موجود درباره تحقق این طرح حل می‌شود. 

 

باید شورای عالی فضای مجازی برای تقسیم و تخصیص بودجه اقدام کند

فارس: طی اظهارنظر کارشناسان مختلف عنوان شده است که بودجه زیادی برای تحقق شبکه ملی اطلاعات نیاز نیست، نظر شما درباره این موضوع چیست؟

انتظاری: این موضوع که عنوان می‌شود بسترها فراهم است و نیاز به بودجه وجود ندارد مورد تأیید من نیست چرا که باید برمبنای طراحی‌های وزارت ارتباطات برنامه‌ها شکل گرفته و برای آن بودجه تعیین شود. در حال حاضر نیز بسیاری از مقادیر بودجه‌ای که برای شبکه ملی اطلاعات در نظر گرفته می‌شود برای شبکه ارتباطی هزینه شده است. 

شبکه ارتباطی به این معنا که شبکه ارتباطی سنتی مخابرات با بودجه‌های مختلف توسعه پیدا کرده و این موضوع به این معنی نیست که لایه‌ای از شبکه ملی اطلاعات به طور کامل انجام شده است. به همین دلیل باید ابتدا برنامه‌ها و طرح‌ها را بررسی کرد و بعد دید که چه میزان هزینه برای برنامه‌های شبکه ملی اطلاعات مورد نیاز است.

 

زیر ساخت توسعه پیام رسان‌ها فراهم نشده

فارس: در روزهای قطعی اینترنت که در دو هفته گذشته شاهد آن بودیم، نبود یک پیام‌رسان داخلی فعال که مردم بتوانند در بستر آن هم موضوع ارتباط را برطرف کرده و هم کسب و کارهای خود را داشته باشند بیشتر از قبل احساس می‌شد چه کارهایی برای فعالیت مفید پیام‌رسان‌ها انجام می‌شود؟

انتظاری: کاری که باید انجام شود این است که شبکه ملی اطلاعات با تعریفی که مصوب شورای عالی فضای مجازی است به انجام برسد چرا که بر اساس آن تعریف، زیرساخت فضای مجازی کشور یعنی شبکه ملی اطلاعات باید آماده شود تا این پیام‌رسان‌ها بتوانند در این بستر حضور پیدا کرده و همچنین این امکان وجود داشته باشد که نرم‌افزارهای پیام‌رسان توسعه پیدا کنند.

در حال حاضر چیزی که به این پیام‌رسان‌های داخلی فشار می‌آورد و موجب اختلال در کار آنها می‌شود این است که زیرساخت‌های توسعه پیام‌رسان‌ها نیز فراهم نشده و باید خودشان این زیرساخت‌ها را فراهم کنند. این کار ناصوابی است و به همین دلیل است که برخی از پیام‌رسان‌ها اشکالاتی را در بدنه خود دارد. 

 

فارس: فعالیت پیام‌رسان‌ها را از لحاظ فنی چگونه می‌بینید؟

انتظاری: واقعیت این است که نرم‌افزارهای داخلی هم به لحاظ تیم فنی بسیار قوی هستند و هم توانسته‌اند در تحولات صورت گرفته خودشان را ارتقا دهند و بسیاری از مسائل کشور را حل کنند ولی باید زیرساخت موردنیازشان که در الزامات شبکه ملی اطلاعات نیز مصوب شده توسط وزارت ارتباطات تهیه شود و در اختیار آنها قرار بگیرد تا آنها نیز بتوانند فعالیت خود را انجام دهند لذا مشکل اصلی در این قسمت وجود دارد. 

 

رفع فیلتر توئیتر در شورا بررسی نشده

فارس: یکی از موضوعاتی که وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات پیش از این مطرح کرده بود موضوع رفع فیلتر توئیتر است که خود را موافق این قضیه نشان داده است، نظر این شورا درباره رفع فیلتر چیست؟

انتظاری: این موضوع در شورای عالی فضای مجازی بررسی نشده ولی اصولاً مصوبه سال ۹۶ شورای عالی فضای مجازی تحت عنوان ساماندهی پیام‌رسان‌های اجتماعی مرجعی است که ما بر اساس آن فعالیت می‌کنیم، این مصوبه به وزارت ارتباطات نیز ابلاغ شده است، بر این اساس وزارت ارتباطات و یا حتی وزارت ارشاد نیز باید به آن پایبند باشد و طبق آن مصوبه پیام‌رسان‌های خارجی که می‌خواهند در کشور فعالیت داشته باشند باید مجوزهای لازم را اخذ کرده و در داخل کشور ثبت شود. همچنین حد و حدود این پیام‌رسان‌ها مشخص و باید از مقررات کشور تمکین کنند. 

در مواقعی که خلاف مصوبات و قوانین عمل کردند باید بر اساس قانون پاسخگو باشند اما هنوز مصوبه و قوانین به طور کامل ایجاد نشده است و تأکید بر اجرای مصوبه پیام‌رسان‌های اجتماعی را می‌توان در سایت مرکز ملی فضای مجازی مشاهده کرد.