ITanalyze

تحلیل وضعیت فناوری اطلاعات در ایران :: Iran IT analysis and news

ITanalyze

تحلیل وضعیت فناوری اطلاعات در ایران :: Iran IT analysis and news

  عبارت مورد جستجو
تحلیل وضعیت فناوری اطلاعات در ایران

۴۹۶ مطلب با موضوع «e-banking» ثبت شده است

تحلیل


تحقق بانکداری الکترونیکی در سال 85!

سه شنبه, ۱۴ فروردين ۱۳۸۶، ۰۲:۳۵ ب.ظ | ۱ نظر

معاون امور بانکی، بیمه و شرکتهای دولتی وزارت امور اقتصادی و دارایی، "تحقق بانکداری الکترونیکی" را جدی‌ترین تحول در نظام بانکی کشور طی سال ‪ ۱۳۸۵‬دانست.

"حمید پورمحمدی"روز سه‌شنبه در گفت و گو با خبرنگار ایرنا، اظهار داشت: در سال گذشته، نظام بانکی کشور با همکاری وسیع با بانک مرکزی، وزارت امور اقتصادی و دارایی و وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات شتابی جدی به سمت فناوری اطلاعات و ارتباطات داشت.

وی افزود: در شورای نمایندگان بانکها، بانک مرکزی، وزارتخانه‌های امور اقتصادی و دارایی و ارتباطات در دو هفته یک بار تشکیل می‌دادند، تحولات نظام بانکداری الکترونیک در کشور به طور دقیق ترسیم می‌شد.

معاون وزیر امور اقتصادی و دارایی خاطرنشان کرد: اهداف هر بانک در تحقق بانکداری الکترونیک در دوره‌های کوتاه، میان و بلندمدت مشخص شده است و اکنون به طور قطع می‌توان گفت در پایان سال ‪ ۸۵‬که برنامه کوتاه‌مدت ما به پایان می‌رسد، به اهداف مورد نظر دست یافته‌ایم.

پورمحمدی، زمینه‌های فنی، ارتباطات هوایی و زمینی، فراهم شدن زیرساخت ها، برنامه‌ریزی برای توسعه شبکه کارت، پایانه‌های فروش و خودپردازها، آموزش بانکداری الکترونیک و فرهنگ‌سازی را از جمله این اهداف عنوان کرد.

وی تاکید کرد: این شتاب باید طی دو سال آینده سرعتی مضاعف داشته باشد.

معاون وزیر اقتصاد، تلاش و برنامه‌ریزی برای تشکیل نهادها و ابزارهای پولی جدید را تحولی دیگر در حوزه بانکی ایران در سال ‪ ۸۵‬ذکر کرد.

وی گفت: علاوه بر این، نگرش بانکها در سال گذشته از بنگاههای بزرگ به سمت بنگاههای خرد برای تحقق عدالت تغییر کرد.

اجبار بانک‌ها به دریافت کارمزد پول الکترونیکی

پنجشنبه, ۲ فروردين ۱۳۸۶، ۰۸:۳۵ ب.ظ | ۲ نظر

اخیرا بانک مرکزی به بانک‌ها تکلیف کرده است که برای جلوگیری از رقابت ناسالم اقتصادی و دلایل واهی دیگر، حداقل کارمزدی را به ظاهر از فروشنده و در باطن از خریدار یا دارنده کارت اخذ نمایند. برای فروشگاه‌های معمولی حداقل نیم درصد و برای فروشگاه‌های زنجیره‌ای حداقل 25 درصد را اجبار کرده است. بنابراین تمام بانک‌ها باید طی 6 ماه تمام قراردادهای خود را با رعایت این امر دوباره نویسی نموده یا الحاقیه‌ای بر آن بیافزایند.
این اجبار چند اشکال دارد که ذکر می‌نماییم:

1- بانک مرکزی باید طرفدار مردم باشد و تورم را کم کند نه اینکه چند درصد با پول الکترونیک بر آن بیافزاید. در حال حاضر بزرگترین مشکل پذیرش پوز در فروشگاه‌ها دریافت کارمزد از فروشنده و بعد از آن مشکل تسویه حساب دیر هنگام و مغایرت است. تقریبا تمام فروشگاه‌ها غیر از زرگری‌ها و آنهایی که فقط به پولدارها جنس می‌فروشند، هزینه کارمزد را از دارنده کارت طلب می‌کنند. این فروشگاه‌ها از قبل، مقدار زیادی روی جنسشان کشیده‌اند که دیگر کارمزد برایشان چندان زیاد نیست. بعضی‌ها از ابتدا می‌گویند که پوز نداریم یا خراب است یا هزار علت دیگر می‌آورند که با آن کار نکنند. با یکی از فروشگاه‌هایی که با اصرار زیاد اجازه کار با پوز را نداد صحبت کرده و سوال کردم که چرا آنرا از روی میز بر نمی‌داری؟ گفت: یکی اینکه کلاس دارد، دوم اینکه اگر ببینند که من پوز ندارم یکی از این مسولان فروش به هزار دلیل می‌خواهد که یکی دیگر به من بیاندازد. حوضله ندارم و بدین وسیله از شرشان خلاص می‌شوم.

بنابراین کارمزد را به مردم تحمیل کرده‌ایم. فروشگاه که در نمی‌ماند. این مردم هستند که باید خرید کنند و پول بدهند. اگر گردش پول را در نظر بگیریم که ده‌ها بار در سال تکرار می‌شود، نیم درصد را باید ضرب در ده‌ها بار نماییم. متاسفانه آقایان فکر می‌کنند که فروشگاه‌ها نیز مانند بانک‌ها هستند و باید اوامر آنها را گوش کنند. این درست نیست. فروشگاه‌ها نفع خود را می‌خواهند و صد هزار توامان با صد هزار و پانصد توامان هم برای آنان و هم برای مردم ایران در حال حاضر فرق می‌کند.

الان وقت فرهنگ سازی و جااندازی این محصول است. تحمل شیئی نامانوس برای فروشگاه و مردم و تحمل نحوه جدید پرداخت هزینه و تاخیرها و مغایرت‌هایش به اندازه کافی دافع است که ما نباید کارمزد را به آن اضافه کنیم.

2- فرض کنیم که علاوه بر سیاست‌های پولی، تشخیص رقابت ناسالم اقتصادی هم به بانک مرکزی ربط داشته باشد!؟ اما رقابت سالم و سود آوری پول الکترونیک به تشخیص هر بانک و خصوصی سازی چه می‌شود؟ فرض کنید که بانکی بتواند بدون کارمزد به تمام ایران خدمت رسانی کند. چرا باید بانک مرکزی مانع شود که مردم منتفع شوند؟ اگر چه شاید این موضوع را به پول شویی ربط دهند و محملی برایش درست کنند! چگونه می‌شود ثابت کرد که نگرفتن کارمزد توسط بانک یا شرکت پی.اس.پی رقابت ناسالم اقتصادی است. خوب است بانک مرکزی دلایل و مطالعات کارشناسی خود را هم درباره این تصمیم‌ منتشر کند تا آگاهان هم از آن اطلاع یابند. تا کی باید در خفا کار کرد و بقیه را نامحرم دانست.

3- اگر بانکی بخواهد کارمزد نگیرد و به نفع مردم و فروشگاه کار کند و تورم را پایین بیاورد، چه گناهی کرده است. باید به او تهمت رقابت ناسالم بزنیم؟ تقریبا تمام بانک‌های دولتی مایل هستند که هزینه‌ای بابت کار با پوز از مردم و فروشنده اخذ ننمایند. نمونه آن بانک ملی، کشاورزی وملت و دیگران هم بودند که فعالیت می‌کردند و برای فرهنگ سازی نیز خرج می‌کردند و در کنار آن بهره نیز می‌بردند و از آن محل هزینه خرید دستگاه و برقراری شبکه را تحمل می‌کردند. خبرش را داریم که بانک‌های خصوصی نیز در موارد بسیاری که فروش خوبی داشت و پول سایر بانک‌ها را به بانک آنها سرازیر می‌کرد، از کارمزد صفر یا ناچیز حمایت می‌کردند. بانک مرکزی اگر می‌گوید که بانک‌ها خودشان مایل به دریافت کارمزد هستندف بیاید و سقف قرار دهد نه کف. مثلا بگوید که از صفر یا یک ده هزارم تا سقف نیم درصد می‌توانید در کارت‌های نقدی کارمزد بگیرید. در کارت‌های اعتباری هم که مسکوت گذارده است!؟

4- مطمئن باشید که هیچ بانکی از نگرفتن کارمزد ضرر نکرده و نمی‌کند. خرید با کارت خودش و دیگران و دستگاه پوز خودش، آنقدر برایش سود دارد که هزینه خرید پوز، شبکه، کارمند و غیره را تامین کرده و سودی هم نصیبش می‌کند. کافی است که میزان کم شدن مراجعه مردم به دستگاه‌های خودپرداز را در نظر بگیریم. اگر خرید توسط پوز عادی و فراگیر شود، مطمئن باشید که همین تعداد خودپرداز برای تمام ایران کافی است.

در آمارها رسمی می‌گویند که ما هزار دستگاه پوز به نسبت‌های جهانی کم داریم. ولی نمی‌گویند که ما چقدر به نسبت‌های جهانی در سامانه‌های دیگر کم داریم و باید سامانه اسکناس آنرا جبران نماید. در این حالت تمام آمارهای جهانی باید برای ایران تعدیل شوند.

5- فعلا مشکل بزرگ جا افتادن دستگاه پوز در فروشگاه‌ها دریافت کارمزد زیاد است. با واریز آنی که بانک ملی و کشاورزی و ملت و دیگران به دنبال آن هستند، مشکل تسویه حساب دیر هنگام و مغایرت نیز تا حد زیادی حل می‌شود.بانک‌ها خود را برای این رقابت آماده کنند. بهترین روش تعیین کف یک ده هزارم و سقف دلخواه و آزادی اقتصادی در این مورد به کلیه موسسات و سازمان‌ها است. بگذارید خودش خودش را کنترل کند.

6- اگر سازمانی بخواهد دیگران را به نحوی غیر مثبت از رقابت خارج کند، فن‌آوری و ارایه محصول جدید به حدی راحت شده که هر زمان یک سازمان دیگر می‌تواند با آن رقابت کند. اگر این محصول جا بیافتد، حتما دست بالای دست بسیار است و سازمانی دیگر با شرایطی جدید می‌تواند بازار را تسخیر کند.

7- از وزارت بازرگانی تقاضا می‌شود از اصناف ومردم طرفداری کرده و بانک مرکزی را توجیه نماید که برای اصناف و مردم این کارمزد صرف نمی‌کند و تورم در جامعه ایجاد می‌کند. مطمئن باشد که اکثر بانک‌ها با نگرفتن کارمزد موافق هستند. بانک مرکزی با این کارش باعث تورم در جامعه شده است.

منبع : ماهنامه راه راست

ممنوعیت تبلیغ ATM در صدا و سیما

پنجشنبه, ۲ فروردين ۱۳۸۶، ۰۸:۳۳ ب.ظ | ۰ نظر

گاهی وقت‌ها بعضی از هنرپیشه‌ها ممنوع‌التصویر می‌شوند یا در رادیو ممنوع‌المصاحبه یا صدا می‌شوند. حتما گناهی از آنها سرزده است یا خطایی مرتکب شده‌اند که فعلا به ما مربوط نیست. خودشان بروند مشکلشان را حل کنند. اما نمی‌دانیم از دستگاه خودپرداز یا پوز با هر نام و مارکی چه گناهی سر زده است که در هیچ جایی از فیلم‌ها، فیلم‌نامه‌ها و داستان‌ها حضور ندارد و اگر حضور داشته باشد آنرا سانسور می‌کنند.

اگر تعداد کارت یا مشتریان بانکی دارای کارت و فروشگاه‌های دارای پوز یا تعداد خودپردازها را در نظر بگیریم، باید درصد کمی از صحنه‌ها را بدون ذکر نام یا مارک فروشنده یا بانک در بر گیرد. اما دریغ از یک ثانیه نا قابل. مثل اینست که صدا و سیما با بانک‌ها قهر کرده و در شرایط عادی، خودشان و محصولاتشان را ممنوع التصویر کرده است. شاید فکر می‌کند که باید برای هر کاری از آنها پول بگیرد حتی کاری که خیلی عادی است و توسط هر کسی انجام می‌شود.

حقیقت اینست که استفاده از خودپرداز و پوز، الان دیگر در متن زندگی مردم است و در زندگی روزمره از آن استفاده می‌کنند. مانند تلفن ثابت، تلفن همراه، ماشین سواری، ظروف و لوازم آشپزخانه و مانند آنها است. بنابراین استفاده از خودپرداز و پوز را هم بطور عادی و بدون مشخص کردن مارک و نام بانک نشان بدهند و در داستان‌ها از آن‌ها استفاده کنند. چرا برای نشان دادن تلفن همراه از سازندگان یا شرکت‌های مخابراتی هزینه تقاضا نمی‌کنند. چرا سیگار را به توجه به حرام بودن آن به انحای مختلف نشان می‌دهند؟ چرا استفاده از وسایل گوناگون را نشان می‌دهند؟ ولی نوبت که به پوز و خودپرداز می‌رسد از بانک‌ها طلب هزینه می‌کنند.

آقایان و خانم‌های صدا و سیمایی توجه نمایند که دیگر زمان لوکس بودن دستگاه خودپرداز و پوز و سایر خدمات بانکی از مجاری گوناگون گذشته و آنها مانند سایر وسایل عادی در متن زندگی مردم هستند و اگر استفاده از آنها را حتی با منفی نگری نشان ندهند، داستانی غیر واقعی را به نمایش گذاشته‌اند.

در بسیاری از صحنه‌های سیما، هنر پیشه فیلم را می‌بینید که با موبایل در هنگام رانندگی صحبت می‌کند و این صحنه خلاف آشکار است و بدآموزی هم دارد. سیگار که دیگر قبحش از بین رفته و در حالی که در کشورهای نادان! غربی در مجامع عمومی هم ممنوع شده، اما در سیمای جمهوری اسلامی و سینمای ما حضوری پر رنگ دارد.

ادعای ما این نیست که مارک یا مدلی را نشان بدهند. بلکه می‌گوییم مانند خودرو و سایر وسایل زندگی، بطور عام و بدون ذکر هر نوع تبلیغ برای مارک و نامی خاص، آنرا در زندگی مردم که الان هم وجود دارد بطور بسیار عادی و در متن زندگی مردم نشان بدهند و حذف نکنند.

منبع : ماهنامه راه راست

تشکیل جلسه نهایی بانکداری الکترونیکی

چهارشنبه, ۱۶ اسفند ۱۳۸۵، ۰۴:۲۵ ب.ظ | ۰ نظر

معاون امور بانکی، بیمه و شرکت‌های دولتی وزیر اقتصاد گفت: جلسه نهایی کارگروه بانکداری الکترونیک با حضور وزرای اقتصاد و ارتباطات هفته آینده برگزار می شود.

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری فارس، سیدحمید پورمحمدی امروز در جمع خبرنگاران گفت: توسعه فناوری ارتباطات و امنیت اطلاعات یکی از مهمترین برنامه‌های دولت در اجرای اصلاحات نظام بانکی کشور است، همزمان با اجرای سیاست‌های ابلاغی اصل 44 قانون اساسی، اجرایی شدن اهداف سند چشم‌انداز نیز مورد هدف دولت قرار دارد که مبتنی بر رسیدن دولت به مقام اول رشد و توسعه اقتصادی در منطقه است.

وی افزود: نظام بانکی موتور محرکه اقتصاد است و هیچ اقتصادی بدون داشتن نظام بانکی موفق ،رشد و توسعه لازم را نخواهد داشت و در دنیای امروز بانک ها با روش های سنتی فبلی نمی توانند خدمات مورد نیاز مردم را ارئه کنند و نظام بانکی ناگزیر از حداکثر استفاده از فناوری ارتباطات است.

پور محمدی تاکید کرد:برای ایجاد نظام بانکداری الکترونیکی متناسب با نیاز های جامعه، جلسات کارگروه‌های تخصصی پنج گانه بانکداری الکترونیکی که یکی از زیرمجموعه‌های شورای عالی فناوری کشور است برگزار شده است و جلسه نهایی کمیته اصلی نیز در هفته آینده برگزار خواهد شد، وزیر امور اقتصادی و دارایی و وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در این جلسات حضور داشته و به توافقات لازم رسیده اند.

وی افزود: برنامه های این کار گروه را برای سه مقطع کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت تدوین شده است، برنامه کوتاه مدت این کارگروه برای پایان سال جاری، برنامه میان مدت آن برای پایان سال آینده و برنامه بلندمدت آن برای پایان سال 88 تدوین شده اند و تا پایان سال 88، سیستم بانکی کشور باید به سطح استاندارد‌های جهانی برسد.

معاون وزیر اقتصاد گفت: امنیت اطلاعات یکی از زیرمجموعه های‌ کارگروه شبکه ارتباطات است ،این کارگروه با مسوولیت بانک ملت و حضور بانک‌های ملی، سپه، تجارت، صنعت و معدن و اقتصاد نوین تشکیل می‌شود، همچنین استاندارد‌سازی و نظام پرداخت و کور بنکینگ

کار گروه دوم است که بانک ملی مسئول آن و بانک های مسکن، رفاه، پارسیان و تجارت در آن عضو هستند.

وی افزود: کارگروه سوم بررسی مسائل کارت و خدمات نوین را بر عهده دارد و بانک سامان مسئول این کارگروه است و بانک‌های سپه، کارآفرین و صادرات در آن عضو هستند، بانک کشاورزی مسئول کارگروه چهارم است که درباره آموزش است و بانک‌های تجارت و پارسیان از اعضای آن هستند.

پور محمدی گفت: کارگروه پنجم درباره فرهنگ‌سازی بانکداری الکترونیک است و مسوولیت آن با بانک تجارت است و بانک‌های کشاورزی، سامان و ملی دیگر اعضای این کارگروه هستند.

وی با اشاره به اهمیت بانکداری الکترونیکی در کشور گفت: بانکداری الکترونیکیبه خاطر صرفه جویی، کاهش هزینه، افزایش سلامت و بهره‌وری عمومی، کاهش هزینه خانوار و افزایش رضایت‌مندی مشتریان می‌شود برای مردم حائز اهمیت است.

معاون وزیر اقتصاد درباره اهمیت بانکداری الکترونیکی از بعد منافع ملی اظهار داشت: با توسعه بانکداری الکترونیک تردد‌های درون شهری، ترافیک، میزان تصادفات، جرم و سرقت و صرفه‌جویی در مصرف سوخت و آلایندگان هوا کاهش یافته و کارایی دستگاه‌های اجرایی و میزان نظارت‌ها افزایش خواهد یافت.

وی افزود: بانکداری الکترونیکی باعث کاهش عملیات زائد در شعب، خدمات‌دهی بهتر به مشتریان، کاهش استرس و فشار کاری، سوء استفاده‌هایی همانند اختلاس و افزایش سرعت و دقت در انجام کار‌ها خواهد شد.

آفتاب کم فروغ بانکدارى الکترونیکی

پنجشنبه, ۱۰ اسفند ۱۳۸۵، ۰۲:۵۸ ب.ظ | ۰ نظر

محمد محسنى مهر - گفت وگو با دکتر احمد مجتهد رئیس پژوهشکده پولى و بانکى- با گذشت چندسالى از آغاز بانکدارى الکترونیک در ایران، رویکرد نسبى شبکه بانکى به این شیوه از بانکدارى، حداقل از نظر نصب تجهیزات فنى و دستگاههاى خودپرداز تا حدودى مثبت بوده است، اگرچه هنوز هیچ عملکرد قابل توجهى از سوى این شبکه براى راه اندازى بانکدارى اینترنتى صورت نگرفته است. از سوى دیگر هنوز شاهد نارضایتى هاى متعدد مشتریان بانکها نسبت به عملکرد تجهیزات نصب شده هستیم و تاکنون شبکه بانکى کشور نتوانسته است براى این معضل راهکار مناسبى ارائه کند.

برخى کارشناسان، از جمله دکتر «احمد مجتهد»، ریش پژوهشکده پولى و بانکى، تنها راه خروج از این بن بست را توجه بانکها به بانکدارى اینترنتى و چاپ اسکناس هایى با ارقام درشت مى داند. گفت وگو با این کارشناس بانکى را در پى مى خوانید:

با گذشت چندسالى از آغاز عملیات بانکدارى الکترونیکى در کشور، شما وضعیت این شیوه از بانکدارى را از نظر استقرار شبکه و پیاده سازى زیرساختهاى مورد نیاز چگونه ارزیابى مى کنید؟

به نظر من در این زمینه ما هنوز در مراحل ابتدایى قرار داریم. به عبارت دیگر بعد از چندسالى که بانکدارى الکترونیک در سایر کشورها به مراحل پیشرفته اى رسیده است ما تازه به دنبال این هستیم که سیستمهاى خودپرداز و سیستمهاى مربوط به کارتهاى پلاستیکى را در فعالیتهاى بانکدارى خود وارد کنیم. دلیل اینکه هنوز در مراحل اولیه قرار داریم این است که همه فعالیتهاى این عرصه باید به صورت یک مجموعه پیش برود. یعنى قسمتهایى از این زنجیره اگر کامل نباشد عملاً در کار سایر بخشها، خلل ایجاد مى شود. براى مثال سیستم دستگاههاى خودپرداز به عنوان اولین عملیات کاربردى در بانکدارى الکترونیک هستند، اما درباره این دستگاهها نباید فقط به پرداخت پول به مشتریان اکتفا کرد بلکه باید عملیات دیگرى را نیز بر روى آنها طراحى کرد. انجام این فعالیت ها مستلزم تأمین نرم افزارهاى لازم از طریق سیستم بانکى است. ما تا سال قبل با مشکل اساسى در زیرساخت مخابراتى روبرو بودیم که این مشکل از اردیبهشت امسال رفع شد. تمام شبکه به صورت دیجیتال درآمد و شبکه فیبرنوى هم تکمیل شد. البته تا قبل از این تاریخ، سیستمهاى پشتیبانى خطوط مخابراتى هم به طور کامل فراهم نبود بنابراین احتمال قطع پیامهاى الکترونیکى از سوى مخابرات وجود داشت و این امر براى بانکها مشکلاتى ایجاد مى کرد. در حال حاضر این قسمت از کار تا حد زیادى تأمین شده و شبکه استقرار پیداکرده است. هم اکنون به وجود دستگاههاىpos یا پایانه فروش نیاز است تا در همه فروشگاهها و مراکز خدماتى نصب شود. اگر این کار به پایان برسد بالطبع نیاز به چک وجود نخواهد داشت. تا جایى که اطلاع دارم از زمانى که این سیستم در برخى کشورها پیاده شده، نیاز به باجه هاى بانکى نیز از بین رفته است. بنابراین هنوز شبکه هاى نرم افزارى و سخت افزارى براى فعالیت بانکدارى الکترونیکى کافى نیست، ولى شبکه شتاب باعث شد که بانکها بتوانند از دستگاههاى خودپرداز یکدیگر استفاده کنند. اقدامات بعدى اتصال این شبکه به خارج از کشور است که در حال حاضر اتصال با بحرین برقرار است، اما هنوز به شبکه اصلى دنیا مرتبط نشده ایم که در این زمینه نیاز به امضاى قراردادها و پروتکل هایى بین بانکهاى کشورهاى مختلف است. به هر حال در مسیر تکامل بانکدارى الکترونیک اگر فرض بگیریم که ۵مرحله وجود دارد موقعیت کشور ما، بین مرحله ۱ و ۲ است.

از برآیند گفته هاى شما مى توان این گونه استنباط کرد که امکانات فعلى و زیرساختى موجود رضایت نسبى شما را جلب کرده است؛ در حالى که بیشتر کارشناسان، مشکل اصلى را نبود زیرساخت مى دانند؟

من هم تأیید مى کنم که زیرساختهاى مخاراتى، مشکل اصلى در این زمینه است، اما بخشى از این مشکلات که قبلاً هم وجودداشت مانند دسترسى به تلفنهاى ثابت و زیرساختهایى از این قبیل، تا اندازه اى مرتفع شده است.

البته بیشتر در تهران؟

بله در تهران و برخى شهرهاى بزرگ . همواره فقدان خط تلفن ثابت یکى ازمشکلات اساسى در بسیارى از نقاط کشور بوده است. در مراحل بعدى نیاز است که شبکه اینترنت پرسرعت و سیستم هاى ماهواره اى مناسب در نقاط مختلف راه اندازى شود. براى این هدف، آماده سازى سیستمهاى پشتیبانى بسیار مهم است تا در مواردى که احتمال قطع شبکه هست از مسیر دیگرى پشتیبانى صورت بگیرد و یا قطعى مواجه نشویم. بنابراین هنوز تا رسیدن به مرحله نهایى، فاصله بسیار داریم، ولى امکانات اولیه در حال حاضر فراهم شده و مهمترین مشکل فعلى، کمبودهاى نرم افزارى است که باید مرتفع شود.

در سیاستنامه تجارت الکترونیکى، بانکها ملزم شده بودند که تا پایان سال۸۳ به سیستمهاى نوین بانکدارى مجهز شوند، به نظر شما دلیل این همه تأخیر چیست؟

چندسال پیش، شبکه بانکى کشور، بانکدارى الکترونیک را به صورت مستقل آغاز کرد. یعنى هر بانکى براى خود با سازنده دستگاههاى مختلف و شرکتهاى متعدد وارد مذاکره شد و با توجه به شرایط موجود خود به عقد قراردادهاى مختلف اقدام کرد. در نتیجه ما با تعدادى از دستگاههاى خودپرداز مواجه شدیم که قادر به ارتباط با همدیگر نبودند. بنابراین بانک مرکزى براى ایجاد یک رویه واحد در این زمینه طرحى به نام «شتاب» را اجرا کرد، تا زمینه اتصال این شبکه ها را با یکدیگر فراهم آورد. تا جایى که اطلاع دارم در ابتداى سال جارى فقط یک بانک جزو این شبکه نبود و سایر بانکها از خدمات این شبکه استفاده مى کردند. معضل عمده موجود، نرم افزارهاى شبکه بانکى بود که باید متناسب با طرح شتاب تغییر مى کرد تا استفاده از امکانات آن فراهم مى شد.

بنابراین بانک مرکزى مجبور شد دوباره هزینه سنگین و زمان طولانى اى را صرف هماهنگى سیستمهاى خریدارى شده کند؟

این نرم افزار، جزو خریدهایى بوده که هر بانک با خرید دستگاههاى خودپرداز، دریافت مى کرده است. در آن زمان امکان ارتباط با سایر شبکه ها براى این نرم افزار پیش بینى نشده بود. اکنون این اصلاحات انجام شده و شبکه بانکى، تقریباً به همدیگر متصل شده اند و این خیلى از کارها را آسان کرده است، چون اکنون اشخاص مى توانند از خودپرداز همه بانکها استفاده کنند و این امر سبب کاهش هزینه ها مى شود.

زیرا لازم نیست شعب بانکهایى که در کنار هم هستند، دستگاه خودپرداز مستقل نصب کنند. این امر سبب دسترسى تعداد بیشترى از مردم به دستگاههاى خودپرداز نیز مى شود. البته اگر فرهنگ استفاده از کارتهاى اعتبارى در کشور گسترش پیدا کند هزینه تراکفش هم به مراتب کاهش خواهد یافت. اینها مراحلى است که باید طى شود و پس از آن است که مى توانیم ادعا کنیم شبکه بانکى یکپارچه داریم.

شبکه یکپارچه اى که برخلاف اکنون، همواره برقرار است، با کمبود پول مواجه نیست و سوئیچ آن هم بر روى کارتهاى سایر بانکها بسته نیست؟!

همانطور که گفتم هنوز در مرحله اول بانکدارى الکترونیک هستیم و تا رسیدن به مراحل تکاملى، بسیار فاصله داریم. در حال حاضر موضوع این است که دستگاههاى موجود براى تعداد مشخصى از معاملات در روز طراحى شده اند در حالى که استفاده از خودپردازها به حدى رسیده که به طور دائم نیاز به تعمیر پیدا مى کنند به طورى که باعث تعجب سازندگان این دستگاهها شده است. در این موضوع چندمشکل دخیل است که تنها بخشى از آن متوجه شبکه بانکى است. ما به دلیل تورم شدیدى که طى سالهاى گذشته با آن روبرو بوده ایم متأسفانه متناسب با آن اسکناس درشت چاپ نکرده ایم. اسکناس یک هزارتومانى در کشور ما از زمان تأسیس بانک شاهنشاهى (۱۲۶۵) تاکنون وجود دارد. تنها موفقیت ما در این مدت، چاپ اسکناس ۲هزار تومانى بوده در حالى که تورم ۳۵برابر شده است. هم اکنون در اروپا اسکناس ۵۰۰یورویى چاپ و استفاده مى شود که معادل ۶۰۰هزارتومان پول رایج کشورمان است و ما هرگز این رقم اسکناس را در کشور نداریم. بنابراین مردم ناچارند براى تأمین نیازهاى مالى خود بارها از دستگاههاى خودپرداز استفاده کنند که نتیجه آن هم خرابى دائم دستگاههاست. این دستگاهها صرفاً براى کشور ما طراحى نشده و همین دستگاهها در کشورهاى پیشرفته هم استفاده مى شود، بنابراین چون رقم اسکناس هاى این کشورها بالاست و آنها مى توانند با این رقم اسکناس، بسیارى از مایحتاج خود را تأمین کنند لذا کمتر شاهد مراجعات مردم و خرابى این دستگاهها هستیم. راه حل این مشکل در کشور ما هم چاپ اسکناس هاى درشت است. از سوى دیگر مردم این کشورها به استفاده از دستگاههاى pos روى آورده اند که دیگر نیازى به استفاده از اسکناس ندارند. اگر ما بتوانیم این دستگاهها را حداقل به مرز ۲۰میلیون عدد در کشور برسانیم دیگر نیازى به استفاده از پول نخواهیم داشت. نتیجه اینکه نیاز به اسکناس در کشور ما ناشى از نبود سیستمهاى تکمیلى شبکه بانکى و چاپ نشدن اسکناس درشت از طرف بانک مرکزى است. البته بانک مرکزى از سالها پیش، آمادگى خود را در این باره اعلام کرده، ولى متأسفانه چون نیاز به موافقت مقامات دیگرى است، این اقدام تاکنون عملى نشده است. علت اینکه تعدادى از کارشناسان هم با این امر مخالف اند، نگرانى آنها از آثار تورمى آن است که معتقدم این نگرانى بى مورد است چون تورم به اندازه کافى در سالهاى گذشته رشد داشته و اثرات خود را به جا گذاشته است، الآن اسکناس هاى درشت تر فقط مشکل مردم را حل مى کنند و نه چیز دیگر.

چه تضمینى وجود دارد که با چاپ اسکناس درشت، باز ما شاهد خرابى دستگاهها، صف هاى طولانى مقابل خودپردازها و نظایر آن نباشیم؟

این یک مشکل را حل مى کند و آن هم کاهش خرابى دستگاههاى خودپرداز است، اما سایر مشکلات همچنان به قوت خود باقى است. بى شک ما باید نیاز به دستگاههاى خودپرداز را در کشور محدود کنیم در حالى که مردم تازه با مزایاى آن آشنا شده اند و خوب هم از آن استقبال مى کنند. راه حل این است که دستگاه هاى تکمیلى را سریع تر راه اندازى کنیم و بانکدارى اینترنتى را توسعه بدهیم، در حالى که الآن تنها یک بانک این امکانات را فراهم ساخته و سایر بانکها شبکه اینترنتى ندارند. لذا نیاز است که شبکه مخابراتى کشور، سرویس هاى لازم را در اختیار بانکها قرار دهد و بانکها نیز به نرم افزارهاى لازم تجهیز شوند. اگر شبکه بانکدارى اینترنتى گسترش پیدا کند بى شک مراجعه به بانکها کاهش یافته و نیاز به دستگاههاى POS و خودپرداز نیز کمتر مى شود.

از پول الکترونیک به عنوان شاخص بانکدارى الکترونیک نام برده مى شود. چرا بانک ها تاکنون هیچ اقدامى در این باره نداشته اند؟

اتفاقاً فعالیت هایى صورت گرفته، ولى تا زمانى که زیرساخت هاى لازم مهیا نشود، این طرح ها موفقیت آمیز نخواهد بود. ما در این زمینه شاهد حرکت هایى، هرچند کند هستیم. دلیل این کندى و تأخیر هم نبود زیرساخت هاى مخابراتى است. براى مثال شبکه مخابراتى ما، امسال دیجیتالى شده یا برخى امکاناتى که ۲۰ سال پیش در آمریکا مورد استفاده قرار مى گرفته حالا وارد ایران شده است. در نظر داشته باشید که اطلاع از صورتحساب بانکى تلفنى فقط چند سال است که در کشور رایج شده یا شبکه اینترنتى هنوز هیچ کاربردى در کشور ندارد. همچنین بحث استفاده از کارتهاى اعتبارى

(Creadit caed) یا کارتهاى پرداخت (debit card) در ایران هنوز در مراحل اولیه است. دلیل آن هم مسائل امنیتى و نگرانى هایى است که از احتمال جعل این کارت ها وجود دارد. لذا به همین دلیل استقرار چنین سیستم هایى به طول مى انجامد. به هر حال باید در نظر داشته باشیم که هنوز در مرحله معرفى قرار داریم و وجود اشکالات متعدد هم در این مرحله طبیعى است چون هنوز مردم با کاربرد آن آشنایى ندارند. براى رفع این مشکل بهتر است آشنایى طرح را از دانش آموزان مدارس، جوانان و سایر افراد تحصیلکرده آشنابه مسائل شروع کرد و به تدریج سایر اقشار جامعه را وارد این مباحث کرد.

در ظاهر منازعه بین بانکها و مخابرات براى راه اندازى پول الکترونیک ادامه دارد. بانک ها معتقدند مخابرات امکانات لازم را در این باره ارائه نمى کند و بالعکس مسؤولان مخابرات اعتقاد دارند که مشکلى در این باره متوجه آنها نیست. شما چه نظرى دارید؟

خوشبختانه چندى قبل اعلام شد که شبکه فیبر نورى کشور تکمیل و سیستم مخابراتى هم دیجیتالى شده است. تا چند ماه پیش، موضوع اصلى، فقدان ساختارهاى لازم بود. هنوز هم گاهى اوقات بانک ها براى دریافت یک خط تلفن باید مدتها منتظر بمانند و این یعنى شبکه مخابراتى ما قادر به پاسخگویى سریع و کافى براى واگذارى امکانات نیست از طرفى هنوز شبکه اینترنت قوى یا پرسرعت گسترده در کشور نداریم. اگر مخابرات ادعا مى کند که شبکه پرسرعت اینترنت در سراسر کشور وجود دارد ما هم از آن استقبال مى کنیم، ولى این موضوعى است که خود آنها هم به کمبود آن اذعان دارند و معتقدند که کارها هنوز به مرحله تکامل نرسیده است. باز هم تأکید مى کنم که مخابرات نسبت به ۴ سال قبل پیشرفت هاى قابل توجهى داشته، اما اگر نگاهى کلى به مجموعه دستاوردهاى مخابرات بخصوص در بخش ایجاد شبکه هاى ماهواره اى و سیستم پشتیبانى بیندازیم عملکرد قابل توجهى را شاهد نیستیم. قطعى مکرر دستگاههاى خودپرداز را مى توان نمونه اى از مشکلات راه اندازى نشدن صحیح این سیستم ها ارزیابى کرد.

شما هزینه سنگینى را که براى راه اندازى بانکدارى الکترونیک صرف شده با بازدهى آن قابل قبول مى دانید؟

این هزینه با هدف سرمایه گذارى در زیرساخت اقتصادى کشور صورت گرفته است. اگر ما قصد داریم زمینه جلب سرمایه گذارى هاى خارجى را در کشور فراهم کنیم باید به آماده سازى این زیرساخت اقدام کنیم. یکى از دلایل عمده اى که هم اکنون بسیارى از شرکت هاى ایرانى به امارات و شهر دوبى مهاجرت مى کنند نبود همین زیرساخت ها است. بنابراین اگر اقدامى در این باره نداشته باشیم از قافله تکنولوژى روز دنیا عقب مى مانیم. براى همراه شدن و پیوستن به دهکده جهانى، نیازمند سرمایه گذارى هستیم و به اعتقاد من آنچه که تاکنون گرفته هنوز اندک است و باید تلاش بیشترى در این راستا داشته باشیم.

رؤیاى بانکدارى الکترونیکی

پنجشنبه, ۱۰ اسفند ۱۳۸۵، ۰۲:۴۹ ب.ظ | ۰ نظر

محمد محسنى مهر - گفت وگو با محمد طبیبیان اقتصاددان - با توسعه فناورى اطلاعات و ارتباطات تا درون منازل و دسترس پذیر شدن آن براى کلیه افراد و جوامع انسانى که با انقلاب کامپیوتر شخصى در ابتداى دهه ۸۰ میلادى آغاز شد، بانکها نیز همگام با سایر بخشهاى جوامع درصدد برآمدند تا با رویکردى نو، به جاى توسعه فیزیکى به گسترش حضور مجازى خود در شرکتها، بنگاهها و حتى منازل بپردازند.

بنابراین در کنار شعب بانکها و دستگاههاى خودپرداز و پایانه هاى فروش، بانکدارى الکترونیک از طریق پایانه هایى مانند کامپیوتر شخصى، تلفن یا تلفن همراه ایجاد شد و اکنون با همگانى شدن اینترنت، ارائه خدمات بانکدارى الکترونیک همانند ارائه خدمات از طریق شعب، ضرورى شده است.

با یان حال گرچه نزدیک به ۱۵سال از زمان معرفى نخستین نمونه ابزارهاى پرداخت الکترونیک و آغاز اتوماسیون عملیات بانکى در کشور مى گذرد اما همچنان نحوه ارائه خدمات این شیوه بانکدارى به مردم و واحدهاى اقتصادى در هاله اى از ابهام فرو رفته است و نحوه عملکرد شبکه بانکى کشور به نحو قابل توجهى با عملکرد بانکدارى بین المللى فاصله دارد. براى آگاهى از وضعیت بانکدارى الکترونیک در ایران و چالش هاى پیش رو با دکتر محمد طبیبیان رئیس مؤسسه عالى آموزش بانکدارى ایران گفت وگویى شده است که مى خوانید:

در شروع بفرمایید آنچه اکنون با عنوان بانکدارى الکترونیک در کشور در حال اجراست چقدر با استانداردهاى دنیا منطبق است و آیا نصب چند دستگاه خودپرداز در شعب بانکها را مى توان بانکدارى الکترونیک نامید؟

وقتى صحبت از بانکدارى الکترونیک مى شود ممکن است مفاهیم مختلفى را در ذهن تداعى کند. مراحل الکترونیکى شدن بانکها با ورود کامپیوتر به سیستم بانکى عملاً شروع شده است. مسأله اى که وجود دارد این است که آیا بانکهاى ما در این بخش مى توانند به رقابت با بانکهاى دنیا بپردازند و پا به پاى آنها خدمات ارائه کنند یا خیر. همان طور که مى دانید طى سالهاى گذشته سیستم بانکى ما به دلیل تحریم هاى بین المللى از بانکدارى دنیا بسیار فاصله گرفته است. این تحریم ها از جهات مختلف بر بانکدارى کشور تأثیر گذاشته است. از جمله آنکه چون بانکهاى ما به طور مستقیم با بانکهاى جهانى در ارتباط نیستند لذا آنها سعى نکرده اند استانداردهاى کارکردى خود را به حد استانداردهاى جهانى ارتقا بدهند. البته در چند سال اخیر، بانکها به این موضوع پى برده اند و اقداماتى را انجام داده اند اما هنوز در آغاز راه هستیم.

مشخصه بانکدارى الکترونیک که آن را از بانکدارى سنتى متمایز مى کند چیست؟

در مفهوم عمومى تر، بانکدارى الکترونیکى را باید با مفهوم «پول الکترونیکى» سنجید. بدین معناکه امروزه ویژگى عمده بانکدارى الکترونیکى، صرف رایانه اى کردن سیستم بانکى کشور نیست بلکه مقصود اصلى این است که شخص بتواند از ابزار پول الکترونیکى به آسانى استفاده کند. مشخصه پول الکترونیکى هم این است که هر فردى از داخل منزل و محل کار خود یا هر جاى دیگرى که تمایل دارد به حسابهاى بانکى خود دسترسى داشته باشد و عملیات دریافت و پرداخت پول، صدور حواله و چک و پرداخت هزینه ها، جابه جایى وجوه بین حسابها و سایر فعالیتهاى بانکى را انجام دهد. علاوه بر آن بانک هم باید توان انجام فعالیتهایى چون تطبیق حسابهاى اشخاص و بانکها، بررسى چک هاى صادرشده و دریافتى و نیز تسویه حسابهاى بى شعب و دوایر بین بانکها را داشته باشد. ضمن آنکه اشخاص، برخى خدمات را از طریق شبکه هاى مخابراتى چون اینترنت دریافت کنند یا اینکه پول الکترونیک را به صورت کارتهاى اعتبارى یا نقدى در اختیار داشته باشندو پرداختها و دریافتها را از این طریق انجام دهند.

بنابراین اگر بخواهیم بدانیم که بانکدارى الکترونیک چیست طبیعتاً باید به درجه استفاده از پول الکترونیکى و میزان استفاده از اینترنت در خدمات بانکى کشور توجه خاص داشته باشیم.

از طرفى براى اینکه بتوانیم چنین شرایطى را ایجاد کنیم لازم است که مراحل مختلفى را طى کنیم. یکى اینکه شعب بانکها از طریق یک سیستم بانک اطلاعاتى بسیار قوى با یکدیگر متصل شوند. یعنى اگر بخواهیم خدمات بین بانکى ما تسهیل شود باید شبکه بانکهاى مختلف را از طریق پایگاههاى اطلاعاتى قوى با یکدیگر مرتبط سازیم. طبیعتاً طراحى چنین پایگاههایى نیاز به استانداردهاى خیلى بالا در زمینه ایمنى، حفاظت اطلاعات مشتریان، جلوگیرى از خطا، جلوگیرى از ورود هکرها و افراد غیرمجاز به سیستم، نظارت و کنترل دارد و به همین دلیل اجراى چنین فعالیتهایى توسط شرکتهاى بزرگ و انگشت شمار در سطح جهانى صورت مى گیرد. در سالهاى قبل، به وسیله بانک مرکزى شرکتى ایجاد شد تا به ساماندهى خدمات الکترونیکى بانکها بپردازد ولى آن گونه که به نظر مى رسد این شرکت على رغم تلاش گسترده با محدودیت هایى روبرو است و دلیل آن هم شاید وجود تحریم هاى بین المللى باشد که مانع تهیه نرم افزارهاى بزرگ و مدرن بانکى از شرکتهاى چند ملیتى شده است. شاید اگر به بانکهاى داخلى اجازه داده شود در صورت لزوم سیستم خاص خود را خریدارى و استفاده کنند این نیز خود کارگشا خواهد بود. یک نکته دیگر را هم باید به خاطر داشته باشیم که استخوان بندى و چارچوب پایگاههاى اطلاعاتى سیستم بانکدارى ما در حدى که باید، نیست و لذا بانکها نمى توانند آخرین اطلاعات مورد نیاز حسابها را به سادگى در اختیار بگیرند. به هر حال کوشش هایى شده و لااقل همین که چند بانک، دستگاههاى خودپردازى نصب کرده اند که در سراسر کشور مى توان به پول نقد دسترسى داشت قابل تقدیر است. منتها از آنچه که باید اتفاق بیفتد هنوز بسیار دور هستیم. اقدام بانک مرکزى براى طراحى و اجراى نظام پرداخت فراگیر خود اقدام مفید و درخور توجهى است.

چندى پیش، یکى ازمعاونین وزیر اقتصاد و دارایى، حذف ربا از سیستم بانکى و توسعه بانکدارى الکترونیک را از افتخارات نظام دانست. در همین راستا مدیرعامل یکى از بانکهاى بزرگ کشور هم از کاهش ۵۰درصدى مراجعات مردم به بانکها به دلیل گسترش خدمات بانکدارى الکترونیک خبر داد. این سخنان تا چه حد با گفته هاى شما مطابق است؟

این مسأله اى است که خود ایشان باید پاسخگو باشند. مسلماً در حال حاضر، اسکلت بندى پایگاه اطلاعاتى سیستم بانکى کشور با استانداردهاى جهانى فاصله بسیارى دارد. به هر حال کوشش هایى شده که قابل تقدیر است چون هر فردى که داراى کارت بانک الکترونیکى باشد مى تواند از بانکهاى داراى سیستم مربوط استفاده کند.

اما ظاهراً همین مسأله هم به یک معضلى در کشور ما تبدیل شده است، چون اغلب دستگاههاى خودپرداز یا خراب هستند یا پول ندارند و یا سوئیچ دستگاههاى یک بانک به روى بانک دیگر بسته است؟

ببینید اگر ما امکان پیاده کردن بانکدارى الکترونیک را داشتیم شاید آنقدر احتیاجى به آنکه شخص، اسکناس دریافت کند نداشتیم. عرض کردم شاخص پیشرفت در بانکدارى الکترونیکى، استفاده از پول الکترونیکى است. یعنى هر چه ما به این سمت حرکت کنیم و در روابط مالى و اقتصادى خود امکان استفاده از پول الکترونیک را بیشتر فراهم سازیم در آن صورت مى توانیم ادعا کنیم که بانکدارى الکترونیک ایجاد کرده ایم. اقداماتى که تاکنون شده بسیار هزینه بر و پرزحمت بوده ولى هنوز به آن درجه اى که لازم است نرسیده ایم. همین که روز تعطیل یا ساعاتى از شب مى توان پول نقد از بانک دریافت کرد، خود قدم بزرگى است.

البته اگر پول نقدى در دستگاههاى خودپرداز بانکها موجود باشد!؟

بله و اگر این مسأله از مدیران عامل بانکها سؤال شود، پاسخ آنها این است که به دلیل مراجعات زیادمشتریان، این امر طبیعى است و حتى معتقدند که به دلیل مراجعات متعدد، قطعات این ماشین ها به سرعت فرسوده مى شود به طورى که فروشندگان این دستگاهها هم از درجه سفارشى که براى تعویض یا تعمیر آنها داده مى شود تعجب مى کنند. اینها مسائلى است که وجود دارد و ایرادى هم به بانکها وارد نیست چون در حال حاضر رقم بالاى اسکناسى که مى توان در دستگاههاى خودپرداز قرار داد، هزار تومان یا دو هزار تومان است و افراد مجبورند براى دریافت مبلغ مورد نیاز خود چندین بار از دستگاه استفاده کنند که این خود عامل مهمى در فرسایش دستگاهها و ایجاد صفهاى طولانى و تخلیه سریع ماشین ها از اسکناس است چون عملاً با ۴۰هزار تومان دریافت نمى توان جواب بسیارى از هزینه ها را داد.

برداشت پول از دستگاههاى خودپرداز درکشورهاى توسعه یافته به دلیل وجود اسکناسهاى درشت، یک امر عادى است. مثلاً یک آمریکایى با یکبار مراجعه و دریافت صددلار به خوبى ازعهده مخارج خود برمى آید ولى آیا یک ایرانى بابرداشت صدهزارتومان در سه مرتبه استفاده از خودپرداز مى تواند هزینه هاى خود را تأمین کند.

یعنى منظور شما این است که باید اسکناس هاى درشت تر چاپ شوند؟

نه! منظور این است که ریشه برخى مسائل چون خرابى دستگاهها، نبود اسکناس، صفهاى طولانى مقابل خودپردازها و مانند آن ناشى ازعدم انطباق مخارج زندگى است و لذا آنها مجبورند باتوجه به تورم فعلى و نیز کم بودن رقم اسکناسها چندین بار از دستگاههاى خودپرداز استفاده کنند که این موارد عاملى براى ایجاد مشکلات مذکور مى شوند. ضمن آنکه بانکها هم فرصت رواج پول الکترونیکى را در کشور پیدا نکرده اند و این خود معضل بزرگى است.

هم اکنون حداکثر ظرفیت دستگاههاى خودپرداز موجود ۱۲۰ میلیون تومان است که با مراجعه چندنفر، سریعاً تخلیه مى شود. آیا براى رفع این مشکل نمى توان از سیستم پیشرفته ترى استفاده کرد؟

این دستگاهها براساس استانداردهاى دنیا و براى پرداخت اسکناسهاى درشت ساخته شده اند و براى وضعیت کشور ما مناسب نیستند. چون اولاً ارقام پولهاى موجود در کشور کم ارزش هستند و ثانیاً معاملات موجود بیشتر به صورت نقدى انجام مى شوند نه اعتبارى! بنابراین این سیستم براى جایى اندیشیده شده که داراى معاملات نقدى بسیار محدود و ارقام اسکناسهاى درشت است.

ظاهراً طبق سخنان شما، ایجاد پول الکترونیکى نیاز اولیه بانکدارى الکترونیکى است. این امر چگونه محقق مى شود؟

براى اینکه پول الکترونیکى راه اندازى شود لازم است که پایگاه اطلاعاتى بانکها تقویت شود و آنها اجازه داشته باشند به صورت مستقل و بدون وابستگى به خدمات یک شرکت انفورماتیکى خاص، فعالیت کنند و حتى بهتر است بانکها مجاز باشند داوطلبانه بین خود شرکتى ایجاد کنند تا به پردازش اطلاعات بپردازد.

ازسوى دیگر سیستم پول الکترونیک نیازمند یک بستر مخابراتى بسیارقوى است تا مشتریان بتوانند به راحتى و به وسیله تلفن وموبایل و یا خطوط ویژه به حساب بانکى خود به صورت online دسترسى داشته باشند و از ایمنى خط، نبود پارازیت و استراق سمع هم اطمینان داشته باشند. بنابراین براى موفقیت در بانکدارى الکترونیک باید شاهد تغییراتى در بیرون از نظام بانکى کشور باشیم که مهمترین آن مسأله مخابرات است. نکته بعدى این است که در نحوه نگرش و نگاه طرف مصرف کننده هم تحولاتى صورت بگیرد و آنها آمادگى استفاده از این سیستم را پیداکنند.

یعنى اگر کارت الکترونیک ایجادشد مغازه ها و سوپرمارکتها هم آمادگى استفاده از آن را درخرید و فروشهاى روزانه خود داشته باشند. ضمن آنکه دستگاههایى که دراین اماکن نصب مى شوند باید به وسیله یک خط مخابراتى قوى با مرکز مرتبط باشند.

پیش شرط دیگر، وجود یک سیستم تسویه بین بانکى و بین مشتریان است. یعنى بانکها باید توان و سرعت عملیاتى ساختن دستور پرداختهایى که به صورت الکترونیکى در طول ساعات شبانه روز صادرمى شوند را دارا باشند. چون گاهى اوقات ممکن است، کوچکترین تعلل در این امر باعث ورشکستگى شخص یا سازمان و تحمل میلیاردها ریال خسارت شود.

این کار در برخى کشورها توسط بانک مرکزى که برخوردار از یک سیستم الکترونیکى بسیارقوى است، صورت مى گیرد و در برخى دیگر ازکشورها، خود بانکها با ایجاد سیستم تسویه بین بانکى به تسویه حسابها به صورت روزانه مى پردازند. البته در این سیستم باید مکانیزمى با نام وام بین بانکى و «نرخ بهره» هم وجودداشته باشد تا درطول ساعات شب، سود پول بانکهاى بستانکار حتى براى یک ساعت تعیین و پرداخت شود و بانک مرکزى هم داراى سیستم پرداخت وام در ظرف مدت چندساعت به بانک بدهکار جهت تسویه حساب باشد. اجراى تمامى این فعالیتها نیازمند نیروى انسانى مجرب، سیستم هاى بسیارپیشرفته و ساختارهاى مخابراتى قوى است که ما هنوز در اول راه هستیم.

شما بحث نبود ساختار و بستر قوى مخابراتى را مطرح کردید اما این سخن دبیر شوراى اطلاع رسانى هم قابل توجه است که گفته بود مسأله بانکها در زمینه پول الکترونیکى مسأله مخابرات نیست و اگر کسى ادعاکند که خدماتش مشکل مخابراتى داشته این ادعا درست نیست.

این سخن هم چندان قابل باور نیست. چون یکى از مهمترین مسائل موجود بر سرراه بانکدارى الکترونیک و اصولاً بحث IT، مسأله مخابرات است. این موضوع را نه تنها بانکها بلکه اشخاص معمولى هم هنگام استفاده از اینترنت و حتى موبایل درک مى کنند. آمریکاییها ضرب المثلى دارند که «اثبات حلوا این است که بتوان آن را خورد». اینها ادعاهایى است که انتظار مى رود با ادله واقعى و کافى بیان شوند نه به صورت کلامى و شفاهى. اینکه گفته مى شود سیستم مخابراتى کشور توسعه پیداکرده کفایت نمى کند. باید دید آیا مى توان با استفاده از اینترنت فعلى، یک نسخه مقاله را درمنزل با خط تلفن Download و دریافت کرد یا با یک موبایل یک مکالمه کامل بدون گرفتارى انجام داد؟ اگر به این ادعاى درست اعتماد دارند پس چرا به بانکها اجازه ایجادشبکه مخابراتى بانکى مستقل را نمى دهند؟ اگر چنین اجازه اى داده شد و بانکها از ایجاد شبکه مخابرات داده خوددارى کردند مى توان مطمئن بود که این ادعا صحیح و معتبر است.

چندى پیش در مقایسه اى که بین کارایى نظام بانکى کشورهاى آفریقایى و آسیا صورت گرفت، ایران از آخر مقام سوم را کسب کرد. باتوجه به این موضوع، صحبت از الکترونیکى کردن فعالیت بانکها تا چه حد معقول و منطقى است؟

عقب ماندگى سیستم بانکى، از بعد بانکدارى الکترونیک نیست. دلیل عقب ماندگى این است که اغلب بانکهاى ما دولتى هستند و بانکهاى خصوصى انگشت شمارى ایجاد شده اند. البته این وضعیت قابلیت تغییر و حرکت به سمت پیشرفت را دارد ولى باید دید آیا وجود دیدگاههاى مختلف و بعضاً عجیب و غریب که ازسوى نهادها و سازمانها و افراد مسؤول و غیرمسؤول ابرازمى شود تا چه حد اجازه چنین کارى را فراهم خواهدساخت. البته از عواملى چون دخالتهاى همین ارگانها و اشخاص در ساختار تعیین مدیریت ها یا ضعف قوانین بانکى و نظایر آن که سبب شده سیستم بانکى ما جزو عقب ترین سیستم هاى بانکى دنیا باشد نباید غافل ماند. مثلاً همین که مجلس یا دولت براى سپرده هاى مردم تکلیف تعیین مى کنند خود عامل مهمى دراین خصوص مى تواند باشد. تکنولوژى بانکدارى آنقدر هم مشکل و پیچیده نیست که ازعهده آن برنیاییم. مهم این است که بخواهیم یا نخواهیم.

اینکه بانکها ملزم شده اند تا پایان سال جارى، قبوض آب و برق و تلفن را ازطریق دستگاههاى خودپرداز بپذیرند، چقدر در پیشرفت کار بانکدارى الکترونیکى مؤثر است؟

من از جزئیات این امر آگاه نیستم و اصولاً هم به الزام و مؤثر بودن آن اعتقاد ندارم. این کارها احتیاج به برنامه دارد که احتمالاً هم تدوین شده است. البته بنده از نزدیک شاهد فعالیتهایى که دراین زمینه ازسوى بانک مرکزى آغاز شده، بوده ام ولى هنوز نهایى نشده است.

هم اکنون بحث الحاق ایران به تجارت جهانى مطرح است. باتوجه به اینکه ما هنوز به طور کامل بانکدارى الکترونیک را درکشور پیاده نکرده ایم و کیفیت خدمات دهى بانکهاى ما در مقایسه با بانکهاى جهانى از سطح پایین ترى برخوردار است آیا با مشکلى مواجه نخواهیم شد؟

درحال حاضر، مسأله این نیست که WTO، بانکدارى الکترونیک را ازما مطالبه کند یا نه! بحث این است که بخش خدمات ما درصورت الحاق، چقدر رقابتى عمل خواهدکرد. با پیوستن به تجارت جهانى، افتتاح شعب بانکهاى خارجى درایران آزاد خواهدشد ولى آیا واقعاً بانکهاى ما در شرایط رقابت با این بانکها هستند. به نظر من بانکدارى الکترونیک تنها جزئى از مسأله است.

منبع : ایران

بانکداری الکترونیکی توسعه یافت

شنبه, ۵ اسفند ۱۳۸۵، ۱۱:۵۱ ب.ظ | ۱ نظر

مدیر نظام‌های پرداخت بانک مرکزی جمهوری اسلامی‌از پیشرفت وتوسعه بانکداری الکترونیکی در سال ‪ ۸۵‬خبر داد و گفت: تعداد کارت‌های بانکی، دستگاه‌های خودپرداز، پایانه‌های فروش و نیز خدمات جدید بانکداری الکترونیکی در سال جاری افزایش قابل ملاحظه‌ای داشته است.

"مهران شریفی" روز شنبه در گفت وگو با خبرنگاران افزود : تعداد کارت‌های بانکی در اسفند ماه ‪ ۸۴‬نزدیک به ‪ ۱۳‬میلیون کارت بود که این رقم در سال ‪ ۸۵‬به حدود ‪ ۲۰‬میلیون رسیده است.

وی اضافه کرد: تعداد دستگاههای خودپرداز نیز در همین مدت چهار هزار و ‪ ۵۰۰‬دستگاه‌بود که به هفت هزار دستگاه افزایش یافته است . تعداد پایانه‌های فروش نیز از ‪ ۶۸‬هزار دستگاه به ‪ ۱۳۶‬هزار دستگاه در پایان دی ماه‪ ۸۵‬افزایش یافت.

مدیر نظام‌های پرداخت بانک مرکزی به‌روش‌های جدید پرداخت از قبیل پرداخت قبوض از طریق تلفن ،اینترنت و خودپردازها اشاره کرد و افزود:سرویس انتقال وجه از طریق خودپردازها نیز ایجاد شد. ضمن آنکه دریافت صورتحساب از طریق تلفن همراه و یا دریافت تراکنش از طریق پیام کوتاه تلفن همراه میسر خواهد بود.

شریفی گفت: در داخل شبکه شتاب نیز سرویس جدیدی راه‌اندازی شد. سرویس جدید،انتقال وجه بین بانکی بودکه هم‌اکنون در خودپردازهای شش بانک عملیاتی شده و مردم نیز استقبال خوبی از آن بعمل آورده‌اند.

وی تاکید کرد، کارمزد این کار پنج هزار ریال است که به عهده متقاضی است واز حساب او کسر می‌شود.سقف مبلغ این سرویس نیز در هر شبانه روز ‪۱۰‬ میلیون ریال است که امیدواریم در آینده افزایش یابد.

مدیرنظام‌های پرداخت بانک مرکزی مرحله دوم این خدمات را انتقال وجه بین بانکی از طریق پایانه‌های فروش عنوان کرد و گفت:درصورت راه‌اندازی این خدمات ، تا ‪ ۵۰‬میلیون ریال در شبانه روز قابل انتقال خواهد بود.
** راه‌اندازی و توسعه "سانتا"

شریفی راه‌اندازی "سانتا" (سامانه تصویری ناخالص آنی) در دو مرحله را از دیگر اقدامات بانک مرکزی برشمرد و گفت: مرحله نخست آن، تسویه ریالی بین بانکی است که انتقال وجه بین بانکی و تسویه معاملات بانکها در پایان روز را شامل می‌شود.

به گفته وی، مرحله اول این کار آذرماه ‪ ۸۵‬باموفقیت آغاز شد وتابه حال نیز ادامه دارد.

مدیر نظام‌های پرداخت بانک مرکزی گفت: مرحله دوم "سانتا" در ابتدای دی ماه ‪ ۸۵‬راه اندازی شد که‌عملیات تسویه نتیجه‌اتاق پایاپای چک اتاق تهران را انجام می‌دهد.

شریفی اظهار داشت: از ‪ ۲۷‬دی ماه ‪ ، ۸۵‬نتیجه تمامی اتاق‌های پایاپای کشور، اعم از چک و اسناد بانکی در سانتا تسویه می‌شود و دیگر نیازی به تسویه در شهرستانها نیست.این کار بازتاب مثبتی در مدیریت نقدینگی بانکها دارد.

وی مرحله سوم "سانتا" را مربوط به عملیات بانک به بانک دانست و گفت: معاملات بانک‌ها با یکدیگر اعم از سپرده‌گذاری و معاملات ارزی از این طریق تسویه می‌شود که امیدواریم در اسفند ماه جاری این مرحله نیز عملیاتی شود.

مدیر نظام‌های پرداخت بانک مرکزی این کار را در عین حال "زمان‌بر" دانست و گفت: مرحله نهایی سانتا، ارائه این سرویس برای تمام مشتریان است که به کارهای فنی نیاز دارد.

شریفی اظهار داشت:بانکها باید نرم‌افزاری را تعبیه کنند که رابط سانتا و سرویس‌های آنهااست تا در سطح شعب این خدمات را به مشتریان ارائه دهند.
** مشکلات دستگاه‌های خودپرداز

وی در پاسخ به سوالی درباره مشکلات دستگاه‌های خودپرداز در روزهای پایانی سال گفت: دستگاه‌های خودپرداز ظرفیت محدودی دارند و عمدتا بیش از هشت هزار برگ اسکناس در آنها جای نمی‌گیرد.

مدیرنظام‌های پرداخت بانک مرکزی افزود: بانک مرکزی عملکرد دستگاه‌های خودپرداز را کنترل و به طور ماهانه گزارش آن را به بانک‌های مربوطه ارسال می‌کند.دستور بانک مرکزی آن است که بانک‌ها لحظه به لحظه بر دستگاه‌های خود - پرداز نظارت کنند.

شریفی اظهار داشت: اختلال، اغلب در مواقع پرمراجعه رخ می‌دهد،یعنی‌در پایان هر ماه که حقوق‌ها واریز می‌شود. این تراکم، معمولا در روزهای بیست و هفتم هر ماه تا سوم ماه بعد رخ می‌دهد.

وی در عین حال گفت :مجموع عملکرد دستگاه‌های خودپرداز نسبت به سال ‪۸۴‬ بسیار بهبود یافته است .در سال ‪ ، ۸۴‬عدم پول دهی دستگاه‌های خودپرداز بانک -ها به طور متوسط بیش از ‪ ۲۰‬درصد بود ، اما در سال ‪ ۸۵‬این نسبت به ‪ ۱۵‬تا ‪ ۱۶‬درصد کاهش یافته است.

مدیرنظام‌های پرداخت بانک مرکزی تاکید کرد: بدون تردید نظارت خود را ادامه می‌دهیم، از بانک‌ها می‌خواهیم برای روزهای تعطیل، نیروی کشیک بگذارند تا بر عملکرد دستگاه‌های خودپرداز نظارت کنند و اسکناس‌گذاری درآن را نیز انجام دهند.

شریفی در پاسخ به سوالی ، خاموش بودن شبکه شتاب طی چند روز گذشته را تکذیب کرد و گفت: شبکه شتاب، پل ارتباطی بین بانک‌ها و بانک مرکزی می‌باشد و همیشه برقرار است. اگر قرار باشد این شبکه فعال نباشد، بانک مرکزی از طریق اطلاعیه، جزییات و زمان آن را اعلام می‌کند.

وی اختلال در دستگاه‌های خودپرداز را عمدتا فنی و مربوط به دستگاه‌های خودپرداز و یا سوئیچ بانک‌ها دانست و گفت: بانک مرکزی بر آن نظارت می‌کند و سعی دارد این اختلالات را به حداقل برساند.
** آمار استفاده از پایانه‌های فروش پایین است

مدیر نظام‌های پرداخت بانک مرکزی گفت:علیرغم این که شبکه شتاب، دستگاه -های خودپرداز و پایانه‌های فروش را پشتیبانی می‌کند،اما هنوز آمار تراکنش در پایانه‌های فروش پایین است. البته نسبت به سال ‪ ۸۴‬رشد داشته، اما هنوز هم کمتر از تراکنش‌ها در دستگاه‌های خودپرداز است.

شریفی نزدیک به سه درصد تراکنش‌ها را مربوط به پایانه‌های فروش و ‪۹۷‬ درصد را مربوط به دستگاه‌های خودپرداز عنوان کرد و گفت: این به بدان معنا است که هنوز هم تقاضا برای دریافت اسکناس در کشور بالا است.

وی علت این امر را تاحدی مربوط به عدم اطلاع‌رسانی مناسب ونیز پایین بودن اطمینان عمومی نسبت به این روش دانست و گفت:دربانک مرکزی درپی راهکارهایی هستیم که اعتماد عمومی را نسبت به‌استفاده از پایانه‌های فروش افزایش دهیم.

مدیرنظام‌های پرداخت بانک مرکزی، عدم تمایل فروشندگان به استفاده از پایانه‌های فروش را یادآور شد و گفت: بسیاری از فروشندگان مایل به پرداخت کارمزد نیستند و به همین خاطر از استفاده از پایانه‌های فروش طفره‌می‌روند، غافل از آنکه چه مزایایی را از دست می‌دهند و چه زیان‌هایی را ممکن است در معاملات روزانه خود متحمل شوند.

شریفی سپس ثبت تمامی عملیات در بانکداری الکترونیکی و استفاده از خودپردازها را یکی از مزایای این روش عنوان کرد و گفت: این کار موجب می- شود که هر اتفاق غیرمترقبه‌ای قابل پیگیری باشد.

وی به مراجعان بانک‌ها توصیه کرد برای جلوگیری از هرگونه تخلف و سوء استفاده از کارت‌های بانکی، تا حد امکان رمز کارت خود را دراختیار دیگران قرار ندهند.

گام جدید برای توسعه پول الکترونیکی

جمعه, ۲۷ بهمن ۱۳۸۵، ۰۲:۴۶ ب.ظ | ۰ نظر

به موجب مصوبه12 آذر ماه 1385 کارگروه بانکداری الکترونیکی، بانک‌ها باید تا پایان سال 88 شرایطی را فراهم کنند که پول الکترونیکی در این سال به‌طور کامل عملیاتی شود.

بر اساس این گزارش در تیرماه سال جاری، کارگروه بانکداری الکترونیکی توسط وزارت خانه‌های اقتصاد و ارتباطات تشکیل شد و ریاست آن نیز بر عهده معاون وزیر اقتصاد گذاشته شد.

این کارگروه که دارای چهار زیرمجموعه "شبکه"، "فرهنگ‌سازی"، " بانکداری متمرکز" و " خدمات نوین پرداخت و کارت" است اقدام به پیگیری ویژه عملیاتی شدن به کارگیری پول الکترونیکی در مبادلات رسمی کشور خواهد کرد.

بر اساس مصوبه‌ای که اواخر مهرماه در این کارگروه و همچنین در مجمع عمومی بانک‌ها تصویب شده و هفته گذشته به هیات‌مدیره بانک‌ها ابلاغ شده است، بانک‌ها باید تا پایان سال 88 شرایطی را فراهم کنند که به ازای هر دو نفر یک کارت وجود داشته و نسبت سرانه دستگاه‌های خودپرداز (ATM) به کارت‌های موجود، یک به 2 هزار باشد.

به این ترتیب و با اجرایی شدن این مصوبه، پول الکترونیکی تا سه سال دیگر به‌طور کامل عملیاتی خواهد شد و سهم مبادلات الکترونیکی از 20 درصد در شرایط فعلی به 80 درصد خواهد رسید.

بر اساس این گزارش کارگروه بانکداری الکترونیکی هر دو هفته یک بار تشکیل جلسه می‌دهد و میزان پیشرفت برنامه‌های پیش‌بینی شده را بررسی می‌کند.

از سوی دیگر اجرای این مصوبه به‌صورت مستقیم توسط مجمع عمومی بانک‌ها پی‌گیری می‌شود و عدم اجرای تعهدات بانک‌ها، در رتبه‌بندی آن‌ها تاثیر مستقیم خواهد داشت.

در حال حاضر ماهیانه مبلغی نزدیک به 10 هزار میلیارد ریال پول الکترونیکی در کشور مبادله می‌شود که این رقم در قیاس با ابتدای سال جاری دو برابر شده است.

همچنین تعداد پایانه های فروش نیز با رشد 70 درصدی نسبت ابتدای سال به 120 هزار عدد رسیده است.

در این میان دستگاه‌های خودپرداز نیز از دور جدید حرکت و تحولات پیش‌بینی شده در توسعه همه جانبه به کارگیری پول الکترونیکی در کشور عقب نمانده و با یک رشد 50 درصدی به عدد 6 هزار و 200 عدد رسید.
پول اکترونیکی از گذشته تا حال

بحث پول الکترونیکی در کشوربرای نخستین بار در سال 1350 مطرح شد و با یک روند بسیار کند گسترش، در سال 1370 پی‌گیری شد.

بعد از گذشت یک دهه و با عینی‌تر شدن کاربرد این فناوری در دنیا، بانک مرکزی با راه‌اندازی شبکه شتاب در سال 81 سعی در تسریع گسترش این فناوری در کشور کرد.

این روند ادامه داشت تا اینکه دولت برای نخستین بار، در سوم خردادماه سال 1383 به‌صورت مستقیم وارد میدان و طی مصوبه‌ای خواستار عملیاتی شدن خدمات پول الکترونیکی تا پایان سال 83 شد.

تشکیل یک کارگروه برای هماهنگی کلان اجرایی و بین بخشی مورد نیاز جهت تحقق خدمات پول الکترونیکی با مسؤولیت وزیر اقتصاد و عضویت نماینده ویژه رییس‌جمهور در ICT و سازمان‌ها و نهادهایی نظیر بانک مرکزی، سازمان مدیریت، وزارت بازرگانی، وزارت ICT، بانک ملی و سه نماینده دیگر از طرف بانک‌های دولتی و یک نماینده از طرف بانک‌های خصوصی، از جمله بندهای این مصوبه بود.

همچنین تهیه طرح جامع پول الکترونیکی با رویکرد ارایه خدمات نوین مشتریان ظرف سه ماه از سوی بانک مرکزی و ارایه خدمات پول الکترونیکی برای استفاده در چرخه مبادله کالا و خدمات کشور تا پایان سال 83 از سوی بانک‌ها و با مشارکت بخش خصوصی از دیگر بندهای این مصوبه بود.

برخی از کارشناسان معتقدند، در آن مقطع تلاش‌های بسیاری از سوی کارگروه پول الکترونیکی برای برطرف کردن موانع و هماهنگی سازمان‌ها جهت گسترش پول الکترونیکی صورت گرفت و در پایان سال 83 نیز پول الکترونیکی با محدودیت‌های موجود در آن زمان اجرایی شد.

اما تمامی مسؤولان و کارشناسان به این نکته اذعان دارند که مصوبه سال 83 دولت هیچ‌گاه به‌طور کامل اجرایی نشده است.

عده ای از کارشناسان آماده نبودن سیستم بانکی، مخابراتی و مجموع قوانین را از جمله دلایل اجرایی نشدن کامل مصوبه دولت در سال 83 می‌دانند.
انقلاب در بانکداری الکترونیکی

اما به فاصله یک سال، دولت که دیده بود مصوبه سال 83 راه به جایی نبرده است، برای دومین بار در مردادماه سال 84 طی مصوبه‌ای به‌طور مستقیم به اظهار نظر در این زمینه پرداخت.

بر اساس این مصوبه هیات ‌وزیران به تمام بانک‌های کشور(دولتی و خصوصی) اجازه داده‌ است تا نسبت به ارایه خدمات خودپرداز (ATM)‬، پایانه فروش (POS)‬و پرداخت اینترنتی جهت استفاده فرآیند خرید و فروش کالا و خدمات در کشور، اقدام کنند.

بانک مرکزی همچنین باید نسبت به هماهنگی در سیاست‌های تجارت الکترونیکی و "ایجاد مرکز پایاپای بین بانکی"، "پرداخت اینترنتی"، "نحوه صدور گواهی دیجیتال مورد نیاز شبکه بانکی" و "همکاری‌های بین‌المللی در ارایه خدمات پول الکترونیکی در داخل و خارج از کشور" اقدام کند.

در بخش دیگری از این مصوبه، موسسه‌های بیمه‌گر موظف شدند نسبت به تهیه و ارایه انواع خدمات بیمه‌ای نوین متناسب با نیازهای جدید بانکداری و تجارت الکترونیکی اقدام کنند. شورای عالی بیمه کشور مسؤول ایجاد هماهنگی‌های لازم برای اجرای این مصوبه است.

بر این اساس، تمام سازمان‌های صادرکننده قبوض پرداخت و دریافت موظف هستند، تمهیدات لازم را برای پرداخت و دریافت الکترونیکی فراهم آورند.

برای ارایه خدمات بهینه و برقراری تسهیلات اداری و اجرایی برای مردم و تکریم ارباب‌رجوع و برای تمام پرداخت‌های هزینه خدمات و کالاهایی که توسط دستگاه‌های دولتی، شرکت‌ها و موسسه‌های مختلف رسید پرداخت وجه توسط انواع دستگاه‌های الکترونیکی از قبیل خودپرداز‪ (ATM) ‬ و پایانه فروش ‪ (POS)‬ یا اینترنتی، معتبر است.

هیات‌دولت در این مصوبه وظیفه اعمال هماهنگی و نظارت بر اجرای این رویه را بر عهده خزانه‌داری کل کشور گذاشته است.

پس از این مصوبه دولت، بانک مرکزی نیز در تاریخ ششم شهریورماه سال 84 طی نامه‌ای به بانک‌های دولتی و خصوصی از آن‌ها خواست برنامه‌ها و فعالیت‌های لازم برای اجرایی شدن سه محور اساسی بانکداری الکترونیکی را فراهم کنند.
بسترهای مخابراتی برای پول الکترونیکی

اما بر اساس اطلاعات و جزییاتی که برای نخستین بار جهت انتشار در اختیار هفته نامه "بزرگراه فناوری" قرار گرفت، بانک‌های کشور برای اجرای پول الکترونیکی در مجموع به 16 هزار و 337 پورت نیاز دارند که تاکنون هفت هزار و 68 پورت تامین شده است و بر اساس برنامه زمان‌بندی ارایه شده از سوی وزارت ارتباطات، مابقی تا پایان سال جاری تامین خواهد شد.

در همین راستا وزارت ارتباطات طی دو ماه گذشته، دو هزار و 50 پورت را نصب کرده است که با توجه به این امر، کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند، این وزارتخانه بتواند با سه ماه تاخیر اکثر پورت‌های مورد نیاز شبکه بانکی را تامین کند.

این در حالی است که به اعتقاد برخی از کارشناسان عدم اجرای تعهدات وزارت ارتباطات از یک سو و عدم همکاری برخی از بانک‌ها برای معرفی شماره تماس و یا پرداخت هزینه‌های مخابراتی از سوی دیگر ، از جمله دلایل اصلی عقب‌ماندگی تامین زیرساخت‌های مخابراتی در این حوزه به شمار می‌رود.

"فاطمی" معاون IT بانک سامان نیز در این ارتباط به خبرنگار ما می‌گوید: زیرساخت‌های لازم برای ارایه پول الکترونیکی اگرچه کامل نیست، اما در صورتی که مدیران بخواهند، می‌توانند خدمات بانکداری الکترونیکی را ارایه دهند.

اما به گفته یک مقام آگاه که خواستار عدم ذکر نام خود بود، هنوز پورت‌های مورد نیاز در شهر تهران فراهم نشده، لیکن مشکل زیرساختی این شهر تا پایان ماه جاری به‌طور کامل مرتفع خواهد شد.

در حال حاضر بانک‌های رفاه، سپه و مسکن به ترتیب با دریافت 81 ، 76 و 5/74 درصد از پورت‌های مورد نیاز خود، مقام‌های اول تا سوم را به‌خود اختصاص داده‌اند.

همچنین استان خراسان شمالی با 67 درصد بیشترین و استان گیلان با 13 درصد کمترین میزان دریافت پورت‌های مورد نیاز اجرای پول الکترونیکی را به‌خود اختصاص داده‌اند.
مروری بر مشکلات

علی‌رغم آمارهای اعلام شده و اقدامات صورت گرفته از سوی دولت و بانک مرکزی و ارایه خدمات اینترنتی مانند حواله اینترنتی بانک ملت و یا فروش اینترنتی بلیت‌‌های قطار و هواپیما از سوی بانک سامان و دیگر خدمات بانکداری الکترونیکی که از سوی بانک‌های کشور ارایه می‌شود، قوانین و مقررات، نداشتن متولی واحد، بیمه بانکداری الکترونیکی و ناقص بودن سرویس شتاب از جمله مشکلاتی است که از سوی کارشناسان بانکی برای اجرایی شدن کامل پول الکترونیکی در کشور مطرح می‌شود.

بر اساس آمار موجود، تنها دو درصد از کل میزان مبادلات پول الکترونیکی در کشور توسط پایانه‌های فروش (POS ) صورت می‌گیرد.

کارشناسان معتقدند علت این امر،‌بالا بودن میزان کارمزد این دستگاه‌هاست و به همین دلیل،‌صاحبان فروشگاه‌ها برای به‌کارگیری این دستگاه‌ها، ‌از خود مقاومت نشان می‌دهند.

به گفته این کارشناسان، بانک مرکزی می‌تواند با استفاده از پول الکترونیکی،‌سالیانه مبلغی نزدیک به 120 میلیارد ریال را که برای جمع‌آوری و امحای اسکناس هزینه می‌شود صرفه‌جویی کند.

به همین دلیل این بانک می‌تواند با پرداخت کارمزد دستگاه‌های POS از محل این صرفه جویی، کمک قابل توجهی به گستزش فرهنگ استفاده از این فناوری در کشور کند.

از سوی دیگر، در صورت ابلاغ مصوبه‌ای که پیش‌نویس آن در کمیته پرداخت‌های خرد بانک مرکزی آماده شده و در انتظار تصویب شورای عالی پول و اعتبار است،‌تحول بزرگی در تولید انواع کارت‌های الکترونیکی صورت خواهد گرفت.

بر اساس این مصوبه، راه برای تولید کارت‌های اعتباری اسلامی هموار خواهد شد که در صورت تحقق، میزان استقبال مردم از دستگاه‌های پایانه فروش چند برابر خواهد شد.

عده‌ای دیگر از کارشناسان نیز معتقدند، فعال نبودن شرکت‌های بخش خصوصی در حوزه خدمات PST بخش دیگری از چالش‌های پول الکترونیکی در کشور محسوب می‌شود حال آن که برخی از کشورها مانند ترکیه توانسته‌اند با استفاده از این پتانسیل، ظرف مدت چند سال به رتبه پنجم در کشورهای اروپایی دست پیدا کنند.

طرح سپاسه بانک سامان با هدف ایجاد انگیزه در مردم برای مصرف هر چه بیشتر کارت بانکی طراحی و اجرا می‌گردد. اینکه به ازای چند ریال خرید چقدر امتیاز داده می‌شود، خیلی مهم نیست. مهم این است که بانکی اینکار را انجام دهد. اما دنیای غریبی است. دانش مندان این رشته فکر می‌کنند که باید بانک مرکزی و سایر بانک‌های دولتی پیشگام باشند، اما چنین نیست و بیشترین هزینه و تلاش را دو بانک خصوصی سامان و پارسیان انجام می‌دهند.
بانک سامان از ورزش نیز سود جسته و به سراغ طرفداران تیم فوتبال پیروزی یا پرسپولیس نیز رفته است. در هر دو زمینه کار خوبی انجام گرفته و اگر هیچ موفقیتی هم نداشته باشد، طرح موضوع و فرهنگ سازی آن کاری شایسته قدردانی است. بانک سامان در زمینه تجارت الکترونیکی و اینترنتی نیز مشتریان و محصولات متنوعی دارد که میزان سود رسانی آنها در حد قابل قبول و در مواردی نیز بسیار پر سود است.
بانک پارسیان پیشتاز این کار بوده و کاری شبیه طرح سپاسه سامان داشته و دارد اما هنوز از نظر نفوذ تبلیغاتی هر دو بانک موفق نبوده‌اند و فقط تلنگری بر ذهن جامعه نواخته شده است. مشکل عمده همه طرحهای پیشین و حال در معمولی و تکراری بودن آنها است. هنوز طرحی که چشم‌ها و ذهن‌ها را خیره کند و مردم تا مدتی درباره آن حرف بزنند دیده نشده و شاید دلیل عدم موفقیت آن طرح‌ها نیز چنین باشد. جایزه 1000 ریوی بانک ملت را در نظر بگیرید. از نظر مبلغ حتما از بانک کشاورزی کمتر بود و شاید مانند یا کمتر از بانک‌های دیگر هم بوده باشد، اما هر کسی در ایران مایل بود که یک ریو برنده شود. جایزه الگانس بانک تجارت را نیز در نظر بگیرید. در موقع خودش طرحی انقلابی بود و اگر چه کم بود اما بسیار موفق عمل کرد. برای مثال چند طرح زیر پیشنهاد می‌شود:
1- مانند جوایز قرض‌الحسنه و بصورت انفجاری تبلیغ برای خرید توسط کارت بانکی و پوز صورت بگیرد. جوایز آن باید با ارزش و چشم پرکن باشد. بانک‌ها که از رب گوجه تبرک و ماکارونی کمتر نیستند که چندین ماشین و مانند آن جایزه می‌دهند و هر شب هم تبلیغ می‌کنند.
2- چندین بانک یا تمام بانک‌ها با هم هزینه تبلیغ مشترک را بپردازند. به هر حال هر یک به نسبت کارت یا پوز می‌تواند شریک شود و از نتیجه تبلیغ سود ببرد.
3- از طرح‌های نو و میخکوب کننده استفاده شود. چرا برای کولر گازی بتوان از جمشید مشایخی استفاده کرد و برای روغن موتور از حسین رضا زاده، اما برای کارت بانکی نتوان از شهرت نیکی کریمی یا هدیه تهرانی کمک گرفت. طرح‌های مشروع دیگر نظیر این‌ها هم وجود دارد که دست اندر کاران تبلیغات می‌توانند ارایه نمایند. فقط باید هیئت مدیره بانکی چنان نوآور باشد که بتواند این طرح‌ها را قبول کند.
4- تبلیغات بصورت مستمر و هر هفته باشد. هر فصل از سال نحوه تبلیغ و سناریو عوض شود که بیننده خسته نشود.
5- تبلیغات تشریحی و اقناعی بیشتر شود و برای مردم مزایا و کاربرد کارت بانکی و پوز تشریح شود.
6- فروشنده و مغازه دار بصورت مستقل تشویق شوند و جوایزی برایشان در نظر گرفته شود که آنها را ترغیب به نصب نماید. از تبلیغ مشترک بین دارنده کارت و فروشنده نیز غافل نباید شد. تخفیف در کارمزد نیز بسیار پسندیده است. اگر کارمزد را صفر نماییم هیچ ضرری به هیچ بانکی نمی‌رسد.
اما مشکلی که این طرح‌ها ایجاد می‌کنند، رقابت فرسایشی است. بانک سامان در تبلیغ خود به مشتریان می‌گوید که از پوزهای ما خرید کنید تا برنده شوید. مانند این کار را بانک‌ها در جوایز قرض‌الحسنه می‌نمایند. مشتری که نمی‌تواند فروشگاهی را انتخاب نماید که حتما پوز داشته باشد. پس فروشگاه را باید ترغیب کند که پوز موجود را پس بدهد و از سامان پوز بگیرد. مانند این نوع ترغیب‌ها بوجود می‌آید و سردر گمی بوجود می‌آورد.
اگر فروشگاهی چند پوز روی میز داشت، مشتری می‌تواند سامان را انتخاب کند. اما بقیه بانک‌ها چکار کنند. آیا آنها نیز طرح‌هایی را انتخاب پیشنهاد و اجرا نمایند؟ آخر کار به این نقطه می‌رسیم که مانند جوایز قرض‌الحسنه بانک مرکزی قوانین و دستورالعمل‌هایی را وضع و به بانک‌ها ابلاغ نماید که همگی یکسان عمل نمایند.
مشکل دیگر در طرح تبلیغی سامان عدم مشخص بودن زمان و میزان جایزه است. بهتر است حداقل مانند رب گوجه تبرک با محصولات سام سونگ تعداد پژو یا میزان جایزه را اعلام نمایند. مگر چند دستگاه ماشین یا سفر توریستی چقدر هزینه دارد؟

منبع : ماهنامه راه راست

رمز یک بار مصرف روی کارت

سه شنبه, ۵ دی ۱۳۸۵، ۱۲:۱۸ ق.ظ | ۰ نظر

بسیاری از سازندگان صفحه نمایش‌های 7 تکه کم مصرف (Seven Segment)، به دنبال راه‌هایی هستند که آنرا با کارت بانکی ترکیب نمایند. این صفحه نمایش‌ها فقط دارای دو حالت تیره و روشن هستند و اعداد آن از 7 تکه تشکیل شده که با تحریک الکتریکی بین دو حالت، تغییر تیرگی می‌دهند و می‌توانند عددی را نمایش دهند. مصرف این نمایش‌گرها بسیار کم است. چون ساخت و ترکیب باطری و آی.سی پردازنده نیز از سهولت لازم برخوردار است، کاربردهای بسیاری مانند رمز یک بار مصرف برای آن در نظر گرفته‌اند. کارت مذکور می‌تواند مغناطیسی هم باشد و لازم نیست که حتما هوشمند و دارای آی.سی باشد.
یکی از این فن‌آوری‌ها به نام الکتروفورسز که توسط شرکتی با نام SiPix ارایه می‌شود از ولتاژ قوی الکتریکی و مایع شیمیایی برای انتقال ذرات باردار برروی سطح نمایش استفاده می‌کند. فن‌آوری دیگر به نام الکتروکرومیک که توسط شرکت Citala و دیگران ارایه می‌شود از روش قبل ولی بدون مایع شیمیایی استفاده می‌کند.
تلاش متخصصان در راستای قرار دادن مجموعه باطری، پردازنده و نمایش‌گر در ضخامت استاندارد ایزو است که نباید از 84 صدم میلی‌متر بیشتر و از 80 صدم میلی‌متر کمتر باشد. قابلیت انعطاف، تحمل ضربه، تحمل دمای محیط، تحمل فشار و دیگر عوامل طبیعی نیز باید در نظر گرفته شود. مصرف این دستگاه‌های فوق‌العاده ظریف باید بسیار کم باشد به نحوی که بتواند چند سال دوام آورد. امکان شارژ و تعوض باطری فعلا و جود نداشته و تعوض کارت همان هزینه را در بر دارد.
شرکت سیتالا صفحه نمایشی تولید می‌کند که 3 دهم میلی‌متر قطر آنست و به راحتی می تواند در ضخامت استاندارد ایزو قرار گیرد. شرکت مدعی است که فن‌آوری اختراعی الکتروکرومیک او شرایط روکش گذاری، حک کردن نام و شماره روی کارت و سایر فشارهای فیزیکی را بهتر تحمل می‌کند. علاوه بر آن دارای عمر بیشتر بوده، مصرف برق کمتری داشته و دوام بیشتر در مصارف و نگهداری در دست مشتری دارد. محصول این شرکت برای صرفه جویی در مصرف برق، بعد از چند هزارم ثانیه که ارقام را نمایش داد، خود را خاموش می‌کند ولی صفحه در حال نمایش ارقام باقی می‌ماند.
شرکت ایناوی‌تیو (Innovative Card Technologies) یک صفحه نمایش 6 یا 8 رقمی را روی کارت نصب نموده و رمز یک بار مصرف روی آن عرضه می‌نماید. این رمز هر دقیق عوض شده و با فرمول توافق شده‌ای برای مرکز قابل فهم و بازگشایی است. دارنده می‌تواند از رمز یک بار مصرف آن در مواردی هم که احتیاج به کارت نیست یا قابلیت استفاده از آن وجود ندارد مانند تلفن یا اینترنت نیز استفاده کند. شرکت مدعی است که چند بانک در حال آزمایش محصول او هستند. این محصول بر روی کارت‌های مغناطیسی نیز قابل نصب می‌باشد و دامنه کاربرد آن تقلیل نمی‌یابد. این شرکت با شرکت‌های کارت ساز دیگر مانند جم‌آلتو قراردادهایی منعقد نموده است.
شرکت اینتراکلوبال دارای اختراعی است که می‌تواند آی.سی‌های بسیار نازکی را در صفحه نمایش و کارت جاسازی نماید. صفحه نمایش‌های این شرکت فقط یک دهم میلی متر ضخامت دارند و ارقام نمایش داده شده می‌توانند به رنگ‌های قرمز، کهربایی، سبز و آبی باشند. صفحه نمایش او دارای 13 مدار است در حالی که رقبایش سه برابر بیش از او بکار برده‌اند.
شرکت SiPix مدعی است که فن‌آوری او قابلیت کاربرد با روش‌های فعلی تولید کارت را دارد و احتیاجی به تغییر روش در تولید انبوه نیست. شرکت مدعی است که اولین محصول او در ابتدای سال 2007 وارد بازار شود. شرکت آلمانی جی.اند.دی G&D که دولتی و از معتبرترین تولید کنندگان کارت و چاپ کننده پول است، کارت‌هایی با استفاده از فن‌آوری این شرکت تولید کرده است. این شرکت هم فن‌آوری خود را می‌فروشد و هم قطعات لازم را برای تولید کارت در اختیار سایر شرکت‌ها قرار می‌دهد.
ویزا نیز وارد عرصه این کارت‌ها شده و کارت‌هایی با نیروی تغدیه باطری را آزمایش کرده است. بعضی از این کارت‌ها دارای کلیدهایی برای کاربردهای مختلف می‌باشند. آزمایشات او شامل دوام و کارکرد مناسب باطری، کلیدها، صفحه نمایش و نحوه ارسال امن برای مشتری می‌باشد. نکته دیگری که وجود دارد، کنار آمدن با طرفداران محیط زیست برای معدوم کرده این نوع کارت‌ها به دلیل دار بودن باطری شیمیایی است. در کشورهای غربی مقررات سخت گیرانه‌ای برای دور انداختن این نوع از محصولات وجود دارد. ویزا پیش بینی می‌کند که این محصول در سال 2007 عملیاتی شده و در پاره‌ای از کاربردها مصرف شود.
مسترکارد نیز مانند ویزا به آزمایش و تعیین استراتژی کاربرد این نوع از کارت‌ها پرداخته است. آزمایشات او نیز مانند ویزا بوده و کاربرد طولانی مدت آنرا مد نظر دارد.
دامنه مصرف این نوع کارت‌ها زیاد است. حدود 30 سال قبل شرکت تکزاس اینسترومنتز محصولی کاغذی برای تبلیغ در مجلات ارایه می‌داد که یک پیام صوتی را با ورق زدن مجله پخش می کرد. در حال حاضر نیز کارت‌هایی شرکت Innovative ارایه می‌دهد که تقریبا همه کار می‌کنند. بعضی از این کارت‌ها یک پیام تبریک را که شما می‌گویید ضبط کرده و با تماس پخش می کند. کارت دیگر دارای نور است و مانند چراغ قوه نور پخش می‌کند. کارت دیگر علاوه بر نور، دارای ذره بین نیز می‌باشد. کارت دیگر دارای رمز یک بار مصرف است و با فشردن یک دگمه روی کارت بکار می‌افتد. کارت دیگر دارای فن‌آوری خواننده رادیویی است. برای دیدن این محصولات سری به سایت او www.incardtech.com بزنید.

منبع : ماهنامه راه راست

چک مسافرتی در خودپرداز؟!

سه شنبه, ۵ دی ۱۳۸۵، ۱۲:۱۷ ق.ظ | ۰ نظر

در موارد بسیاری شنیده می‌شود که بانک‌های ایران چک‌های 500هزار ریالی داخل خودپرداز قرار دهند. ظاهر امر این است که این طرح به دلیل کم ارزش بودن پول ملی و درخواست مبلغ زیاد توسط مشتریان مطرح می‌شود. اگر موارد زیر را در نظر بگیریم:

1- بزرگترین اسکناس ایران 20هزار ریالی است

2- بزرگترین اسکناس آمریکایی 100 دلاری است

3- حقوق کارمند معمولی هر دو فرهنگ

4- فرهنگ مصرف پوز در جامعه‌ آمریکایی و ایرانی که خلا خودپرداز را پر می‌کند

5- پرداخت‌های خرد توسط چک

6- پرداخت‌های الکترونیکی و اینترنتی

7- چک پول‌های آمریکایی معمولا به اندازه 100 دلار ارزش دارند در حالی که در ایران 5 میلیون ریالی!! هم داریم؟

تحلیل عمیق نشان می‌دهد که مشکل جامعه ایرانی پول و اسکناس درشت نیست! هیچگاه یک فرد خارجی تمام حقوق بازنشستگی خود را یکباره از دستگاه خودپرداز اخذ نکرده و آنرا در چند روز اول خرج نمی‌کند. اگر لازم به خرج کردن باشد، این کار را به طرق دیگر هم می‌تواند انجام دهد ولی قطعی است که تمام حقوق خود را بصورت نقد از خودپرداز دریافت نمی‌کند.

هیچ فرد خارجی برای خرید گوشت از مغازه‌ای که در مجاورت سوپر مارکت یا قصابی محل است، ابتدا کلی پول از خودپرداز اخذ نکرده که بعد به سراغ قصابی برود! چک‌های افراد در خارج از ایران از اعتبار برخوردار است و افراد مجبور نیستند که حتما از چک پول یا پول نقد استفاده نمایند.

از قرار معلوم شرکت ایران نارا اقدام به عرضه خودپردازهایی کرده است که قادرند حروف مغناطیسی روی ایران چک را خوانده و به نام مشتری ثبت نمایند. بنابراین می‌توان تا حدی از بی نام بودن ایران چک در خودپرداز جلوگیری کرد.

اما این یک روی سکه است. موضوع اصلی چک پول، اطمینان فروشنده است از اصالت آن و امضایی که مشتری روی آن می‌نماید. بطور خلاصه مشکلات زیر وجود دارند:

1- حک نمودن حروف مغناطیسی روی چک پول تقلبی، صد بار راحت‌تر از چاپ تقلبی آن است.

2- چک پول باید در شعبه و در حضور کارمند بانک امضا شده و در هنگام فروش هم امضا شود و فقط یک بار قابل برگشت به شعبه و نقد شدن باشد.

3- چک پول قطعا پول نقد نیست و نباید مانند آن بکار رود. یک قصاب که نمی‌تواند دم به دقیقه به بانک برود و چک پول‌هایش را با صرف وقت و معطلی به بانک بفروشد و پول نقد بگیرد یا به حسابش بریزد. بنابراین مجبور است آنرا مانند پول نقد به دیگری بدهد و خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل.

4- خرج کردن چک پول توسط مردم و برای خریدهای خرد دشوار است و بسیاری از فروشگاه‌ها از پذیرفتن آن امتناع می‌کنند.

5- پرداخت چک پول توسط خودپرداز، جابجا کردن مشکل در بانک و جامعه است. به عبارت دیگر مشکل خودپرداز حل می‌شود اما مشکل بانک و بسیاری از مردم حل نمی‌شود زیرا بانک باید در نقطه‌ای دیگر و با صرف هزینه آنرا نقد یا تبدیل کند و مردم نیز درسر تازه‌ای به نام ایران چک بجای پول نقد پیدا می‌کنند.

6- چاپ تقلبی یک اسکناس 20هزار ریالی به اندازه یک چک پول 5 میلیون ریالی یا ایران چک 500هزار ریالی است. البته امکان دارد که چاپ ایران چک 500هزار ریالی آسان‌تر هم باشد. اگر ایران چک را تبدیل به پول رایج مملکتی کنیم، فکر کرده‌ایم که چه اتفاقی می‌افتد.

با این وصف خوب است که پیرامون پرداخت ایران چک توسط خودپرداز عمیقا فکر کرده و عواقب آنرا در سطح بانک مرکزی و نظام بانکی ایران بررسی نماییم.

برای برون رفت از این بحران خوب است که هزینه بیشتری برای گسترش مصرف پوز بنماییم و آنرا به هر طریقی که ممکن است ترویج دهیم. اگر بانک‌ها به اندازه‌ای که برای جوایز قرض‌الحسنه خود تبلیغ می‌کنند برای ترویج پوز می‌نمودند، ظرف دو سال آینده این محصول همگانی شده بود.

نکته مهمی که نباید از نظر دور داشت این است که اسکناس توان گردش و دست به دست شدن دارد و اگر حدود 150 ریال برای چاپ آن هزینه می‌کنیم، آنرا حدود 150 بار نیز بکار می‌بریم تا معدوم نماییم. اما ایران چک را اگر چه حدود همان 150 ریال برای چاپش صرف می‌کنیم، اما فقط دو سه بار می‌توانیم بکار بریم و باید آنرا نقد نموده و باطل نماییم. اضطرار و نامدیریت‌ها ما را به جایی نرساند که چک پول را تبدیل به اسکناس کنیم. در اینصورت بیایم خود اسکناس را چاپ نماییم.

250 میلیون حساب در یک بانک

سه شنبه, ۵ دی ۱۳۸۵، ۱۲:۱۵ ق.ظ | ۰ نظر

همسایه شمالی ما کشور شوروی حدود 140 میلیون نفر جمعیت (دو برابر ایران) و حدود 17 میلیون کیلومتر مربع مساحت (ده برابر ایران) دارد. دارای بانک‌‌های متعدد است که یکی از بزرگترین بانک‌های تجاری آن SBERBANK با 250 میلیون حساب خرد و شرکتی در سراسر جهان است. اگر بخواهیم با ایران مقایسه نماییم، با توجه به اینکه جمعیت ما نصف آن است، تعداد حسابهای فقط این بانک دو برابر تمام حسابهای تمام بانک‌های ایران می‌باشد.

توجه با این نکته نیز حایز اهمیت است که بیش از نیمی از حسابهای بانک‌های ایران متعلق به حسابهای قرض‌الحسنه‌ای است که فقط برای قرعه کشی باز شده‌اند و گردش حساب آنها تقریبا صفر است. به عبارت دیگر بیش از نیمی از حسابهای ایران بلیط بخت آزمایی است.
آمارهای زیر قابل توجه هستند:
- مساحت کشور: حدود 17 میلیون کیلومتر مربع

- جمعیت کشور: حدود 140 میلیون نفر

- تاسیس 1841 و بیش از 160 سال سابقه.

- از نظر سپرده گذاری 62 درصد، تسهیلات خرد 50 درصد، وام‌های حقوقی 32 درصد و از نظر سرمایه 29 درصد سهم دارد.

- در سال 2004 توسط نشریه دِبنکر بانک برتر شناخته شد.

- بزرگترین بانک در اروپای مرکزی وشرقی است و رتبه 152 را در 1000 بانک برتر نشریه دِبنکر دارد.

- بطور کل بیش از 20هزار شعبه دارد که در 11 ساعت محلی کار می‌کنند. (1039 شعبه اصلی و 19147 شعبه فرعی). این در حالی است که 30 درصد از کل شعب کم بازده خود را در 3 سال گذشته تعطیل کرده و تعداد سرپرستی‌های منطقه‌ای خود را از 69 به 17 عدد رسانده است.

- بیش از 200هزار کارمند.

- دارای سامانه تسویه اختصاصی در کشور.

- ارتباط با بیش از 200 بانک در سراسر جهان.

- اعطای وام به 90هزار شخصیت حقوقی کلان و بیش از 5 / 3 میلیون شخصیت حقیقی.

- دارای 3 / 1 میلیون مشتری حقوقی و شرکتی.

- اجرای موبایل بانک با همکاری ویزا و مگافون در 26 ژانویه 2006.

- رییس هیات مدیره مدیر عامل نیز می‌باشد.

منبع : ماهنامه راه راست

واریز آنی در خرید توسط پوز

سه شنبه, ۵ دی ۱۳۸۵، ۱۲:۱۳ ق.ظ | ۰ نظر

اگر هنگام پرداخت پول در فروشگاهی توسط پوز و کارت بانکی، مبلغ مورد نظر به نحو آنی از کارت مشتری برداشت شده و به حساب صاحب فروشگاه ریخته شود، چه تاثیری بر هر یک از عوامل داخل در این مبادله خواهد داشت؟ عوامل مهم به شرح زیر هستند:
1- دارنده کارت بانکی

در روش ایرانی و طرح آنی، برای مشتری فروشگاه یا دارنده کارت بانکی فرقی حاصل نشده است. در طرح قبلی که واریز وجوه به حساب صاحب فروشگاه بعد از 48 ساعت یا بیشتر است (هنوز هم در اکثر موارد اعمال می‌شود)، برداشت از کارت مشتری به صورت فوری است. اگر مشتری تمام یا مقداری از جنس خریداری شده را پس می‌داد، وجه معادل آن به حساب او برگشت داده می‌شد.

در روش غربی برداشت از حساب مشتری به صورت آنی نیست. بعد از انجام خرید، مبلغ خرید شده در حساب مشتری مسدود شده و بعد از چند روز اگر شکایتی صورت نگرفت، بطور قطعی از حساب دارنده کارت کسر می‌گردد.
2- پذیرنده کارت بانکی یا صاحب فروشگاه

در روش ایرانی و طرح آنی، برای فروشگاه فرق اساسی کرده است. وجوه کسر شده از کارت‌های خرید کرده، با انجام هر خرید به صورت فوری به حسابی متمرکز که صاحب فروشگاه باز کرده است واریز می‌شوند. اگر میزان خرید یک ریال یا یک میلیارد ریال هم باشد، واریز مقدار کسر شده به صورت فوری است. این کار مانند انتقال پول از خودپرداز یا توسط اینترنت و مانند آن می‌باشد.

در روش غربی واریز به حساب فروشگاه آنی نیست و در صورت قطعی شدن خرید و بعد از چند روز مبلغ خرید شده به حساب فروشگاه واریز می‌شود. در غرب مرسوم است که مشتری تا چند روز و حتی بعد از واریز وجه به حساب فروشگاه می‌تواند جنس خریداری شده را پس بدهد. این کار خود باعث مقدار سوء استفاده شده و راه خلاف کاری را باز کرده است.

با واریز آنی می‌توان خیلی از فروشگاه‌ها را راضی کرد و میزان پذیرش آنرا بالا برد. میزان رضایت از این امر در فروشگاه‌ها بسیار زیاد است. بیشترین میزان نارضایتی و شکایت که حدود 90 درصد موارد است، مربوط به نابسامانی و تاخیر در واریز مبالغ خرید شده به حساب فروشگاه است. فروشنده بعد از هر خرید می‌تواند با تلفن بانک، اینترنت، موبایل، اس.ام.اس و سایر مجاری معمول دیگر موجودی حساب خود را استعلام نماید. در بانک‌هایی که مشتری می‌تواند برای حساب متمرکز خود کارت بانکی بگیرد، صاحب فروشگاه می‌تواند برای حساب متمرکز خود که مبالغ خرید شده به آن واریز می‌شود یک کارت گرفته و توسط همان دستگاه پوز موجودی خود را استعلام نماید.
3- بانک

در روش ایرانی و طرح آنی، برای بانک فرق بسیاری حاصل می‌شود.
1- روش تسویه حساب عوض شده و بیشتر به صورت رفع مغایرت یا پی گیری شکایت در می‌آید. در روش آنی به ازای هر خرید کوچک یا بزرگ باید یک تراکنش برداشت از حساب کارت و یک تراکنش واریز به حساب فروشنده انجام دهد. مقدار اضافه شده، تراکنش‌های واریز به حساب فروشنده است که به میزان تراکنش‌های برداشت از حساب مشتری است. به عبارت دیگر تعداد تراکنش‌ها دو برابر میشود.

در روش قبلی، تمام برداشت‌های مشتریان در یک روز تجمیع شده و در پایان آن روز با بستن گردش‌های هر دستگاه پوز، فقط یک تراکنش واریز به حساب فروشنده بعد از 48 ساعت با بیشتر انجام می‌شد. نحوه واریز به حساب فروشنده نیز به صورت آفلاین و در زمان کم کار بودن سامانه متمرکز انجام می‌شد. اما در این روش تسویه حساب آنی است و رفع مغایرت و رسیدگی به شکایت بصورت غیر آنی است.

2- بار سامانه متمرکز در ساعات شلوغ اداری زیاد میشود. از نظر مشابهت می‌توان این عمل را به انتقال پول توسط خودپرداز تشبیه نمود.فرق چندانی هم از نظر بانک ندارد الا اینکه همیشه به یک حساب مشخص واریز صورت می‌گیرد. می‌دانیم که عمل انتقال دوبرابر یک واریز یا برداشت هزینه بر است. دلیل آن هم واضح است زیرا یک برداشت و یک واریز است.

به عبارت دیگر می توان گفت که بار دستگاه پوز برای بانک مانند بار یک دستگاه خودپرداز می‌شود. در زمانی که تعداد خریدها کم است، بار آن کم می‌باشد. اما وقتی که زیاد شد (که خدا کند بشود)، دیگر با یک دستگاه خودپرداز قابل مقایسه می‌شود. بنابراین جثه کوچک پوز ما را به اشتباه نیاندازد، بار آن مانند یک دستگاه خودپرداز می‌شود. از نظر بانک این عمل قبل تقدیر است و مایل است که هزینه آنرا نیز بپردازد. این کار باعث می‌شود که مصرف خودپرداز کم شده و همان مقدار پول بدون برداشت از خودپرداز و طی مراحل زیاد، دوباره وارد سامانه بانکی شود.

3- قدرت دستگاه‌های سخت افزاری متمرکز خود را باید برای تراکنش‌های زیادتر تنظیم کند. به عبارت دیگر باید کمی بیشتر هزینه نماید. اگر این هزینه منجر به پذیرش بیشتر پوز شود، شاید هزینه خود را جبران نماید.

4- میزان و احتمال خلاف

میزان خلاف احتمال دارد که بیشتر شود. در روش‌های قبلی چون واریز به حساب فروشنده با تاخیر انجام می‌شد، کمی حاشیه اطمینان ایجاد می‌کرد. اما چون نوع و میزان خلاف برای ما چندان روشن نیست، نمی‌توان حرفی قطعی در این باره زد. در حالت کلی می‌توان این کار را با انتقال پول در خودپرداز یا توسط سایر مجاری دیگر مقایسه کرد. اگر کسی بخواهد از کارتی سوء استفاده کند، واریز آنی پول هنگام خرید توسط پوز، راه چندان جدیدی را باز نکرده است. اگر هم راهی برای خلاف‌کاری باز شود، اگر مزایای طرح را در نظر بگیریم، شاید بتواند رجحان روش را توجیه نماید.

منبع : ماهنامه راه راست

سعید کریمی - بزرگراه فناوری - به موجب مصوبه کارگروه بانکداری الکترونیکی، بانک‌ها باید تا پایان سال 88 شرایطی را فراهم کنند که پول الکترونیکی در این سال به‌طور کامل عملیاتی شود.

بر اساس این گزارش در تیرماه سال جاری، کارگروه بانکداری الکترونیکی توسط وزارت خانه‌های اقتصاد و ارتباطات تشکیل شد و ریاست آن نیز بر عهده معاون وزیر اقتصاد گذاشته شد.

این کارگروه که دارای چهار زیرمجموعه "شبکه"، "فرهنگ‌سازی"، " بانکداری متمرکز" و " خدمات نوین پرداخت و کارت" است اقدام به پیگیری ویژه عملیاتی شدن به کارگیری پول الکترونیکی در مبادلات رسمی کشور خواهد کرد.

بر اساس مصوبه‌ای که اواخر مهرماه در این کارگروه و همچنین در مجمع عمومی بانک‌ها تصویب شده و هفته گذشته به هیات‌مدیره بانک‌ها ابلاغ شده است، بانک‌ها باید تا پایان سال 88 شرایطی را فراهم کنند که به ازای هر دو نفر یک کارت وجود داشته و نسبت سرانه دستگاه‌های خودپرداز (ATM) به کارت‌های موجود، یک به 2 هزار باشد.

به این ترتیب و با اجرایی شدن این مصوبه، پول الکترونیکی تا سه سال دیگر به‌طور کامل عملیاتی خواهد شد و سهم مبادلات الکترونیکی از 20 درصد در شرایط فعلی به 80 درصد خواهد رسید.

بر اساس این گزارش کارگروه بانکداری الکترونیکی هر دو هفته یک بار تشکیل جلسه می‌دهد و میزان پیشرفت برنامه‌های پیش‌بینی شده را بررسی می‌کند.

از سوی دیگر اجرای این مصوبه به‌صورت مستقیم توسط مجمع عمومی بانک‌ها پی‌گیری می‌شود و عدم اجرای تعهدات بانک‌ها، در رتبه‌بندی آن‌ها تاثیر مستقیم خواهد داشت.

در حال حاضر ماهیانه مبلغی نزدیک به 10 هزار میلیارد ریال پول الکترونیکی در کشور مبادله می‌شود که این رقم در قیاس با ابتدای سال جاری دو برابر شده است.

همچنین تعداد پایانه های فروش نیز با رشد 70 درصدی نسبت ابتدای سال به 120 هزار عدد رسیده است.

در این میان دستگاه‌های خودپرداز نیز از دور جدید حرکت و تحولات پیش‌بینی شده در توسعه همه جانبه به کارگیری پول الکترونیکی در کشور عقب نمانده و با یک رشد 50 درصدی به عدد 6 هزار و 200 عدد رسید.
پول اکترونیکی از گذشته تا حال

بحث پول الکترونیکی در کشوربرای نخستین بار در سال 1350 مطرح شد و با یک روند بسیار کند گسترش، در سال 1370 پی‌گیری شد.

بعد از گذشت یک دهه و با عینی‌تر شدن کاربرد این فناوری در دنیا، بانک مرکزی با راه‌اندازی شبکه شتاب در سال 81 سعی در تسریع گسترش این فناوری در کشور کرد.

این روند ادامه داشت تا اینکه دولت برای نخستین بار، در سوم خردادماه سال 1383 به‌صورت مستقیم وارد میدان و طی مصوبه‌ای خواستار عملیاتی شدن خدمات پول الکترونیکی تا پایان سال 83 شد.

تشکیل یک کارگروه برای هماهنگی کلان اجرایی و بین بخشی مورد نیاز جهت تحقق خدمات پول الکترونیکی با مسؤولیت وزیر اقتصاد و عضویت نماینده ویژه رییس‌جمهور در ICT و سازمان‌ها و نهادهایی نظیر بانک مرکزی، سازمان مدیریت، وزارت بازرگانی، وزارت ICT، بانک ملی و سه نماینده دیگر از طرف بانک‌های دولتی و یک نماینده از طرف بانک‌های خصوصی، از جمله بندهای این مصوبه بود.

همچنین تهیه طرح جامع پول الکترونیکی با رویکرد ارایه خدمات نوین مشتریان ظرف سه ماه از سوی بانک مرکزی و ارایه خدمات پول الکترونیکی برای استفاده در چرخه مبادله کالا و خدمات کشور تا پایان سال 83 از سوی بانک‌ها و با مشارکت بخش خصوصی از دیگر بندهای این مصوبه بود.

برخی از کارشناسان معتقدند، در آن مقطع تلاش‌های بسیاری از سوی کارگروه پول الکترونیکی برای برطرف کردن موانع و هماهنگی سازمان‌ها جهت گسترش پول الکترونیکی صورت گرفت و در پایان سال 83 نیز پول الکترونیکی با محدودیت‌های موجود در آن زمان اجرایی شد.

اما تمامی مسؤولان و کارشناسان به این نکته اذعان دارند که مصوبه سال 83 دولت هیچ‌گاه به‌طور کامل اجرایی نشده است.

عده ای از کارشناسان آماده نبودن سیستم بانکی، مخابراتی و مجموع قوانین را از جمله دلایل اجرایی نشدن کامل مصوبه دولت در سال 83 می‌دانند.
انقلاب در بانکداری الکترونیکی

اما به فاصله یک سال، دولت که دیده بود مصوبه سال 83 راه به جایی نبرده است، برای دومین بار در مردادماه سال 84 طی مصوبه‌ای به‌طور مستقیم به اظهار نظر در این زمینه پرداخت.

بر اساس این مصوبه هیات ‌وزیران به تمام بانک‌های کشور(دولتی و خصوصی) اجازه داده‌ است تا نسبت به ارایه خدمات خودپرداز (ATM)‬، پایانه فروش (POS)‬و پرداخت اینترنتی جهت استفاده فرآیند خرید و فروش کالا و خدمات در کشور، اقدام کنند.

بانک مرکزی همچنین باید نسبت به هماهنگی در سیاست‌های تجارت الکترونیکی و "ایجاد مرکز پایاپای بین بانکی"، "پرداخت اینترنتی"، "نحوه صدور گواهی دیجیتال مورد نیاز شبکه بانکی" و "همکاری‌های بین‌المللی در ارایه خدمات پول الکترونیکی در داخل و خارج از کشور" اقدام کند.

در بخش دیگری از این مصوبه، موسسه‌های بیمه‌گر موظف شدند نسبت به تهیه و ارایه انواع خدمات بیمه‌ای نوین متناسب با نیازهای جدید بانکداری و تجارت الکترونیکی اقدام کنند. شورای عالی بیمه کشور مسؤول ایجاد هماهنگی‌های لازم برای اجرای این مصوبه است.

بر این اساس، تمام سازمان‌های صادرکننده قبوض پرداخت و دریافت موظف هستند، تمهیدات لازم را برای پرداخت و دریافت الکترونیکی فراهم آورند.

برای ارایه خدمات بهینه و برقراری تسهیلات اداری و اجرایی برای مردم و تکریم ارباب‌رجوع و برای تمام پرداخت‌های هزینه خدمات و کالاهایی که توسط دستگاه‌های دولتی، شرکت‌ها و موسسه‌های مختلف رسید پرداخت وجه توسط انواع دستگاه‌های الکترونیکی از قبیل خودپرداز‪ (ATM) ‬ و پایانه فروش ‪ (POS)‬ یا اینترنتی، معتبر است.

هیات‌دولت در این مصوبه وظیفه اعمال هماهنگی و نظارت بر اجرای این رویه را بر عهده خزانه‌داری کل کشور گذاشته است.

پس از این مصوبه دولت، بانک مرکزی نیز در تاریخ ششم شهریورماه سال 84 طی نامه‌ای به بانک‌های دولتی و خصوصی از آن‌ها خواست برنامه‌ها و فعالیت‌های لازم برای اجرایی شدن سه محور اساسی بانکداری الکترونیکی را فراهم کنند.
بسترهای مخابراتی برای پول الکترونیکی

اما بر اساس اطلاعات و جزییاتی که برای نخستین بار جهت انتشار در اختیار هفته نامه "بزرگراه فناوری" قرار گرفت، بانک‌های کشور برای اجرای پول الکترونیکی در مجموع به 16 هزار و 337 پورت نیاز دارند که تاکنون هفت هزار و 68 پورت تامین شده است و بر اساس برنامه زمان‌بندی ارایه شده از سوی وزارت ارتباطات، مابقی تا پایان سال جاری تامین خواهد شد.

در همین راستا وزارت ارتباطات طی دو ماه گذشته، دو هزار و 50 پورت را نصب کرده است که با توجه به این امر، کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند، این وزارتخانه بتواند با سه ماه تاخیر اکثر پورت‌های مورد نیاز شبکه بانکی را تامین کند.

این در حالی است که به اعتقاد برخی از کارشناسان عدم اجرای تعهدات وزارت ارتباطات از یک سو و عدم همکاری برخی از بانک‌ها برای معرفی شماره تماس و یا پرداخت هزینه‌های مخابراتی از سوی دیگر ، از جمله دلایل اصلی عقب‌ماندگی تامین زیرساخت‌های مخابراتی در این حوزه به شمار می‌رود.

"فاطمی" معاون IT بانک سامان نیز در این ارتباط به خبرنگار ما می‌گوید: زیرساخت‌های لازم برای ارایه پول الکترونیکی اگرچه کامل نیست، اما در صورتی که مدیران بخواهند، می‌توانند خدمات بانکداری الکترونیکی را ارایه دهند.

اما به گفته یک مقام آگاه که خواستار عدم ذکر نام خود بود، هنوز پورت‌های مورد نیاز در شهر تهران فراهم نشده، لیکن مشکل زیرساختی این شهر تا پایان ماه جاری به‌طور کامل مرتفع خواهد شد.

در حال حاضر بانک‌های رفاه، سپه و مسکن به ترتیب با دریافت 81 ، 76 و 5/74 درصد از پورت‌های مورد نیاز خود، مقام‌های اول تا سوم را به‌خود اختصاص داده‌اند.

همچنین استان خراسان شمالی با 67 درصد بیشترین و استان گیلان با 13 درصد کمترین میزان دریافت پورت‌های مورد نیاز اجرای پول الکترونیکی را به‌خود اختصاص داده‌اند.
مروری بر مشکلات

علی‌رغم آمارهای اعلام شده و اقدامات صورت گرفته از سوی دولت و بانک مرکزی و ارایه خدمات اینترنتی مانند حواله اینترنتی بانک ملت و یا فروش اینترنتی بلیت‌‌های قطار و هواپیما از سوی بانک سامان و دیگر خدمات بانکداری الکترونیکی که از سوی بانک‌های کشور ارایه می‌شود، قوانین و مقررات، نداشتن متولی واحد، بیمه بانکداری الکترونیکی و ناقص بودن سرویس شتاب از جمله مشکلاتی است که از سوی کارشناسان بانکی برای اجرایی شدن کامل پول الکترونیکی در کشور مطرح می‌شود.

بر اساس آمار موجود، تنها دو درصد از کل میزان مبادلات پول الکترونیکی در کشور توسط پایانه‌های فروش (POS ) صورت می‌گیرد.

کارشناسان معتقدند علت این امر،‌بالا بودن میزان کارمزد این دستگاه‌هاست و به همین دلیل،‌صاحبان فروشگاه‌ها برای به‌کارگیری این دستگاه‌ها، ‌از خود مقاومت نشان می‌دهند.

به گفته این کارشناسان، بانک مرکزی می‌تواند با استفاده از پول الکترونیکی،‌سالیانه مبلغی نزدیک به 120 میلیارد ریال را که برای جمع‌آوری و امحای اسکناس هزینه می‌شود صرفه‌جویی کند.

به همین دلیل این بانک می‌تواند با پرداخت کارمزد دستگاه‌های POS از محل این صرفه جویی، کمک قابل توجهی به گستزش فرهنگ استفاده از این فناوری در کشور کند.

از سوی دیگر، در صورت ابلاغ مصوبه‌ای که پیش‌نویس آن در کمیته پرداخت‌های خرد بانک مرکزی آماده شده و در انتظار تصویب شورای عالی پول و اعتبار است،‌تحول بزرگی در تولید انواع کارت‌های الکترونیکی صورت خواهد گرفت.

بر اساس این مصوبه، راه برای تولید کارت‌های اعتباری اسلامی هموار خواهد شد که در صورت تحقق، میزان استقبال مردم از دستگاه‌های پایانه فروش چند برابر خواهد شد.

عده‌ای دیگر از کارشناسان نیز معتقدند، فعال نبودن شرکت‌های بخش خصوصی در حوزه خدمات PST بخش دیگری از چالش‌های پول الکترونیکی در کشور محسوب می‌شود حال آن که برخی از کشورها مانند ترکیه توانسته‌اند با استفاده از این پتانسیل، ظرف مدت چند سال به رتبه پنجم در کشورهای اروپایی دست پیدا کنند.

حسین محرابی - بزرگراه فناوری - یک مقام مسؤول که خواستار عدم ذکر نام خود بود، با بیان این مطلب که هم‌اکنون نزدیک به 19 میلیون کارت، شش هزار و 200 دستگاه خودپرداز و 120 هزار پایانه فروش (POS ) در کشور وجود دارد، گفت: ماهیانه مبلغی نزدیک به 10 هزار میلیارد ریال پول الکترونیکی در کشور مبادله می شود که 10 درصد از این رقم در شبکه شتاب صورت می‌گیرد.

وی افزود: با توجه به وجود شش هزار و 200 دستگاه ATM در کشور، شبکه بانکی هم‌اکنون توانایی پرداخت ماهانه 18 هزار و 600 میلیون ریال پول الکترونیکی را دارد.

این مقام مسؤول با بیان این مطلب که در حال حاضر 19 میلیون کارت در کشور وجود دارد، گفت: بر اساس برنامه‌ریزی‌های صورت گرفته این تعداد کارت، تا پایان سال جاری به 21 میلیون عدد خواهد رسید و برای ارایه سرویس به این کارت‌ها، حداقل به 10 هزار و 500 عدد دستگاه خودپرداز نیاز خواهیم داشت.

در حوزه کارت‌های الکترونیکی، بانک‌های ملی، صادرات و سپه به ترتیب با داشتن بیش از چهار،‌سه و دو میلیون کارت مقام‌های اول تا سوم را دارند.

بانک‌های ملت، صادرات و سپه نیز با داشتن 1139، 1136 و 925 دستگاه خودپرداز رتبه اول تا سوم را در این حوزه به خود اختصاص داده‌اند.

در بخش پایانه‌های فروش نیز بانک‌های پارسیان، سامان و صادرات به ترتیب با داشتن بیش از 50، 24 و 11 هزار دستگاه POS،‌مقام‌های اول تا سوم را کسب کرده‌اند.
تولد پول الکترونیکی

زمان شروع پرداخت الکترونیکی در دنیا به سال 1918 برمی‌گردد، یعنی هنگامی که بانک‌های فدرال رزرو آمریکا به انتقال وجوه از طریق تلگراف می‌پرداختند.

اما این زمان در کشور ما به سال 1350 برمی‌گردد. در آن موقع‌بانک تهران با در اختیار گرفتن بین 7 تا 10 دستگاه خودپرداز (ATM) در شعبه‌های خود نخستین تجربه پرداخت اتوماتیک پول را اجرایی کرد.

این دستگاه‌ها وظیفه پرداخت اتوماتیک پول را تنها در همان شعبه نصب شده بر عهده داشتند.

ولی از آن زمان، روند گسترش پول الکترونیکی به‌صورت بسیار کند، آغاز شد تا اینکه در سال 1370 با آغاز به کار عابربانک سپه، اولین نمونه از کارت‌ها با قابلیت برداشت از پایانه‌های خودپرداز در اختیار مشتریان شبکه بانکی قرار گرفت.

11 سال بعد یعنی در سال 1381 شبکه کارت‌های بانکی کشور با آغاز فعالیت شبکه تبادل اطلاعات بین بانکی (شتاب) به‌عنوان سوئیچ ملی‌کارت به‌صورت یکپارچه آغاز به کار کرد و به گفته مسؤولان بانک مرکزی، در حال حاضر همه کارت‌های صادره بانک‌ها در همه پایانه‌های نصب شده در سرتاسر کشور پذیرش می‌شوند.
مزایا و معایب پول الکترونیکی

استفاده از هر تکنولوژی جدیدی مزایا و معایب خاص خود را به همراه دارد که پول و پرداخت الکترونیکی نیز از این قاعده مستثنا نیست.

کارشناسان معتقدند کاهش تقاضا برای پول نقد، مهم‌ترین اثر توسعه و پیشرفت پول الکترونیکی است.

پول الکترونیکی، به بانک‌ها نیز این امکان را می‌دهد که بازار خود را از نقش‌های سنتی سپرده‌گذاری و اعطای اعتبار فراتر برده و توسعه بخشند و همچنین هزینه‌های (عملیاتی) خود را کاهش دهند.

حذف هزینه چاپ، تولید و جابه‌جایی اسکناس و افزایش سرعت گردش پول در جامعه نیز از دیگر مزایای استفاده از پول الکترونیکی است.

همچنین کارت‌های اعتباری امکان پول‌شویی و روابط ناسالم اقتصادی را کم و در صورت پیدا شدن در هرگونه مبادله ناسالم امکان ردیابی را به سیستم‌های امنیتی کشور می‌دهد.

از سوی دیگر کارشناسان، حفظ امنیت و حریم خصوصی افراد را یکی از دغدغه‌های اصلی استفاده‌کنندگان از خاص پول الکترونیکی می‌دانند اما در این میان برخی دیگر از کارشناسان معتقدند مسایل امنیتی نیز با اندیشیدن تمهیداتی همچون استفاده از کارت‌های مجهز به فناوری "پین"، قابل پیشگیری می‌دانند.
آمار جهانی به‌کارگیری پول الکترونیکی

بر اساس تحقیقات انجام شده مزایای بی‌شمار موجود در پول الکترونیکی باعث شده تا گردش مالی جهان در سال ۲۰۰۲ به واسطه تجارت الکترونیکی معادل دو هزار و 500 میلیارد دلار باشد و از آن سال تاکنون هرساله ۵۰ درصد به حجم آن افزوده شود، به گونه‌ای که این رقم در سال ۲۰۰۶ به 12 هزار و ۶۰۰ میلیارد دلار ‌رسید.

همچنین معادل 70 درصد مبادلات تجاری در جهان از طریق پول الکترونیکی انجام شده، ۲۰ درصد از طریق چک و اسناد بهادار و ۱۰ درصد از طریق اسکناس و پول نقد صورت پذیرفته است.

در گزارش " تصمیم‌های جدید برای تسریع در توسعه پول الکترونیکی" که در صفحه 2 هفته‌نامه به چاپ رسیده است، آخرین وضعیت پول الکترونیکی در ایران را بررسی کرده‌ایم.

مینو مومنی - بزرگراه فناوری - بانکداری الکترونیکی نوع جدیدی از صنعت بانکداری است که خدمات بانکی در آن با استفاده از محیط‌های الکترونیکی صورت می‌گیرد. این‌گونه فعالیت بانکی از سال 1991 و با همه‌گیر شدن اینترنت در تمامی دنیا رواج پیدا کرده و گفته می‌شود اگر در جامعه‌‌ای بانکداری الکترونیکی شکل بگیرد، بنابراین باید به رونق تجارت ‌الکترونیکی نیز امید بست، چون بانکداری الکترونیکی خود پیش‌نیازی برای ورود به دنیای پررمز و راز تجارت الکترونیکی است.
دانش‌جعفری وزیر اقتصاد نیز در همین رابطه اعلام کرده است، امروزه با گسترش دولت الکترونیکی مفهوم قدرت و ثروت در دانش و اطلاعات خلاصه می‌شود و برای دسترسی به بازارهای جهانی چاره‌ای جز دست یافتن به بانکداری الکترونیکی قوی به‌عنوان ابزار رقابت و ورود و فعالیت در بازارهای بین‌المللی نداریم، چراکه هزینه‌های دولت بسیار بالاست و قوی‌تر شدن بانکداری الکترونیکی می‌تواند باعث کاهش هزینه‌های دولت شود. در همین راستا وزیر اقتصاد اظهار امیدواری کرده است که تا پایان سال 88 تعداد 30 هزار خودپرداز و 900 هزار پایانه فروش به‌همراه 75 میلیون کارت در کشور توزیع شود.
هر چند وزیر اقتصاد در گفته‌های خود تاکید کرده که دولت برای کاهش هزینه‌ها نیاز به بانکداری الکترونیکی دارد و مژده از خبرهای خوب در سال‌های آتی داده است، اما آنچه در ظاهر امر نمایان است نشان می‌دهد که هنوز الفبای بانکداری الکترونیکی نظم داده نشده است چه رسد به مواردی چون کمک به کاهش هزینه در بخش دولتی. اما سؤال این است که بانکداری الکترونیکی از چه زمانی در دستور کار قرار گرفته است.
رمضانعلی‌صادق‌زاده رییس کمیته مخابرات مجلس در پاسخ به این سؤال می‌گوید: دولت قبلی در سال 81 طرحی را با نام تکفا به مسؤولیت شورای عالی اطلاع‌رسانی کلید زد که در این طرح قرار بر آن شد که تجارت الکترونیکی و دولت الکترونیکی نیز در قالب همین طرح برایش بسترسازی و به نوعی مقدمات کار فراهم شود و به همین علت بیش از 100 میلیارد تومان نیز هزینه شد و وزارتخانه‌‌هایی چون وزارت بازرگانی، وزارت اقتصاد، وزارت ارتباطات و... نیز در اجرای این امر مسؤول بودند.
بیش از چهار سال از کلید خوردن تکفا 1 سپری شده‌است. تکفا که در دل خود تجارت الکترونیکی را نیز جای داده بود، اما در عمل شاهد هستیم هنوز بانکداری الکترونیکی ما در ابتدای راه خود مانده است چه رسد به تجارت الکترونیکی. در طی این سال‌ها عدم رشد بانکداری الکترونیکی را اکثر مدیران بانک‌‌ها به مخابرات نسبت داده‌اند و در مقابل مخابراتی‌ها نیز اعلام کرده‌اند که ما امکانات اولیه را در اختیار بانک‌ها قرار داده‌ایم، اما این خود بانک‌ها هستند که تمایلی به ارایه سرویس‌های الکترونیکی ندارند و در همین راستا طی اطلاعیه‌ای مخابرات از واگذاری 9 هزار پورت برای بانک‌‌ها خبر می‌دهد.
یکی از کارشناسان مخابرات در مورد واگذاری این پورت‌ها می‌گوید: در حال حاضر این 9 هزار پورت به‌طور کامل زیر بار نرفته‌اند به این دلیل که نرم‌افزارهایی برای کنترل و مدیریت و اجرای آن نیاز است که تهیه آن به نوعی دشوار است و یک کار بانکی به حساب نمی‌آید، بلکه نیاز به یک تلاش مهندسی و نرم‌افزاری دارد. این کارشناس در مورد نحوه واگذاری پورت از سوی مخابرات می‌گوید: برای واگذاری پورت ابتدا باید بین بانک‌ها با مخابرات قراردادی بسته شود، چراکه تا زمانی که این قرارداد منعقد نشود امکان واگذاری پورت فراهم نیست. چون پورت مثل خط تلفن نیست که یک مبلغی را بابت تهیه آن هزینه و خط را خریداری کنیم، چون پورت یک ارزش افزوده محسوب می‌شود و خیلی‌ها به‌دنبال آن هستند که این پورت‌ها را داشته‌باشند.

بنابراین تا عقد قراردادی پیش نیاید مخابرات نمی‌تواند این پورت‌ها را واگذار کند. در حال حاضر مخابرات از نظر واگذاری پورت به بانک‌ها مشکلی ندارد و این خود بانک‌ها هستند که باید در امر بستن قرارداد به نوعی از خود علاقه‌مندی نشان دهند. هرچند ذکر این نکته ضروری است که در بعضی از شهرستان‌‌های دورافتاده به خاطر نبود زیرساخت‌های لازم امکان واگذاری پورت‌ها فراهم نیست و مخابرات در تلاش است تا ظرف سال آینده بتواند تمامی نیاز اولیه بانک‌ها را فراهم کند، چراکه پورت یک بستر مناسب برای داشتن یک شبکه الکترونیکی است.
خطری به‌نام شفاف‌سازی

چه موانعی سد راه بانکداری الکترونیکی است، این سد را بانک‌ها ایجاد کرده‌اند یا اینکه ضعیف عمل کردن مخابرات سبب شده است که ما با بانکداری الکترونیکی فرسنگ‌ها فاصله داشته باشیم، این سؤال را رمضانعلی‌صادق‌زاده رییس کمیته مخابرات مجلس این‌گونه پاسخ می‌دهد، برای رسیدن به بانکداری الکترونیکی نیاز به زیرساخت‌هایی است که از نظر فنی باید وزارت ارتباطات این زیرساخت‌‌های را تامین کند که در بعضی از نقاط این اتفاق به‌طور کامل صورت گرفته است و در برخی دیگر این وزارتخانه با مشکلاتی روبه‌روست، اما با این همه نباید این تصور ایجاد شود که وزارت ارتباطات چون زیرساخت را تامین نکرده بنابراین سبب شده است که بانکداری الکترونیکی رونق پیدا نکند.

چراکه سیستم بانکی ما نیز برای رسیدن به بانکداری الکترونیکی بسیار کوتاهی داشته است. در شهرهای بزرگ مثل تهران مخابرات از نظر زیرساخت نه‌تنها کوتاهی نداشته است بلکه سیستم را به‌طور کامل ایجاد کرده است و این خود بانک‌ها هستند که تعلل می‌کنند، به‌عنوان نمونه می‌توان به مسئله خودپردازها اشاره کرد که در برداشت ابتدایی پول نیز مردم چندان از روند کار راضی نیستند چراکه یا این دستگاه‌ها به میزان کافی در سطح شهر موجود نیست یا اینکه در اکثر مواقع دچار قطعی است یا می‌توان به این مورد اشاره کرد که در اکثر بانک‌ها دولتی هر باجه یک کار را انجام می‌دهد و اتفاق افتاده که یک باجه خالی از ارباب‌رجوع و یک باجه دیگر با صف طولانی از مراجعه‌کننده روبه‌روست در حالی که اگر این بانک‌ها یک سیستم مکانیزه شمارش‌دهی راه‌اندازی می‌کردند و تمامی باجه‌ها را از نظر مکانیزه به هم ارتباط می‌دادند به‌طوری که تمامی باجه‌‌ها این امکان را داشتند که تمامی امور بانکی مراجعه‌کنندگان را تامین کنند، به نظر می‌رسید دیگر شاهد بی‌نظمی و به هدر رفتن زمان نبودیم، اما با این حال شاهد هستیم همچنان بانک‌های ما به روش سنتی عمل می‌کنند

. بنابراین با این اوصاف وقتی یک بانک دولتی در به‌کارگیری یک سیستم شمارش‌دهی عاجز است، چگونه انتظار داشته باشیم بانک ما به سمت الکترونیکی شدن پیش برود و به نظر من چندان این تعلل ارتباطی به تامین شدن زیرساخت‌ها ندارد.
وضعیت بانک‌های خصوصی در زمینه بانکداری الکترونیکی به چه صورتی است و به چه علتی بانک‌های دولتی نتوانستند در ارایه خدمات بانکی از روش‌های سنتی سبقت بگیرند، سؤال دیگری است که رمضانعلی‌صادق‌زاده این‌گونه پاسخ می‌دهد، بانکداری الکترونیکی در کشور ما برای برخی از بانک‌‌های خصوصی مانند بانک پارسیان بسیار خوب رشد کرده است تا آن‌جا که با مراجعه به هر شعبه از این بانک شاهد هستیم تمامی کارها به‌صورت آنلاین انجام می‌شود و این بانک خصوصی می‌تواند یک الگوی خوب برای تمامی بانک‌‌های دولتی باشد، همان بانک‌های دولتی که متاسفانه شاهد هستیم با قدمت طولانی خود هنوز در ابتدای راه هستند و نتوانستند خودشان را به بانکداری الکترونیکی حتی نزدیک کنند.

به نظر من علت ضعف بانک‌های دولتی به نوع بافت آن برمی‌گردد. همان بافت انحصاری بودن که سبب می‌شود حرکت به سمت الکترونیکی شدن نه‌تنها در آن صورت نگیرد حتی با مقاومتی از سوی مدیران آن نیز روبه‌رو شود، چراکه اتوماسیون شدن امور بانکی سبب شفاسازی می‌شود تا آن‌جا که این شفافیت جلوی بسیاری از موارد چون رانت‌خواری، ویژه‌خواری و... را به شدت می‌گیرد.
بهانه‌ای به‌نام تحریم

جدا از آنکه بر سر رسیدن به بانکداری الکترونیکی کدام‌یک از دو طرف یعنی بانک یا مخابرات با تعلل خود این پروسه را با وقفه مواجه کرده است باید به موارد دیگری نیز توجه داشته باشیم که بر سر رسیدن به بانکداری الکترونیکی وجود دارد. یکی از این چند موارد مربوط به امنیت است. همان اساسی‌ترین بخش یک سیستم، به‌خصوص سیستمی چون بانک که بدون داشتن امنیت حیات آن محکوم به فنا خواهد بود. عده‌ای از کارشناسان عقیده دارند تعلل مدیران بانک‌ها برای الکترونیکی شدن به‌دلیل ضعف امنیت در سیستم بانکی است، چراکه به عقیده این عده یک هکر می‌تواند به‌راحتی به سیستم بانکی نفوذ و مبلغی را از حسابی برداشت کند.
یکی از کارشناسان مخابرات در این زمینه می‌گوید: صاحب یک کامپیوتر خانگی با مصرف شخصی برای امنیت سیستم خود یک‌سری مسایل را در نظر می‌گیرد تا سیستم دچار مشکل نشود چه رسد به بانک‌ها که به نوعی با اموال مردم در ارتباط است. بنابراین بانک‌ها نیز باید نرم‌افزارهای امنیتی را تهیه کنند تا ضریب امنیت سیستم خود را بالا ببرند. همچنین باید توجه داشته باشیم امنیت خاص دنیای الکترونیکی نیست چراکه امنیت در تمامی امور لازم و ضروری است.
به گفته این کارشناس آخرین نمونه و شاید تنها نمونه اعلام شده دزدی اینترنتی مربوط به هک بانک ملی است که هکر آن مبلغ 50 میلیون تومان را سرقت کرده بود که سروصدای زیادی نیز حول و حوش این هک به پا شد، در حالی که مرتبا شاهد سرقت مسلحانه از بانک‌ها هستیم که طی آن صدها میلیون تومان وجه نقد به ‌همراه انواع و اقسام چک بانکی به سرقت می‌رود که در اکثر مواقع دزدان آن به دام نمی‌افتند و زیاد روی آ‌ن‌ها مانوری داده نمی‌شود. بنابراین باید قبول کنیم سرقت مسلحانه از بانک‌ها در مقایسه با هک بانکی قابل قیاس نیست و این مسئله نمی‌‌تواند دلیلی برای جلوگیری از رشد بانکداری الکترونیکی باشد.
یکی دیگر از مشکلات بر سر الکترونیکی شدن امور بانک‌ها به اختلال‌هایی برمی‌گردد که بر سر سرویس‌دهی وجود دارد. به‌عنوان نمونه می‌توان به همان خودپردازها اشاره کرد که نمونه ابتدایی و ساده بانکداری الکترونیکی است که اکثر مردم از نحوه سرویس‌دهی آن شکایت دارند و عمده این شکایت‌ها به قطع بودن شبکه برمی‌گردد. به گفته یکی از کارشناسان مخابرات این مسئله از روش بسیار آسانی قابل حل است، چراکه در تمام دنیا سیستم‌های بانکی با چهار سیر(فیبرنوری، ماهواره، خط تلفن و سیستم ISP ) به شبکه وصل هستند که اگر برای هر کدام مشکلی پیش آمد، در روند کار اختلالی صورت نگیرد، در حالی که اکنون اکثر بانک‌های ما با یک کامپیوتر از طریق دایل‌آپ اتصال برقرار می‌کنند، در صورتی که باید یک خط اختصاصی و چندین مسیر ذخیره داشته باشند که در صورت بروز مشکل برای هر کدام، شبکه با قطعی مواجه نشود.

به هر حال مخابرات آماده واگذاری این‌گونه خدمات به بانک‌هاست و باید بانک‌ها نیز همکاری لازم را داشته باشند تا کیفیت خدمات‌دهی شبکه افت پیدا نکند و رفته‌رفته مردم جذب این‌گونه خدمات بانکی بشوند.
یکی از مشکلات دیگری که بر سر بانکداری الکترونیکی وجود دارد به مسئله تحریم برمی‌گردد، تا آن‌جا که گفته می‌شود چون ایران در تحریم اقتصادی از سوی آمریکا قرار دارد به همین علت بعضی از تجهیزات اعتباری و بانکداری الکترونیکی را نمی‌توان به‌راحتی تهیه کرد و همین امر سبب شده است که ارایه خدمات این نوع بانکداری به تاخیر بیفتد. این مسئله را بعضی از کارشناسان مورد تائید قرار داده‌اند که ایران از نظر تهیه نرم‌افزار و سخت‌افزار مخصوص امور بانکی مورد تحریم قرار گرفته است، اما این مسئله نمی‌تواند عاملی بر سر رشد بانکداری الکترونیکی باشد.

در عین حال رمضانعلی‌صادق‌زاده رییس کمیته مخابرات مجلس این حرف را قبول ندارد که ایران از نظر تهیه نرم‌افزار و سخت افزار دچار تحریم است و در این خصوص با مشکل روبه‌روست و در تایید حرف خود می‌گوید: چگونه است که بانک پارسیان به‌عنوان یک بانک خصوصی موفق و فعال در زمینه بانکداری الکترونیکی دچار این‌گونه تحریم‌ها نیست و بدون مشکل به کار خود ادامه داده است و بانک‌های دیگر تحریم را بهانه قرار داده‌اند، در ضمن جا دارد به این نکته اشاره کنم که پست‌بانک که به‌تازگی فعالیت تجاری خودش را از بانک مرکزی گرفته است، دارای یک نرم‌افزار جامع است که می‌تواند مورد استفاده قرار بگیرد.
یک نیاز فراموش شده

چندی پیش دانش‌جعفری، وزیر اقتصاد طی همایشی اعلام کرد هزینه‌های چاپ اسکناس، پرداخت قبوض، مصرف سوخت و ترافیک و آلودگی محیط زیست ناشی از آن با بهسازی بانکداری الکترونیکی در کشور مرتفع خواهد شد و حذف اسکناس عاملی در جهت کاهش هزینه‌های دولت برای چاپ اسکناس و کاهش بیماری‌های اجتماعی است. به گفته وزیر اقتصاد، هم‌اکنون 3/7 میلیارد برگ اسکناس در کشور وجود دارد که سرانه هر نفر 100 برگ خواهد بود، در حالی که در کشورهای پیشرفته این تعداد در حدود 12 برگ است. بنابراین در اثر وفور اسکناس در کشور سالانه 120 میلیارد ریال صرف جمع‌آوری و امحای اسکناس‌ها خواهد شد. از گفته‌های وزیر می‌توان به این نتیجه رسید که بانکداری الکترونیکی نیاز ضروری کشور محسوب می‌شود.

نیازی که بیش از پیش سود آن نصیب دولت خواهد شد، گرچه نمی‌توان سهولتی که بانکداری الکترونیکی برای اقشار مردم به همراه خواهد داشت را نادیده گرفت. برای رسیدن به بانکداری الکترونیکی در کنار همکاری و فعالیت مجموعه‌‌های درگیر همچون بانک‌‌ها و وزارت ارتباطات به نظر می‌رسد در کل جامعه نیاز به فرهنگ‌سازی نیز احساس می‌شود. اما رمضانعلی‌صادق‌زاده رییس کمیته مخابرات مجلس در این‌باره نظر دیگری دارد. به اعتقاد وی دولت باید در این فرهنگ‌سازی پیش‌قدم شود و در یک زمان‌بندی مشخص مبادلات را از طریق الکترونیکی انجام دهد و اتوماسیون را در سازمان‌ها و اداره‌های خود اجرا کند، به این صورت که سیستم زونکن‌های حجم در بایگانی‌ها را حذف و به جای آن از سیستم آنلاین تبادیل اطلاعات که باعث می‌شود با سرعت بیشتر و هزینه کمتر اطلاعات جابه‌جا شود، بهره‌بجوید.
این نماینده مجلس در ادامه می‌افزاید: دولت اگر در پیشبرد بانکداری الکترونیکی نیاز به بستر فنی داشته باشد، باز هم می‌تواند به وزارت ارتباطات که یکی از اعضای کابینه خودش محسوب می‌شود، فشار وارد کند تا کار به جلو پیش برود و خوشبختانه این وزارتخانه با مشکل بودجه هم درگیر نیست، چراکه وزارت ارتباطات نه‌تنها کسری بودجه ندارد، بلکه می‌تواند مازاد بودجه خود را در کارهای دیگر نیز هزینه کند، چون این وزارتخانه جزء وزارتخانه‌‌های درآمدزای دولت محسوب می‌شود. بنابراین فرهنگ‌سازی استفاده از بانکداری الکترونیکی در ابتدا باید در بدنه دولت ایجاد شود و رفته‌رفته با تبلیغات در رسانه‌هایی چون مطبوعات و صدا و سیما برای دیگر نهادهای غیردولتی و اقشار مردم به گونه‌ای نهادینه شود. به‌طور کلی باید گفت بانکداری الکترونیکی نیاز به یک عزم ملی در سطح مسؤولان رده‌بالا دارد و دولت در این‌جا مفهوم سه قوه را دربر می‌گیرد.
یکی از کارشناسان مخابرات نیز درباره مقوله فرهنگ‌سازی در زمینه بانکداری الکترونیکی چنین اظهارنظر می‌کند: مردم ما علاقه وافری به پول نقد دارند و در ایام عید نوروز این علاقه به‌درستی نمایان می‌شود تا آن‌جا که شاهد هستیم اکثر مردم به‌عنوان عیدی به هم پول نقد می‌دهند یا اینکه بعضی اداره‌های دولتی یا سازمان بازنشستگان حقوق‌بگیران خود را برای دریافت حقوق ملزم به داشتن کارت کرده‌اند تا به حساب خود مردم را رفته‌رفته جذب بانکداری الکترونیکی کنند، اما باز هم می‌بینیم مردم با صرف زمانی برای برداشت پول از خودپردازها به انتظار می‌مانند، بعد با آن پول خرید می‌کنند و مغازه‌دار نیز همان پول را پس از صرف زمانی به حسابش در بانک می‌ریزد، در حالی که اگر از دستگاه‌های POS استفاده شود هم در زمان صرفه‌جویی خواهد شد و هم به‌تدریج استفاده از پول الکترونیکی جایگزین اسکناس خواهد شد.

اما متاسفانه شاهد هستیم در کشور ما بانکداری الکترونیکی در حد خودپردازها پیشرفت کرده است، در حالی که در بانکداری الکترونیکی وضعیت ایده‌آل زمانی به‌وجود خواهد آمد که تعداد خودپردازها به صفر برسد چراکه نباید در این نوع بانکداری به پول نقد دسترسی داشته باشیم، بلکه تمامی نیازها از طریق کارت و دستگاه‌‌های POS باید تامین شود و به عبارتی گفته می‌شود دستگاه‌‌های خودپرداز ATM آخرین حلقه از زنجیره پول الکترونیکی است در حالی که در کشور ما این اولین حلقه محسوب شده است.
تنها یادگارهای الکترونیکی در بانک‌ها

آمارهاى رسمى جمع کل کارت‌هاى صادره سیستم بانکى را در تهران شش میلیون و ۴۳۸ هزار و ۹۳۶ عدد و در سایر استان‌ها ۱۰ میلیون و ۶۸۳ هزار و ۸۹۲ عدد ذکر می‌کند. آمار ابزارهاى پرداخت الکترونیکى شبکه بانکى کشور تا پایان شهریورماه سال ۸۵ نشان از افزایش چشمگیر تعداد کارت‌هاى صادره سیستم بانکى نسبت به ماه قبل دارد.

بر اساس این گزارش جمع کل کارت‌هاى صادره سیستم بانکى در مدت فوق به ۱۷ میلیون و ۱۲۲ هزار و ۸۲۸ عدد رسیده است. بر این اساس جمع کل کارت‌هاى صادره توسط بانک‌هاى خصوصى به دو میلیون و ۵۳۴ هزار و ۴۴۵ عدد رسید و کارت‌هاى صادره بانک‌هاى دولتى به ۱۴ میلیون و ۵۸۸ هزار و ۳۸۳ عدد رسیده است. بر این اساس تعداد کارت‌هاى صادره توسط بانک پارسیان که دو میلیون و ۴۱ هزار و ۶۸۹ عدد گزارش شده است، بیشترین و کارت‌هاى بانک کارآفرین با ۱۸ هزار و ۵۵ کمترین میزان در میان بانک‌هاى خصوصى هستند.

این گزارش تعداد کارت‌هاى صادره بانک اقتصاد نوین تا پایان شهریورماه سال جارى را ۱۳۳ هزار و ۷۰۵ عدد و کارت‌هاى بانک سامان را ۳۴۰ هزار و ۹۹۶ عدد ذکر مى‌کند.

بانک ملى نیز در میان بانک‌هاى دولتى با چهار میلیون و ۱۰۰ هزار و ۵۸۵ کارت داراى بیشترین رقم صدور کارت‌هاى بانکى تا پایان شهریورماه سال جارى است. همچنین بانک صادرات با سه میلیون و ۱۵۶ هزار و ۶۰۲ کارت، بانک سپه با دو میلیون و۹۳۰ هزار و ۶۰۶ کارت، بانک تجارت با دو میلیون و ۲۷ هزار و ۹۰ کارت و بانک کشاورزى با یک میلیون ۵۷۲ هزار و ۷۲۵ کارت به ترتیب داراى بیشترین آمار صدور کارت در میان بانک‌هاى دولتى هستند. آمارهاى رسمى جمع کل کارت‌هاى صادره سیستم بانکى را در تهران شش میلیون و ۴۳۸ هزار و ۹۳۶ عدد و در سایر استان‌ها ۱۰ میلیون و ۶۸۳ هزار و ۸۹۲ عدد ذکر مى‌کند. جمع کل تعداد خودپردازهاى سیستم بانکى تا پایان شهریور ماه سال ۱۳۸۵ به رقم ۶ هزار و ۱۱۷ عدد مى‌رسد.

بر این اساس جمع کل دستگاه‌هاى ATM در بانک‌هاى خصوصى ۲۶۷ دستگاه و بانک‌هاى دولتى داراى ۵ هزار و ۸۵۰ دستگاه خودپرداز هستند. تقسیم تعداد کارت‌هاى سیستم بانکى به تعداد خودپردازهاى نظام بانکى عدد ۲ هزار و ۷۹۹ را نشان مى‌دهد. به عبارت دیگر حدودا به ازاى هر سه هزار کارت صادر شده توسط سیستم بانکى یک خودپرداز وجود دارد. بر پایه این گزارش تعداد خودپردازهاى بانک‌هاى سامان با ۸۴ دستگاه، اقتصاد نوین با ۸۲ دستگاه، پارسیان با ۵۹ دستگاه، پاسارگاد با ۲۲ دستگاه و کارآفرین با ۲۰ دستگاه در پایان شهریورماه سال جارى، نشان از افزایش خودپردازهاى بانک‌هاى خصوصى دارد.

همچنین در میان بانک‌هاى دولتى بانک صادرات با یک هزار و ۱۳۱ دستگاه خودپرداز بیشترین خودپردازهاى بانک‌هاى دولتى را در اختیار دارد و بانک‌هاى ملت با یک هزار و ۱۲۲ دستگاه، سپه با ۸۶۵ دستگاه، ملى با ۸۳۷ دستگاه، تجارت با ۶۸۰ دستگاه، رفاه با ۴۷۸ دستگاه، کشاورزى با ۵۲۶ دستگاه، مسکن با ۱۰۵ دستگاه، پست‌بانک با ۵۲ دستگاه داراى بیشترین و کمترین خودپردازها در بانک‌هاى دولتى هستند.
***

چندین سال است بانکداری الکترونیکی در قالب طرح‌های مختلف در دستور کار قرار گرفته است و در این میان ده‌ها سمینار، همایش و میزگرد نیز تشکیل شده است، اما حاصل کار هنوز یک طرح ناپخته و ابتدایی است و هنوز بانکداری الکترونیکی در سطح جامعه به همان خودپردازها ختم می‌شود. خودپردازهایی که خود داستان نه‌چندان دلچسبی دارد و در این میان تنها شاید صدا و سیما در قالب پیام‌های بازرگانی چند قدم جلوتر از خودپردازها گام برداشته و چند امکان دیگر از مجموع امکانات رفاهی بانکداری الکترونیکی را به تبلیغ گذاشته است، اما در مجموع باید گفت بانکداری الکترونیکی در کشور ما در همان ابتدای راه مانده است. اگر در پیشبرد طرح‌های دیگر کمبود بودجه سبب به تاخیر افتادن آن طرح می‌شد، اما به گفته رمضانعلی‌صادق‌زاده رییس کمیته مخابرات مجلس خوشبختانه هر دو طرف این قضیه یعنی بانک‌ها و وزارت ارتباطات هر دو برای کارهایشان خودکفا هستند، هر چند مجلس هر بودجه‌ای را که بخواهند در اختیار آن‌ها قرار داده و مرتب از این ارگان‌‌ها گزارش عملکرد خواسته و در صورت تعلل به آن‌ها تذکر و اخطار داده است. به اعتقاد این نماینده مجلس با تمامی این نظارت‌ها و فشارها بانکداری الکترونیکی در کشور ما به این‌جا رسیده است و جای سؤال دارد که اگر فشار و نظارتی در کار نبود، در حال حاضر این بانکداری در چه مرحله‌ای قرار گرفته بود.

مدیر نظام‌های پرداخت بانک مرکزی از راه اندازی دو سیستم جدید برای نقل و انتقال الکترونیکی پول در کشور ، خبر داد.

در یکی از این روش‌ها،مشتریان بانک‌ها می‌توانند از طریق کارت‌های بانکی و سیستم شتاب مبلغی تا سقف ‪ ۵۰‬میلیون ریال را از یک بانک به‌بانک دیگر منتقل کنند.

"مهران شریفی" روز یکشنبه با بیان این مطلب در تشریح این سیستم گفت:

تا آذر ماه امسال سیستم سامانه تسویه ناخالص آنی (‪ (santa‬در بانک مرکزی راه‌اندازی می‌شود و شبکه بانکی کشور نیز متعاقب آن به‌این سیستم بانک مرکزی متصل خواهد شد.

وی افزود: در این سیستم هر بانک دارای ترمینالی در مرکز خود خواهد بود و برای انتقال هر وجهی از بانک خود به سایر بانکها از طریق این ترمینال، دستور را به سیستم سامانه تسویه ناخالص آنی بانک مرکزی ارسال می‌کند و به کمک این سیستم، پول از بانک دستوردهنده دریافت و به بانک موردنظر انتقال می‌یابد.

مدیر نظام‌های پرداخت بانک مرکزی اضافه کرد:این سیستم در زمان حاضر در سطح مشتریان قابل استفاده نخواهد بود، بلکه در مرحله اول بانکها برای معاملات بین بانکی و نقل و انتقال پول از این روش استفاده خواهند کرد.

شریفی در ادامه تاکید کرد، این سیستم از سال ‪ ۸۶‬برای استفاده مشتریان مورد بهره‌برداری قرار خواهد گرفت. به عبارت دیگر، این خدمات در سطح شعب بانکها برای استفاده مشتریان از تاریخ یادشده خواهد بود.

وی اظهار داشت: بانکها برای ارائه این خدمات به مشتریان باید یکسری نرم‌افزار را در سیستم‌های خود ایجاد کنند تا بتوانند این سیستم رابه سیستم مرکزی خود ارتباط دهند. بانک مرکزی مشخصات تمام این نرم‌افزارها را به بانکها اعلام کرده است.

مدیر نظام‌های پرداخت بانک مرکزی در تشریح روش دوم نقل و انتقال بین بانکی که بانک مرکزی آن را طراحی کرده،گفت: در روش فعلی نقل وانتقال پول، مشتری باید چک رمزدار را از یک بانک دریافت و به بانک مقصد منتقل و به حساب بخواباند یا با حمل ایران چک یا حتی پول نقد از بانک مبدا به بانک مقصد، نقل و انتقال بین بانکی خود را انجام دهد که این کارها بسیار وقت گیر، هزینه‌بر، سنتی و کاغذی بوده و باعث ازیاد سفرهای درون شهری می‌شود.

شریفی افزود:با توجه به این شرایط، بانک مرکزی روشی را طراحی کرد که بر اساس آن مشتریان بانکها از طریق سیستم شتاب و با استفاده از کارتهای بانکی که در اختیار دارند، می‌توانند بااستفاده از دستگاه‌های ‪ ATM‬و دستگاه -های کارت خوان شعبه‌ای دستور انتقال پول از حساب خود به بانک مقصد را بدهند.

وی در ادامه گفت:در این روش سقفی برای نقل و انتقال پول در نظر گرفته شده است. نقل و انتقال پول از یک بانک به بانک دیگر توسط مشتریان از طریق دستگاه‌های ‪ ATM‬تا سقف ‪ ۱۰‬میلیون ریال امکان پذیر است.

مدیر نظام‌های پرداخت بانک مرکزی در پایان اضافه‌کرد:مشتری درصورت مراجعه به بانک و استفاده از دستگاه‌های کارت‌خوان می‌تواند مبلغی تا سقف ‪ ۵۰‬میلیون ریال را از یک بانک به بانک دیگر منتقل کند.

هفدهمین شهرک بانکداری الکترونیک با امضای تفاهم‌نامه همکاری بین بانک تجارت و دانشگاه صنعتی شریف در محل این دانشگاه راه اندازی می‌شود .

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از روابط عمومی بانک تجارت ، براساس این تفاهم نامه که به امضای عضو هیئت مدیره بانک تجارت و معاونت مالی - اداری دانشگاه صنعتی شریف رسید، بانک تجارت پروژه شهرک بانکداری الکترونیک را با استقرار شعبه 24 ساعته الکترونیکی و نصب تجهیزات مورد نیاز در این دانشگاه اجرا خواهد کرد .

درمراسم امضای این تفاهم نامه ، عضو هیئت مدیره بانک تجارت هدف از راه اندازی شهرک های بانکداری الکترونیک در دانشگاه ها را آشنا ساختن دانشجویان با بانکداری الکترونیک و فرهنگ سازی دانست چرا که با گسترش خدمات الکترونیک و فن آوری های نوین درجامعه علاوه براین که بسیاری از هزینه‌ها کاهش خواهد یافت، رفاه بیشتری برای مردم نیز فراهم می شود .

معاونت اداری - مالی دانشگاه صنعتی شریف هم در ادامه این مراسم عنوان کرد : امروزه ضرورت استفاده از بانکداری الکترونیک به خوبی احساس می شود و با تعامل و همکاری بیشتر دانشگاه و بانک بستر مناسب برای گسترش و نهادینه کردن استفاده از فن آوری های نوین درجامعه فراهم می شود .

براساس یکی ازبندهای این تفاهم‌نامه، بانک تجارت از پایان‌ نامه‌ها و پروژه‌های تحقیقاتی دانشجویان دوره های کارشناسی ارشد و دکترا در زمینه های بانکداری الکترونیک و مباحث مرتبط ، بنا بر تشخیص بانک حمایت مالی می کند .

همچنین در این پروژه برای کلیه دانشجویان این دانشگاه کارت جوان به صورت رایگان و با امکانات ویژه صادر خواهد شد .

IT و تحول در بانکداری الکترونیکی

دوشنبه, ۱۵ آبان ۱۳۸۵، ۱۲:۰۳ ب.ظ | ۰ نظر

بزرگراه فناوری - این روزها هیچ پدیده‌ای از تاثیرات IT برکنار نیست و بانکداری اسلامی در کشورهای عربی با استفاده از فناوری اطلاعات دوران نوینی را آغاز کرده است. یافته‌های موسسه پژوهشی گارتنر نشان می‌دهد که طرفداران بانکداری اسلامی در کشورهای عربی با استفاده از IT دامنه فعالیت‌های خود را به نحو چشمگیری گسترش داده‌اند. گارتنر بر این باور است که گردش پول در بازار مالی کشورهای اسلامی بالغ بر 250 میلیارد دلار است و این مبلغ در بیش از 280 موسسه خدماتی مالی در سراسر جهان به‌کار گرفته شده است. البته 35 درصد از این دارایی هم در خاورمیانه نگهداری می‌شود.

این روزها کم نیستند شرکت‌هایی در خاورمیانه که امکان بهره‌مندی از فناوری‌های نوین بانکی را بر مبنای اصول شریعت اسلام و با استفاده از فناوری‌اطلاعات فراهم آورده‌اند و جالب آنکه 46 درصد این شرکت‌ها ماهیت بین‌المللی داشته و از طریق شعبه‌های خود در خاورمیانه این سرویس‌ها را ارایه می‌دهند. البته شرکت‌های بزرگی مانند IBM و Accenture هنوز در این زمینه فعال نشده‌اند، ولی موسساتی که به‌طور تخصصی و انحصاری در زمینه ارایه سیستم‌های بانکداری فعال هستند، به این مقوله علاقه نشان می‌دهند. اگرچه هنوز هیچ سیستم اختصاصی بانکداری اسلامی توسط شرکت‌های تجاری طراحی نشده، اما سیستم‌های چندمنظوره‌ای که نظر مدیران خاورمیانه‌ای را تامین کند ابداع شده است.

همچنین بسیاری از سیستم‌های جدید را می‌توان بر مبنای قوانین شریعت و روش‌های بانکداری اسلامی سازمان‌دهی کرد. بنابر تحقیقات گارتنر 47 درصد از سیستم‌‌های بانکداری اسلامی جدید به‌کار گرفته شده در خاورمیانه با سیستم‌های قبلی نصب شده در بانک‌ها سازگاری داشته، 27 درصد تا حدی با آن‌ها سازگار بوده‌اند، ولی 26 درصد هیچ سازگاری با سیستم‌های قدیمی نداشته‌اند. باید به این نکته هم توجه داشت که هنوز هیچ استاندارد واحدی برای طراحی محصولات مالی و بانکداری مطابق با قوانین اسلامی وجود ندارد و این بدان معناست که بانک‌‌های خاورمیانه هنوز نمی‌توانند از یک سیستم مشترک و یکپارچه بانکداری اسلامی بهره‌مند شوند.

بنابراین ممکن است شعبه یک بانک امارات در عربستان امکان ارایه خدماتی را که در داخل این کشور در دسترس است نداشته باشد. تحقیقات گارتنر در مورد بانکداری اسلامی که برای اولین بار صورت گرفته همچنین نشان می‌دهد که نیمی از بانک‌‌های خاورمیانه از سیستم‌‌های کاملا مبتنی بر IT برای رسیدگی به امور خود استفاده می‌کنند و این سیستم‌ها امور مختلف را پوشش می‌دهند. در ظاهر مدیران این بانک‌ها تمایلی به نصب تدریجی سیستم‌های جدید نداشته و ترجیح می‌دهند ناگهان همه چیز را تغییر دهند. البته شاید علت این کار ترس از وقوع مشکلات احتمالی و درهم‌ریختگی امور باشد.

توصیه محققان گارتنر به مدیران بانک‌های منطقه آن است که یا یک سیستم جامع و کامل بانکداری اسلامی ایجاد کرده و آن را در همه کشورهای منطقه به‌کار بگیرید یا اصلا هیچ تغییری در سیستم‌های موجود ندهید، چون در غیر این صورت مشکلات بسیار زیادی پیش خواهد آمد که حل آن‌ها دشوار خواهد بود. از جمله نتایج این تحقیق آن است که متاسفانه اکثر بانک‌های منطقه هنوز هیچ نوع سیستم BPO یا (Process Outsourcing Business) برای استفاده در قالب نظام بانکداری اسلامی طراحی نکرده‌اند.

یکی از مشکلات اصلی بانک‌هایی که خدمات خود را هم به‌صورت متعارف و هم بر مبنای اصول دین اسلام ارایه می‌دهند آن است که مجموعه دارایی‌ها و چرخش مالی هر یک از دو بخش را جدا از هم نگه ‌دارند و در این مورد به مشتریانشان اطمینان بدهند. امری که با استفاده هوشمندانه از دستاوردهای فناوری اطلاعات تا حد زیادی ممکن است. گارتنر معتقد است استفاده از دو سیستم جداگانه برای تحقق این هدف عاقلانه‌تر، مقرون بصرفه‌تر و ساده‌تر است و علاوه بر این طرفداران بانکداری اسلامی نیز این شیوه را کاملا می‌پسندند و از آن استقبال می‌کنند. به هر حال شکی نیست که بانکداری اسلامی در آینده نزدیک به یکی از محورهای کلیدی ارایه خدمات بانکی در خاورمیانه مبدل می‌شود و مدیران بانک‌ها و تصمیم‌گیرندگان مسایل مالی در کشورهای مختلف خاورمیانه برای راضی نگه‌داشتن مشتریان خود باید هرچه سریع‌تر دست به‌کار شوند.
بانک امارات دستاوردهای IT را به‌خدمت می‌گیرد

بانک امارات قصد دارد جدیدترین دستاوردهای خود را در عرصه بانکداری آنلاین در نمایشگاه جیتکس به نمایش درآورد. بانک مذکور به‌علت طیف گسترده خدمات آنلاینی که به کاربران ارایه می‌دهد، در امارات شهرت دارد. این خدمات در سطوح مختلف برای مردم عادی، ادارات دولتی و شرکت‌های خصوصی ارایه می‌شود.

سرویس‌های نوین این بانک تنها محدود به اینترنت نیست و با استفاده از تلفن‌همراه و در وهله اول از طریق SMS در دسترس است. این بانک در جیتکس سال 2005 هم سیستم تجارت الکترونیکی آنلاین خود را ارایه کرد که در آن زمان از سطح کیفی قابل قبولی برخوردار بود. با استفاده از سرویس SMS Banking این بانک صاحبان حساب می‌توانند از آخرین وضعیت آن مطلع شوند. از جمله خدمات مهم بانک امارات تسهیل فعالیت سهامداران بورس این کشور است. به‌همین منظور در سال گذشته شرکتی به نام Trade Net System توسط مقامات بانک مذکور خریداری شد. این شرکت در زمینه طراحی سیستم‌های آنلاین کارگزاری تخصص دارد و در دو کشور عربستان و امارات چهار سال سابقه فعالیت دارد.

با استفاده از محصول مذکور یک لینک مستقیم بین حساب بانکی مشتریان و سیستم کارگزاری برقرار می‌شود و از این طریق خرید و فروش سهام با فشار چند دکمه و بدون نیاز به مراجعه حضوری خریدار امکان‌پذیر می‌شود. با استفاده از این سیستم پی‌گیری آخرین وضعیت سهام و انجام معاملات به‌صورت آنی امکان‌پذیر می‌شود. انتظار می‌رود بسیاری از مشتریان بانک امارات به استفاده از این سرویس جدید علاقه نشان دهند. از سوی دیگر مدیران بانک هم به بازگشت سریع سرمایه‌گذاری در این حوزه امید بسته‌اند.

بانکداری الکترونیکی هنوز در ایستگاه اول

دوشنبه, ۱ آبان ۱۳۸۵، ۱۰:۲۴ ب.ظ | ۱ نظر

رضا طهماسبی - بزرگراه فناوری - سرعت روز‌افزون قطار سریع‌السیر فناوری اطلاعات و ارتباطات در دنیا، در مواجهه با نظام دولتی بانک‌های خموده ایران دچار مشکلات متعددی است. هنوز مسیرهای زیادی ریل‌گذاری نشده است و چشم امید مردم همچنان به لوکوموتیورانان و سوزن‌بانان پیر و فرتوتی است که واگن‌های از کارافتاده سیستم بانکی کشور را هدایت می‌کنند. نظام بانکی کشور به تازگی نگاهی به حرکت سریع ابزار الکترونیکی انداخته و در پی اجرای آیین‌نامه‌ها و مصوباتی است که سال‌ها در انتظار اجرا هستند. استفاده ناقص و ناهمگون بانک‌های دولتی و خصوصی از ابزار و فناوری‌های مدرن ارتباطات، گرچه مشکلاتی را برای کاربران به‌وجود می‌آورد اما همگان هنوز امید دارند تا نظام بانکی تکانی به‌خود بدهد و خدمات الکترونیکی خود را بهبود بخشد.

در این میان هنوز خدمات پیشرفته بانکی در دنیا هستند که در ایران به آن‌ها توجهی نشده است. بهبود خدمات ارایه شده فعلی و ارایه خدمات نوین الکترونیکی و اینترنتی گزینه‌ای است که باعث تحول عظیمی در رونق گرفتن سیستم بانکی و حرکت سریع‌تر آن در رسیدن به ایستگاه بانکداری الکترونیکی خواهد شد.
روند اتوماسیون سیستم بانکی

در اواخر دهه 1360 بانک‌های کشور به اتوماسیون عملیات بانکی و رایانه‌ای کردن ارتباطات خود توجه ویژه‌ای نشان دادند. طرح جامع اتوماسیون بانکی نیز به‌عنوان یک الگو مورد بررسی قرار گرفت. حرکت به‌سوی بانکداری الکترونیکی در اوایل دهه 70 آغاز شد و پس از آن کارت‌های اعتباری، خودپردازها، سیستم‌های گویا، استفاده از تلفن، SMS و ایمیل وارد خدمات نوین بانکی شد. سیستم شتاب یا شبکه تبادل اطلاعات بین ‌بانکی در سال 1381 ایجاد شد و مرحوم نوربخش رییس وقت بانک مرکزی نیز مجموعه مقررات حاکم برآن را به تصویب رساند.

شتاب با ایجاد ارتباط بین دستگاه‌های خودپرداز سه بانک صادرات، کشاورزی و توسعه صادرات آغاز به‌کار کرد و پس از آن دیگر بانک‌های دولتی و خصوصی نیز به این شبکه پیوستند. طرح سیبا، سپهر، مهر، جام و یا بانکداری 24 ساعته یکی پس از دیگری با پیوستن به شبکه پرداخت یکپارچه، یک نظام هماهنگ برای پرداخت‌های خرد به‌وجود آوردند، گرچه هنوز هم مشکلات زیادی گریبانگیر دستگاه‌های مختلف خودپرداز و نحوه ارایه خدمات آن‌هاست.
کارت‌های اعتباری صادر شده و دستگاه‌های خودپرداز (ATM)

16 بانک دولتی و خصوصی در ایران در مجموع بیش از 6117 دستگاه خودپرداز در سطح کشور نصب و راه‌اندازی کرده‌اند. از این تعداد 1898 دستگاه در تهران و 4129 دستگاه در شهرستان‌ها نصب شده است. در این رده‌بندی بانک صادرات، رتبه اول نصب و راه‌اندازی دستگاه‌های خودپرداز را با رقمی در حدود 1131 دستگاه از آن خود کرده است. پس از آن بانک‌های ملت، سپه و ملی قرار دارند. بانک ملت 1122 شعبه خود را مجهز به خودپرداز کرده است و بانک سپه از 865 و بانک ملی از 837 دستگاه خودپرداز برای ارایه خدمات به مشتریان خود بهره می‌برند.

در میان بانک‌های خصوصی هم بانک سامان با نصب 84 خودپرداز بر دیگران پیشی گرفته و به این نوع خدمت‌رسانی توجه بیشتری نشان داده است. نکته مهم دیگر تعداد کارت‌های اعتباری صادر شده توسط بانک‌ها برای استفاده از این تعداد خودپرداز در سرتاسر کشور است. تازه‌ترین آمارهای منتشر شده از سوی بانک مرکزی نشان می‌دهد که تا پایان شهریورماه سال جاری تعداد 17 میلیون و 122 هزار و 828 کارت اعتباری توسط سیستم بانکی ایران صادر شده است. بانک ملی ایران که از نظر نصب دستگاه‌های خودپرداز در رتبه چهارم قرار دارد، رتبه نخست صدور کارت اعتباری را به‌خود اختصاص داده است. این بانک بیش از چهار میلیون و 100 هزار و 585 کارت اعتباری برای مشتریان خود صادر کرده است.

دلیل تشکیل صف پشت دستگاه‌های خودپرداز بانک ملی نیز با یک حساب سرانگشتی روشن می‌شود. بانک ملی برای هر دستگاه خودپرداز خود چهار هزار و 899 کارت اعتباری صادر کرده است. بانک صادرات با صدور سه میلیون و 156 هزار و602 کارت در رتبه دوم صدور کارت قرار دارد. نسبت صدور کارت اعتباری به یک دستگاه خودپرداز در این بانک نشان می‌دهد که بیش از دو هزار و 790 نفر از مشتریان این بانک باید از یک دستگاه خودپرداز استفاده کنند.

بانک سپه که بیشتر طرف قرارداد نهادهای نظامی و انتظامی است، در مجموع دو میلیون و 930 هزار و 606 فقره کارت اعتباری صادر کرده است. بانک سپه که در هر دو رتبه‌بندی در مقام سوم قرار گرفته است، برای هر سه هزار و 387 نفر از مشتریان دارنده عابربانک سپه یک دستگاه خودپرداز نصب کرده است. البته این آمار برای قدیمی‌ترین بانک کشور چندان رضایت‌بخش به‌نظر نمی‌رسد. آمار مربوط به بانک‌های خصوصی هم نشان‌دهنده نسبت‌های ناجور و غیراستاندارد است. بانک پارسیان به‌عنوان موفق‌ترین بانک خصوصی کشور در رتبه‌بندی صدور کارت اعتباری در جایگاه چهارم قرار گرفته است. این بانک از بسیاری از بانک‌های دولتی مثل تجارت، رفاه کارگران، ملت و... در مورد صدور کارت پیشی گرفته است.

فقط 59 عدد دستگاه خودپرداز در شعب خود نصب کرده است. مشتریان این بانک خصوصی در یک تقسیم‌بندی ساده برای هر دستگاه خودپرداز یک گروه 34 هزار و 604 نفری را تشکیل می‌دهند. با توجه به سیستم نظام پرداخت هماهنگ در بین خودپردازها و امکان استفاده یک فرد با هر نوع کارت اعتباری از دستگاه‌های مختلف بانک‌ها در سرتاسر کشور، این آمار در عمل در بین کل دستگاه‌های خودپرداز تقسیم می‌شوند، اما نمی‌توان از آمار 17 میلیون و 122 هزار و 828 کارت صادر شده در مقابل یکصد هزار و 816 دستگاه خودپرداز یعنی 8/169 نفر برای هر دستگاه به‌راحتی گذشت.
نصب پایانه فروش و سبقت بانک‌های خصوصی

پایانه‌های فروش به دستگاه‌هایی گفته می‌شود که امکان استفاده از کارت اعتباری به‌عنوان ابزار پرداخت، بدون نیاز به تبدیل موجودی به پول نقد را فراهم می‌کنند. این پایانه‌های فروش در فروشگاه‌ها و مراکز خرید و فروش برای سهولت در پرداخت نصب شده‌اند. طبق جداول آماری بانک مرکزی بانک‌های کشوری در مجموع بیش از 100 هزار و 816 پایانه فروش در مراکز دادوستد کالا نصب کرده‌اند که بانک پارسیان با در اختیار داشتن 49 هزار و 274 پایانه بیشترین سهم را در این امر داشته است. یک بانک خصوصی دیگر یعنی بانک سامان با نصب 23 هزار و 236 پایانه فروش در رتبه دوم قرار گرفته است. پس از آن نوبت یک بانک دولتی یعنی بانک صادرات با راه‌اندازی 23 هزار و 236 پایانه فروش است.

دو بانک خصوصی پارسیان و سامان با ارقام قابل توجه تعداد پایانه‌‌های فروش به تنهایی 72 درصذ این دستگاه‌های نصب شده در فروشگاه‌های سرتاسر کشور را به‌خود اختصاص داده‌اند. طبق آمار برای هر 992 نفر ایرانی، یک پایانه فروش نصب شده است. آمار جهانی نشان می‌دهد که استاندارد این ابزار بانکی یک پایانه فروش برای هر صد نفر است.
پرداخت قبوض تلفنی و اینترنتی و خدمات SMS

سیستم بانکی کشور در راستای خدمت‌رسانی سریع و متنوع، خدمات دیگری نیز از طریق اینترنت، تلفن ثابت و همراه ارایه می‌دهد. تمام بانک‌های دولتی و خصوصی کشور به سیستم تلفن‌بانک مجهز شده‌اند اما فقط بانک صادرات است که این امکان را برای تمامی مشتریان خود برقرار کرده است. امکان پرداخت قبوض از طریق تلفن و یا اینترنت در برخی بانک‌‌ها فراهم شده و برخی دیگر که سرشناس‌ترین آن‌ها بانک ملی است، هنوز در این رابطه اقدامی عملی انجام نداده‌اند. بانک کارآفرین، صنعت و معدن، رفاه کارگران و توسعه صادرات هم هنوز چنین سیستمی را برقرار نکرده‌اند.

پست‌بانک، بانک کشاورزی و صنعت و معدن این طرح را به‌صورت آزمایشی در دست اجرا قرار داده‌اند. با فراگیر شدن سیستم SMS در کشور بانک‌ها نیز آمادگی خود را برای ارایه اطلاعات از این طریق به کاربران و مشتریان اعلام کرده‌اند. با این همه بانک ملی، سامان، کارآفرین و صنعت و معدن هنوز چنین سرویسی را برای مشتریان خود فراهم نکرده‌اند. دیگر بانک‌ها نیز برای تعداد محدودی از مشتریان خود چنین خدماتی ارایه می‌دهند. در این بین بانک پارسیان با ارسال SMS برای 40 هزار و 59 نفر، بیشترین میزان مشترک را داراست. بانک ملت نیز به 33 هزار و 681 نفر از طریق SMS اطلاعات می‌دهد. بانک رفاه کارگران ارایه خدمات از طریق SMS یا پیام کوتاه تلفن‌همراه را در برنامه‌های اجرایی خود قرار داده است.
ایمیل‌های بانکی در BOX مشتریان

به‌تازگی مشتریان بانک‌های کشور می‌توانند صورتحساب و اطلاعات بانکی خود را از طریق ای‌میل هم دریافت کنند. بانک صادرات، ملت و پارسیان گوی سبقت را در این نوع سرویس اینترنتی از دیگر بانک‌ها ربوده‌اند. در این میان قدیمی‌ترین بانک کشور یعنی بانک سپه و بانک ملی، از بزرگ‌ترین بانک‌های کشور، متاسفانه هنوز اقدام خاصی را انجام نداده‌اند. بانک کارآفرین نیز جزء 26 شعبه بر خط هیچ نوع دیگری از خدمات اینترنتی را ارایه نمی‌دهد. بانک ملت برای نشان دادن توجه ویژه خود به خدمات اینترنتی، 1868 شعبه آنلاین برپا کرده است.

بانک ملی برای جبران کردن کاستی‌هایش در خدمات‌رسانی اینترنتی، 1376 شعبه خود را به‌صورت آنلاین (برخط) به اینترنت متصل و امکان ارایه خدمات بانکداری الکترونیکی را از این طریق برای مشتریان فراهم کرده است. بانک رفاه کارگران نیز از این حیث با اتصال دایم 1327 شعبه خود به اینترنت در رتبه سوم قرار گرفته است. بانک صادرات که در ارایه خدمات بانکداری الکترونیکی همیشه جزء پیشگامان بود، هنوز هیچ‌یک از شعب خود را به‌صورت برخط آماده ارایه خدمات نکرده است. بانک پارسیان، صنعت و معدن و تجارت نیز از ارایه این نوع سرویس تاکنون خودداری کرده‌اند.

اقدامات انجام گرفته بالا نظیر توسعه ابزارهای پرداخت الکترونیکی، توسعه تجهیزات پرداخت الکترونیکی، ایجاد شبکه یکپارچه و فراگیر پرداخت الکترونیکی، گسترش کاربری ابزارهای پرداخت الکترونیکی و فراهم آوردن زمینه مشارکت‌ بخش خصوصی در توسعه پرداخت‌های الکترونیکی در جهت پرداخت‌های خرد صورت گرفته است. با توجه به حساسیت پرداخت‌های خرد به‌عنوان نقطه اتصال عموم مردم با شبکه بانکی کشور و بانک مرکزی در جهت بهبود و ارتقای ابزارهای فعلی و ایجاد ارتباطات جدید و نوین است. در حال حاضر سوئیچ مرکز"شتاب" به سوئیچ " بنفیت" کشور بحرین اتصال یافته و عنوان اولین اتصال بین‌المللی شبکه پرداخت کارتی کشور را بر خود دارد. مذاکرات مقدماتی اتصال به سیستم‌های سوئیچ کشورهای آسیای شرقی و جنوب شرقی از طریق اتصال با سوئیچ کارت جمهوری خلق چین نیز صورت گرفته است. برای روزهای تعطیل نیز کشیک‌هایی جهت انجام به‌موقع امور تسویه و رفع اشکالات پدید آمده است. در نهایت مجوز انجام تراکنش‌های بین بانکی مجازی در شبکه شتاب نیز صادر شده است.
نظام تسویه ناخالص آنی

بر مبنای قراردادی که در سال 1384 منعقد شده است، نظام تسویه ناخالص آنی (نتنا) به‌عنوان اصلی‌ترین زیرساخت پرداخت و تسویه پولی در کشور از پایان سال 1385 به‌صورت برخط عملیاتی شود. در این صورت کلیه مبادلات عمده بین بانکی فقط از طریق سیستم مزبور صورت خواهد پذیرفت.
نظارت بر نظام پرداخت

درجهت ارتقای کیفی خدمات بانکداری الکترونیکی دو گونه نظارت حضوری و غیرحضوری صورت می‌گیرد.

نظارت غیرحضوری مشتمل بر مانیتورینگ خودپردازها، بررسی آمار تراکنش‌های شبکه پی‌گیری طرح توسعه شبکه بانکداری الکترونیکی و تهیه گزارش در مورد نحوه عملکرد بانک‌هاست. نظارت حضوری نیز از طریق بررسی و پی‌گیری شکایات افراد و پذیرندگان کارت از برخی بانک‌ها و حضور مستقیم و بازدید از امکانات و خدمات بانکی ارایه می‌شود.

با وجود کندی قابل مشاهده در روند اتوماسیون سیستم بانکی و نقایص عدیده در ارایه خدمات، رویکرد نوین بانک‌های دولتی و خصوصی به‌سمت استفاده از ابزار الکترونیکی در جهت ارایه خدمات می‌تواند نویددهنده آینده‌ای روشن در این زمینه باشد. فاصله آمار و ارقام با استانداردهای جهانی هنوز قابل توجه است که با در نظر گرفتن پیشرفت برق‌آسای ابزارهای مدرن جهانی این فاصله بیشتر نیز خواهد شد. با این همه اگر دولت نهم در روند آزادسازی در نظام بانکی و عملکرد بانک‌های خصوصی دخالت و مانع‌تراشی نکند، می‌توان به بهبود سطح کیفی خدمات بانک‌های خصوصی و البته بانک‌های دولتی امیدوار بود. بانک‌های عظیم دولتی که سهم عظیمی در گردش جاری پول در کشور دارند، باید بیش از پیش به سمت‌وسوی بانکداری الکترونیکی گام بردارند تا بانک‌های خصوصی نیز جهت بقا در میدان رقابت رو به گسترش شعب و ارایه خدمات نوین الکترونیکی و اینترنتی بروند.
مصائب نه‌چندان شیرین

عملکرد نظام بانکی کشور را از منظر مشکلات موجود نیز می‌توان مورد کاوش قرار داد. تمامی اقدامات انجام شده و یا در دست بررسی نواقص متعدد مربوط به‌خود را دارند. دستگاه‌های خودپرداز و کارت‌های اعتباری که به‌عنوان اولین گام سیستم بانکی کشور ما در زمینه بانکداری الکترونیکی قلمداد می‌شوند، گره‌های زیادی از کار مردم نگشوده‌اند. دستگاه‌های ATM مطابق نیازهای امروزه طراحی نشده‌اند و در عمل جز پرداخت پول نقد به مردم کار دیگری انجام نمی‌دهند. البته این دستگاه‌ها در هر شبانه‌روز خارج از سرویس هستند.

خرابی دستگاه‌های خودپرداز گاهی اوقات باعث می‌شود یک فرد برای دریافت مقداری پول نقد به بیش از چند دستگاه خودپرداز مراجعه کند. در آن صورت هم احتمالا باید در صف طویلی که پشت دستگاه ایجاد شده منتظر نوبت بایستد. پرداخت حقوق ماهانه برخی کارمندان و بازنشستگان از طریق دستگاه‌های خودپرداز برای آن‌ها بیشتر ایجاد مشکل کرده است.

استفاده از کارت‌های اعتباری در پایانه‌های فروش بسیار محدود است و اکثر افراد بعد از برداشت پول نقد از دستگاه خودپرداز به خرید می‌روند. عدم گسترش استفاده از دستگاه‌های کارت‌خوان در فروشگاه‌ها عملا فلسفه صدور کارت‌های اعبتاری را بی‌اعتبار کرده است. در این بین استفاده از خدمات اینترنتی به‌علت سرعت کم و قطع‌های مکرر فقط ظاهری و سطحی مانده است. مشکلات موجود در این راه باعث وجود بی‌اعتمادی در بین مردم شده است.

اکثر مردم ترجیح می‌دهند برای انجام عملیات بانکی مستقیم و حضوری به بانک مراجعه کنند چون به خدمات اینترنتی و تلفنی اطمینان ندارند. حتی پرداخت قبوض نیز با وجود تبلیغات گسترده خدمات تلفنی بیشتر از طریق حضوری انجام می‌شود. نقل و انتقالات پولی و یا دریافت وجوه سنگین هنوز از طریق دستگاه‌های خودپرداز امکان‌پذیر نیست. این دستگاه‌ها در طول شبانه‌روز بیش از دویست هزار تومان پول نقد به مردم ارایه نمی‌دهند. طبق آمار هنوز60 درصد مراجعات مردم به بانک‌ها جهت دریافت پول نقد است.

در این میان مفاهیمی چون پول الکترونیکی که در بانکداری الکترونیکی نقش اصلی ایفا می‌کند، به‌طور کامل مهجور و ناشناخته باقی مانده است. در حالی‌ که کشورهای توسعه‌یافته مفهوم جدیدی از کیف پول (Pocket Money) را بر اساس پول الکترونیکی تعریف کرده‌اند و انقلابی در گردش ارزش و پول از طریق خطوط تلفن و امواج به‌وجود آورده‌اند.

مظهر اساسی پول ‌الکترونیکی در کشور ما همان کارت‌های اعتباری است که مشکلات استفاده و بی‌اعتمادی نسبت به آن مورد بحث قرار گرفت. ایجاد زیرساخت‌های مناسب و بسترسازی فرهنگی به‌ همراه اعتماد و اطمینان از طریق برقرار کردن خطوط اینترنت پرسرعت و دایمی، حذف کردن پول نقد از معاملات رایج، افزایش دستگاه‌های کارت‌خوان و پایانه‌های فروش می‌تواند باعث تسریع روند حرکت به‌سوی بانکداری الکترونیکی شود.
no7-1.jpg
no7-2.jpg