ITanalyze

تحلیل وضعیت فناوری اطلاعات در ایران :: Iran IT analysis and news

ITanalyze

تحلیل وضعیت فناوری اطلاعات در ایران :: Iran IT analysis and news

  عبارت مورد جستجو
تحلیل وضعیت فناوری اطلاعات در ایران

۹۴ مطلب با موضوع «e-learning» ثبت شده است

تحلیل


عرضه برخی کتب‌ درسی با CD

سه شنبه, ۲۳ بهمن ۱۳۸۶، ۰۳:۲۶ ب.ظ | ۱ نظر

معاون فناوری ارتباطات و اطلاعات آموزشی سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی گفت: از سال آینده تعدادی از کتب‌‌ درسی همراه با CD به دانش‌آموزان ارائه می‌شود.

حمیدرضا کفاش در گفت‌وگو با فارس افزود: در نظر داریم برای سال آینده به تعدادی از کتاب‌های درسی، CD متصل کنیم که این طرح مورد تصویب قرار گرفته است.

وی اضافه کرد: حدود 100 نرم‌افزار آموزشی که اغلب برای دوره متوسطه است، تهیه شده است که ما در نظر داریم این نرم‌افزارها را تکثیر و همراه با کتاب درسی آن نرم‌افزار، در اختیار دانش‌آموزان قرار دهیم.

کفاش با بیان این‌که تقریباً خانواده‌ها به سمتی می‌روند که در هر خانواده‌ای یک رایانه وجود داشته باشد، گفت: با مدیرکل دفتر تألیف کتب درسی مذاکره کردیم تا در فاز اول این طرح حداقل 5 کتاب درسی دوره متوسطه با CD به دانش‌آموزان داده شود.

وی در پاسخ به این پرسش که چه کتاب‌هایی همراه با CD ارائه می‌شود، اظهار داشت: لیست نرم‌افزارها به دفتر تألیف کتب درسی ارائه شده است تا تصمیم‌گیری شده و بهترین‌ نرم‌افزارها انتخاب شود.

معاون فناوری ارتباطات و اطلاعات آموزشی سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش افزود: هر CD کل محتوای کتاب درسی را به صورت خودآموز آموزش می‌دهد و مازاد بر کتاب درسی، برنامه، پرسش و پاسخ و آزمایشگاه مجازی دارد. در حقیقت این CD یک نرم‌افزار آموزشی و تعاملی است.

پارادایم یادگیری الکترونیکی در ایران

جمعه, ۳۰ آذر ۱۳۸۶، ۰۳:۲۰ ب.ظ | ۰ نظر

بر مبنای آمار منتشر شده در آمریکا از هر دلاری که برای یادگیری هزینه می‌شود، 40 درصد صرف هزینه رفت و آمد می‌شود. کافی است در کنار هزینه رفت و آمد، هزینه‌های مربوط به تأمین فضا و تجهیز کلاسهای حضوری نیز اضافه شود تا یکی از ابعاد ارزش آفرینی رویکرد «یادگیری الکترونیک» نمایان گردد؛ یادگیری الکترونیک به میزان قابل توجهی هزینه‌های سرمایه‌گذاری اولیه (مراکز آموزشی) و جاری (استاد و دانشجو) را کاهش می‌دهد و توسعه سریع و اقتصادی یادگیری به مناطق دوردست را امکان‌پذیر می‌سازد.

بدین ترتیب منافع چهار ذی‌نفع اصلی ”یادگیری“ یعنی «دانشجو، استاد،‌ سازمانهای آموزشی و جامعه» به نحوی مؤثرتر تأمین می‌شود.

رویکرد یادگیری الکترونیک در دنیا به سرعت در حال رشد است. براساس گزارش ” تحلیلگران صنعت جهانی“،‌ حجم بازار یادگیری الکترونیک در سال 2007 بالغ بر 17 میلیارد دلار بوده و تا سال 2010 برای آن رشد سالیانه‌ای بالاتر از 25 درصد پیش‌بینی شده است. شیوه‌های گوناگون برای یادگیری الکترونیک وجود دارد که از آن جمله استفاده از نوار ویدئو، نوار صوتی، CD کامپیوتری،‌ ویدئو کنفرانس و دوره‌های اینترنتی قابل ذکر است. 85 درصد دوره‌های یادگیری الکترونیک از طریق اینترنت و 55 درصد‌ آن از طریق ویدئو کنفرانس انجام می‌شود.

سابقه دوره‌های اینترنتی در دنیا به اوایل دهه 1980 باز می‌گردد. اولین دانشگاه مجازی دنیا در سال 1977 با همکاری 100 دانشگاه در کالیفرنیا تأسیس شد. امروز تقریباً تمام دانشگاههای معتبر دنیا برخی از دوره‌های خود را به صورت اینترنتی ارائه می‌کنند. در ایران نیز سابقه آموزشهای رسمی اینترنتی به سال 1380 باز می‌گردد. زمانی که دانشگاه تهران تعداد 9 درس را برای دانشجویان روزانه به صورت برخط (Online) ارائه داد.

امروز بیش از بیست دانشگاه بزرگ کشور دوره‌های آموزش اینترنتی ارائه می‌دهند که در این میان نام دانشکده مجازی علوم حدیث و دانشگاه مجازی فرهنگ و معارف‌اسلامی در کنار دانشگاههای فنی کشور مانند دانشگاه صنعتی شریف، دانشگاه علم و صنعت،‌ دانشگاه صنعتی امیرکبیر و همچنین دانشگاههای بزرگی مانند دانشگاه تهران و دانشگاه آزاد نشانه هشیاری و توجه همه جانبه مراکز آموزش عالی کشور به این رویکرد مهم است. سازمان رشد وزارت آموزش و پرورش نیز با اجرای طرحی، برای مقاطع راهنمایی تا دبیرستان دوره‌هایی را به صورت اینترنتی ارائه می‌کند. در کنار مراکز آموزشی، صدها شرکت خصوصی نیز تولید ابزار، محتوا و ارائه خدمات آموزشی بر خط (اینترنتی) را محور فعالیت خود قرار داده‌اند.

هر چند شرایط خودجوش و رو به توسعه یادگیری الکترونیک در کشور نوید بخش همگامی سازمانهای رسمی و غیررسمی به این رویکرد است، اما موانع و عوامل بازدارنده این توسعه نیز در جای خود قابل تأمل است. براساس آمار سرشماری سال 1385 کشور تنها 3/22 درصد خانواده‌های ایرانی دارای رایانه هستند و تنها 3/12 درصد آنان به اینترنت دسترسی دارند. این نسبت برای برخی از استانهای کشور به کمتر از 10 درصد سقوط می‌کند. جمعیت 40 درصدی روستانشین با میزان دسترسی 8/1 درصد به اینترنت نیز باید به عنوان بخش مهمی از جمعیت کشور که نیازمند توسعه و یادگیری هستند مورد نظر قرار گیرد.

محدودیت عناوین و کیفیت محتوای الکترونیک به زبان فارسی نیز یک عامل بازدارنده دیگر به شمار می‌آید. این موضوع در کنار محدود بودن تعداد استادان و مدرسانی که آمادگی فنی و انگیزه فعالیت در این حوزه را داشته باشند قابل تأمل است. اینها برخی مواردی هستند که سرعت و فراگیری توسعه این رویکرد را محدود می‌سازد.

قواعد یادگیری و توسعه منابع انسانی به سرعت در حال تغییر است. قواعد جدید یادگیری الکترونیک هر روز بخشی از وعده‌های ارزش‌آفرین خود را محقق می‌سازد و گامی دیگر قواعد آموزشهای سنتی را به حاشیه می‌راند. دیر یا زود پارادایم جدید به جای پارادایم فعلی یادگیری می‌نشیند و فرصتها و تهدیدات جدیدی را به همراه خود می‌آفریند. در این شرایط سه سؤال اساسی پیش روی قرار دارد:

سؤال اول: چه کسانی می‌توانند از این فرصتها استفاده کنند؟ تنها کسانی می‌توانند از این فرصتها بهره جویند که آمادگی و قابلیتهای لازم را فراهم کرده باشند. فرصت به صورت بالقوه برای همگان وجود دارد ولی تنها برای کسانی به فعلیت می‌رسد که امکان استفاه از آن را دارا باشند. در نقطه مقابل، سازمانها و افرادی که نسبت به این موج جدید از تحولات بنیادین قواعد بی‌اعتنا باشند، هدف اصلی خسارات نهفته در تهدیدات این پارادایم جدید خواهند بود. این مفاهیم از منطق عمومی تغییر پارادایم‌ها نشأت می‌گیرد.

سؤال دوم: اینکه آیا بدون توجه به پارادایم جدید یادگیری و تنها با اتکاء به روشهای سنتی می‌توان به جایگاه علمی برتر منطقه به عنوان یک هدف اساسی در سند چشم‌انداز کشور دست یافت؟ پاسخ این سؤال از روش استنتاج منطقی دشوار و مستلزم توجه جدی‌تر به ابعاد این موضوع است، ولی یک احساس عمومی این برداشت را در بردارد که برتری در جایگاه علمی نیازمند استفاده از قواعد مؤثرتر یادگیری (و یاددهی) خواهد بود.

سؤال سوم: این است که چه باید کرد؟ این نگارنده در مقام و درصدد ارائه یک الگوی راهگشا در این نوشتار نیست، ولی چند ایده می‌تواند محورهای اساسی ذهن او را بر خواننده بگشاید:

1- آماده ترین کنشگران این حوزه، دانشجویان و طلبه‌هایی هستند که شوق یادگیری دارند. توصیه ما به این افراد است که تجربه شیوه‌های یادگیری الکترونیک را جزئی از موضوعات یادگیری خود قرار داده و بدین ترتیب خود را با فضای دانشجویی و طلبگی فردا پیوند دهند.

2- آمادگی استادان و مدرسان این حوزه برای پذیرش و فعال شدن در پارادایم جدید، یک پیشرانه بسیار مؤثر است. باید موانع موجود با عزم و جسارت حاصل از روحیه والایش علمی شکسته شود، در غیر این صورت سرنوشت آنان به پارادایم گذشته گره می‌خورد.

3- دانشگاهها و مراکز آموزشی امروز یادگیری الکترونیک را یک مفهوم جدید و قابل تجربه می‌دانند.

این خوب است، ولی کافی نیست، اگر آنان این تغییر پارادایم را به درستی درک کنند، باید این مقوله را استراتژی سازمان خود قرار دهند و منابع مادی و معنوی خود را برای بهر‌ه‌گیری از فرصتهای آن بسیج نمایند. این کار تنها بر روی کاغذ فایده‌ای ندارد، بلکه باید به برنامه عملیاتی و سالیانه تبدیل شود، هدفگذاری گردد و به حرکت ملموس سازمانی منجر شود.

4- حکومت چه وظیفه‌ای در این قبال دارد؟ تحقق اهداف بلند چشم‌انداز کشور بر عهده کارگزاران حکومتی است. توسعه زیرساختهای فنی و فرهنگی، توسعه آمادگی عمومی فناوری اطلاعات و وضع و اجرای قوانین حمایتی از شرکتهای دولتی و خصوصی فعال در این حوزه، اقداماتی ضروری و قابل توصیه است. این قطره که سیرابی نزاید، شاید که تشنگی فزاید
منبع : تدبیر

استرالیا و بهره‌گیری از IT در نظام آموزشی

چهارشنبه, ۱۴ آذر ۱۳۸۶، ۰۲:۲۶ ب.ظ | ۱ نظر

یزدان محمدبیگی خورتابسرا - هر یک از ایالتها و مناطق هفتگانه استرالیا دارای وزیر آموزش و پرورش جداگانه‌ای هستند. در عرصه ملی نیز این وزارتخانه‌ها شورایی وزارتی در زمینه آموزش، اشتغال، تربیت و امور جوانان را تشکیل می‌دهند. شورای مزبور (MCEETYA) نقش اساسی را در ترسیم سیاستها، اهداف و مقاصد ملی دارد. اجرای سیاستهای ملی شورای مزبور در ایالتها و مناطق مختلف بر عهده وزارتخانه‌های محلی یاد شده است. هدف اساسی استرالیا در زمینه توسعه فناوری اطلاعات در مدارس به‌صورت زیر تصریح شده است:

هنگامی که دانش‌آموزان از مدرسه فارغ‌التحصیل می‌شوند، باید در به کارگیری فناوریهای نوین، بویژه فناوری اطلاعات و ارتباطات مطمئن، خلاق و بهره‌ور باشند و تاثیر آن فناوریها را در جامعه بخوبی درک کنند. سیاست استرالیا در به کارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش مبتنی بر تحقق نقش آموزش و پرورش در تقویت "جامعه‌ای عاری از تبعیض، خلاق و دانشمدار در عرصه اقتصادی است ... آموزش و پرورش نیز باید همگام با رشد دانشمداری جامعه استرالیا و پیوند آن با دیگر نقاط دنیا توسعه یابد."

فناوری اطلاعات به‌منظور بهبود و افزایش کیفیت، دسترسی و کارایی هزینه‌ای ارائه آموزش با آموزش و پرورش ممزوج شده است. این امر منافع زیادی را به‌دنبال دارد که از آن جمله می‌توان به ایجاد شبکه‌های حرفه‌ای یادگیری در سازمانهای مختلف به‌منظور مواجهه بهتر با چالشهای رقابت جهانی اشاره کرد. برای دستیابی به این چشم‌انداز مشترک دانش‌آموزان، معلمان و نظام آموزش استرالیا، شورای ملی آموزش و پرورش بر اولویتهای زیر تاکید کرده است:

_ کسب اطمینان از ایجاد فرصتهای لازم برای تمامی فراگیران در استفاده موثر آنان از فناوریهای نوین توسط آموزش و پرورش؛

_ پشتیبانی از کارکنان آموزش و پرورش در برخورداری از مهارتهای لازم به‌منظور بهره‌گیری بهینه از قابلیتهای فناوری اطلاعات و ارتباطات در انتقال یادگیری؛

_ دسترسی موثر و کم‌هزینه به اینترنت توسط تمامی فراگیران بدون توجه به موقعیت جغرافیایی آنان؛

_ ترویج همکاری در راستای توسعه و انتشار محتوای دیجیتال آموزشی مطلوب، خدمات و برنامه‌های کاربردی که فراگیران را قادر به بهره‌گیری بیشینه از منافع آموزشی از طریق بر خط می‌کند که این امر منجر به توسعه بازار و افزایش درآمد صادراتی خواهد شد؛

_ تسهیم فعالیتها و پژوهشهای پیشرو در زمینه فناوری اطلاعات و ارتباطات؛

_ همکاری و هماهنگی با سطوح مختلف سازمانهای دولتی برای کسب اطمینان از توسعه سیاستها و چارچوبهای قانونی پشتیبانی از درک اهمیت فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش.

راهبردهای شورای ملی آموزش و پرورش استرالیا مبتنی بر پیگیری فعالیتهای هماهنگ در تمامی بخشهای آموزش و پرورش است. تا به امروز، چهار طرح راهبردی ملی مورد ملاحظه قرار گرفته است: طرح عملیاتی آموزش و پرورش ملی، طرح عملیاتی بخش آموزش و پرورش فنی و حرفه‌ای، طرح عملیاتی بخش آموزش عالی، طرح عملیاتی بخش آموزش مدرسه‌ای و یادگیری در دنیای بر خط.

برای تحقق اهداف، شورای ملی آموزش و پرورش استرالیا به تشکیل گروه کاری ویژه نظارت بر عملکرد آموزش ملی (NEPMT) مبادرت کرده است که وظیفه آن، توسعه معیارهای کلیدی برای نظارت بر اهداف ملی مزبور و ارائه گزارشهای منظم در این زمینه است. این گروه در سال 2000 فعالیتهایش را با تعیین معیارهای نظارتی و ارزیابی مزبور شروع کرد. در گزارش مربوط به‌طور مفصل به محتوای یادگیری مهارتها و دانش به‌عنوان نتایج فعالیتها، معیارهای روند و منابع جمع‌آوری داده‌ها، راهبرد نظارت بر چارچوب مهارتها و دانش فناوری اطلاعات و ارتباطات، ساختار نظارتی و هزینه‌ها و منافع ناشی از برنامه نظارتی اشاره شده است.

در سال 2001، گروه کاری مزبور طی گزارشی به تشریح ویژگیهای نظامهای اطلاعاتی و ارتباطی لازم برای دسترسی، جمع‌آوری، دستکاری و ارائه اطلاعات پرداخت. در همین سال، شورای ملی آموزش و پرورش استرالیا اقدام به تشکیل گروه کاری جدیدی کرد که وظیفه آن، سنجش عملکرد فعالیتها و ارائه گزارشهای مربوط بود. در واقع، گروه مزبور موظف به پیگیری پیشنهادهای گروه قبلی است و انجام فعالیتهای تخصصی‌تر را در این راستا مورد ملاحظه قرار می‌دهد. از مهمترین اقدامات گروه اخیر که طی گزارشی در سال 2002 ارائه شد، می‌توان به ایجاد چارچوبی برای سنجش معیارهای کلیدی عملکرد بر اساس پیشرفتهای مربوط به دستیابی به اهداف ملی مورد نظر در مدارس و توسعه چارچوبی برای ارائه گزارشهای مربوط به فعالیتهای مزبور اشاره کرد. گزارش یاد شده هر ساله ارائه می‌شودو منعکس‌کننده سازوکارهای موثر در بهبود عملکرد برنامه‌ها و عوامل درگیر در آن است.

فناوری اطلاعات در صنعت ساختمان سنگاپور

در ژانویه سال 1991، مجمع ملی رایانه سنگاپور شروع به مطالعه در زمینه نقش و جایگاه فناوری اطلاعات در ایجاد مزیتهای رقابتی جدید و افزایش کیفیت زندگی شهروندان کرد. در همین راستا، گروه مطالعه‌ای با عنوان "شبکه ساختمان و مستغلات" در سال 1993 شکل گرفت. از این سال به‌بعد، گروه مزبور اقدامات متعددی را با همراهی وزارت توسعه ملی انجام داده و هماهنگیهای لازم را با سازمانهای مختلف فعال در بخش عمومی و خصوصی ایجاد کرده است. هدف گروه یاد شده، مهندسی دوباره فرایندهای کسب و کار در صنعت ساختمان به‌منظور جهش در طول زمان و افزایش بهره‌وری و کیفیت است. برای دستیابی به این امر، گروه یاد شده نقش کلیدی را در توسعه نظامهای فناوری اطلاعات و زیرساختهای کلیدی به‌منظور یکپارچه‌سازی فرایندهای اصلی چرخه عمر ساختمان ایفا می‌کرد. هم‌اکنون، تلاشها متمرکز بر توسعه مجموعه‌ای از زیرساختها و پروژه‌های صنعتی به‌منظور تحقق موارد زیر است:

_ ارائه خدمات اطلاعاتی به‌منظور تسریع به فعالیتهای کسب و کارها در طرح‌ریزی کسب و کار و فرایندهای تصمیم‌گیری؛

_ ایجاد زیرساخت ارتباطی دولت به کسب و کار برای تسهیل تهیه اظهارنامه‌های مربوط به طرحهای بناهای الکترونیک و فرایندهای بررسی و موافقت؛

_ ایجاد توانمندسازهای ارتباطی کسب و کار به کسب و کار برای تسهیل در هماهنگیهای مربوط به پروژه‌های ساخت و ساز و معاملات کسب و کار؛

_ ارائه مجموعه‌ای از استانداردها به‌منظور بهبود ارتباط بین کسب و کارها؛

_ ارائه مجموعه‌ای از برنامه‌های ترویجی، آموزشی و انگیزشی برای آگاهی‌بخشی و ترغیب به انطباق با شرایط جدید.

انجمن فنی استانداردهای فناوری اطلاعات در صنعت ساختمان سنگاپور (CITC) نیز در سال 1998 به‌منظور ایجاد آمادگی در صنعت ساختمان این کشور در قرن فناوری اطلاعات، یعنی قرن بیست و یکم تشکیل شد. در حالی‌که ماموریت این انجمن عبارت از تمرکز بر ایجاد چارچوبی صنعتی برای توسعه و انطباق استانداردهای فناوری اطلاعات در حوزه ساختمان بود، به‌تدریج رهبری فعالیتهای استاندارد ملی فناوری اطلاعات به‌منظور پشتیبانی از تحقق سنگاپور به‌عنوان یک منطقه ویژه اقتصادی و کسب و کار در دنیا را بر عهده گرفت. بخش ساختمان نیز نقش عمده‌ای در تحقق این هدف ملی ایفا می‌کرد.

در ژانویه سال 2003، پژوهشی با عنوان "سنجش وضعیت فناوری اطلاعات در سنگاپور" انجام شد که تمامی شرکتهای فعال در صنعت ساختمان این کشور را مورد ملاحظه قرار داد. مجموعا 84 شرکت در پیمایش مزبور شرکت کردند. پیمایش مشابهی نیز پیش از این در سالهای 1998، 2000 و 2001 در کشورهای فنلاند، دانمارک و سوئد انجام شده بود. این پیمایش علاوه بر آنکه فعالیتهای توسعه‌ای را به‌طور همزمان مورد ملاحظه قرار می‌داد، نیم‌نگاهی نیز به نتایج و پیامدهای برنامه‌های مشابه در کشورهای دیگر دنیا داشت.

در فوریه سال 2003 نیز پرسشنامه‌ای استاندارد برای بیش از 754 شرکت فعال در صنعت ساختمان از قبیل: معماری، مهندسی، مصالح، ساخت و ساز و موارد دیگر ارسال شد که در آن بر موارد زیر تاکید شد: الف) اطلاعات کلی، ب) رایانه و نرم‌افزار، ج) استفاده از نظامهای فناوری اطلاعات، د) داده‌ها و ارتباطات راه دور، هـ) ابزارهای مبتنی بر فناوری اطلاعات در شرکت و و) استانداردسازی. با اینکه راهبرد کلی عبارت از مشمولیت اغلب شرکتها در هر زمینه کاری بود، لیکن تمرکز اولیه فقط بر شرکتهای بزرگ صورت گرفت.

نتایج بررسی حاکی از سرمایه‌گذاری قابل توجه در زمینه سخت‌افزار و نرم‌افزار در شرکتهای مزبور بود. با این‌حال، رشد بهره‌وری صنعت از سال 1994 به‌این سو سیری نزولی داشت. این یافته‌ها با مطالعه‌ای با عنوان "نقش فناوری اطلاعات در رشد سریع اقتصادی سنگاپور" همراه شد که در آن نیز چنین اشاره شده بود که "تضاد بهره‌وری امریکا در اواخر دهه 1980 تا اواسط دهه 1990 در سنگاپور نیز قابل به کارگیری است". بر اساس این بررسیها، با وجود رشد سریع اقتصادی سنگاپور، بهره‌وری کلی آن نسبتا پایین بوده است.

یکی از علائم امیدوار کننده در صنعت ساختمان سنگاپور که از درون پاسخهای پیمایش خود را نشان داد، آن بود که شرکتهای مزبور در زمینه‌های امور تشکیلاتی، طراحی، مدیریت پروژه و مدیریت محوطه کاری در سالهای 2001 و 2002 ده درصد اثربخشتر بوده‌اند. این تجربه با تجربه سوئد در سال 2000 و دانمارک در سال 2001 تقریبا یکسان است، لیکن بهره‌وری در حدود پانزده درصد بیشتر از آن کشورها بوده است. به‌طور کلی، بررسی مزبور نشان داد که شرکتهای یاد شده آگاهی چندانی از طرح کلی مبتنی بر فناوری اطلاعات و جایگاه آن در فعالیتهای ساختمانی ندارند. سرمایه‌گذاری شرکتها نیز در زمینه فناوری اطلاعات ناچیز ارزیابی شد و فقط در حدود 1.5 درصد از درآمد آنها به خرید سخت‌افزار، نرم‌افزار و امکانات جانبی اطلاعات و ارتباطی و فعالیتهای ترویجی و آموزشی اختصاص می‌یابد.

آموزش مجازی؛ جلوه ای از انقلاب علمی سوم

شنبه, ۱۲ آبان ۱۳۸۶، ۰۹:۳۳ ب.ظ | ۰ نظر

دکتر فرامرز فتح نژاد -- امیر مختاری - امروزه استفاده از رایانه، زندگی بشر را در تمامی وجوه دگرگون ساخته است. مطالعات انجام شده در ارتباط با برنامه‌های توسعه اغلب کشورها، نشان دهنده محوری بودن نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در این گونه برنامه‌هاست. فناوری اطلاعات و ارتباطات را می توان به عنوان ابزاری نیرومند و قوی برای ارتقای کیفیت و کارایی آموزش مورد استفاده قرار داد، به گونه ای که شیوه های سنتی آموزش را دستخوش تغییر قرار دهد و دیگر نیازی به حضور فیزیکی در کلاسهای درس نباشد. این مقاله سعی دارد تا با معرفی آموزشهای مجازی و الکترونیک، بررسی وضعیت آموزش مجازی در ایران و بیان این مسئله که دیگر در هزاره سوم، آموزش مجازی تنها یک امر جایگزین به شمار نمی رود، بلکه یک ضرورت است، توجه و عنایت هر چه بیشتر طراحان و برنامه ریزان آموزشی را به خود معطوف دارد و گامی هر چند کوچک در جهت پایه ریزی زیرساختهای لازم، به منظور مهیا سازی بستر فرهنگی برای حرکت به سمت مجازی شدن بردارد.
مقدمه

اگر تا دیروز آموزش تنها از معلمان و مربیان سود می برد و کتاب به عنوان اصلی ترین منبع اطلاعاتی در امر آموزش محسوب می شد، امروزه آموزش با ابزارها و محیط‌های جدید ارتباطی روبرو شده است. پیشرفتهای اخیر در صنعت رایانه و اطلاع رسانی، ورود و ظهور شبکه های اطلاع رسانی محلی، منطقه ای و بین المللی و بویژه اینترنت، چند رسانه ها، فناوریهای ارتباطی، ابزارها و روشهای جدید را پیش روی طراحان، برنامه ریزان و مدیران و مجریان برنامه های آموزشی قرار داده است. نفوذ فناوریهای جدید اطلاعاتی به مراکز آموزشی(از مدارس تا دانشگاهها) و حتی منازل، روابط ساده معلمی و شاگردی را به طور کلی دگرگون ساخته است. به این ترتیب، الگوهای سنتی یادگیری متحول شده اند و کاربران با حجم گسترده ای از اطلاعات و دانش مواجه هستند.

در حال حاضر بسیاری از کشورهای پیشرو در زمینه ارتباط از راه دور، در حال ایجاد و راه‌اندازی دانشگاهها و کلاسهای مجازی یا توسعه نظامهای سنتی خود هستند. ایجاد و اداره این موسسات علاوه بر فواید بسیار آن، مشکلات و چالشهایی را نیز به همراه خواهد داشت. اما آنچه مسلم است، دانشگاههای مجازی محل مناسبی برای ظهور و بروز استعدادها، خلاقیتها و نو‌آوریها خواهند بود.
فناوری اطلاعات و ارتباطات و نقش آن در آموزش

انفورماتیک و تله ماتیک(تکنولوژی رسانه‌های بزرگ که به زیربنای گسترده سخت افزاری نیاز دارند) به کمک رایانه و مخابرات، مجموعه ای را پدید آورده‌اند که منشا انقلاب سوم، بر پایه صنعت اطلاع رسانی شده اند. انقلابی که محور آن دسترسی به اطلاعات، جستجو و بازیابی اطلاعات در مدت زمان محدود و هزینه معقول است و نهایتا موجبات تحقق دهکده جهانی و جامعه اطلاعاتی را پدید می آورد.

فناوری اطلاعات، زیست شناسی و ژنتیک مولکولی و فناوری نانو، امروزه به عنوان مولفه های انقلاب علمی سوم محسوب می شوند. فناوری اطلاعات شاخه ای از فناوری است که با استفاده از سخت افزار، نرم افزار و شبکه، مطالعه و کاربرد داده و پردازش آن در زمینه های ذخیره، ویرایش، انتقال، مدیریت، جابه‌جایی، مبادله، کنترل، سویچینگ و ... را امکان پذیر می‌سازد. فناوری اطلاعات و ارتباطات خود به تنهایی نقش مهمی را در توسعه جوامع ایفا می کند. آموزش، تجربه ای‌ است مبتنی بر یادگیری که به منظور ایجاد تغییرات نسبتا ماندگار در فرد صورت می گیرد. یادگیری، به عنوان یکی از نیازمندیهای اساسی انسان، تحت تاثیر روشهای نوین ناشی از کاربرد فناوری اطلاعات قرار گرفته است.

فناوری اطلاعات همچنین موجب افزایش کارایی فرایند آموزش می گردد. از مهمترین دستاوردهای فناوری اطلاعات می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

_ افزایش کیفیت یادگیری و آموخته های دانش آموزان و دانشجویان؛

_ سهولت دسترسی به حجم بالایی از اطلاعات و دانشهای موجود در جهان؛

_ دسترسی سریع و بموقع به اطلاعات در زمان بسیار اندک؛

_ کاهش برخی هزینه های آموزشی؛

_ بالا بردن کیفیت، دقت و صحت مطالب درسی و علمی؛

_ ارتقای علمی دانش آموزان و دانشجویان.
کاربرد فناوری اطلاعات در آموزش از راه دور

یکی از دستاوردهای مهم فناوریهای نوین اطلاعات، تاثیر و کاربرد اینترنت در آموزش، آموزشهای مجازی و آموزشهای از راه دور است. تعاریف بسیاری از آموزش از راه دور و شکلهای ارتباطی از راه دور وجود دارد، ولی آنچه مسلم است، این نوع آموزشها فرصتهای آموزشی برای هر کس در هر کجا و هر زمان مهیا می کند، در حالی که نظامهای عادی آموزشی از این امکان بی‌بهره هستند. برخی از روشهای آموزش و یادگیری از راه دور، که در واقع نظامهای نوین یادگیری و یاددهی به شمار می آیند، عبارتند از:

_ دروس چند رسانه ای: این دروس به صورت گسترده و با استفاده از عناصر تصویری، ارتباطی، گرافیکی و اجزای شبیه سازی شده، متحرک سازی ونیز عناصر ارتباطی برای هدایت و راهنمایی و بحث در خصوص دروس و موضوعات درسی آموزش داده می شوند.

_ سازوکارهای ارتباطی پیشرفته: این سازوکار هر گونه متون همزمان، ناهمزمان و ارتباطات سمعی و بصری را حمایت می‌کند.این مورد به دانشجویان امکان تمرین در مباحث آموخته شده را می دهد.

_ سمینارهای مجازی: این وسیله گروههای مختلف دانشجویان(دانش پژوهان) در محیط های مختلف جغرافیایی را به هم مرتبط می‌سازد.

_ آزمایشگاههای مجازی مشارکتی: این آزمایشگاهها از فعالیتهای گروهی حمایت می کنند. مانند کارگاههای مهندسی نرم افزاری.

_ عوامل دانشگاهی هوشمند: عوامل دانشگاهی هوشمند به اطلاع رسانی، پشتیبانی و راهنمایی دانش پژوهان می‌پردازند، مثل سیستم پاسخگویی هوشمند به سوالات دانش پژوهان. (همانطور که می دانیم، عوامل هوشمند از نظر مفهومی به عنوان موجودیتهایی اطلاق می شود که قادر هستند معنای یک وضعیت معین را درک کنند و موقعیت شناس باشند و بر طبق پاره ای از دستور العملها و راه کارها عمل کنند).

_ آموزش ترکیبی(Blended Learning) : که در واقع ترکیبی از دو یا چند روشی است که شرح آن گذشت.
دانشگاه مجازی

دانشگاه مجازی عبارت است از محیطی که با بهره گیری از ابزارهای چندرسانه ای مناسب و با دارا بودن زیر ساخت ارتباطی مناسب(چون کامپیوتر، شبکه، اینترنت، فاکس، دوربین، نرم افزارهای تسهیل کننده ارتباطات برخط و...) ارائه دهنده خدمات آموزش الکترونیک و یادگیری الکترونیک است؛ به گونه ای که معمولا نیازی به مکان فیزیکی به شکل دانشگاه سنتی ندارد و دانشجویان قادرند از هر مکان و در هر زمانی که مایل باشند، از بسیاری از خدمات ارائه شده نظیر درسهای الکترونیک یا ارزیابی الکترونیک استفاده کنند. در واقع دانشگاه مجازی یک سیستم مستقل جهت ارائه خدمات الکترونیک و با بهره گیری از فناوریهای نوین اطلاعاتی و ارتباطی است. این سیستم با بهره گیری از قابلیتها و امکانات ارائه شده توسط شبکه اینترنت و ابزارها و فناوریهای چند رسانه ای و با هدف بالا بردن سطح فرهنگ جامعه، جلوگیری از خروج منابع مادی و نیز سرمایه های علمی کشور، ارتقای سطح علمی جامعه و امکان توزیع گسترده دانش، بهره گیری از تخصص و تواناییهای موجود در دانشگاهها ایجاد می‌شود.

در این سیستم ابزاری در اختیار استاد قرار می گیرد که از طریق آن می تواند اطلاعات و دانش خود را با کمترین هزینه به نحو مطلوبی در قالب محتویات چند رسانه ای، به صورت الکترونیک تولید کند. علاوه بر این نحوه آموزش، ارزیابی و سنجش در این سیستم پیش بینی شده و مدیریت آموزشی از طریق اینترنت قابل پیاده سازی است.

قالب دیجیتال به وجود آمده تحت عنوان درس مجازی یا الکترونیک می تواند به دو صورت همزمان و یا غیر همزمان در اختیار دانشجو قرار گیرد. سیستم با دارا بودن امکان برگزاری کلاسهای مجازی، دانشجویان را قادر می سازد در یک محیط با قابلیت همکاری و تعامل به یادگیری به صورت همزمان بپردازند. همچنین با بهره گیری از یک کتابخانه دیجیتال، سیستم قادر است منابع غنی علمی را در اختیار دانشجو و استاد، جهت پربار کردن فرایند آموزش قرار دهد.
خصوصیات دانشگاه مجازی

_ نیاز نداشتن به حضور فیزیکی استاد و دانشجو در کلاس.

_ وابسته نبودن کلاس درس به زمان خاص.

_ کیفیت بالاتر ارائه دروس.

_ پشتیبانی از تعداد زیاد دانشجو در یک درس.

_ بالا بردن سطح علمی جامعه.

_ اقتصادی بودن و سهولت دسترسی.
اجزای دانشگاه مجازی

اجزای دانشگاه مجازی عبارتند از:

_ اطاق اطلاعات: که به دانشجویان در فهم دانشگاه مجازی، خدمات آن، سرفصلهای دروس و مدارج تحصیلی کمک می کند.

_ واحد تدریس: دفاتر و واحدهای آموزشی که واحدهای درسی، سمینارها، آزمایشگاهها، پایان نامه ها و برنامه امتحانات را ارائه می‌دهند.

_ اداره دانشجویان: مسئول خدمات اجرایی و اداری مانند ثبت نام دروس، سمینارها، امتحانات و کارگاههاست.

_ کتابخانه دیجیتال: امکان دسترسی به فهرست های اطلاعاتی و کتابخانه ای را فراهم می کند.

_ کافه تریا: ارتباطات و اجتماعات دانشجویی را برای دانشجویان دور از دسترس و نیز گفتگو و بحث را برای آنها فراهم می آورد.

_ تخته سیاه: دانشجویان را در جریان اخبار قرار می دهد.

_ مرکز جستجو: این مرکز به دانشجویان درباره فعالیتهای تحقیقاتی و انتشارات اطلاع می‌دهد و نیز امکان ارتباط بین دانشجویان و محققان را فراهم می سازد.

_ مغازه: در این محل امکان خرید منابع درسی میسر است.

_ دفتر ثبت نمرات: دفتر ثبت نمرات در واقع یک پایگاه داده است که ریز نمرات دانش پژوهان در آن ذخیره شده و از مکانیزم‌ها و سیستم های امنیتی خاصی برای حفظ امنیت آن استفاده می شود. استاد، دانشجو و اپراتور آموزش به آن دسترسی دارند، ولی سطوح دسترسی آنها با هم متفاوت است.

_ اطاق بحث: به فضایی در اینترنت، جهت به اشتراک گذاشتن دانش و ایده دانش پژوهان اطلاق می شود. در این محل موضوعات طرح شده به بحث و گفتگو گذاشته می‌شود و دانش پژوهان بسته به علاقه، در مباحث شرکت می کنند.

_ اطاق گفتگو: به فضایی در اینترنت اطلاق می شود که دو یا چند نفر می توانند در آن یک گفتگوی نوشتاری(یا صوتی) را در یک زمان داشته باشند. در یک اطاق گفتگو، کلیه نوشته های یک دانش پژوه یا کاربر به تمام افراد داخل اطاق نشان داده می شود و بر عکس. در اینجا مباحث الزاما علمی نیستند، بلکه مباحث غیر علمی نیز در این اطاق مورد تبادل قرار می گیرند.

_ کلاس مجازی: دانشگاههای مجازی همچنین مفهوم کلاسهای سنتی درس را تغییر داده اند. گرچه بسیاری از فعالیتهایی که در کلاسهای مجازی صورت می گیرد، مشابه آنهایی هستند که در برنامه ها و کلاسهای درس سنتی انجام می شود، اما ماهیت و فضایی که این فعالیتها در آن انجام می شود، متفاوت است. در کلاسهای مجازی دانشجویان در دوره هایی به صورت کنفرانس های رایانه ای شرکت می کنند. این دوره ها از طریق اینترنت و شبکه های وب ارائه می شوند و از نرم افزارهایی استفاده می کنند که امکان برقراری ارتباط را برای دانشجویان فراهم می سازند. در کلاسهای مجازی، دانش پژوهان امکان طرح سوال و امکان دیدن یا شنیدن پاسخ سوال خود و دیگران را دارند و همچنین امکان دسترسی به پرونده‌های آرشیو شده نیز برایشان میسر است.

183-page51.jpg

نیازمندیهای کلاس مجازی

1) سیستم های آموزش: که به دو دسته آموزش همزمان و غیرهمزمان تقسیم می‌شوند.

1-1) سیستم های آموزش همزمان: این روش شامل حالتهای زیر است:

1-1-1) کنفرانس ویدئویی دو طرفه: در این روش، استاد و دانشجو همدیگر را می بینند و می توانند با همدیگر به گفتگو بپردازند.در چنین حالتی به پهنای باند زیادی برای انتقال صوت و تصویر نیاز است. هر چند با استفاده از فنون فشرده سازی صوت و تصویر، همچون MPEG4، می توان پهنای باند را تا حدود 256 کیلو بایت کاهش داد.

1-2-1) کنفرانس صوتی دو طرفه: بر خلاف کنفرانس ویدئویی، استفاده از صوت به همراه تصاویر جانبی برای آموزش از راه دور، کارایی بیشتری دارد. چرا که توجه دانشجو بیش از آنکه به معلم جلب شود، محتوای درس را تحت الشعاع قرار می دهد.در این سیستم استاد و دانشجویان تصویر را نمی بینند، آنها فقط اسلایدها را می بینند و صدای همدیگر را می شنوند. در این سیستم به پهنای باند کمی، حدود 32 کیلو بایت بر ثانیه از هر طرف مورد نیاز است که با دو خط تلفن نیز در دسترس قرار می گیرد، هزینه این روش از حالت قبل کمتر است.

1-3-1) روش دیداری- شنیداری: در این روش از ترکیب دو روش قبل استفاده می‌شود. هر گاه استاد اسلاید ندارد، تصویر او نمایش داده می شود و هر گاه مطلبی با اسلاید بیان می شود، فقط اسلاید و صدای او شنیده می‌شود. صدا و تصویر دانشجویان نیز با نظر استاد نمایش داده می شود. این روش بسیار مناسب است و از قابلیتهای دو شیوه قبل به نحو احسن بهره می گیرد، هر چند از پهنای باند به صورت مناسب استفاده نمی شود.

1-2) سیستم های آموزش ناهمزمان: در این شیوه، دروس آموزشی از قبل تهیه و به گونه‌ای ذخیره می شوند و دانشجویان می توانند به آن گوش دهند. این حالت از یادگیری نیز با روشهای گوناگون قابل اجراست:

1-1-2) استفاده از ضبط ویدئویی: این روش، از روشهای قدیمی آموزش از راه دور محسوب می شود. در این حالت، کلاس درس استاد با استفاده از نوارهای ویدئویی یا سی‌دی‌های صوتی- تصویری ضبط می شود و در اختیار آنان قرار می گیرد. هزینه این روش بسیار کم است و به تدریس و تکثیر محدود می شود.

1-2-2) استفاده از سی‌دی‌های آموزشی: در این روش از برنامه های کامپیوتری برای فهم درس و شبیه سازی محیط آزمایشگاهی استفاده می شود. هزینه این روش نیز کم است، اما به نسبت ضبط ویدئویی هزینه بیشتری دارد.

1-3-2) استفاده از Web Casting: استفاده از وب در آموزش از راه دور، یکی از ابزارهای موثر آموزشی به شمار می آید که قادر است تمام محیط های متنی، صوتی و ویدئویی را ترکیب کند. روشهای مختلفی برای توسعه برنامه های کاربردی تحت وب وجود دارند که از آنها می توان به ASP, JSP, CGI, ISAPI, ActiveX و... اشاره کرد. در این شیوه، درس با روشهای مختلف برنامه نویسی، روی یک سایت قرار می گیرد و دانشجویان با استفاده از خطوط اینترنت، درس مورد نظرشان را یاد می گیرند. با توجه به روش مورد استفاده، پهنای باند مورد نیاز متفاوت خواهد بود. در این روش به نحو احسن از فناوری اطلاعات استفاده می شود و امکان استفاده از استاد در همه زمانها، وابستگی زمانی و مکانی استفاده از کلاس را از بین می برد. هزینه این روش بیش از دو روش گذشته است، اما حسن آن این است که دانشجویان هر جا و هر زمان می توانند از آن استفاده کنند.

2) بستر ارتباطی: بستر ارتباطی، محیطی است که در آن داده ها بین دو نقطه منتقل می شوند که در حالت کلی به سه دسته Circuit Switch, Packet Switch & Leased Line تقسیم می شود. برای انتقال صوت و تصویر می توان از هر سه نوع خط ارتباطی استفاده کرد. در انتخاب خطوط باید پارامترها و مشخصات آن خط را در نظر گرفت. بستر ارتباطی بر اساس حداقل نیاز انتخاب می‌شود.

3) اتاق تدریس: تقریبا در تمام روشهای مجازی، اتاقی برای تدریس با چنین امکاناتی مورد نیاز است:

_ عایقهای صوتی؛

_ دوربین فیلم برداری؛

_ وایت برد الکترونیک یا معمولی؛

_ میکروفون؛

_ ادوات ضبط دیجیتال درس.

4) اتاق دانشجویان: برای پخش وب(Web Casting)، وجود یک رایانه متصل به اینترنت کافی است تا دانشجویان در هر زمان و مکانی از آموزش استفاده کنند، اما در روشهای همزمان، اتاق دانشجویان باید به امکانات زیر مجهز باشد:

_ میکروفون دست‌کم یک عدد و حداکثر به تعداد دانشجویان؛

_ بلندگو حداقل یک عدد؛

_ یک PC Projector(یا یک کامپیوتر به ازای هر دانشجو)؛

_ یک کامپیوتر؛

_ یک دوربین فیلم برداری؛

_ وایت برد الکترونیک یا معمولی.
اهمیت آموزش مجازی

مضمون آموزش بهنگام (Just In Time) توضیح دهنده ویژگیهای این نوع از آموزش است. خصوصا در افرادی که شاغل هستند و یا به هر نحوی امکان حضور در کلاسهای درسی معمولی را ندارند، مانند معلولان که می‌توانند دروس و واحد های متناسب با وضعیت خود و زمان ممکن را انتخاب کنند، این شکل آموزش، مناسب‌تر است. تمام مراحل ثبت نام، پرداخت هزینه ها و امتحانات به صورت الکترونیک و بر روی اینترنت انجام می شود.

در تحقیقی که توسط جرالد.جی.شات از دانشگاه ایالتی کالیفرنیا انجام شد، دانشجویانی که دروس خود را به صورت برخط خوانده بودند نمره شان 20 درصد بیشتر از دانشجویانی بود که در کلاسهای درس معمولی آن دروس را گذرانده بودند.

در بررسی دیگری نظر دو گروه از دانش آموختگان به وسیله اینترنت را جویا شدند. هر دو گروه با تحصیل به وسیله اینترنت موافق بودند . موارد زیر از دانشجویان پرسیده شده بود:

- تسلط بر درس وجود دارد؟

- موضوع درس به طور موفقیت آمیز بررسی می شود؟

- استاد در دسترس دانشجویان است؟

- استاد به پاسخها در کلاس حساس است؟

- تکالیف درسی برای یادگیری مفید و لازم هستند؟

ـ عدالت بهتر برقرار می شود؟

همچنین در تحقیق دیگری، محققان دریافتند که از مهمترین دغدغه های دانشجویان نحوه ارتباط و کارآیی استاد است. در تحقیقی که به وسیله مرکز فناوریهای خاص انجام شد، عملکرد دانش آموز را که در کلاسهای چهارم و ششم در هفت مدرسه اطراف شهر تحصیل می کردند، بررسی کردند. نیمی از آنها به اینترنت دسترسی داشتند. با در نظر گرفتن اثر اینترنت بر دانش آموزان به این نتیجه رسیدند که دانش آموزانی که به اینترنت دسترسی داشتند، به شکل معناداری نمرات بهتری در دروس مدیریت اطلاعات، ارتباطات و بیان عقاید داشتند.
آموزش مجازی در ایران

برنامه‌های توسعه منابع انسانی یکی از مهمترین چالشهای دولتها، در استقرار نظامهای جامع مبتنی بر فناوری ارتباطات و اطلاعات است. همانگونه که فناوری ارتباطات و اطلاعات مکمل بازآفرینی سازمانها در بسیاری از فرآیندهای کاری روزمره خود بوده است که نمونه‌های آن شامل بانکداری الکترونیک، تجارت الکترونیک، پست الکترونیک، دولت الکترونیک و ... می‌شود، حوزه یادگیری الکترونیک یا آموزش الکترونیک، نوید بخش اجرایی شدن آرمانهای به ظاهر دور از دسترس تا دو دهه قبل، است. حذف محدودیت زمان، مکان و سن آموزش‌گیرنده که به عنوان آرمانهای دوردست مطرح بوده است، امروزه دیگر محدودیتهای بزرگی به نظر نمی‌رسند. از سوی دیگر نیازهای گسترده مهارتی جوامع دانش محور و مبتنی برفناوری اطلاعات با ادامه استفاده از روشهای سنتی نظام آموزشی قابل پاسخگویی نیست. اگرچه نظام آموزش سنتی نیز دارای ویژگیهایی است که نادیده انگاشتن آن ویژگیها، اثربخشی یادگیری را می‌کاهد و عامل بروز ناهنجاریهای بسیاری می‌شود.

در همین راستا و با توجه به اهمیت آموزش الکترونیک در نظام نوین آموزشی، بسیاری از دانشگاههای ایران سعی در پی ریزی و برنامه ریزی اصولی، جهت تحقق این مهم نموده اند .از آنجایی که اجرای پروژه هایی نظیر آموزش الکترونیک نیازمند دست‌یابی به امکانات مربوط و دیدگاهی جامع، در زمینه های گوناگون این نوع سیستم آموزشی است، جمع آوری اطلاعات و آگاهی در این مورد بسیار حائز اهمیت است.

به همین منظور فعالیتهای مطالعاتی و تحقیقاتی و فراهم آوردن مقدمات اجرایی، در دستور کار این دانشگاهها قرار گرفت. در کنار این فعالیتها انجام مطالعات تطبیقی و بررسی روند پیشرفت و توسعه آموزشهای الکترونیک جهت بررسی راهکارهای مناسب اجرایی مدنظر قرارداده شد. در نهایت و پس از تحقق بخشی از اهداف پیش بینی شده و براساس نتایج بدست آمده و با صلاحدید مسئولان و دست اندرکاران این دانشگاهها، برنامه ریزیهای لازم جهت تحقق اهداف بعدی در این زمینه صورت پذیرفت که در همین راستا، راه اندازی پرتال آموزشهای الکترونیک به مرحله اجرا درآمد.

در ایران دانشگاه شیراز، بنا بر ادعای خود، به عنوان اولین دانشگاه کشور موفق به آغاز رسمی این نوع دوره آموزشی دانشگاهی شده است. در این نوع آموزش، عمده فعالیتهای آموزشی از قبیل ثبت نام، انتخاب واحد دریافت مطالب درسی، مذاکره با استاد از طریق شبکه کامپیوتری اجرا و در برخی موارد کلاسهای رفع اشکال و برخی کلاسهای آزمایشگاهی به صورت حضوری ولی با زمان بندی مناسب اجرا می‌شود.

همچنین در حال حاضر دانشگاههای دیگری چون دانشگاه خواجه نصیر، دانشگاه علم و صنعت، امیرکبیر، علوم و حدیث، و دانشگاه الکترونیک دانشگاه آزاد، در رشته‌های مختلف، پذیرای دانشجو به صورت مجازی هستند.

بنابراین با توجه به رشد خوب آموزش مجازی در ایران و همچنین رشد روز افزون تعداد دانشگاههایی که مایل به ارائه خدمات آموزشی از راه دور هستند، چنین برداشت می شود که در این زمینه گامهای خوبی برداشته شده است و به نظر می رسد در آینده ای نه چندان دور شاهد ارائه خدمات آموزش از راه دور توسط اکثر دانشگاههای کشور خواهیم بود.
نتیجه گیری

دانشگاههای سنتی ناگزیر به سازگاری با سیر تحولات وتغییرات جدید هستند. در محیط جدید، نقش مربیان واساتید عوض خواهد شد. آنها بیشتر نقش تسهیل گر و مربی یا طراحان آموزشی را ایفا خواهند کرد. پس تغییر یا طراحی و راه اندازی سیستم های مدیریت آموزشی متناسب، الزامی است. نظامهای آموزشی از راه دور، ابزاری برای آموزش مداوم تلقی می شوند و این آموزشها می تواند شامل معلمان و دانشجویان در هر سن، مکان جغرافیایی، موقعیت و وضعیت اجتماعی و سیاسی و با هر گونه آموزشی باشد.

با وجودی که فناوریهای جدید موجب استقلال و انعطاف بیشتر امور آموزشی می‌شود، اما جهت بکارگیری این امکانات، باید ساختار سازمانی موسسات عالی نیز متحول شود. همچنین جهت استفاده از هر سیستم فناوری نوین در امور آموزشی، لازم است شرایطی چون ایجاد زیرساختهای قوی فناوری، تدوین استانداردهای آموزشی لازم برای ارزیابی آموزشگران و دانشجویان، فرهنگ سازی مناسب و تغییر نگرش سنتی جامعه در امر آموزش، سرمایه‌گذاری و مشارکت دولت و بخش خصوصی در این زمینه فراهم شود. با توجه به اقدامات صورت گرفته در این زمینه و علاقه مندی مسئولان دانشگاهها و حتی مدیران ادارات و سازمانهای غیر آموزشی به بهره برداری از روشهای آموزش مجازی و همچنین تغییر و گسترش دسترسی به فناوریهای آموزشی، پیش بینی می شود طی ده سال آینده اکثر واحدهای دانشگاهی در ایران، به جذب و آموزش دانشجو به صورت الکترونیک و بهره برداری از آموزشهای مجازی در سطحی بسیار گسترده، اقدام کنند.

منابع و ماخذ

1) Chan, Peng S., Welebir, B., 2003, Strategies for e-education, Industrial and Commercial Training, 35, pp.196-202.

2) Kodama, m., 1999, Strategic business applications and new virtual knowledge-based businesses through community-based information networks, Information Management and Computer Security, 7, pp.186-199.

3) Ma, L., et al, 2000, Will virtual education initiatives succeed? , Information Technology and Management, 1, pp.209-227.

4) Ferrell, G. M., The changing faces of virtual education, The commonwealth of learning, Vancover, Canada, 2001.

بقیه منابع دردفتر نشریه محفوظ است.

_ دکتر فرامرز فتح نژاد: رئیس دانشگاه مجازی و عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات.

_ _ امیر مختاری: دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت فناوری اطلاعات، گرایش سیستم های اطلاعاتی پیشرفته در دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات.

وضعیت دانشگاه مجازی در ایران (‪(۱‬

شنبه, ۲۳ تیر ۱۳۸۶، ۰۴:۴۸ ب.ظ | ۱ نظر

گزارش از جواد افتاده - پیشرفت روزافزون فناوری اطلاعات و ارتباطات موجب گسترش مراکز دانشگاهی مجازی در ایران شده است. روشی که بر اساس آن نیاز به حضور فیزیکی دانشجو در کلاس درس به تدریج کم‌رنگ می‌شود.
دانشگاه مجازی مرکز آموزشی است که دروس و برنامه‌های آموزشی را از طریق شبکه اینترنت به دانشجو ارایه می‌کند و او با استفاده از سامانه اینترنتی نیازهای آموزشی خود را، از راه دور رفع می‌نماید.
بر این اساس "دانشگاه مجازی" نوعی آموزش از راه‌دور است که در آن فناوری وب و اینترنت برای آموزش و ارزشیابی دانشجو بکار گرفته می‌شود.

* مزایای آموزش مجازی

یکی از مهمترین دلایل ضرورت سازماندهی دانشگاههای مجازی در ایران تقاضای روزافزون جوانان برای ورود به دانشگاه است که با توجه به محدودیت منابع و ظرفیت آموزشی در نظام آموزشی فعلی به یک موضوع اجتماعی تبدیل شده است.
این در حالی است که در آموزش مجازی محدودیت مکانی و یا زمانی وجود ندارد و دانشجو می‌تواند بر حسب تمایل، زمان و واحدهای درسی خود را انتخاب کند و همچنین نیازی نیست تا تعداد دانشجویان به حد نصاب برسد و واحدهای ارایه شده نیز محدودیتی ندارند.
در این شیوه آموزش با تعداد محدودی استاد می‌توان دانشجویان بسیاری را پوشش داد.
آموزش از طریق اینترنت سابقه طولانی ندارد ولی امروزه به عنوان قویترین روش آموزشی مطرح می‌شود و تقاضای فراوانی برای بکارگیری اینترنت در آموزش وجود دارد.
رشته‌های متفاوت و دانشگاههای معتبر و متفاوتی که این رشته‌ها را ارایه می‌کنند امکان ادامه تحصیل برای هر کسی که سیستم مورد نیاز رایانه‌ای، توانایی مالی پرداخت شهریه دانشگاه و هزینه ارتباط تلفنی را دارد فراهم می‌کند.
تکنیکهای آموزشی که در این روش استفاده می‌شوند نیز متنوع هستند.
انتشار متون، فایلهای صوتی و تصویری تدریس، اسلایدها و نمودارهای درسی، اتاقهای چت و کنفرانس و استفاده از شبکه‌های آموزش رادیویی و تلویزیونی بر روی اینترنت از آن جمله هستند.
علاوه بر این دسترسی بهتر به کتابخانه‌ها و منابع آموزشی و امکان جستجوی سریع در حین مطالعه دروس بدون آن که نیاز به ترک محیط مطالعه و صرف وقت باید نیز به کیفیت این شکل از تحصیل می‌افزاید.

* دانشگاه مجازی در ایران

امروزه صدها دانشگاه معتبر در سراسر دنیا دروس و رشته‌های دانشگاهی خود را از طریق اینترنت اراسه می‌کنند و تنوع رشته‌ها و دروس اراسه شده با این روش بسیار زیاد است.
دانشگاه مجازی در ایران صنعتی نوپا در تکنولوژی آموزشی و آموزش از راه دور است اما مراکز و مووسسات آموزشی به ویژه دانشگاهها در تلاش هستند تا هرچه سریعتر الگویی مناسب با ساختار آموزشی و فرهنگی کشور در زمینه آموزش الکترونیکی به منظور تاسیس دانشگاههای مجازی ارایه کنند.
پایان دهه ‪ ۱۳۷۰‬آموزش مجازی در دستور کار دانشگاه تهران قرار گرفت و پروژه‌هایی تحت این عنوان آغاز شد. سال ‪ ۱۳۸۰‬سایت آموزش مجازی دانشگاه تهران با ارایه ‪ ۹‬درس برای دانشجویان روزانه راه‌اندازی شد و از نیم سال اول تحصیلی همان سال بهره‌برداری از آن آغاز شد.
در همان سال وزارت علوم، تحقیقات و فناوری از تاسیس دانشگاه اینترنتی خبر داد که تحت نظر وزارت، به صورت مووسسه غیرانتفاعی نوع اول در سراسر کشور خدمات آموزشی ارایه خواهد داد.
به دنبال آن تعدادی از دانشگاهها نیز اعلام کردند که راه‌اندازی آموزش الکترونیکی را جزو برنامه‌های خود قرار داده و هم‌اکنون تعدادی از آنها دروسی را به صورت تک درس برای دانشجویان حضوری خود به صورت مجازی ارایه کرده‌اند.
در همین چارچوب برخی کارشناسان فناوری اطلاعات معتقدند باید با پشتیبانی فرهنگی و فرهنگ‌سازی، افراد را قبل از دانشجو شدن با فضای دانشگاه مجازی آشنا کرد تا به دنبال پذیرش مسوولیت در فرآیند آموزشی باشند لذا پشتیبانی فرهنگی نیز در آموزش مجازی ضروری است تا از برخی آسیبها در این زمینه پیشگیری شود.
یک کارشناس ارشد فناوری اطلاعات در این‌باره به ایرنا گفت: در کشور ما به هر نوع تکنولوژی که تازه وارد کشور می‌شود به عنوان یک تجارت و راهی برای کسب درآمد مالی نگاه می‌شود که این موضوع در خصوص دانشگاه مجازی نیز صدق می‌کند.
مهندس علی بیدخانی افزود: در دانشگاههای مجازی داخل کشور به جای اینکه هزینه‌های آموزشی به دلیل عدم حضور استاد، دانشجو، امکانات رفاهی و غیره کم شود، زیادتر نیز شده است.
وی گفت: مسوولان علاقه‌مند به استفاده از خدمات الکترونیک هستند لذا آنها باید مزایای خدمات الکترونیک را برای مردم ملموس نمایند.
او با اشاره به اینکه در ایران روش سنتی بهتر از روش مدرن(آموزش مجازی) است افزود: روش سنتی با توجه به هزینه‌های انجام شده، استقبال‌کننده بیشتری دارد زیرا هزینه دانشگاه مجازی در کشور بسیار بالا است.
دانشجوی کارشناسی یکی از دانشگاههای مجازی در کشور نیز گفت: هزینه تحصیل در این دانشگاه بسیار بالا است و آنها مدعی هستند که بالا بودن هزینه به خاطر کپی برداری از طرح یک دانشگاه مجازی در دانشگاهی آمریکایی است.
قاسم قلی‌زاده افزود: ترم قبل که ترم نخست من بود ‪ ۹‬واحد درسی را داشتم معادل ‪ ۴۴۰‬هزار تومان وجه نقد به حساب دانشگاه واریز نمودم.
وی گفت: هم‌اکنون بعضی از دروس به صورت صوتی و ویدیویی است اما رضایت چندانی از آن ندارم.
او ادامه داد: با وجود پهنای باند اینترنت یک مگابایتی که در اختیار دارم بعضی مواقع حتی در گرفتن صدا نیز از طرف استاد در آموزش مجازی دچار مشکل می‌شوم.
وی اصلی این مشکلات را نبود زیرساختهای مناسب برای دانشگاه مجازی دانست.
رییس دانشکده فنی شهید منتظری مشهد نیز گفت: بحث آموزش مجازی در دانشگاهها باید سرلوحه پیشرفت فناوری اطلاعات در محیط دانشگاهی شود تا بدین گونه به کاربردی بودن و استفاده از تکنولوژی در جامعه اهمیت داده شود.
مهندس سیدحسین علوی بیان کرد: حداقل در رشته رایانه می‌توانیم با استفاده از اسلایدهای پاورپوینت به بحث آموزشی دانشجویان کمک کنیم.
وی گفت: هم‌اکنون هیچ رشته‌ای بدون استفاده از رایانه و ابزارهای جانبی آن زنده نیست لذا تمام دانشجویان باید استفاده مفید را از این ابزار یاد بگیرند.
او افزود: هم‌اکنون از رایانه در بازار و مراکز مختلف به عنوان یک ابزار تولید علم استفاده نمی‌شود بلکه به عنوان ابزاری کاربردی استفاده می‌شود.

وضعیت دانشگاه مجازی در ایران (‪(۲‬

شنبه, ۲۳ تیر ۱۳۸۶، ۰۴:۴۸ ب.ظ | ۱ نظر

* ایجاد محتوای الکترونیک ضرورت دانشگاه مجازی

یک کارشناس ارشد فناوری اطلاعات می‌گوید: آموزش مجازی فراگیر بوده و باعث کاهش هزینه‌ها و در نتیجه کاهش مشکلات اجتماعی در آموزش دانشگاههای کشور برای افراد می‌شود.
مهندس عباس پورفرخی با اشاره به اینکه آموزشهای مجازی یکی از مزایای اصلی فناوری اطلاعات است افزود: آموزش مجازی در ایران نیاز به محتوای الکترونیکی دارد لذا باید بسترها و ساختارهای مناسب را در این زمینه ایجاد کرد.
وی گفت: محتوای الکترونیکی یعنی تبدیل اسناد، کتب و مستندات به فایلهای الکترونیکی به منظور به اشتراک گذاشتن آنها در اینترنت.
او بیان کرد: تا زمانی که محتوای الکترونیکی در کشور ایجاد نشود نمی توان به بحث آموزش مجازی امیدوار بود.
وی گفت: اکثر آموزشهای مجازی در سطح دانشگاهی کشور در حد فایلهای صوتی و تصویری است.
این کارشناس ارشد فناوری اطلاعات با اشاره به اینکه در یکی دو سال اخیر آموزش مجازی در دنیا بطور واقعی جایگزین استاد شده افزود: هم‌اکنون نرم‌افزارهای آموزش تعاملی در بازار موجود است لذا می‌توانیم با استفاده از این نرم‌افزارها آموزش مجازی را در سطح کشور گسترش داد.
وی با بیان اینکه آموزش سنتی معضلاتی زیادی برای کشور پرجمعیتی مثل ایران دارد گفت: با توجه به جمعیت زیاد و حجم بالای علاقه‌مندان ورود به دانشگاه، آموزش مجازی می‌تواند یکی از راهکارهای گسترش دانشگاهها و در نتیجه سطح دانش افراد جامعه است.
او بیان کرد: گسترش آموزش مجازی در کشور نیازمند ایجاد بسترها و ساختارهای مناسب و فرهنگ‌سازی لازم در این زمینه است لذا باید تعاملی مناسب بین متخصصین، اساتید دانشگاهی و مسوولان ایجاد شود تا بتوان از اطلاعات اساتید، تجربه متخصصین و دولت در چارچوب آموزش مجازی بهره گرفت.

* دانشگاه مجازی جایگزینی برای کنکور

عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس شورای اسلامی به ایرنا گفت: دانشگاه مجازی می‌تواند یکی از راههای بزرگ برای جایگزینی کنکور باشد.
دکتر علی سرافراز یزدی افزود: درآینده نزدیک با تقویت ساختار دانشگاهی و آکادمیک کشور می‌توان سطح آموزشی را با استفاده از دانشگاههای مجازی بالا برد.
نماینده مردم مشهد و کلات در مجلس گفت: اگر برای فردی مقدور نباشد به طور مستقیم در کلاس درس حضور یابد، دانشگاه مجازی شیوه‌ای است که می‌تواند با استفاده از آن به راحتی از طریق رایانه و اینترنت دوران تحصیل خود را طی کند.
وی همچنین در خصوص وضعیت ارتباطات و زیرساخت اینترنتی در دانشگاههای کشور گفت: طی ‪ ۱۰‬سال گذشته وضعیت ارتباطات دانشگاهها بطور مطلوب رشد کرده است.
او با اشاره به اینکه امروزه اکثر دانشگاههای ایران از طریق اینترنت یا شبکه به یکدیگر متصل هستند افزود: هم‌اکنون کشور ما به سمت الکترونیک شدن پیش می‌رود که این یک امر اجتناب ناپذیر است.
این نماینده مجلس گفت: ‪ ۲۵‬سال پیش در اروپا دانشگاه مجازی وجود داشت ولی این دانشگاهها به عنوان دانشگاه مجازی به معنای امروزه نبود بلکه اداره پست آن کشور کلیه مکاتبات لازم را به نمایندگی از رایانه و اینترنت انجام می‌داد.
یزدی همچنین در خصوص هزینه‌های دانشگاه مجازی گفت: مجلس شورای اسلامی سرانه دانشجویان کارشناسی را حدود دو تا سه میلیون ریال مشخص کرده‌ایم.
وی افزود: قاعدتا دانشگاههای مجازی که بدون حضور استاد اقدام به تشکیل کلاس می‌نمایند باید هزینه پایین‌تری نسبت به دانشگاههای دیگر داشته باشند.
رییس مرکز آموزش الکترونیک دانشگاه علم و صنعت ایران هم به ایرنا گفت:

آموزش الکترونیکی یکی از روشهای حذف کنکور است لذا باید به سمت استفاده از این تکنولوژی در تمام نقاط کشور رفت.
ناصر مزینی افزود: استفاده از روشهای نوین آموزش الکترونیک در دانشگاههای کشور می‌تواند راهکاری برای جایگزینی کنکور باشد.
وی بیان کرد: برای خیلی از پشت کنکوریها حسرت رفتن به دانشگاه را دارند این امکان را به راحتی فراهم کرده‌ایم تا با ثبت نام در دانشگاه مجازی علم و صنعت ایران وارد این مجموعه کاملا علمی شوند.
او در خصوص اینکه چرا هزینه ثبت نام در دانشگاه مجازی بالا است گفت:

تولید محتوا به شکل مناسب و در کمترین حجم ممکن هزینه بسیار زیادی را برای ما در بر دارد.
وی ادامه داد: تلاش ما این است تا هزینه‌های مرتبط با این دانشگاه را پایین بیاوریم تا دانش‌آموزان بتوانند به راحتی وارد دانشگاه مجازی شوند.
رییس مرکز آموزش الکترونیک دانشگاه علم و صنعت ایران همچنین گفت: هم اکنون پایین بودن پهنای باند اینترنت در ایران یکی از معضلات آموزش الکترونیک است.
وی افزود: با توجه به وجود خطوط اینترنت پرسرعت در کشور تا حدودی این مشکل برطرف شده اما کماکان فاصله زیادی داریم تا اینترنت پرسرعت در تمام نقاط کشور فراگیر شود.
مزینی گفت: بسیاری از امکانات آموزش الکترونیکی از جمله صوت و متن را برای پهنای باند ‪ ۴۰‬کیلوبایت قرار داده‌ایم تا همگان بتوانند از آنها استفاده کنند.
همچنین وی با اشاره به اینکه هم‌اکنون در کشور نمی‌توان امتحانات پایان ترم دانشجویان را به صورت الکترونیکی برگزار کرد افزود: به زودی در شهرهای مشهد، رشت، اهواز، سنندج و بروجرد امتحانات دانشگاه مجازی علم و صنعت ایران را برگزار خواهیم کرد.

* گسترش پهنای باند اینترنت ضرورت مهم توسعه دانشگاه مجازی

یک کارشناس ارشد فناوری اطلاعات در خصوص مشکلات پهنای باند اینترنت گفت: گام نخست برای تاسیس و برقراری این شیوه آموزشی در ایران حل کردن مشکل اساسی ارتباط اینترنتی است.
بیدخانی افزود: ارتباط اینترنتی الفبای دانشگاه مجازی است لذا با سرعتهای پایین استفاده مطلوب از کنفرانسهای ویدئویی و شنیداری ممکن نیست.
وی گفت: در آموزش الکترونیک دو مشکل بزرگ شامل موارد نرم‌افزاری و سخت‌افزاری وجود دارد.
او افزود: در بخش سخت‌افزاری، اگر مسوولان بخواهند به راحتی می‌توان با استفاده از تکنولوژی روز و بدون استفاده از کابل کشی ارتباطات اینترنتی را بهبود داد.
وی ادامه داد: در بحث نرم‌افزاری نیز مشکل داریم البته نه در ارایه یا تولید نرم‌افزار بلکه در تولید محتوا و استفاده از حق مالکیت معنوی و مادی او افزود: اگر دیدگاهها در خصوص حق مالکیت معنوی و نگرش به علم در کشور تغییر کند می‌توان به آینده دانشگاه مجازی در ایران امیدوار بود.
وی گفت: علاوه بر این، هزینه‌های استفاده از ارتباط اینترنتی در ایران نسبتا بالا است.
او افزود: خطوط تلفنی که به عنوان خطوط مخابراتی ارتباطی استفاده می شوند با سرعتهای بسیار بالای ارتباطات جهانی(فیبرنوری) قابل مقایسه نیستند.

وضعیت دانشگاه مجازی در ایران (‪(۳‬

شنبه, ۲۳ تیر ۱۳۸۶، ۰۴:۴۸ ب.ظ | ۲ نظر

* بومی شدن دانشگاه مجازی یک ضرورت است

یک دانشجوی کارشناسی ارشد دانشکده آموزش الکترونیک دانشگاه شیراز به ایرنا گفت: مسوولان دانشگاههای مجازی می‌گویند دانشگاه آنها الگویی مطابق با الگوی دانشگاههای کشورهای اروپایی یا آمریکایی دارد.
محمد هنگوال افزود: برای دستیابی به یک دانشگاه مجازی به معنای واقعی باید الگوهای دیگر کشورها را مطابق با زیرساختها و فرهنگ کشور بومی کنیم.
وی در خصوص وضعیت تحصیلی خود گفت: در ترم پیش ‪ ۱۱‬واحد درس انتخاب نمودم که ‪ ۷۶۵‬هزار تومان هزینه دربر داشت.
این دانشجو گفت: در دانشگاههای مجازی دنیا از طریق حدود پنج کانال ارتباطی مختلف با دانشجویان ارتباط برقرار می‌شود.
وی افزود: در کشور ما نیز بدینگونه است مثلا یک سری لوح فشرده، فایل متنی، کلاس حضوری و کلاس مجازی برگزار می‌شود.
او گفت: اما بیشتر لوحهای فشرده همان فایلهای متنی(جزوه) هستند که اساتید تهیه می‌کنند.
وی افزود: برخی مواقع نیز اساتید به جای تهیه فایل متنی فایل پاورپوینت در اختیار ما قرار می‌دهند که این فایلها بسیار خلاصه هستند.
او گفت: مالکیت لوحهای فشرده نیز معنا ندارد زیرا برای استفاده از فایلهای این سی‌دیها باید به اینترنت وصل شد تا بتوان از آن استفاده کرد.
وی افزود: در هر ترم نیز حداکثر دو کلاس حضوری برگزار می‌شود که دانشجو برای شرکت در آنها باید به تهران یا شیراز مراجعه سفر کند.
این دانشجوی دانشگاه مجازی گفت: برای رفع اشکالهای خود نمی‌توانیم به جز در چارچوب کلاسهای حضوری با استاد ارتباط برقرار کنیم لذا اساتید دانشگاه مجازی باید ساعاتی را در هفته را مشخص کنند تا دانشجویان بتوانند برای رفع اشکال با آنها ارتباط برقرار نمایند.
وی ادامه داد: نوع دیگر ارتباط دانشگاه مجازی با دانشجویان برگزاری کلاسهای مجازی از طریق نرم افزاری است که ارتباطی کاملا یکطرفه می‌باشد.
او افزود: یعنی در این ارتباط استاد حرف می‌زند و ما فقط گوش می‌دهیم و برای طرح سوال باید آن را تایپ کنیم.
وی گفت: در همین نوع ارتباط که استاد حرف می‌زند چندین بار من از اینترنت قطع می‌شوم یا اینکه صدای استاد به من نمی‌رسد.
این دانشجو کارشناسی‌ارشد دانشگاه مجازی شیراز افزود: یکی دیگر از مشکلات موجود در قسمت ارتباط مجازی با استاد، تایپ کردن می‌باشد که در هر خط فقط حدود ‪ ۳۰‬کاراکتر بیشتر نمی‌شود تایپ کرد.
وی گفت: اگر چند دانشجو به صورت همزمان سوال خود را مطرح کنند بخاطر محدودیت کارکترها و بین خطوط دانشجویان چند خط فاصله ایجاد می‌شد که این فاصله، قسمتهای سوالهای دیگر دانشجویان است.
هنگوال افزود: این نوع سوال کردن از استاد هیچ فایده‌ای ندارد زیرا وی را سردرگم می‌کند.

* نحوه نظارت و ارزشیابی در دانشگاه مجازی

بعضی از کارشناسان شیوه آموزش مجازی را از برخی جهات غیرحرفه‌ای می‌دانند زیرا معتقدند نظارت مستقیم بر نحوه تحصیل دانشجویان وجود ندارد و این مقوله بیشتر نوعی تجارت اینترنتی مدارک تحصیلی است.
اما بعضی دیگر از کارشناسان فناوری اطلاعات معتقدند هدف از تحصیلات دانشگاهی تنها یادگیری یک سری از دروس و یا کسب اطلاعات و مهارت نیست.
آنها می‌گویند دانشگاه مرحله‌ای است برای اجتماعی شدن و ورود به اجتماع و آن چنان که مدرسه در مراحل پایین‌تر آموزشی چنین نقش حیاتی دارد لذا اینترنت به خوبی جایگزین آجرهای کلاس درس می‌شود.
"این روش آموزشی هرگز نمی‌تواند جایگزین چالشهای متحول‌کننده ای شود که در روابط چهره به چهره وجود دارد، البته نحوه ارتباطات اینترنتی روز به روز غنی‌تر می‌شود و شاید در آینده نزدیک دیگر این ایراد به شیوه از آموزش وارد نباشد.

* موفقیت آموزش مجازی در دروس نظری

در تحقیقی که به مدت دو سال در دانشگاههای انگلستان انجام شد به این نتیجه رسیدند که دانشگاه‌ی مجازی آنچنان که در آموزشهای نظری موفق است در عرصه آموزشهای عملی توفیقی ندارند.
همچنین بر اساس این تحقیق و بر خلاف انتظار، روش ارایه درس به درس در شیوه آموزش مجازی آهسته‌تر از دانشگاههای سنتی است.
همچنین بررسی در یکی از رشته‌های علوم انسانی مشخص کرد که استفاده از تکنولوژی کنفرانس ویدیویی سبب شد تا طرفین برگزاری کنفرانس از هزینه بالای آن شاکی شده و کار را ناتمام رها کنند.
آنچه در پی این پژوهش مورد توجه بیشتر قرار گرفت، هماهنگی لازم در تمام ابعاد آموزش مجازی برای انجام کار بود و در عمل بر خلاف نظریه باید یک نظام مدیریتی هماهنگ‌کننده بکار گرفته شود تا اهداف آموزشی را تامین کند.
کارشناسان معتقدند ارایه دروس نظری در دانشگاههای مجازی ایران می‌تواند بسیار موفق‌تر از دروس عملی باشد زیرا امکانات لازم برای ارایه دروس نظری محدود است و دانشجویان به راحتی با استفاده از یک فایل متنی می‌توانند به آن درس را فرا گیرند.
کارشناس ارشد فناوری اطلاعات در این خصوص گفت: امروزه به رغم وجود فناوریهای جدید بحث عملی آموزش مجازی ضعیفتر از آموزش سنتی است زیرا در ایران آموزش درسهای عملی بطور کامل از طریق اینترنت انجام نمی‌شود.
مهندس بیدخانی افزود: در کشور ما اینترنت قابلیت استفاده برای آموزش دروس عملی را ندارد.
وی گفت: از دیگر مشکلات می‌توان به نبودن نیروی متخصص به معنای واقعی در کادر دانشگاههای مجازی اشاره کرد.
او افزود: یک مشکل بزرگ این است که وقتی یک تکنولوژی جدید وارد کشور می‌شود مسوولان نمی‌توانند به راحتی از آن مطابق با دیگر کشورها استفاده کنند.
این کارشناس ارشد فناوری اطلاعات گفت: اگر مسوولان یک تکنولوژی را وارد کشور می‌کنند باید به صورت تمام و کمال امکانات آن را فراهم کنند تا مشکلاتی گریبانگیر مصرف‌کنندگان نباشد.
وی همچنین افزود: در بعد فرهنگی، تاسیس دانشگاههای مجازی فرصتی برای معرفی دانشگاههای ایران، فرهنگ و زبان کشورمان است.
او بیان کرد: از نظر اقتصادی نیز دانشگاههای مجازی بین‌المللی در داخل کشور بخاطر موقعیت سیاسی و فرهنگی ایران می‌تواند موجب ارزآوری شوند، پولی که می‌توان از آن در تحقیق و یا توسعه دانشگاهها استفاده کرد.
وی گفت: از آنجا که تاسیس دانشگاه مجازی هزینه‌های کمتری نسبت به دانشگاه سنتی دار دانشگاه‌های مجازی بسیار مقرون به صرفه هستند.
او تاکید کرد: به رغم همه تنگناها و مشکلات موجود باید این نکته را در نظر داشت که دانشگاههای مجازی محل مناسبی برای گسترش، ظهور و بروز استعدادها، خلاقیت و نوآوری جوانان مشتاق علم است لذا تقویت این شیوه نوین آموزشی در قرن ‪ ،۲۱‬آن هم با نگاهی به جامعه اطلاعاتی دنیا در آینده نزدیک برای ایران امری اجتناب‌ناپذیر می‌نماید.ک/‪۴‬

از دانشگاه مجازی چه می دانیم؟

شنبه, ۱۱ فروردين ۱۳۸۶، ۰۱:۵۷ ق.ظ | ۴ نظر

مریم سپاسی - دانشگاه مجازی دانشگاهی است که دروس و برنامه های آموزشی را از طریق اینترنت به دانشجو ارائه می کند و دانشجو با استفاده از تکنولوژی اینترنت، نیازی به حضور درکلاس های درس سنتی ندارد. در واقع دانشگاه مجازی نوعی از آموزش از راه دور است که در آن تکنولوژی وب و اینترنت برای آموزش و ارزشیابی دانشجو به کار می رود.

برای این آموزش محدودیت مکانی و یا زمانی وجود ندارد و دانشجو می تواند بر حسب تمایل، زمان و واحدهای درسی خود را انتخاب کند.همچنین نیازی نیست تا تعداد دانشجویان به حد نصاب برسد و واحدهای ارائه شده نیز به همین ترتیب محدودیتی ندارند.در این نوع از آموزش با تعداد محدودی استاد می توان دانشجویان بسیاری را پوشش داد.علاوه بر این که انتقال الکترونیکی متون درسی به صورت فایل های متنی از چاپ کاغذ بسیار با صرفه تر است و تمام هزینه های دانشگاهی به نحو چشمگیری کا هش می یابد.

امروزه صدها دانشگاه معتبر در سراسر دنیا دروس و رشته های دانشگاهی خود را از طریق اینترنت ارائه می کنند. تنوع رشته ها و دروس ارائه شده با این روش بسیار زیاد است.

تکنیک های آموزشی که در این روش استفاده می شوند متنوع هستند، منتشرکردن متون،فایل های صوتی و تصویری جلسات تدریس، اسلایدها و نمودارهای درسی، اتاقهای چت و کنفرانس،استفاده از شبکه های آموزشی رادیویی و تلویزیونی بر روی اینترنت از آن جمله اند.

علاوه بر این استفاده و دسترسی بهتر به کتابخانه ها و منابع آموزشی و امکان جستجوی سریع در حین مطالعه دروس بدون آن که نیاز به ترک محیط مطالعه و صرف وقت شود،به کیفیت این شکل از تحصیل می افزاید.

از طرف دیگر منتقدان این شیوه از تحصیل، نظری به کاستی های آن داشته اند و این شیوه را از بعضی جهات غیرحرفه ای می دانند.آنها معتقدند که نظارت مستقیم بر نحوه تحصیل دانشجویانی که به این روش تحصیل می کنند وجود ندارد و این مقوله بیشتر نوعی تجارت اینترنتی مدارک تحصیلی است. سیستم های ارزشیابی و ارزشگذاری ناقص و نا کارآمدند و....عده ای دیگر از زاویه دیگری بر این مقوله نظر کرده اند و می گویند که هدف از تحصیلات دانشگاهی تنها یادگیری یک سری از دروس و یا کسب اطلاعات و مهارت ها نیست بلکه دانشگاه مرحله ای است برای اجتماعی شدن و ورود به اجتماع .آن چنان که مدرسه در مراحل پایین تر آموزشی چنین نقش حیاتی دارد که اینترنت به خوبی جایگزین آجرهای کلاس های درس و ... می شود، ولی هرگز نمی تواند جایگزین چالش های متحول کننده ای بشود که در روابط چهره به چهره وجود دارد. البته نحوه ارتباطات اینترنتی روز به روز غنی تر می شود و شاید در آینده نزدیک دیگر این ایراد به شیوه از آموزش وارد نباشد.

ویژگی ها و مشکلات

آموزش از طریق اینترنت سابقه طولانی ندارد، ولی امروزه به عنوان قویترین روش آموزشی مطرح شده است. تقاضای فراوانی که برای به کارگیری اینترنت در آموزش وجود دارد شاهدی بر این ادعاست.

رشته های متفاوت و دانشگاه های معتبر و متفاوتی که این رشته ها را ارائه می کنند، امکان ادامه تحصیل برای هر کسی که سیستم مورد نیاز کامپیوتر، توانایی مالی پرداخت شهریه دانشگاه وهزینه ارتباط تلفنی را دارد، فراهم می کند.

گرهارد کسپر ازمدیران دانشگاه استنفورد می گوید:«که با وجود اینترنت دیگر نیازی به سفر های طولانی نیست. تولید کنندگان نرم افزارهای آموزشی رقبای دانشگاه ها در امر آموزش اند.همچنین ایده دانشگاه مجازی در پاسخ به تقاضای تکنولوژی سیستم خلاقی بود که می تواند تعداد نا محدودی از افراد را با به کارگیری طیف وسیعی از اطلاعات و در زمینه های متفاوت و در هر زمانی و در هر کجا که باشند آموزش دهد.» تغییر بوجود آمده به وسیله این آموزش به اندازه ای بزرگ است که یادآور تغییری است که با انتشار نخستین کتاب چاپی بوجود آمد وهمه این نظرها بیانگر تغییر شگفت آوری است که در آینده ای نه چندان دور در امر آموزش رخ خواهد داد.

مضمون آموزش Just In Time توضیح دهنده ویژگی های این نوع از آموزش است. خصوصا در افرادی که شاغل هستند و یا به هر نحوی امکان حضور در کلاسهای درسی معمولی را ندارند، مانند معلولین که می توانند دروس و واحد های متناسب با وضعیت خود و زمان ممکن را انتخاب کنند. تمام مراحل ثبت نام، پرداخت هزینه ها و امتحانات به صورت الکترونیکی و بر روی اینترنت انجام می شود.

دانشگاه ایالتی کالیفرنیا، سرمایه گذاری بزرگی برای دانشجویانی که مایل به تحصیل در این دانشگاه از طریق اینترنت هستند، کرده است.

با بوجود آمدن دانشگاه های مجازی سوالات تازه ای مطرح شدند از جمله این که ارزش آموزش به این شیوه چقدر است؟ و این که آیا مدارک این دانشگاهها معتبرند و یا خیر؟

عده زیادی معتقدند که تفاوت چندانی از نظر سطح آموزشی بین این دانشگاه ها و دانشگاه های سنتی وجود ندارد. مثلا در تحقیقی که به وسیله تام راسل از دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی انجام شد، بیان شد که تفاوت واضحی در سطح آموزشی دانشگاه های سنتی و دانشگاه های مجازی وجود ندارد.

در تحقیق دیگری که توسط جرالد.جی.شات از دانشگاه ایالتی کالیفرنیا انجام شد، دانشجویانی که دروس خود را به صورت Online خوانده بودند نمره شان ۲۰% بیشتر از دانشجویانی بود که در کلاس های درس معمولی آن دروس را گذرانده بودند.

در بررسی دیگری نظر دو گروه از دانش آموختگان به وسیله اینترنت را جویا شدند. هر دو گروه با تحصیل به وسیله اینترنت موافق بودند . مباحث سوال شده از دانشجویان به شرح زیر بود:

- تسلط بر درس وجود دارد.

- مو ضوع درس به طور موفقیت آمیز بررسی می شود.

- استاد در دسترس دانشجویان است.

- به پاسخ ها در کلاس حساس است.

- تکالیف درسی برای یادگیری مفید و لازم هستند.

ـ عادل است.

در بررسی دیگری محققان دریافتند که از مهمترین دغدغه های دانشجویان نحوه ارتباط و کارآیی استاد است.

در تحقیقی که به وسیله مرکز تکنولوژی های خاص انجام شد، عملکرد ۵۰۰ دانش آموز را که در کلاس های چهارم و ششم در هفت مدرسه اطراف شهر تحصیل می کردند بررسی کردند. نیمی از آن ها به اینترنت دسترسی داشتند. با در نظر گرفتن اثر اینترنت بر دانش آموزان به این نتیجه رسیدند که دانش آموزانی که به اینترنت دسترسی داشتند به شکل واضحی نمرات بهتری در دروس مدیریت اطلاعات، ارتباطات و بیان عقاید داشتند. نتایج به دست آمده در زمینه های دیگر بسیار پراکنده و متفاوت بود.

مبحث مهم دیگر در آموزش از طریق اینترنت نحوه ارتباط دانشجو و استاد است. این که استاد به چه نحوی بر عملکرد دانشجو نظارت می کند.آموزش از راه اینترنت به یک سیستم مدیریتی بسیار فعال وکارآمد وابسته است. دانشجو واستاد باید نمونه مکاتبات ومباحث درسی خود را به صورت ضبط شده در اختیار داشته باشند. بر اساس فید بکی که دانشجو ارائه می کند، استاد از عملکرد و بازدهی آموزش با خبر می شود و برای رفع کاستی ها اقدام می کند. علاوه بر این دانشجویان را باید به استفاده از ژورنال ها، گزارش ها و منابع موجود بر روی اینترنت تشویق و راهنمایی کرد. لازم به ذکر است که تبحر در جستجو و استفاده از ابزارهای جستجو برای دانشجویی که داوطلب تحصیل از طریق اینترنت است ضروری است.

در تحقیقی که به مدت دو سال در دانشگاه های انگلستان انجام شد به این نتیجه رسیدند که دانشگاه های مجازی آن چنان که در تئوری موفق اند در عمل توفیقی ندارند.

بر خلاف انتظار روش ارائه درس به درس در این شیوه آموزشی آهسته تراز دانشگاه های سنتی است. در یکی از رشته های علوم انسانی بررسی شد که از تکنولوژی کنفرانس از طریق ویدئو استفاده شده بود، طرفین مسئول برگزاری کنفرانس از هزینه بالای آن شاکی شدند و عملا کار ناتمام ماند. در دروسی هم که باید به طریق خود آموزی مطالعه می شدند مثل درس فرهنگ سایبر و مهارت های اطلاعاتی اشکالاتی دیگر بوجود آمد. درس اول را تنها یک نفر انتخاب کرده بود و برای درس دوم مسئولین کتابخانه به هم طرازی نسخه اینترنتی این درس با نسخه معمولی آن اعتقاد نداشتند.آن چه در پی این پژوهش مورد توجه بیشتر قرار گرفت، هماهنگی لازم در تمام ابعاد آموزشی برای انجام این کار بود. در عمل بر خلاف تئوری باید یک سیستم مدیریتی هماهنگ کننده به کار گرفته شود تا اهداف آموزشی را تامین کند.

مشکل بزرگتر در استفاده از دانشگاه های مجازی نحوه ارزشیابی دانشجویان است. برای ارزشیابی عادلانه،استاد و دانشجو باید چالش هایی را با هم تجربه کرده باشند. در این جا این سوال مطرح می شود که برای دست یابی به چنین روابط و یا قابلیت هایی چه باید کرد؟

پاسخ این است که باید از سیستم های کامپیوتری مدیریتی پیشرفته یاری جست. سیستم های جدید بر خلاف سیستم های قدیمی مدیریتی تنها به وسیله مدیر به کار گرفته نمی شوند و تمام افراد گروه آموزشی از جمله دانشجو و استاد از آن بهره می گیرند.

به بیانی دیگردانشگاه مجازی یعنی سیستم مدیریتی پیشرفته و کارا که شامل یک Database پیچیده و ارتباطات فعال و چند جانبه گروه های دانشگاهی است که با همدیگر برای تحقق اهداف آموزشی تلاش می کنند.

این نوع از مدیریت به نوپردازی روزانه نیاز دارد. از آن جایی که تمام سیستم های کامپیوتری در مدت شش ماه نو می شوند ،ضروری است که همیشه از آخرین نسخه استفاده کرد و سیستم را به روز نگاه داشت.

دانشگاه های مجازی در ایران

تاسیس دانشگاه های مجازی در ایران را باید از دو دیدگاه فرهنگی و اقتصادی بررسی کرد.

دربعد فرهنگی تاسیس دانشگاه های مجازی فرصتی برای معرفی دانشگاه های ایران، فرهنگ و زبان ایران است. چنان که دانشگاه مجازی تامیل به همین منظور تاسیس شد تا زبانی را که رو به نابودی می رفت دوباره احیا کند.

از نظر اقتصادی نیز دانشگاه های مجازی به خاطر موقعیت سیاسی و فرهنگی ایران می تواند موجب جذب ارزآوری شود. ارزی که می توان از آن در تحقیق و یا توسعه دانشگاه ها بهره جست. از آن جایی که دانشگاه های مجازی هزینه های کمتری نسبت به دانشگاه های سنتی دارند تاسیس دانشگاه های مجازی بسیار مقرون به صرفه است.

قدم اول برای تاسیس و برقراری این شیوه آموزشی در ایران، حل کردن مشکل اساسی ارتباط اینترنتی در ایران است. ارتباط اینترنتی الفبای دانشگاه مجازی است برای دانشجویانی که از داخل ایران خواستار تحصیل به این شیوه باشند، با وجود سرعتهای پایین استفاده مطلوب از کنفرانس های ویدئویی و شنیداری، ممکن نیست. علاوه بر این هزینه های استفاده از ارتباط اینترنتی در ایران نسبتا بالاست در حالی که در کشورهای دیگر هم کیفیت و هم کمیت ارتباطات اینترنتی بهتراست.

خطوط تلفنی که به عنوان خطوط مخابراتی ارتباطی استفاده می شوند با سرعت های بسیار بالای ارتباطات جهانی (فیبرنوری)قابل مقایسه نیستند. در صورت سرویس دهی به دانشجویان خارج از ایران هم مشکل ارتباطی هم چنان باقی است اگرچه بسیاری ار کشورها از کابل برای ارتباط استفاده می کنند و سرعت های بالا و مطلوبی دارند اما سرویس دهنده های ایرانی بسیار ضعیف عمل می کنند و در مقابل هک شدن بسیار آسیب پذیرند. اخیرا یک هکری خیرخواه تعداد زیادی از سایت های ایرانی را برای چند ساعتی از کار انداخت تا آسیب پذیری آن ها را یاد آوری کند.

در دروسی که نیاز به واحد های عملی و یا شرکت در جلسات اینترنتی است برنامه ریزی آموزشی نیاز به دقت بیشتری دارد. به هر حال، اگر چه ایران از این قافله عقب است، ولی با فاصله حرکت می کند. چرا که سیستم های ارتباطی ما بسیار ضعیف و آسیب پذیرند ولی سرعت حیرت آور این پدیده آموزشی، این نوع از آموزش را برای ما نیز اجتناب ناپذیر کرده است و باید همراه با همه دنیا برای استفاده از آن تلاش کنیم.

قدم اول را باید با اصلاح و تکمیل پروژه های مخابراتی و رفع معایب سرویس دهنده ها برداشت و قدم بعدی دسترسی به آخرین روشهای کامپیوتری مدیریتی و تربیت متخصصانی در این زمینه است تا آخرین پدیده های آموزشی را به کار گیرند.
- آینده نگر

آموزش و پرورش و توسعه در عصر فناوری

چهارشنبه, ۹ اسفند ۱۳۸۵، ۰۴:۵۵ ب.ظ | ۲ نظر

زهرا حقیقت دوست - آموزش وپرورش به جای پرداختن به مواد درسی به کلانسان می پردازد و به تمام ابعاد زندگی او توجه می کند.

کلید واژه ها : توسعه، برنامه ریزی، اصلاحات، آموزش و پرورش
فناوری های جدید، بویژه فناوری های مربوط به عرصه اطلاعات و ارتباطات زمینه تحولات سریع و غیرقابل برگشتنی رادر جهان فراهم آورده است . این تحولات نیز دنیای جدیدی را شکل داده و به ظهور رسانده که از قسمتهای متعادلی تشکیل شده است ؛ قسمت هایی که جمع شدن آنها در کنار یکدیگر در شبکه جدید ارتباطات تعاملی نه ازسر اتفاق که از روی اجبار ناشی از ضرورت تاریخی است

این تجمع و تعامل موجد ظهور و تجدید حیات زبان ها و فرهنگ هایی شده که به گونه ای متنوع نظام پویای جهانی را پیریزی کرده است . چالش های برآمده از این تحولات از جمله دمکراسی، مشارکت مردمی، تمرکز زدایی، و کثرت گرایی، زمینة نگاهی نو را به آموزش و پرورش فراهم ساخته است . آموزش و پرورشی که قرار است انسان را برای آینده آماده کند . بنا بر همین وظیفه ، باید توانایی روبه رو شدن با چالش هایی را که تحولات کنونی رو در روی نسل حاضر قرار می دهد، داشته باشد . طبیعت آموزش وپرورش آن را به مثابه یک فراینده کیفی برحسب آن چه باید باشد شرح میدهد، نه آن چه هست . از این رو، ماهیت آن زاینده، پویا، تغییر پذیر و منعطف است و ناگزیر رو به رشد و تعالی و تغییر . افزون بر آن آموزش و پرورش به منزله پرورش دهندة نیروی انسانی مورد نیازدر فرایند تعامل فناورانة عصرحاضر، نقش بی بدیل خود را درجهان همچنان حفظ کرده است . حفظ و حراست نظام تعلیم و تربیت از این نقش اساسی با دگرگونی هایی همراه بوده است . دگرگونی هایی که بنا به تقاضای زمان و نیازهای برآمده از عصر حاضر ایجاد شده است . تجربه کشورهایی چون آمریکا (1957) ، ژاپن (1948) وکره جنوبی در سالهای اخیر به خوبی نشان می دهد که با تغییر و بازنگری در ساختار آموزش و پرورش در ادوار تاریخی در حفظ و بقای رشد و توسعه اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی ملت ها تأثیر حیاتی داشته است .
توسعه و ضرورت اصلاح

امروزه، تقریباً تمام کسانی که به هر نحو طرفدار توسعه و اصلاحات هستند در همه جای دنیا از آموزش و پرورش شروع می کنند؛ چه، توجه به اصل تعلیم و تربیت و تلاش در راه آن می تواند امر توسعه را پیش ببرد و با مسیر جهان هماهنگ کند .

روی کردهای برآمده ازعصر جدیدارتباطات و فناوری ها درتعلیم و تربیت از جمله دیدگاه حداکثری مبتنی بر خود یادگیری و چگونه یادگیری (فراشناخت) ، یادگیری فرایند مدار و مستقل موجب حرکت تدریجی در باز تعریف مفاهیم اساسی تعلیم و تربیت شده است . سواد، علم، تدریس، معلم، شاگرد، محتوای درسی و مدرسه در حال احراز تعاریف جدید هستند.

درعصر حاضر تأکید نظام آموزش و پرورش بر انتقال دانش نیست و نقش مدرسه با گذشته تفاوت بسیارکرده است . آموزش و پرورش به جای پرداختن به مواد درسی به کل انسان می پردازد و به تمام ابعاد زندگی او توجه می کند . معلم در نظام جدید آموزپ و پرورش در مقام یاور در بالندگی انسان، ایفای نقش می کند نه انتقال دهنده اطلاعات . شاگرد پرسشگر، خردگرا و فعال است نه شنونده ای منفعل و پذیرا . امروزه، با دسترسی فراگیرندگان به اینترنت و گذرگاه های گوناگون کسب اطلاعات و با لطبع تأثیر پذیری از فرهنگ جهانی و غیر بومی، اقتدار علمی معلم رفته رفته رنگ می بازد . از همین روست که اثر بخشی آموزش و پرورش ناگزیر است کارکردهای نوی را متناسب با روح زمانه برای خویش برگزیند . گزینش و دستیابی به کارکردهای نو مستلزم نگاهی نو به نظام آموزش و پرورش است . نگرشی نو در ابعاد و محورهای گوناگونی چون تعاریف، اصول، اهداف، ساختار، محتوا، مدیریت و منابع انسانی در کشور ما نیز تغییرات و نگره های برآمده از تحولات عصر کنونی نیز خود نیازها و انتظارات جدیدی را از آموزش و پرورش شکل می دهد .

اگر خود را در محدوده آن چه هستیم واقع بینانه ببینیم، متوجه خواهیم شد که آموزش و پرورش کنونی ما نه تأمین کننده دیر و زمان بوده و نه برآورنده توقعات بر حق امروزمان . رفاه نسبی در جهان امروز نتیجه آموزش و پرورش پویای کسانی است که با توجه به نیازهای زمان و گریزاز تعصبات ناروا خود را مسئول بهزیستی انسان ها می دانند و درسخت ترین شرایط به دنبال بهروزی همگانند . باید گفت اختراعات شگفت انگیز وامیدواری های روز افزون، الهام گرفته ازاندیشه کسانی است که همگان را وامدار خودکرده است وماهمچنان منفعلانه چشم به راه آنان هستیم تابی آنکه سهمی در این دستاوردها داشته باشیم برداشت کننده دست دومی از پدیده های رفاهی واختراعی دیگران با پرداخت هزبنه های سرسام آور باشیم.
راهبردها در فرایند توسعه

ازنگاه این مقاله برای همگام شدن آموزش و پرورش کشور با روح زمانه و رویکردهای جدید تعلیم و تربیت و برای پاسخ گویی به نیاز نسل آینده وحتی نسل حاضر در امتداد دو مسیر می توان حرکت کرد و دو راه برد را مورد توجه قرار داد .
الف) نگرشی نو، باز تعریف مفاهیم

راه برد نخست، مبتنی بر تحول و بازنگری در حیطه نگرش ها در حوزة فکری کلان جامعه است . بر این پایه، مفاهیم اساسی تعلیم و تربیت باز تعریف می شوند . ضرورت باز نگری در حوزه های فکری جامعه براساس آینده ای پویا،تغییرپذیر، و غیر شخصی مدنظر قرارمی گیرد.در این مسیر، نظام آموزش وپرورش کلان نگرش به دانش آموز، معلم، محتوا و مدرسه را متأثر از تحولات زمان تغییر می دهد . دانش آموز و معلم را در فرآیند امروزی آموزش و پرورش از دیدگاهی پرسشگر، مستقل، خلاق و کثرت گرا می نگرد و می خواهد با کنار نهادن ارتباط یکسویه سنتی و فرسوده، به جریان یادگیری-یاددهی حرکت و خلاقیت بخشد . از این دیدگاه، مفاهیم با الهام از فلسفه اجتماعی، سیاسی و فرهنگی معاصر و متناسب با نیاز جامعه واقع بینانه و غیر متعصبانه، باز تعریف می شود .

فرد محوری، نخبه پروری و پرورش اسطوره ای در آموزش و پرورش امروزه جایگاهی ندارد . کار آموزش وپرورش آموزش زندگی است . ازاین رو برای طراحی نظام آموزش متناسب با نیازفردا یاحتی امروز به چیزی پیچیده تر از یک نظام کلیشه ای وفرد مدارانه احتیاج داریم . در این مسیر اصل دمکراسی و مشارکت همراه با نهادی کردن اندیشه به مثابه وظیفه یک نظام مترقی و جدید تعلیم و تربیت مورد توجه قرار می گیرد . بدیهی است نهادی کردن اندیشه مستلزم ایجاد بستر مناسب برای پذیرش و مدارا با دیدگاه ها و اندیشه ها و نگرشی کثرت گرایانه است . در این مسیربرخورد های خشک و خشن و متعصبانه، مردود و ناموفق است . در این راهبرد، روش های آموزش و پرورش و ارزشیابی مورد تجدید نظر اساسی قرار می گیرد راه کارهای پرورشی وارزشیابی ازوضعیت تک بعدی، کّمی، ناکارآمدونامنعطف به روش هایی کارآمد،کیفی و منعطف تغییرمییابد .
ب) تحول ساختاری

بر پایه راه برد دوم، ساختار آموزش و پرورش در دو بعد کمی و کیفی مورد بررسی قرار می گیرد . در بعد کمی تشکیلات وسیع و حجیم با ساختاری تمرکزگرا، دیوان سالار و کم بازده به ساختاری غیر متمرکز و کوچک تر تبدیل میشود . نگاهداشت قدرت و تمرکز مسئولییت با تفویض آن به سطوح میانی و پایین تر تغییر شکل می دهد و در این میان واگذاری بخشی از مسئولیت ها به نهادهای مردمی مرتبط کم حجم کردن اداره ها و نهادهای دولتی از یکسو زمینه بروز خلاقیت ها را فراهم می آورد و از سوی دیگر از حجم بوروکراسی اداری کم بازده و وقت گیر می کاهد .

در بعد کیفی می توان که دستور کار اصلاح تغییر در شکل و محتواست . محتوا و برنامه های درسی نظام تک رسانه ای، مدیرت های ناکارآمد، اقتدارگرا و نا منعطف نمی تواند بستر ساز حرکت هماهنگ با کاروان جهانی دانش امروز به جلو باشد . از این دیدگاه، ایجاد تغییر در ساختار آموزش و پرورش با راه بردهای کلان نگر، تدریجی و مستمر، دقیق و کارشناسانه می تواند توسعه کیفی را محقق سازد .

اصلاح کیفی آموزش و پرورش فرایندی نیست که با اقدامی ضربتی بتوان آن را انجام داد، بلکه به اقتضای نیازهای نشأت گرفته از تقاضای عدالت اجتماعی در جامعه هماهنگی کامل دارد . از این نظر، اصلاح کیفی آموزش و پرورش رسمی زنجیره ای از تغییرات را در دیگر شکل های آموزش به وجود خواهد آورد که به نوبه خود به الگوهای رشد ساختارهای تشکیلاتی اعم از آموزش رسمی و غیر رسمی تنوع خواهد بخشید . لازمة این امر یک اساس گسترده و همگانی در مبارزه با بیسوادی است . زدودن بیسوادی امری است ملازم با ارتقای آموزش و پرورش ابتدایی . هیچ کودکی نمی تواند با اعتماد به نفس به یادگیری بپردازد، مگر آن که از طرف والدین مورد تشویق قرار گیرد . بنابر این ممکن است، والدین بی سواد مانعی برای یادگیری باشند . آموزش خانواده به صورت مستمر، جذاب و فراگیر در زدودن کم سوادی می تواند نقش مهمی ایفا کند.

دو خصوصیت مهم در یادگیری برای تغییر کیفی آموزش و پرورش حایز اهمیت اساسی است . نخست آموزش توانایی های نوجوانان برای تدوین سؤالها و مسأله هاست . شیوه حل مسأله جایگزین ضعیفی است اگر مسأله به دانش آموز داده شود؛ زیرا نقش فعال دانش آموزان در تدوین مسأله ها فوق العاده مهم است . یادگیری مبتنی بر حل مسأله با یادگیری خود انگیزشی و یادگیری مستقل نیز رابطه نزدیک دارد . مسائلی که موضوع این گونه یادگیری هاست در زمان معاصر به وجود آمده و به چندین رشته علمی مانند مکسائل جهانی جمعیت، منابع طبیعی و محیط زیست مربوط می شود . این گونه مسائل باید برای نوجوانان چالشی در فرایند آموزش و پرورش بشمار آید و توانایی های تجزیه و تحلیل آنها را پرورش دهد و حساسیت آنها را نسبت به مسائل جهانی و ملی برانگیزد . چه اگر حسا سیت وجود داشته باشد از آن تعهد فکری و عملی و عزم معنوی برخواهد خواست . این ارزش ها مستقیماً تدریس پذیر نیستند و از طریق تعامل بین معلم و متعلم و اندیشه ها به منصة ظهورمی رسند.ارزش ها نه فقط به رفتار فردی مربوط میشودبلکه با مسائل عظیم معنوی دنیای معاصرنیزدرارتباطند .

خصوصیت دوم، توانایی انجام کارگروهی است . درعصرحاضر محیط های یادگیری مانند محیط های کاربالاترین اولویت را به کار گروهی می دهد؛ زیرا در این محیط ها ترکیب مهارت های افراد بزگتر از مجموع آنهاست . در فرایند توسعه کیفی آموزش و پرورش، محتوا و برنامه های درسی از اهمیت اساسی برخوردار است . محتوای درسی مبتنی بر مفاهیم نظری، جزوات فراوان، تعیین تکلیف شبانه و طاقت فرسا به همراه روش های تدریس تکراری، خسته کننده و معلم مدار به کاهش انگیزه دانش آموزان منجر می شود .

آزمایش و خطاهای دائمی در تغییر نظام و محتوای کتب درسی، لطمات جبران ناپذیری به آموزش و پرورش وارد می آورد . تقسیم ناعادلانه امکانات آموزشی درمدارس و مشکلات معیشتی نیزمانع ازآن می شود که دانش آموز انرژی، لبخند و نشاط لازم را از معلم دریافت کند . کمبود معلمان متخصص و آموزش دیده و آشنا با روان شناسی کودک ممکن است به تنزل کیفیت آموزشی منجر شود . ناآشنایی معلم با مراحل رشد روانی، اجتماعی، حرکتی و مسائل هیجانی-رفتاری کودکان لطمات فراوانی به کودکان وارد می آورد . از این رو، لازم است در گزینش معلمان به تخصص، دانش و نیز وضعیت ظاهری و آراستگی ظاهری این قشر که ساعاتی در روز را در ارتباط نزدیک و مستقیم با کودکان و نوجوانان هستند توجه بیشتری شود . از سوی دیگر، اقدام به برگزاری دوره های مستمر ضمن خدمت با هدف باز آموزی برای تطبیق با وظایف جدید و ارئه اطلاعات به روز از جمله کارهایی است که آموزش و پرورش می تواند به انجام آن مبادرت ورزد .

تبدیل فرایند یاددادن به یادگرفتن و استفاده از روشهای فراشناختی در آموزش از خط مشی های نو در توسعه کیفی آموزش و پرورش است . گذر از یاد دادن به یادگیری و آموزش راه بردهای مناسب برای خود یادگیری از رویکردهای جدید تعلیم و تربیت در جهان است که فراگیرنده را در فرایند یادگیری فعال می کند و این روش با معلمان آموزش دیده و محتوای درسی که دانش آموز را به تفکر وامی دارد همساز است، نه با محتوایی که مبتنی بر حفظ طوطی وار با کم ترین تفکر و تأمل است .

از دیگر محورهای عمده در فرایند توسعه آموزش و پرورش، مدیریت های کارآمد و متخصص است . سپردن امر آموزش و پرورش به دست غیر متخصصان کم تجربه و غیر موجه، کارایی و سلامت نظام تعلیم و تربیت را به مخاطره می اندازد . انتصاب های نابجا و رابطه مدار، ضربات اساسی به ساختار آموزش و پرورش وارد می کند . در نظریه های مدیریت نو در جایگاه یکی از عناصر ساختاری نظام به نوبه خود بر سایر عناصر نظام تأثیر می گذارد و نقشی تعیین کننده دارد .

طبق مکتب اصالت ساخت هرگاه یکی از عناصر ساخت تغییر کند بقیه عناصر ساخت به تبع آن تغییر می کند و الگو به تغییرات احتمالی واکنش نشان می دهد . از این رو، به منظور حرکت مؤثردر جهت توسعه و محقق ساختن اصلاحات اساسی در آموزش و پرورش، باید مدیران متخصص و عمل گرا بر اساس ضابطه و شایستگی انتخاب شوند و در رأس امور قرار گیرند و بر این باور تأکید شود که مدیریت و هدایت صحیح و عالمانه همراه با جلب مشارکت و تلاش همگانی کلید توسعه آموزش و پرورش است و توسعه آموزش و پرورش به نوبه خود زیر بنای توسعه همه جانبه کشور است .

خلاصه سخن این که برای آماده کردن نسل حاضر برای زندگی در آینده، آموزش و پرورش باید با شناخت روح زمانه و نیازهای نشأت گرفته از آن، پاسخگوی تقاضاهای مبتنی بر شرایط جدید باشد و خود را با آن منطق کند . با انباشت مسائل جهانی و ملی و دائماً پویا و تغییر پذیر، آموزش و پرورش ناگزیر است با تدوین راه بردهای منطقی و واقع بینانه خود را با حرکت نسل امروز هماهنگ کند و با مسائل حل نشده و اضطرابها و بحران های ناشی از آن همچون هویت، اشتغال و کنکور روبه رو شود . از این رو اقدام به انجام دادن اصلاحات اساسی در آموزش و پورش بنا به تجربه سایرممالک، زیر بنای توسعه در کشور ضرورت دارد .

از نگاه این مقاله توسعه را می توان در دو بعد نگرشی و ساختاری مورد مورد توجه قرار داد . راه برد نخست بر تحول و باز نگری در حیطه نگرش ها در حوزه فکری کلان جامعه تکیه می کند و به باز تعریف مفاهیم اساسی تعلیم و تربیت می پردازد . پذیرش اندیشه ها و تفاوت ها، مدارا و انعطاف اساس این راه برد است . راه برد دوم تغییر در ساختارهای آموزشی و تربیتی را مد نظر قرار می دهد و بر توسعه کمی و کیفی با تأکید بر تحول در ساختارهای مدیریتی به سوی مدیریت های متخصص و عمل گرا تأکید می ورزد .
کارشناس ارشد روانشناسی تربیتی

(نقل از مجله رشد تکنو لوژی آموزشی )

مفاهیم آموزش الکترونیکی

پنجشنبه, ۵ بهمن ۱۳۸۵، ۰۷:۰۴ ب.ظ | ۱ نظر

بزرگراه فناوری - دهکده جهانی و عصر اطلاعات و پیامدهای ناشی از آن باعث تحول در زمینه‌های مختلف زندگی بشری شده است. آموزش یکی از مهم‌ترین زمینه‌هایی است که دستخوش تحول جدی شده است. امروزه کلاس‌های درس، محتوای آموزشی، جایگاه معلم و دانش‌آموز و... همه باید مفهومی جدید متناسب با نیازهای امروز بشر به خود بگیرند. لزوم تحول در نگرش به این مفاهیم آنچنان شفاف و صریح هست که شاید لازم به بحث نباشد. در این مقاله سعی شده تا با شفاف‌سازی مفهوم آموزش الکترونیکی به تشریح حدود و مزایا و معایب این نوع سیستم آموزشی پرداخته شود.
آموزش الکترونیکی چیست؟

آموزش الکترونیکی را مترادف با واژه E-learning در نظر می‌گیریم. آموزش الکترونیکی نوع خاصی از آموزش از راه دور است که در آن با استفاده از تکنولوژی‌های مبتنی بر وب و با استفاده از بسترهای انتقال مانند اینترنت یا اینترانت، با استفاده از ابزارهایی مانند Multimedia ، انیمیشن و شبیه‌سازها در یک محیط تعاملی مجازی به ارایه آموزش یا بازآموزی می‌پردازیم. نکات مهم که باید در این سیستم آموزشی در نظر گرفته شوند شامل:
1- وجود فاصله فیزیکی بدون محدودیت میان معلم و دانش‌آموز

2- عدم وجود محدودیت زمانی در آموزش

3- آموزش برای هر فرد با هر شرایط خاص سنی و جسمی است.
تفاوت‌های آموزش الکترونیکی و آموزش سنتی:
در سیستم‌های سنتی آموزش نقش معلم به‌عنوان یک محور در ارایه محتوای درسی قرار دارد (معلم‌محور)، در حالی که در آموزش الکترونیکی بر خلاف آموزش سنتی محوریت بر خودآموزی دانش‌آموز استوار است (دانش‌آموز ‌محور).
در آموزش سنتی نگرش عمده به آموزش‌ها و مهارت‌های فردی است در حالی که در آموزش الکترونیکی نگرش بر توسعه مهارت‌های اجتماعی افراد است. آموزش سنتی روحیه رقابت را در دانش‌آموزان ایجاد می‌کند و گاه این روحیه تبدیل به روحیه حسادت می‌شود که پیامدهای اجتماعی خاص خود را دارد. در حالی که در آموزش الکترونیکی با توجه به بستر و محیط تعامل می‌توان به‌سادگی روحیه مشارکت و کار گروهی را در دانش‌آموزان ایجاد کرد. این به‌خاطر وجود یک منبع عظیم پژوهشی (اینترنت) است که به‌سادگی در اختیار دانش‌آموزان قرار می‌گیرد و امکان انجام هرگونه کار پژوهشی به‌صورت گروهی را برای آن‌ها فراهم می‌کند. به‌علت دسترسی به اینترنت محتوای درسی نیز دارای انعطاف زیادی است، معلمان می‌توانند به‌راحتی با استفاده از این منبع مطالب درسی خود را بروز کنند، در حالی که در آموزش سنتی منابع محدود و در حد چند کتاب است که تجدید و بازنگری در محتوای آن‌ها شاید سال‌ها طول بکشد. نکته دیگر در آموزش الکترونیکی استفاده از ابزارهای مولتی‌مدیا و شبیه‌ساز در فرآیند آموزش است که به دانش‌آموز اجازه می‌دهد تا واقعیتی مجازی از آنچه را که قرار است بیاموزد لمس کند، حال آنکه ما در آموزش سنتی فقط با چند صفحه عکس یا متن و یا در نهایت طی یک یا دو جلسه آزمایشگاهی می‌توانیم به آموزش بپردازیم.
با توجه به نوع فناوری که استفاده می‌شود نوع نگرش به کلاس و معلم نیز به‌عنوان ستون‌های اصلی آموزش تغییر خواهد کرد. اگر در گذشته کلاس‌های درسی به‌صورت یک سخنرانی توسط معلم یا در بهترین حالت به‌صورت سؤال و جواب برگزار می‌شد، اکنون کلاس درس مجازی محیطی کاملا تعاملی میان دانش‌آموزان است که معلم در این محیط تبدیل به یک ناظر و تولیدکننده توفان ذهنی در مغز مخاطبان خود شده است و دیگر مدرس یک مطلب خاص نیست بلکه راهنمای خودآموزی دانش‌آموزان است. در کلاس درس سنتی اگر ما از لحاظ مکان، زمان و هزینه محدودیت برگزاری داشتیم در کلاس مجازی چنین محدودیتی نداریم. دفعات برگزاری کلاس برای یک یا چند نفر نه هزینه‌بر است نه مکان اختصاصی لازم خواهد داشت و نه زمان ویژه‌ای را می‌طلبد یعنی دانش‌آموز تا زمانی که مطلب را متوجه شد می‌تواند مطالب آن جلسه آموزشی را تکرار و مرور کند.

در بالا شرح مختصری از آنچه در آموزش الکترونیکی رخ می‌دهد دادیم. در زیر فهرست مزایای آموزش الکترونیکی را به‌عنوان یک گزینه قابل بحث آورده‌ایم. باید ببینیم نقاط ‌قوت این سیستم آموزشی نسبت به نوع سنتی آن چیست. (با توجه به اینکه هر کدام از این مزایا را می‌توان در ابعاد متعددی بررسی کرد در این‌جا صرفا به‌صورت تیتروار آورده شده‌اند):

1- آموزش هر کس در هر کجا و در هر زمان

2- تقویت و بهبود متن درس با استفاده از مثال‌ها، انیمیشن و دیگر امکانات مولتی‌مدیا

3- امکان شبیه‌سازی محیط واقعی با استفاده از شبیه‌سازها

4- فراهم کردن امکانات مختلف پژوهشی

5- هزینه‌های معقول، در برابر گستردگی فراوان در سطح نامحدود اینترنت (w.w.w)

6- استحکام و انسجام مطالب ارایه شده به‌علت وجود امکان بازبینی مکرر محتوا

7- استانداردسازی مطالب با یکپارچه‌سازی داده‌ها و دانش در یک فرمت معین

8- عدم نیاز به تکنولوژی مختلف برای دسترسی به‌علت استفاده پلاتفرم وب

9- ارزان بودن تولید و انتشار محیط آموزشی نسبت به آموزش سنتی

10- حذف هزینه‌های مسافرت و اسکان معلم و دانش‌آموزان

11- تشویق دانش‌آموز برای خودآموزی مطالب، مطالعه و تحقیق

12- پشتیبانی از یادگیری طویل‌المدت و افزایش عمق درک مطالب از محتویات درس، با فراهم کردن امکان بازنگری و دوباره‌خوانی مجدد دروس توسط دانش‌آموز

13- فراهم کردن امکان مدیریت و اداره (Administration) دوره‌ها و دانشجویان به‌صورت ساده

14- دسترسی آسان دانش‌آموزان به منابع پژوهشی از طریق اینترنت

15- آموزش رودررو با معلم، با استفاده از امکانات Video Conference، که امکان شکوفا شدن استعدادهای بالقوه دانشجویان را فراهم می‌کند.

16- امکان برگزاری امتحانات On-line در هر زمان و مکان

17- امکان استفاده از تجربیات دیگران در زمینه‌های آموزشی و حفظ و نگهداری و انتشار مجدد آن‌ها

18- تقسیم‌بندی دانش‌آموزان بر اساس استعداد و توانایی آن‌ها و ارایه متن درسی متناسب با آن

19- امکان شناسایی قابلیت‌های دانش‌آموز نسبت به گروه و شکوفا کردن این استعدادها
بنابراین ما توانستیم 19 مزیت بالقوه را برای این سیستم آموزشی تشریح کنیم اما با همه این مزایا، با توجه به نوع و ساختار آموزش الکترونیکی این سیستم آموزشی دارای برخی معایب است که باید در مورد آن‌ها تامل و برای کاهش آسیب‌های ناشی از این معایب راه‌حل‌هایی پیدا شود.
معایب و ایرادات عمده‌ای که توسط منتقدان متوجه آموزش الکترونیکی می‌شود شامل:
1- عدم برابری در دسترسی با تکنولوژی‌های مورد نیاز (اینترنت، کامپیوتر، تلفن و...)

2- عدم برابری دانش‌آموزان از لحاظ سواد و دانش استفاده از کامپیوتر

3- کنترل کمتر معلمان بر دانش‌آموزان

4- پهنای باند محدود و سرعت پایین دسترسی به اینترنت باعث کاهش کارایی این شیوه می‌شود.

5- تجربه کم در ارایه دروس به روش آموزش الکترونیکی

6- عدم تکامل استانداردهای آموزش الکترونیکی به سبب نو بودن آن‌ها

7- حذف ارتباطات اجتماعی دانش‌آموزان

8- واکنش و مقاومت مدیران و سازمان‌ها و شرکت‌ها در برابر این شیوه آموزشی

9- عدم امنیت اخلاقی در اینترنت
با توجه موارد ذکر شده بالا کاملا مشخص است که بسیاری از آن‌ها با مرور زمان حل خواهد شد. به‌عنوان مثال در آینده با توسعه فناوری‌های مخابراتی پهنای باند بیشتر و سرعت دسترسی به اینترنت بسیار افزایش خواهد یافت یا با گذشت زمان استانداردهای آموزش الکترونیکی تکامل خواهد یافت و جامعیت بیشتری به خود خواهد گرفت. ولی با همه این موارد قابل حل بحث کاهش ارتباطات اجتماعی میان دانش‌آموزان و همچنین ارتباط بین معلم و دانش‌آموز می‌تواند به مرور زمان در نقش‌گیری شخصیت دانش‌آموز تاثیر منفی بگذارد یا استفاده از اینترنت می‌تواند به‌عنوان یک جریان باز اطلاعات در دانش‌آموز و رشد شخصیتی آن ارتباط منفی بگذارد. به هر حال آموزش الکترونیکی علی‌رغم تمام مزایا و معایبی که برشمردیم به‌عنوان یک نیاز غیرقابل چشم‌پوشی باید مورد توجه قرار گیرد. در دنیایی که ادعا می‌شود دانش بشر هر شش ماه یک بار دو برابر می‌شود و هر چهار سال یک بار این دانش کاملا بروز شده است، باید نگرشی نو به مقوله آموزش صورت گیرد. استفاده از بسترهای سریع ارتباطی مانند اینترنت یا دستگاه‌های همراه (Mobil) می‌تواند تحولی در آموزش ایجاد کند که آموزش سریع، ارزان و بروز را برای همگان فراهم کند.

وزارت علوم در صدد توسعه دانشگاه های مجازی

دوشنبه, ۲۲ آبان ۱۳۸۵، ۰۹:۱۱ ب.ظ | ۱۱ نظر

بهار امیری - بزرگراه فناوری - با گسترش روزافزون فناوری اطلاعات در سراسر دنیا، کاربردهای این فناوری نیز رفته رفته شکل جدی‌تری به‌خود گرفت به‌نحوی که امروزه شاهد حضور دانشجویانی هستیم که در منازل خود و خارج از محیط دانشگاه به کسب علم و دانش می‌پردازند. هم‌اکنون دانشگاه‌های مجازی در ایران نیز در حال یافتن جایگاه خود هستند. سابقه ایجاد دانشگاه‌های مجازی در کشور به سال 1381 بازمی‌گردد و سال آینده در حقیقت نخستین دانشجویان مجازی ایران از این دانشگاه‌ها فارغ‌التحصیل می‌شوند. اما شکل‌گیری این دانشگاه‌ها نیز هم‌چون ورود هر پدیده و فناوری نوین به کشور با مسایل و مشکلات خاص خود مواجه بوده است. به‌همین منظور جهت آشنایی با این مسایل، چگونگی دریافت مجوز دانشگاه‌های مجازی، نحوه جذب دانشجو، ظرفیت پذیرش، میزان استقبال، تعداد دانشگاه‌هایی که به جذب دانشجوی مجازی می‌پردازند، هزینه‌های این نوع تحصیل و مواردی از این دست به گفت‌وگو با رجبعلی برزویی، مدیرکل دفتر گسترش و دبیر شورای گسترش آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری پرداختیم که از نظرتان می‌گذرد.
آقای برزویی! لطفا در مورد شکل‌گیری مراکز آموزش مجازی دانشگاه‌ها توضیح دهید.

در تمام نقاط دنیا دانشگاه الکترونیکی وجود دارد، اما هنوز در کشور ما چنین دانشگاه‌هایی راه‌اندازی نشده بلکه برخی دانشگاه‌ها با دریافت مجوز اقدام به راه‌اندازی مراکز آموزش مجازی کرده و دانشجو در این دوره‌ها پذیرش می‌کنند. با توجه به امکانات و بسترهای نرم‌افزاری از حدود دو سال‌و نیم گذشته، پذیرش دانشجو در دوره‌های مجازی آغاز شده است.
چه تعداد دانشگاه در کشور، دارای مجوز آموزش مجازی هستند و اولین دانشگاهی که اقدام به دریافت آموزش مجازی کرده، کدام دانشگاه است؟

هنگامی که بسترهای نرم‌افزاری فراهم شد تعدادی از دانشگاه‌های دولتی اقدام به دریافت مجوز کردند که در این میان دانشگاه شیراز پیشتاز بوده است.

دانشگاه‌های دولتی که اکنون در زمینه آموزش مجازی مجری پروژه بوده و اقدام به پذیرش دانشجو می‌کنند، دانشگاه‌های شیراز، علم و صنعت، صنعتی امیرکبیر و صنعتی خواجه‌نصیر هستند.
آیا تقاضا برای دریافت مجوز وجود دارد؟

بله. اکنون دانشگاه‌های بسیاری برای دریافت مجوز آموزش مجازی متقاضی هستند و دانشگاه‌هایی نظیر شهید‌بهشتی، قم و دانشگاه صنعتی اصفهان درخواست مجوز کرده‌اند.
آیا بخش خصوصی نیز تمایلی به دریافت مجوز آموزش مجازی دارد؟

بخش خصوصی نیز متقاضی دریافت مجوز مراکز آموزش مجازی است که اکنون به سه نهاد خصوصی مجوز داده شده است. مجوز تدریس سه رشته به بخش خصوصی داده شده است اما از توضیح بیشتر در مورد بخش خصوصی معذورم.
نحوه ارایه مجوز چگونه است؟

به اکثر دانشگاه‌ها مجوز به‌صورت دایم داده نمی‌شود بلکه مجوز به‌صورت موقت بوده و اگر خوب عمل کردند، آن را تمدید می‌کنیم، در غیر این صورت مجوز لغو خواهد شد. در واقع هر مرکز آموزش مجازی مجوز دریافت کرده و پس از تایید چندین بار تمدید می‌شود.
تایید عملکرد این مراکز چگونه انجام می‌شود؟

پس از هر بار دریافت مجوز، گروه‌های بازرسی دفتر نظارت و ارزیابی، عملکرد این مراکز را بررسی کرده و پس از تایید این گروه برای دور بعدی تمدید شده و در نهایت مجوز قطعی صادر می‌شود.

اما برخی دانشگاه‌ها که توان بالایی دارند برای ایجاد یک رشته به‌صورت مجازی، در تقاضای نخست، موافقت قطعی دریافت می‌کنند.
نحوه ارایه مجوز به بخش خصوصی به چه صورت انجام می‌شود؟

برای دادن مجوز به این بخش نیاز به تدوین آیین‌نامه‌ای بود که پس از تدوین در تاریخ پانزدهم بهمن‌ماه 84 به تصویب شورای گسترش آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری رسیده و از تاریخ تصویب لازم‌الاجرا شد.
مراحل تاسیس و فعالیت مراکز مجازی غیر‌دولتی چگونه است؟

صدور موافقت اصولی، صدور موافقت قطعی برای تاسیس و صدور مجوز پذیرش دانشجو برای فعالیت آموزشی از جمله این مراحل است. هنگامی که هیات موسس معرفی شده و تایید صلاحیت علمی و عمومی اعضای هیات موسس مطابق مقررات وزارت علوم انجام شد، موافقت اصولی داده می‌شود.
دریافت موافقت قطعی توسط مراکز خصوصی دارای چه شرایطی است؟

تامین زیرساخت ارتباطی وسخت‌افزاری، تامین فضا و امکانات فیزیکی، تامین سامانه‌های مدیریت یادگیری (LMS) و محتوای آموزشی با حداقل توانمندی‌ها، تامین حداقل 40 درصد از محتوای دروس الکترونیکی در هر یک از دوره‌های آموزشی مورد درخواست و تهیه زیرساخت‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری مناسب برای تامین امنیت و پشتیبانی داده و اطلاعات از جمله شرایط صدور موافقت قطعی است.
دریافت مجوز بخش دولتی برای تاسیس مرکز آموزش مجازی دارای چه شرایطی است؟

دریافت مجوز آموزش مجازی توسط دانشگاه‌های دولتی آسان‌تر بوده و نیاز به هیات موسس و موارد دیگر که بخش خصوصی باید دارا باشد، نیست، بخش دولتی تنها باید نرم‌افزارها، سخت‌افزارها و محتوای دروس را فراهم کند.
متقاضیان راه‌اندازی آموزش مجازی مجوز خود را از کدام سازمان دریافت می‌کنند؟

تمامی دانشگاه‌ها و بخش خصوصی متقاضی آموزش مجازی مجوز خود را از شورای گسترش آموزش عالی وزارت علوم دریافت می‌کنند.

همچنین طبق مصوبه مجلس ایجاد، تاسیس، انحلال و ادغام هر گونه موسسه آموزشی و پژوهشی در کشور بر عهده شورای گسترش آموزش عالی است.
نحوه جذب دانشجو در این دانشگاه‌ها چگونه است؟

تاکنون نحوه جذب دانشجو بر عهده خود دانشگاه‌ها و با هماهنگی وزارت علوم بود. به این ترتیب که دانشگاه‌ها خودشان معیارهایی برای جذب دانشجو تعیین کرده بودند که برخی از دانشگاه‌ها آزمون ورودی داشته و برخی نیز این آزمون را برای پذیرش نداشتند.
یعنی پذیرش دانشجو در این دانشگاه‌ها کاملا بر اساس ضوابط داخلی خودشان بوده است؟

این دانشگاه‌ها به هر نحوی که دانشجو می‌پذیرفتند، با وزارت علوم هماهنگ بوده و نمی‌توان گفت عملکرد آن‌ها سلیقه‌ای بوده است.

پذیرش دانشجو در مراکز آموزش مجازی دانشگاه‌ها به دو طریق صورت می‌گرفت یا به‌صورت پذیرش فراگیر و یا از طریق آزمون سازمان سنجش اقدام به پذیرش دانشجو می‌شد.
آیا پذیرش دانشجو در مراکز آموزش مجازی سامان‌دهی نخواهد شد؟

امسال از آغاز دور جدید پذیرش دانشجو، به دانشگاه‌های سراسر کشور اعلام شده که پذیرش دانشجو در دوره مجازی از طریق سازمان سنجش آموزش کشور انجام می‌شود اما این آزمون به‌صورت اختصاصی بوده و هم‌زمان با آزمون سراسری برگزار نخواهد شد.

به‌عنوان نمونه هر دانشگاه به‌صورت منفرد و یا چند دانشگاه با همکاری یکدیگر آزمون مورد نظر را برگزار می‌کنند اما برگزاری این آزمون از طریق سازمان سنجش کشور انجام خواهد شد.
مقررات آموزش عالی کشور در رابطه با دانشجویان حضوری در مورد دوره‌های مجازی نیز صدق می‌کند؟

مقررات آموزشی برای نظام آموزش عالی کشور برای حضوری‌ها، نیمه‌حضوری‌ها و مجازی‌ها یکسان است و در واقع آیین‌نامه‌های مشروطی، تدریس و تمامی موارد دیگر در این آموزش با سایر شیوه‌های تحصیل تفاوتی ندارد.
در مراکز مجازی دانشگاه‌ها دروس چگونه ارایه می‌شود؟

دروسی که در دوره‌های مجازی ارایه می‌شود دقیقا مانند دوره‌های حضوری است اما با این تفاوت که کتاب‌های این نوع آموزش در اینترنت قرار داده شده و در واقع کتاب آن‌ها اینترنتی است. درس‌های آزمایشگاهی دانشجویان دوره مجازی به‌صورت حضوری و در دانشگاه برگزار می‌شود.
امتحان پایان ترم این دانشجویان چگونه برگزار می‌شود؟

به‌صورت حضوری برگزار می‌شود. البته امیدواریم که در آینده‌ای نزدیک امتحانات نیز به‌صورت مجازی برگزار شود.

تمامی دروس طبق قوانین شورای عالی برنامه‌ریزی بوده و دقیقا مانند حضوری‌هاست. دروس به‌صورت الکترونیکی تبدیل شده و صدا و تدریس استاد روی آن قرار می‌گیرد و در بسیاری مواقع تدریس استاد به‌صورت فیلم روی درس قرار داده می‌شود.
شهریه مراکز مجازی چگونه تعیین می‌شود؟

تعیین شهریه دانشجویان بر عهده خود دانشگاه بوده و توسط هیات امنای دانشگاه مشخص می‌شود، البته سامان‌دهی شهریه‌های دانشجوهای دوره مجازی در وزارت علوم مطرح بوده و در دستور کار قرار دارد.
ظرفیت پذیرش بر چه اساسی و توسط کدام بخش تعیین می‌شود؟

ظرفیت پذیرش این نوع آموزش بستگی به دانشگاه داشته و خود دانشگاه تعیین می‌کند که چه تعداد دانشجو جذب کند.
استقبال از این مراکز چگونه است؟

استقبال قابل توجه است به‌طوری که تقاضا به مراتب بیشتر از ظرفیت دانشگاه است به‌ویژه سازمان‌ها استقبال بسیاری از این مراکز کرده‌اند زیرا برای ارتقای کارمندان خود از بخش آموزش مجازی دانشگاه‌ها استفاده می‌کنند.

در حقیقت "اعتبار اینترنتی" برای دانشجویان توسط دانشگاه به‌صورت رایگان قرار می‌گیرد، دانشجویان برای ورود به سیستم الکترونیکی دانشگاه دارای رمز عبور و ایمیل ویژه‌ای هستند که ممکن است در هر سال و یا هر درس تغییر کند.
چه تعداد دانشجوی مجازی در کشور در حال تحصیلند؟

در مورد تعداد دانشجویان دوره‌های مجازی در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری آماری وجود ندارد زیرا هنوز نیازی به این آمار در وزارتخانه نیست.
آیا در تمامی مقاطع پذیرش دانشجو انجام می‌شود؟

خیر. اکنون در دوره دکترا، پذیرش دانشجوی مجازی انجام نمی‌شود و تحصیل به شیوه آموزش مجازی نیز در دستورکار شورای گسترش آموزش عالی قرار ندارد. مقطع دکترا، دوره پژوهشی است و نیاز به حضور رو در روی دانشجو و استاد در کلاس دارد، که تحصیل به شیوه آموزش مجازی برای این دوره مناسب نیست.
آیا برای دادن مجوز رشته‌ها، ضوابط خاصی در نظر گرفته می‌شود؟

بله البته. به رشته‌هایی مجوز آموزش مجازی داده می‌شود که بیشتر دروس آن تئوری بوده و دروس عملی، کارگاهی و آزمایشگاهی نداشته باشد. هم‌اکنون 10 رشته در دوره کارشناسی تدریس می‌شود که شامل رشته‌های حقوق، زبان و ادبیات انگلیسی در دانشگاه شیراز و علوم حدیث در دانشگاه غیرانتفاعی علوم حدیث است. دوره کارشناسی رشته‌های مهندسی صنایع و مهندسی کامپیوتر نیز در دانشگاه صنعتی خواجه‌نصیر ارایه می‌شود.

در دوره کارشناسی ارشد نیز پنج رشته ارایه می‌شود که مهندسی فناوری اطلاعات و حقوق در دانشگاه شیراز و معماری کامپیوتر، مخابرات و مهندسی فناوری اطلاعات در دانشگاه صنعتی امیرکبیر تدریس می‌شود.
آیا امکان تحصیل از دوره کاردانی به کارشناسی وجود دارد؟

اگر دانشگاه‌ها دوره ناپیوسته داشته باشند، فارغ‌التحصیلان دوره‌های کاردانی می‌توانند در مقطع کارشناسی مشغول به تحصیل شوند اما اکنون این امکان فراهم نیست اما فارغ‌التحصیلان دوره مجازی می‌توانند در دوره‌های حضوری تحصیل کنند و بالعکس.
مدرک آموزش مجازی تفاوتی با مدارک دوره‌های حضوری دارد؟

مدرک تحصیل به روش آموزش مجازی هیچ تفاوتی با تحصیل به شیوه حضوری نداشته و تنها در مدرک آن‌ها کلمه مجازی مانند دوره‌های شبانه و پیام‌نور قید می‌شود.
آیا رشته‌های مجازی افزایش خواهد یافت؟

رشته‌های مجازی در صورتی افزایش خواهد یافت که دانشگاه مربوطه شرایط سخت‌افزاری و نرم‌افزاری لازم را داشته باشد، در این صورت مجوزهای لازم صادر خواهد شد.
آیا تاکنون فارغ‌التحصیل دوره مجازی داشته‌ایم؟

هنوز مدت مدیدی از این نوع تحصیل در دانشگاه نمی‌گذرد، بنابراین فارغ‌التحصیلی نیز نداشته‌ایم.
هزینه تولید دروس و رشته‌های مجازی چقدر است؟

برای تولید و نوشتن هر واحد درسی در دوره مجازی نیاز به 10 میلیون تومان بوده و هر رشته تحصیلی در این دوره یک میلیارد تومان هزینه‌بر است.
آیا برنامه‌‌ای برای سامان‌دهی وضعیت آموزش مجازی دانشگاه‌ها دارید؟

پیش از تابستان امسال کارگروهی با عنوان "تنظیم مقررات و آیین‌نامه‌های دوره مجازی" در وزارت علوم تشکیل شده که قرار است به تدوین آیین‌نامه‌های مختلف روش اجرا، روش تدریس، مقررات آموزشی و بسیاری موارد دیگر مرتبط با آموزش مجازی بپردازد.
لطفا در مورد روش تدریس در دانشگاه‌های مجازی توضیح دهید؟

مرکز آموزش مجازی دارای پایگاه اینترنتی بوده و دانشجو برای ورود به این سامانه دارای کلمه شناسایی و رمز است. این پایگاه اینترنتی دارای بخش‌های مختلف خبررسانی، مراجعه به استاد، سرفصل، کلاس و بسیاری موارد الزامی دیگر است که در آن مشخص شده که در این ترم چه دروسی ارایه شده و چه تعداد دانشجو مشغول به تحصیل هستند.

همچنین در این سیستم الکترونیکی (سایت) مشخص شده درس‌ها، در چه روزهایی ارایه می‌شود و استادهای حل تمرین نیز در چه زمانی حضور دارند.

در این نوع تحصیل، برنامه‌های مشخصی برای حضور استاد و دانشجو در کلاس مجازی وجود دارد و برای ایجاد این محیط مجازی از نرم‌افزار LMS (مدیریت سامانه) استفاده می‌شود.

در آموزش مجازی، دو نوع استاد وجود دارد، استاد اصلی که دروس را به دانشجویان تدریس می‌کند و استاد معاون نیز اشکالات دانشجویان را رفع کرده و به سؤالات آن‌ها پاسخ می‌دهد، استاد اصلی فقط هنگام تدریس حضور دارد اما حضور استادان حل تمرین به مراتب بیشتر از استادان اصلی است.
سیستم مدیریت سامانه (LMS) دارای چه ویژگی‌هایی است؟

تمام لحظاتی که دانشجو به اینترنت وصل می‌شود، تمام بخش‌های دروس خوانده شده توسط این سیستم ثبت می‌شود و استاد می‌تواند ببیند که دانشجو تا کدام قسمت درس را خوانده و در چه ساعت‌هایی مراجعه کرده است. استاد نیز دارای لیست حضور و غیاب بوده و از حضور یا عدم حضور دانشجو آگاه است، همچنین در این سیستم ساعات تشکیل کلاس نیز مشخص شده است.

در این سیستم، محیطی نظیر اتاق چت (اتاق گفت‌وگو) وجود دارد، دانشجو در طول هفته این فرصت را دارد که اگر کلاس برقرار نبود و با مشکلی در دروس مواجه شد، اقدام به ارسال ایمیل به استاد کرده و استاد نیز در اسرع وقت موظف به پاسخ دادن به دانشجو است.

از وقتی که در اختیار ما قرار دادید، سپاسگزاریم.

بررسی وضعیت رشته IT در دانشگاه‌های کشور

يكشنبه, ۲۳ مهر ۱۳۸۵، ۱۱:۱۸ ب.ظ | ۱۱ نظر

پریسا خسروداد - بزرگراه فناوری - رشته مهندسی فناوری اطلاعات، زیرمجموعه گروه فنی در دانشگاه محسوب می‌شود. این رشته دانشی را به مخاطب منتقل می‌کند که طی آن روش‌های جمع‌آوری اطلاعات، استفاده و انتقال آن میسر شود. مطالعه، طراحی، ساخت، راه‌اندازی، نگهداری سیستم‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری، جمع‌آوری، سازمان‌دهی، طبقه‌بندی و انتقال اطلاعات مهم‌ترین اهدافی است که مهندسی فناوری اطلاعات آن را دنبال می‌کند. مهم‌ترین توانمندی دانش‌آموختگان این رشته، استفاده صحیح و بهره‌برداری به‌موقع از اطلاعات است. هسته اصلی این رشته را مهندسی کامپیوتر به‌ویژه گرایش نرم‌افزار تشکیل می‌دهد.

در عصری که به‌سر می‌بریم فناوری اطلاعات یکی از عمده‌ترین محورهای تحول و توسعه در دنیا محسوب می‌شود. امروزه دستاوردهای ناشی از فناوری اطلاعات چنان با زندگی مردم تلفیق شده است که توقف در مسیر آن باعث ایجاد اختلال در جامعه و حتی رفاه و آسایش مردم می‌شود. از این‌رو بسیاری از کشورها جهت عمومیت بخشیدن به استفاده از فناوری اطلاعات دست به اقدامات خرد و کلانی زده‌اند که آموزش آکادمیک فناوری اطلاعات یکی از این موارد است.

در کشور ما نیز در راستای ایجاد تغییرات بنیادین و منطقی و دستیابی به نیروهای متخصص و کارآمد رشته فناوری اطلاعات به‌صورت متمرکز و غیرمتمرکز در مراکز آموزش عالی از جمله دانشگاه‌ها ارایه می‌شود. در واقع می‌توان گفت ورود رشته IT به مجموع رشته‌های ارایه شده در دانشگاه‌های کشور به ابتدای سال 1380 و هم‌زمان با اوج گرفتن مباحث مربوط به فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطاتی در ایران بازمی‌گردد. اما در سال 1381 بود که رشته مهندسی فناوری اطلاعات به‌طور رسمی در مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد مورد پذیرش وزارت علوم، تحقیقات و فناوری قرار گرفت. به گونه‌ای که رشته مهندسی فناوری اطلاعات در پایه لیسانس به‌طور هم‌زمان در سه دانشگاه علم و صنعت، امیرکبیر و شیراز تدریس شد. از آن پس تاکنون رشته IT در مقاطع تحصیلی مختلف و توسط دانشگاه دولتی و غیردولتی به متقاضیان یادگیری این علم آموزش داده می‌شود و علی‌رغم نوپایی خود از طرفداران قابل توجهی برخوردار است. لذا آنچه در این گزارش مورد بررسی قرار می‌گیرد آشنایی با رشته مهندسی فناوری اطلاعات، پرداختن به چگونگی امکانات لازم و نقاط ضعف و چالش‌های موجود در مسیر ارایه این رشته است.
ماهیت رشته فناوری اطلاعات

پیش از هر چیز بهتر است ابتدا به ماهیت رشته فناوری اطلاعات در ایران بپردازیم. رشته IT در ایران ماهیتی میان‌رشته‌ای دارد. به این مفهوم که رشته‌ای خالص نیست و از تلفیق رشته‌هایی نظیر مدیریت، مهندسی صنایع، مهندسی الکترونیک و مهندسی کامپیوتر به‌ویژه نرم‌افزار به‌وجود آمده است.

ماهیت میان‌رشته‌ای فناوری اطلاعات باعث شده است هم‌اکنون دانشگاه‌های مختلفی چون تربیت‌مدرس، خواجه‌نصیر، تهران، امیرکبیر، شریف و علم و صنعت در مقطع کارشناسی ارشد، برخی دانشکده‌های فنی دانشگاه آزاد و سراسری در مقطع کارشناسی و دانشگاه‌های علمی–کاربردی و پودمانی در مقطع کاردانی به ارایه این رشته بپردازند.

بر اساس این گزارش رشته فناوری اطلاعات در دوره کاردانی بیشتر به ارایه کردن مسایل مربوط به وب می‌پردازد. در دوره کارشناسی نیز متقاضیان را با عملیات شبکه و امور اجرا کردن آن در سازمان‌ها آشنا می‌کند و در پایان این دوره، اندک‌اندک وارد مباحث مدیریت پروژه می‌شود. البته قابل ذکر است کارشناسی ارشد IT دارای گرایش‌های عمده‌ای نظیر تجارت الکترونیکی، سیستم‌های چندرسانه‌ای، مدیریت سیستم‌های اطلاعاتی، امنیت اطلاعات، شبکه‌های کامپیوتری و مهندسی فناوری اطلاعات است که برخی از این گرایش‌ها در دانشگاه‌های ایران ارایه می‌شود.

در دوره کارشناسی ارشد نیز ضمن تکمیل مدیریت پروژه به ارایه راه‌حل‌های مناسب برای مسایل پیچیده سازمانی می‌پردازد. هرچند مقطع دکترای فناوری اطلاعات در ایران ارایه نمی‌شود، اما انجام امور تحقیقاتی و دستیابی به نظریه‌های جدید از محورهای اصلی در این مقطع محسوب می‌شود.
دروس رشته فناوری اطلاعات

مرور سرفصل دروس رشته فناوری اطلاعات نشان می‌دهد اجرای برخی اصول قانون اساسی در راستای سازمان‌دهی اطلاعات، چگونگی بهره‌برداری کیفی از داده‌ها و یکپارچه‌سازی و انتقال سریع آن‌ها از جمله محورهایی بوده که در تعیین دروس این رشته مدنظر قرار گرفته است.

بر اساس این گزارش، رشته IT نیز مانند بسیاری رشته‌های دیگر دارای دروس پایه، اصلی، تخصصی و عمومی است. دروس پایه در مقطع کارشناسی معمولا شامل ریاضی، معادلات دیفرانسیل، آمار و احتمالات مهندسی، فیزیک و کارگاه عمومی است. دروس اصلی شامل ساختمان‌های گسسته، مبانی کامپیوتر و برنامه‌سازی، زبان ماشین و برنامه‌نویسی سیستم، ساختمان داده‌ها، مدارهای منطقی، معماری کامپیوتر، برنامه‌سازی پیشرفته، سیستم‌های عامل، پایگاه داده‌ها و طراحی الگوریتم‌هاست. همچنین مهندسی نرم‌افزار، شبکه‌های کامپیوتری، مبانی الکترونیک دیجیتال، هوش مصنوعی، اصول و مبانی مدیریت، مبانی اقتصاد مهندسی، آزمایشگاه شبکه، آزمایشگاه پایگاه داده‌ها، شیوه ارایه مطالب علمی و فنی، زبان تخصصی و آزمایشگاه سیستم‌عامل از دیگر دروس اصلی این رشته به‌شمار می‌رود.

در نهایت اینکه دروس تخصصی نیز به مبانی فناوری اطلاعات، مهندسی فناوری اطلاعات، تجارت الکترونیکی، مدیریت و کنترل پروژه‌های IT، برنامه‌ریزی استراتژیک IT، آموزش الکترونیکی، محیط‌های چندرسانه‌ای، پروژه IT و کارآموزی تقسیم می‌شود.
ارایه مفاهیم بر اساس دانش استاد

پیش از این به بررسی کلی رشته IT و دروس در نظر گرفته شده در این رشته پرداختیم. اما مرور وضعیت کلی این رشته در دانشگاه‌های کشور نشان می‌دهد، هر چند دروس به‌صورت یکپارچه و سراسری طراحی شده‌اند، اما معمولا بر اساس توانمندی‌های دانشگاه و میزان دانش استادان نسبت به حوزه مورد نظر ارایه می‌شوند که این قضیه می‌تواند موجب ایجاد چالش‌هایی در آینده شود.

دکتر علی‌اکبر جلالی، رییس پژوهشکده الکترونیک دانشگاه علم و صنعت در این زمینه می‌گوید: رشته IT در سایر کشورهای جهان با مفاد مختلفی ارایه می‌شود که بر اساس نیازهای آن جامعه طراحی شده است. اما در ایران IT معمولا بر اساس پارامترهایی چون قابلیت‌های دانشکده، دانش استاد، تعداد اعضای هیات علمی و غیره به دانشجویان ارایه می‌شود. این مسئله سبب می‌شود محتوای رشته IT از دانشگاهی به دانشگاه دیگر تفاوت داشته باشد.

به گفته وی نبود استادان حرفه‌ای، متخصص و باتجربه از جمله ضعف‌های آموزشی در این رشته محسوب می‌شود، زیرا با توجه به میان‌رشته‌ای بودن IT، تعداد استادانی که به‌طور مستقیم در این رشته تحصیل کرده باشند بسیار انگشت‌شمار است. در این میان تعجیل دانشگاه‌ها برای راه‌اندازی این رشته نیز خود باعث تشدید این مشکل می‌شود، زیرا اغلب مشاهده شده برخی دانشگاه‌ها که در مناطق دوردست و محروم قرار دارند، در حالی که حتی نمی‌توانند به‌خوبی رشته‌های قدیمی و جاافتاده در این حوزه را ارایه دهند، تدریس رشته IT به دانشجویان را آغاز می‌کنند.
فقدان منابع آموزشی مناسب

شاید رشته فناوری اطلاعات را بتوان از جمله معدود رشته‌هایی دانست که به‌علت فقدان منابع درسی و آموزشی مناسب به‌شدت در فقر به‌سر می‌برد. این رشته در حالی در دانشگاه‌های کشور تدریس می‌شود که کتب درسی ارایه شده فاصله بسیار زیادی با مراجع روز دنیا دارند.

کارشناسان معتقدند هرچند پویایی این رشته می‌تواند مانعی جهت تولید سریع منابع مناسب در حوزه مذکور باشد، اما باید در نظر گرفت که عمر آموزشی کتب رشته فناوری اطلاعات نیز بسیار کوتاه است، زیرا دانش روز دنیا در زمینه IT به‌سرعت در حال تغییر و تکامل است. در این میان هرچند استفاده از منابع انگلیسی می‌تواند کمک بسیاری به دانش‌آموختگان این رشته کند، اما نباید فراموش کرد آموزش دانش انگلیسی هنوز در میان بسیاری از جوانان کشور ما عمومیت نیافته است و در ضمن تامین منابع انگلیسی مستلزم صرف هزینه فراوانی است و برای تمام متقاضیان مقدور نیست.

بر اساس این گزارش تدریس برخی کتاب‌های قدیمی در دانشگاه‌های آی‌تی نیز در بسیاری مواقع باعث سردرگمی دانشجویان این رشته پس از فارغ‌التحصیلی می‌شود. در این زمینه می‌توان به تدریس زبان برنامه‌نویسی پاسکال در برخی مراکز دانشگاهی اشاره کرد که سال‌هاست از رده خارج شده است. کما اینکه تدریس علوم جدید در قالب جزوه‌های آموزشی می‌تواند تا اندازه‌ای به حل این مشکل کمک کند.
عدم انطباق محتوای درسی با نیازهای دانشجو

بررسی مفاهیم درسی رشته فناوری اطلاعات نشان می‌دهد بیشترین مفاد دروس اصلی این رشته با نرم‌افزار مشترک است، اما تحت عناوین دیگری ارایه می‌شوند.

یکی از استادان IT دانشگاه تهران در این زمینه می‌گوید: در رشته فناوری اطلاعات هنوز دیدگاه سنتی ضرورت وجود درس ریاضی در کلیه رشته‌های مهندسی دیده می‌شود و واحدهای قابل توجهی در این حوزه به درس ریاضیات اختصاص یافته است. در حالی که جای واحدهایی که واقعا مورد نیازند خالی است به گفته وی، در حالی که سخت‌افزار نقش کلیدی و مهمی را در فناوری اطلاعات به‌خود اختصاص می‌دهد، تنها 15 واحد از مجموع 61 واحد درسی در دوره کارشناسی به موضوع سخت‌افزار اختصاص یافته است. وی معتقد است مجموع دروس ارایه شده در این رشته بیشتر از نرم‌افزار و الکترونیک سرچشمه گرفته است و این قضیه موجب شده تا سطح دانش متقاضیان این رشته وسیع، ولی عمق آن مختصر و کوتاه باشد. البته عدم انطباق میان مفاهیم درس‌های پیش‌نیاز نیز از جمله مواردی است که معمولا دانشجویان را با مشکل مواجه می‌سازد. به‌عنوان نمونه در فیزیک(1) دوره کارشناسی به مباحث مکانیک پرداخته می‌شود، در حالی که فیزیک(2) مباحث الکتریسیته را تحت بررسی قرار می‌دهد. این دو مقوله با وجود اینکه از یک موضوع یعنی فیزیک سرچشمه می‌گیرند، اما سنخیت چندانی با یکدیگر ندارند. عدم انطباق محتوای درسی با نیازهای دانشجویان این رشته باعث می‌شود تا دانش‌آموختگان پس از فارغ‌التحصیلی برای جذب در بازار کار به کسب مهارت‌های جدید نیاز پیدا کنند.

حال برای اینکه مفهوم نرم‌افزار و فناوری اطلاعات شفاف‌تر شود، به بررسی تفاوت‌های این دو با یکدیگر می‌پردازیم.
تفاوت‌ رشته نرم‌افزاری با فناوری اطلاعات

به‌طور کلی ارتباط میان فناوری اطلاعات و نرم‌افزار مانند رابطه پزشک متخصص و دکتر داروساز است، به این مفهوم که پزشک صرفا به تجویز دارو و داروساز به ساخت دارو می‌پردازد.

کوپایی، استاد دانشگاه علمی–کاربردی در مورد تفاوت‌های میان نرم‌افزار و فناوری اطلاعات می‌گوید: مهندسی نرم‌افزار به‌صورت ریشه‌ای و بنیادین ضمن استفاده از پایه ریاضی و با عمق قابل توجه موضوعات را مورد توجه قرار می‌دهد، در حالی که مهندسی فناوری اطلاعات بیشتر جنبه‌های تکنولوژیک و کاربردی نرم‌افزار را بررسی می‌کند.

وی می‌افزاید: مهندس نرم‌افزار به ارایه راه‌حل برای حل مسایل پیچیده سازمانی می‌پردازد، در حالی که مهندس IT پیاده‌سازی راه‌حل‌ها با استفاده از تکنیک را بر عهده می‌گیرد.
توجه به نیازهای بازار کار

یکی از مهم‌ترین عوامل جذب نیرو در بازار کار توجه به نیازهای جامعه هنگام تربیت دانش‌آموختگان است. دکتر جلالی، در مورد نیاز فعلی بازار کار ایران در زمینه IT چنین اظهار می‌کند: در حال حاضر بازار کار ایران، بیش از هر چیز به تکنسین فناوری اطلاعات نیاز دارد که این امر مستلزم تحصیل در پایه کاردانی است، زیرا امروزه بسیاری از مراکز نظیر مدارس، بانک‌ها و غیره به سیستم کامپیوتر مجهز هستند و به افرادی نیازمندند که قادر به نگهداری و پشتیبانی از آن‌ها باشد و این اقدام نه به مهندس احتیاج دارد و نه فرد دیپلمه توانایی انجام این کار را دارد.

لذا با توجه به رشد فناوری اطلاعات در کشور، زمانی به مهندس IT احتیاج خواهیم داشت که برنامه‌های وسیع و مدیریتی در این حوزه داشته باشیم و IT تا لایه‌های عمقی جامعه نیز پیش رفته باشد.
توصیه به علاقه‌مندان رشته IT

در پایان بد نیست توصیه‌ای نیز به افرادی داشته باشیم که مایلند در این رشته به تحصیل بپردازند. کارشناسان معتقدند با توجه به وضعیت کنونی رشته IT در کشور، بهتر است افرادی به تحصیل در این علم بپردازند که می‌خواهند بلافاصله پس از اتمام تحصیلات وارد بازار کار شوند، یعنی به عبارت دیگر تصمیم به ادامه تحصیل در سطوح بالاتر را ندارند.

لذا چنانچه فردی می‌خواهد به تحصیل در سطوح ارشد و دکترا در زمینه IT بپردازد، بهتر است ابتدا با مهندسی کامپیوتر (نرم‌افزار) به تقویت پایه علمی خود اقدام کند و سپس در مقاطع بعدی به رشته فناوری اطلاعات بپردازد، زیرا فراگیری رشته IT با پایه نرم‌افزار می‌تواند زمینه‌های یادگیری بهتر این رشته را ایجاد کند.

مونا صداقت، علیرضا کاشیان - بزرگراه فناوری - آموزش الکترونیک"، واژه‌ای است که در دهه اخیر به‌مراتب مورد استفاده قرار گرفته است و امروزه به‌طور محسوسی در رسانه‌ها با آن برخورد می‌کنید.


بسیاری از دانشگاه‌ها، مراکز علمی و موسسات آموزشی دوره‌های آموزشی خود را به‌صورت الکترونیکی برگزار می‌کنند. آموزش آنلاین، آموزش مجازی و در بعضی مواقع آموزش از راه دور نیز از دیگر واژگانی هستند که در کنار "آموزش الکترونیک" دیده می‌شوند. آموزش الکترونیک یکی از روش‌های یادگیری با استفاده از رسانه‌های الکترونیکی است که از طریق یک محیط انتقال اطلاعات مانند شبکه‌های کامپیوتری قابل پیاده‌سازی است.
در ابتدا آموزش الکترونیک تنها برای گروه خاصی از افراد در نظر گرفته شده بود، به‌عنوان مثال افرادی که به‌دلیل ناتوانی‌های جسمی قادر نبودند در کلاس‌های درس سنتی شرکت کنند و یا کسانی‌که محدودیت‌های جغرافیایی مانع تحصیل آن‌ها در مراکز تحصیلی دلخواهشان می‌شد و یا آن‌هایی که زمان لازم و کافی جهت شرکت در کلاس‌های درس را به‌دلیل تعهدات و مسؤولیت‌های خانوادگی و شغلی نداشتند، ولی درحال حاضر با افزایش تعداد دانشجویان، تمایل به تحصیلات عالیه و هزینه‌های بالای تحصیلی بسیاری به این متد یادگیری روی آورده‌اند.
مزایای این روش آموزشی، باعث شده تا دانشجویان، دانشگا‌ه‌ها و سایر مراکز آموزشی به‌سمت تطبیق و استفاده از آن پیش روند.
به چند مزیت مختلف سیستم آموزشی الکترونیک در زیر اشاره می‌کنیم:
- در آموزش الکترونیکی محدودیت جغرافیایی وجود ندارد. دانشجویان در هر کجا که باشند این امکان را دارند که از امکانات تحصیلی استفاده کنند.
- در این روش نیازی به رفت‌وآمد دانشجویان و استاد نیست و این خود در کاهش هزینه‌ها و استفاده از زمان موثر است.
- در آموزش مجازی زمان نقش مستقلی دارد و دانشجویان در هر زمانی که برایشان مناسب باشد می‌توانند به آموزش بپردازند، در مباحث پژوهشی شرکت کنند و با استادان و همکلاسی‌های خود در اتاق‌های گفتمان به گفت‌وگو بپردازند.
- در آموزش مجازی معلمان و استادان جهت پاسخ‌گویی مناسب به دانشجویان زمان بیشتری نسبت به کلاس‌های درس به روش سنتی دارند که در آن‌ها پاسخ به سؤالات، به‌صورت رودررو و آنی انجام می‌گیرد که ممکن است پاسخ بهینه‌ای برای برخی سؤالات دانشجویان نباشد.
- نتایج و گزارش‌های مختلف نشان داده که نسبت به روش سنتی، در آموزش الکترونیک، دانشجویان و استادان بیشتر با یکدیگر در تعامل هستند. (با روش گفت‌وگو و نامه‌نگاری الکترونیکی)
- با توجه به گستردگی منابع در آموزش الکترونیک، روش‌های مختلف و آسانی جهت یادگیری برای دانشجویان وجود دارد که با توجه به توانایی‌های خود قادر به انتخاب هر کدام از روش‌ها خواهند بود.
- این سبک آموزش در دانشجویان نوعی خودآگاهی و اعتماد به‌نفس ایجاد می‌کند که باعث تقویت حس مسؤولیت‌پذیری در آن‌ها برای آنچه که یاد می‌گیرند، می‌شود.
- در این نوع آموزش دانشجویان خود، جهت و سرعت پیشروی را در یادگیری مطالب انتخاب و تعیین می‌کنند. در این‌جا دیگر مانند کلاس‌های سنتی دانشجویان ضعیف باعث نمی‌شوند دیگران نیز متوقف شوند و یا برعکس در رقابت ناعادلانه با دانشجویان قوی‌تر قرار گیرند.
- آموزش الکترونیکی برای موسسات آموزشی نیز خالی از فایده نیست. با این روش هزینه‌های این نوع موسسات تقریبا به نصف کاهش می‌یابد.
- در آموزش الکترونیکی که محتویات درسی به‌صورت الکترونیکی تهیه می‌شوند و در اختیار دانشجویان قرار می‌گیرند، به‌روزرسانی مطالب بسیار ساده‌تر و کم‌هزینه‌تر از مطالب چاپی است که در کلاس‌های سنتی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
- گاهی مواقع به‌علت یک سری مسایل روان‌شناسی انسان‌ها در برخوردهای مستقیم با دیگران از بیان حرف و احساسشان جلوگیری می‌کنند و به‌عبارتی خجالت می‌کشند! ولی در محیط مجازی و آموزش الکترونیکی هیچ رابطه مستقیم و رودررویی وجود ندارد که مانع شرکت عده‌ای در بحث‌ها و نظرخواهی‌ها و سؤال پرسیدن این عده شود.
- در روش آموزش الکترونیک دانشجویان این اختیار را دارند که آن دسته از مفاد درسی را انتخاب کنند که به آن علاقه‌مند هستند و در سطح دانش آن‌ها است. آن‌ها همچنین می‌توانند با انتخاب واحدهای درسی مورد علاقه‌شان یک دوره جدید تحصیلی برای خود ایجاد کنند و با شیوه خود پیش روند.
- با پیشروی دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی به سمت آموزش الکترونیک دوره‌های تحصیلی متعددی در زمینه‌های مختلف ایجاد شده است که این امر در سیستم سنتی به‌دلیل محدودیت‌های موجود امکان‌پذیر نیست. بدین ترتیب گستره انتخاب برای دانشجویان روز‌به‌روز بیشتر و متنوع‌تر شده و بهتر و راحت‌تر به اهداف خود خواهند رسید.
آموزش‌هایی که براساس فناوری‌‌های IT شکل می‌گیرد با وجود تمام مزایایی که دارند، دارای برخی موارد بحث‌انگیز نیز هستند.
- مهم‌ترین مسئله‌ای که در روش آموزش الکترونیک به‌وجود آمده گوشه‌گیری و انزوای دانشجویان است. عده‌ای بر این عقیده‌اند که آموزش مجازی سطح تعاملات رودررو و مستقیم دانشجویان با معلمان و دانشجویان با یکدیگر را محدود می‌کند و نوعی انزوا برای آن‌ها ایجاد می‌شود. آن‌ها معتقدند این روش برای دانشجویان کم‌رو بسیار موثر است و برای آن‌هایی که علاقه‌مند هستند در مباحثات رودررو شرکت کنند کارا نیست.
- از دیگر مسایل مورد بحث در زمینه آموزش الکترونیک امکاناتی است که در این روش به آن‌ها احتیاج است. کامپیوتر، اینترنت و تجهیزات مربوطه از آن جمله است. حال این سؤال پیش می‌آید که بر سر آموزش دانشجویانی که تمایل دارند تحصیلات عالیه داشته باشند ولی دارای محدودیت‌‌های جغرافیایی و امکانات آموزش الکترونیکی هستند چه پیش می‌آید؟
مزایایی که در مورد آموزش الکترونیک ذکر شد باعث افزایش علاقه‌مندی به تحصیل با این روش شده است. دانشگاه‌ها و موسسات آموزشی نیز در این راستا اقدام به برگزاری دوره‌های متعددی کرده‌اند که نیازمند به منابع اطلاعاتی جامع و کامل بر روی وب است تا دانشجویان بتوانند از آن‌ها استفاده کنند. اما با گسترش این منابع باید تصمیمی جهت مدیریت این منابع اطلاعاتی نیز اتخاذ شود که دانشجویان بتوانند به نحو بهینه از آن‌ها استفاده کنند.
امروزه بسیاری از سازمان‌ها و ارگان‌ها به اهمیت مدیریت دانش و فناوری‌های آموزشی پی برده‌اند. این باعث شده که برای شناخت، پی‌ریزی، سازمان دادن و نگهداری و حمایت از دانش توسط مهندسی دوباره فرآیندهای حرفه‌ای و آموزشی و افزایش همه‌گیر فناوری‌های آنلاین تلاش شود. در این راستا یک جنبش بین‌المللی قصد دارد استانداردهایی را توسعه دهد که همه کاربران را قادر خواهد ساخت در همه جای جهان بتوانند از همه منابع کامپیوتری در پایگاه‌های قطعات آموزشی به‌طور مشترک استفاده کنند. این دو حرکت به یک گرایش متمرکز می‌شود و آن ساختار نسل بعدی وب کنونی "وب معنایی (semantic web) " است و این از هسته برنامه تحقیقاتی LORNET متمایل می‌شود.
LORNET یکی از پروژه‌های جذابی است که در راستای همکاری دانشگاه‌ها و توسعه محتوای آموزشی در فضای الکترونیکی توسط دولت کانادا آغاز شده است.
شبکه تحقیقاتی lornet متشکل از حدود 100 محقق، متخصص و دانشجویان فارغ‌التحصیل از شش دانشگاه است. دانشگاه از راه دور کِبِک میزبان این شبکه تحقیقاتی است و گیلبرت پَکوک مدیر علمی این شبکه است. مقدار سرمایه‌ای که NSERC (انجمن تحقیقاتی علوم طبیعی و مهندسی کانادا) به این شبکه در توسعه ابزارهای لازم جهت دوره‌ها و برنامه‌های آموزشی دوجانبه تخصیص داده است در حدود 5/7 میلیون دلار در طول پنج سال است. NSERC انجمنی است در کشور کانادا که در راستای منافع این کشور بر روی ابداعات و نوآوری‌ها در زمینه علوم طبیعی و مهندسی سرمایه‌گذاری می‌کند. این پروژه همچنین از کمک‌های مالی بخش خصوصی و سایر مراکز دولتی برخوردار خواهد بود.
دانشگاه‌هایی که در پروژه تحقیقاتی LORNET همکاری می‌کنند عبارتند از: دانشگاه پلی‌تکنیک مونترال، دانشگاه اتاوا، دانشگاه ساسکاچ‌وَن، دانشگاه واترلو، دانشگاه سیمون فریزر و دانشگاه از راه دور کِبِک.
LORNET در صدد است که بر روی شبکه‌ای از قطعات و تکه‌های آموزشی که در حقیقت یکی از اصلی‌ترین گرایشات تحقیقاتی در زمینه آموزش از راه دور است، تحقیق و پژوهش کند. این قطعات آموزشی که در پایگاه‌های مختلفی ذخیره می‌شوند جهت ایجاد اسناد، ابزارهای آموزشی، سرویس‌های کارآمد تحت وب و همچنین جهت آموزش و مدیریت دانش به‌کار می‌روند. این پروژه در حقیقت هم‌سو با نسل بعدی وب معنایی (Semantic Web) خواهد بود. پروژه LORNET همچنین به سازمان‌هایی که با چالش‌های بزرگی در جامعه دانش‌محور و اقتصاد نوین مواجه هستند، کمک خواهد کرد. اهداف تحقیقاتی پروژه عبارتند از:
1- طراحی و پیاده‌سازی معماری یک نظام هماهنگی داخلی و پروتکل‌های متادیتا

2- توسعه متدهای طراحی و ویرایشگرهایی جهت گردآوری قطعات آموزشی و عملیات‌های مرتبط

3- نمایش قطعات در سطوح مختلف انتزاعی به‌طوری که محتوا قابل بازنگری و تطبیق‌پذیر باشد.

4- تطبیق و گسترش استخراج دانش و روش‌های کاوش منابع و ابزارها جهت بهره‌برداری کامل از محتوای پایگاهی از قطعات آموزشی

5- تعریف متادیتا و پروتکل‌های طراحی و همچنین ابزارهای انتقال مالتی‌مدیای پیشرفته با کیفیت سرویس‌دهی بالا

6- گسترش TELOS، سیستم‌عاملی پیشرفته، جامع و انعطاف‌پذیر برای پشتیبانی آموزش و مدیریت دانش.

اطلاعات بیشتر در مورد LORNET را می‌توانید در آدرس زیر بیابید:http://www.lornet.org

کسب‌وکار الکترونیکی، زیر نظر دانشجویان

دوشنبه, ۱۰ مهر ۱۳۸۵، ۱۰:۲۶ ب.ظ | ۱ نظر

سیدمیثم لطفی - بزرگراه فناوری - در گزارشی که فهرست دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی برتر جهان در رشته‌های علوم، مهندسی، فناوری اطلاعات، علوم ‌اجتماعی، هنر و علوم انسانی منتشر شده، دانشگاه ماساچوست یا MIT به‌عنوان چهارمین دانشگاه برتر جهان برگزیده شد. این دانشگاه‌که در سال‌های اخیر فعالیت‌های گسترده‌ای را در زمینه فناوری ارتباطات و اطلاعات انجام داده، یکی از ارکان اصلی کشور آمریکا محسوب می‌شود. اریک برینجولسون(Erik Brynjolfsson) که مدیریت مرکز کسب‌‌وکار الکترونیک در دانشگاه MIT را برعهده دارد، در زمینه فعالیت‌های خود در حوزه فناوری اطلاعات گفت‌وگویی انجام داده که بخش‌هایی از آن را در زیر مرور می‌کنیم.

شما به‌عنوان یکی از مدیران ارشد دانشگاه MIT همواره بر آینده تاکید داشته‌اید. این قبیل تصمیم‌گیری‌ها چه مزیتی می‌تواند برای ما به همراه داشته باشد؟

یکی از دلایلی که به‌واسطه آن بر آینده تاکید می‌کنیم افزایش کارایی نیروی انسانی است. ما با این تصمیم‌گیری‌ها می‌خواهیم دریابیم که فناوری اطلاعات چگونه می‌تواند بر چرخه تولید و عرضه کالاها تاثیر بگذارد و در مقابل، فعالیت‌های تجاری چه فضایی را برای کارمندان در نظر می‌گیرد تا به‌واسطه آن کارایی افراد بالاتر رود. ما باید توجه داشته باشیم که چگونه می‌توانیم با افزایش سطح اطلاعات و دانایی کارمندان نقش آن‌ها را در جامعه پررنگ‌تر کنیم. باید توجه داشته باشیم که تمامی اعضای یک سازمان و مجموعه (از مدیران ارشد گرفته تا کارمندان جزء) چگونه می‌توانند تاثیرگذارتر و کارآمدتر حضور یابند. من در تلاشم تا دریابم که با توسعه روزافزون فناوری ارتباطات و اطلاعات آینده جهان هستی چگونه خواهد شد.
شما به‌عنوان یکی از ارکان اصلی فناوری در جهان امروز چه فعالیتی برای افزایش میزان تولید در مراکز مختلف کاری انجام داده‌اید و به‌نظر شما این روند چگونه می‌تواند سیری صعودی را دنبال کند؟

با ورود به دهه 1990 کارشناسان مذاکرات فراوانی را در مورد فناوری و نحوه حضور آن در جوامع آغاز کردند. آن‌ها در تلاش بودند که دریابند، آیا فناوری واقعا برای انسان امروزی مفید خواهد بود یا نه؟ تحقیقات گسترده‌ای که امروزه ما انجام داده‌ایم نشان می‌دهد رابطه دقیق و تنگاتنگی میان فناوری ارتباطات و اطلاعات و افزایش میزان تولید در مراکز اداری مختلف وجود دارد. تاریخ نشان می‌دهد که همواره ورود یک فناوری جدید مخالفان زیادی را به‌همراه داشته که قانون‌گذاران هم اغلب جزء مخالفان بوده‌اند، اما زمانی که این مخالفان موفقیت آن فنـــاوری را می‌بینند و درمی‌یابند که استفاده از آن می‌تواند به نفع آن‌ها باشد، نظرشان تغییر می‌کند. فناوری‌ها پیشران تغییر و تحول هستند. صنعت چاپ، صنعت خودرو و بسیاری دیگر از فناوری‌هایی که زندگی مدرن را میسر ساخته‌اند، همگی تاکنون الگوهای جمعیتی را تغییر داده، توزیع ثروت و طبقات اجتماعی را جابه‌جا کرده و موازنه قدرت در سطح بین‌المللی را تحت تاثیر قرار داده‌اند. در یک کلام، فناوری‌ها زندگی ما را به‌عنوان یک فرد و نیز به‌عنوان یک جامعه کاملا دگرگون ساخته‌اند. ما در قرن بیستم به کمک مهندسی عمران و ساخت سازه‌های عظیم دفع فاضلاب و تصفیه آب و نیز فناوری‌های زیست‌پزشکی برای تحقیق درباره بیماری‌ها و روش‌های درمان آن‌ها طول عمر انسان‌ها را به اندازه قابل توجهی افزایش داده‌ایم. فناوری‌های دوره مدرن اساسا بر پایه ویژگی‌های الکتریکی و مکانیکی ماده استوار بودند. این فناوری‌ها کیفیت و سبک زندگی افراد و جوامع را متحول ساخته‌اند، اما اثرات بسیار اندکی بر طبیعت انسان داشته‌اند.
شما برای افزایش تولید محصولات در شرکت‌های عصر حاضر چه پیشنهادی دارید؟

ما برای آنکه بتوانیم میانگین تولیدات خود را در دنیای پیشرفته امروزی بالا بریم باید تمرین‌های مخصوصی را انجام دهیم. ما برای آنکه بتوانیم روش‌های مناسبی را که به‌واسطه آن‌ها بتوانیم میزان تولیدات شرکت‌ها را زیر نظر فناوری اطلاعات افزایش دهیم، بیش از 400 شرکت بزرگ و معتبر را مورد مطالعه قرار دادیم و دریافتیم میان شرکت‌هایی که سرمایه‌گذاری‌های خود در بخش فناوری اطلاعات را افزایش داده‌اند و همچنین شرکت‌هایی که به این اصل توجه نمی‌کنند تفاوت‌های فراوانی وجود دارد. برای مثال،‌در این مطالعات مشخص شد آن دسته از شرکت‌هایی که تمامی فعالیت‌های روزانه خود را به کمک دستاوردهای نوین فناوری اطلاعات انجام می‌دهند، در کنار افزایش تولید خود محصولات ارزان‌تری را به‌دست‌مشتریان می‌رسانند. اگرچه هنوز مطالعات و تحقیقات ما در این زمینه تمام نشده، کارشناسان دانشگاه MIT همچنان می‌کوشند که آثار و نتایج بیشتری از فناوری ارتباطات و اطلاعات را برای صاحبان صنایع کوچک و بزرگ نمایان کنند.
درحالی که تاکید شما بر استفاده از فناوری اطلاعات در فعالیت‌های اقتصادی تا این اندازه زیاد است، اینترنت تا چه اندازه می‌تواند در این زمینه تاثیرگذار باشد؟

از جمله مهم‌ترین مواردی که امروزه من و تمامی همکارانم در دانشگاه ماساچوست به آن توجه می‌کنیم میزان تاثیرگذاری اینترنت در بخش‌های اقتصادی است که این روند توانسته ارزشی قابل‌ توجه برای اینترنت ایجاد کند. برای مثال می‌توان به شرکت آمازون اشاره کرد. این شرکت در سال‌های گذشته فعالیت‌های اقتصادی فراوانی را انجام داده بود و تا اندازه‌ای موفق بود، اما از زمانی که پایگاه اینترنتی amazon.com راه‌اندازی شد، میزان توجه مردم به فعالیت‌های این شرکت اهمیتی چشمگیر یافت و توانست سود اقتصادی فراوانی را از آن مسؤولان آمازون کند. در این سایت کاربران به‌سادگی می‌توانند موضوع مورد نظر خود را جست‌وجو کرده و از مطالب بیش از دو میلیون کتاب استفاده کنند. شرکت آمازون با روی کار آمدن ابزاری به‌نام اینترنت نحوه فروش کتاب‌های خود به کاربران را تغییر داده است. اینترنت نه‌تنها باعث شد تا برخی کتاب‌های قدیمی و بدون‌ مخاطب آمازون به‌سادگی فروخته شود، بلکه توانست در بخش‌های دیگر نیز این شرکت را زنده کند. سایت اینترنتی آمازون درحال حاضر علاوه بر کتاب، کالاها و مایحتاج زندگی مردم، فایل‌های صوتی، اخبار و... را به ‌فروش می‌رساند.
تخصص اصلی شما در زمینه کسب‌وکار الکترونیکی است. این فرآیند که تمامی مراحل آن در فضاهای مجازی و اینترنتی صورت می‌گیرد مزایای فراوانی را برای کاربران به‌دنبال داشته است. آیا تا به‌حال در زمینه قانون‌گذاری‌های تجارت دیجیتالی نیز فعالیتی انجام داده‌اید؟

بله. من در کنار همکارم جان لیتل(John Little) دوره‌هایی را در زمینه قانون‌گذاری تجارت دیجیتالی تدریس می‌کردیم. در این دوره‌ها به دانشجویان آموخته می‌شد که چگونه اینترنت و فناوری‌های وابسته به آن می‌توانند بر روی تجارت و بازرگانی تاثیر بگذارند. ما در کلاس‌های خود نتایج تحقیقات و بررسی‌های فراوانی که در این زمینه صورت گرفته بود را ارایه می‌دادیم که این امر باعث می‌شد تجربه دانشجویان به‌ مقدار زیادی افزایش یابد. فعالیت‌هایی که ما و دیگر همکارانمان در زمینه تجارت‌های دیجیتالی انجام دادیم موجب شد تا شکاف بین تحقیقات انجام شده و عملی‌ کردن نتایج حاصل از این تحقیقات در دانشگاه MIT به‌طور کامل از بین برود و دانشجویان به‌طور کامل اهمیت حضور اینترنت در دنیای پیشرفته هزاره سوم را دریابند.
آیا شما برای تکمیل هرچه بیشتر فعالیت‌های خود در زمینه فناوری ارتباطات و اطلاعات دیگر رشته‌های علمی را در کنار رشته تجارت الکترونیکی تدریس می‌کنید؟

ما این کار را همواره انجام داده‌ایم. تدریس دروس مختلف در کنار درس‌های تخصصی کسب‌وکار الکترونیکی در دانشگاه MIT امری مهم تلقی می‌شود که همواره آن را انجام داده‌ایم. در استراتژی‌های کسب‌وکار دیجیتالی، ما دانشجویانی داریم که به‌صورت تخصصی در دیگر رشته‌های MIT تحصیل می‌کنند و همکاری‌های فراوانی را با ما انجام می‌دهند.
الکس‌کلینر(Alex Kleiner) و راب‌گودمن(Rob Goodman) دو دانشجویی هستند که در بخش آزمایشگاه رسانه‌ای(Media Lab) از دانشگاه ما تحصیل می‌کنند و در عین حال در بخش استراتژی‌های کسب‌وکار دیجیتالی نیز فعالیت‌دارند. ما به تمامی دانشجویان خود یاد می‌دهیم در زمینه‌ای که فعالیت‌می‌کنند مزایای استفاده از اینترنت را به‌خاطر داشته باشند و از آن‌ها بهره‌مند شوند.
آیا فکر می‌کنید که تاکید بر اینترنت و فناوری‌های نوین و تاثیرگذاری آن بر دیگر رشته‌های علم تنها به دانشگاه MIT محدود می‌شود و فقط شما هستید که تا این اندازه به‌ حضور اینترنت در بخش‌های مختلف اقتصادی توجه می‌کنید؟

من پیش از این سابقه تدریس در دانشگاه‌ها و موسسات دیگر را نیز داشته‌ام و بر این اساس معتقدم که دانشگاه MIT بیش از دیگر مراکز دانشگاهی و علمی دنیا به اینترنت و حضور آن در زندگی مردم اهمیت می‌دهد. درحالی که بین فعالیت‌های دانشگاهی ما و اینترنت تعاملی قابل‌ توجه وجود دارد، MIT به ما امکان می‌دهد که با دانشمندان، مهندسان و محققان در سراسر دنیا ارتباط نزدیک و صمیمانه برقرار کنیم. ما ضمن بحث و مذاکره با این افراد از طریق اینترنت می‌توانیم دامنه فعالیت‌های خود را در زمینه‌های مختلف توسعه بخشیم و بتوانیم از دانشمندان دیگر کشورهای دنیا نیز کمک بگیریم. مسئله مهمی که در این زمینه وجود دارد انجام تحقیقات و مطالعات فراوان و همچنین کارآفرینی از طریق اینترنت و فضاهای مجازی است. این امر به دانشجویان امکان می‌دهد تا با توانی بیشتر بتوانند برای آینده خود تصمیم بگیرند و حضور خود در جامعه را تثبیت کنند.
این روزها مردم به میزان زیادی با اینترنت سروکار دارند و برای اهداف و فعالیت‌های بسیاری پای در آن می‌گذارند و نیازهای مختلف خود را برآورده می‌سازند. همان‌طور که حضور تک‌تک ما در مکان‌های مختلف اثری دارد و رویدادهایی را حادث می‌شود، در دنیای مجازی اینترنت نیز اوضاع همین‌گونه است. در واقع به هر جای اینترنت که پای می‌گذاریم، هر آنچه که می‌بینیم، هر آنچه که می‌خوانیم، می‌خریم، می‌فروشیم، بارگذاری می‌کنیم، جست‌وجو می‌کنیم، همه و همه ثبت می‌شود. بنابراین اینترنت را می‌توان شهری برفی دانست که رد پای کاربران در جای‌جای آن باقی می‌ماند.

امروزه اینترنت رسانه قدرتمندی برای تحلیل رفتار جوامع نیز محسوب می‌شود. بسته به اهداف و رویکردهای از پیش‌تعیین ‌شده هر مطالعه‌ای، این جامعه متفاوت است. در هر صورت فرقی نمی‌کند که جامعه ارزیابی‌شونده چیست، اینترنت ابزار لازم را برای ارزیابی هر جامعه‌ای در اختیار ما می‌گذارد. چه بسیار برنامه‌های سنگین بازاریابی که براساس نتایج همین مطالعات برنامه‌ریزی می‌شود و به موفقیت نیز می‌رسد.
آیا ارایه نتایج نهایی از مطالعات و بررسی‌های دانشگاه MIT در کلاس‌های درس و در مقابل دانشجویان هدف اصلی شما محسوب می‌شود؟

از جمله مواردی که در من انگیزه ایجاد می‌کند تا در کلاس‌های درس حاضر شوم و برای دانشجویان تدریس کنم، عرضه نتایج مطالعات و تحقیقاتی است که ما به کمک دانشمندان بزرگ خود انجام داده‌ایم. ما در این مرکز افرادی را داریم که تحقیقات و مطالعات آن‌ها در جهان رتبه اول را دارد. این افراد می‌توانند نتایج تحقیقات خود را با دانشجویان در کلاس‌های درس به اشتراک بگذارند. درحالی که بسیاری از موسسات آکادمیک جهان فعالیت‌های تحقیقاتی و کلاس‌های درس را از یکدیگر مجزا می‌کنند، ما بر این باوریم که باید این دو مسئله را با هم یکی دانست و حتی از دانشجویان در فعالیت‌های تحقیقی استفاده کرد. ما فکر می‌کنیم برای آنکه بتوانیم تحقیقات و مطالعات خود در دانشگاه MIT را ادامه دهیم حتما باید نتایج آن را به دانشجویان انتقال دهیم. دانشجویان در عین اینکه با این بررسی‌ها آشنا می‌شوند، یاد می‌گیرند که بتوانند فعالیت‌های مشابهی را انجام دهند.

تحقیقات اینترنتی را باید بزرگ‌ترین سامانه‌ای دانست که تاکنون به‌دست انسان طراحی، مهندسی و اجرا شده است. وابسته شدن تمامی فعالیت‌های بشر به اینترنت در مقیاسی بسیار عظیم و در زمانی کوتاه حکایت از آغاز دوران تاریخی نوینی در عرصه‌های گوناگون علوم، فناوری و به‌خصوص در نحوﺓ تفکر انسان دارد. شواهد زیادی در دست است که از آنچه اینترنت برای بشر خواهد ساخت و خواهد کرد، تنها مقدار بسیار اندکی به واقعیت درآمده است.

اینترنت تاثیر بسیار عمیقی بر میزان دانایی و جهان‌بینی داشته است. به‌وسیله تحقیق در اینترنت می‌توان جست‌وجو براساس کلمات باشد که توسط موتورهای جست‌وجوگر مانند گوگل امکان‌پذیر است. میلیون‌ها انسان در سراسر دنیا می‌توانند به‌راحتی به حجم زیادی از اطلاعات گوناگون به‌صورت آنلاین دسترسی داشته باشند. همانند دایرﺓ‌المعارف‌ها و کتابخانه‌های ملی، اینترنت نیز می‌تواند اطلاعات فراوان و پراکنده‌ای را به‌سرعت ارایه دهد. بیشترین زبانی که در اینترنت از آن استفاده می‌شود انگلیسی است، زیرا اصل اینترنت براساس این زبان تشکیل شده و بیشتر نرم‌افزارهای کامپیوتری نیز به این زبان تهیه می‌شوند. علت دیگر آن عدم توانایی کامپیوتر‌های قدیمی برای پردازش حروفی غیر از الفبای غربی بود.
تحقیقات و مطالعات تخصصی شما چه فرصت‌هایی را می‌تواند برای دانشجویان ایجاد کند؟

تمام دانشجویانی که در مرکز ما تحصیل می‌کنند باید در پایان دوران تحصیلی خود یک تحقیق مفید و جامع انجام دهند و به این وسیله با روند تحقیق و بررسی آشنا شوند. در این روند شرکت‌ها می‌توانند از یک تحقیق پیشیبانی مالی و غیرمالی داشته باشند. دانشجویان همچنین می‌توانند تحقیقات و مطالعات خود را بر روی یک شرکت به‌خصوص انجام دهند. این شرکت‌ها باید مشکلات خود را برای محقق توضیح دهند تا او مراحل فعالیت‌خود را در این زمینه آغاز کند. فعالیت‌هر یک از این دانشجویان با شرکت‌ها برای انجام تحقیقات مختلف در سطوح مختلف تحصیلی آن‌ها را آماده می‌کند تا بتوانند به‌عنوان محقق وارد عرصه بررسی و تحقیق شوند. نظام آموزشی کنونی به‌دنبال تربیت نیروی کارآمد نیست. اگر تحقیقات را از دانشجویان بگیریم یک سری دانشجوی بی‌تخصص تربیت می‌شوند و وارد جامعه می‌شوند. تا زمانی که ذهن دانشجو مشغول تامین نیازهای اساسی است نمی‌تواند به سطح بالاتری از نیازها برسد، در نتیجه احساس نیاز به دانستن از بین می‌رود.

به‌طور کلی دانشجو با عدم امنیت روانی برای آینده مواجه است و انگیزه و نشاطی برای علم‌آموزی ندارد. به‌طور کلی دو عنصر اصلی در تربیت دانشجو وجود دارد. یکی از این عناصر علم و تحقیق و کارایی علمی و جوشیدن استعدادهای علمی و این قبیل چیزهاست و دیگری روحیه و حرکت صحیح و سالم‌سازی روحی دانشجو محسوب می‌شود که در کنار فعالیت‌های تحقیق و مطالعاتی دانشجو صورت می‌گیرد.

یک رایانه برای 48 دانش‌آموز

دوشنبه, ۱۰ مهر ۱۳۸۵، ۰۹:۵۹ ب.ظ | ۱ نظر

بهاره امیری - بزرگراه فناوری - فناوری اطلاعات و ارتباطات وجه تمایز بنیادین عصر ما با دوران گذشته است. آنچه که امروز تحت عناوین شکاف یا فاصله بین کشورها، مناطق، ملت‌ها، طبقات، اقشار و افراد مطرح است، در تحلیل نهایی بیش از هر عامل دیگر با «شکاف دیجیتال» و یا میزان بهره‌مندی و کاربرد ICT تناسب مستقیم دارد. در یک کلام، دنیای معاصر به جوامع اطلاعاتی، جوامع صنعتی و جوامع سنتی تقسیم شده است. در این میان، میزان توسعه و کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در امر آموزش مهم‌ترین شاخص پیشرفت به‌شمار می‌رود.

امروزه اهمیت آموزش و پرورشی که متناسب با نیازهای فرد و جامعه باشد، بیش از همیشه احساس می‌شود، زیرا دنیایی که با شبکه‌های اطلاعاتی به هم پیوند خورده است، متقاضی نیروی کاری است که بفهمد چگونه از فناوری به‌عنوان ابزاری برای افزایش بهره‌وری و خلاقیت استفاده کند. به این ترتیب در سرتاسر جهان، دولت‌ها روی راهبردهایی به‌منظور افزایش دسترسی به آموزش با کیفیت بهتر متمرکز شده‌اند.

تصمیم‌گیران و سیاست‌گذاران نیز در پی یافتن پاسخی برای پرسش‌های کلیدی و چالش‌انگیزی برآمده‌اند، برای مثال تعریف آموزش و پرورش باکیفیت در اقتصاد جهانی امروز که بر دانش و اطلاعات بنا شده، چیست؟ آیا آموزش و پرورش با دنیایی که شتابان درحال تغییر است، همگام پیش می‌رود؟ فناوری اطلاعات ظرفیت انجام چه کارهایی را در آموزش و پرورش داراست؟

در کشور ما ایران، فراگیرترین نهادی که به امر آموزش و تربیت نیروی انسانی می‌پردازد، وزارت آموزش و پرورش است که حدود یک‌چهارم جمعیت ایران را تحت پوشش خود قرار داده است.

متناسب با تحولات جدید در عصر اطلاعات، آموزش و پرورش هم باید تحولاتی را از سر بگذراند تا بتواند جایگاه موثر خود را در رشد و پیشرفت جامعه بیابد.

در این فضا آموزش و پرورش با سه مسئله اساسی مواجه است: آموزش و پرورش از یک ‌طرف باید مهارت‌های جدید مورد نیاز در عصر اطلاعات را به دانش‌آموزان آموزش دهد و از طرف دیگر باید ابزارها و فناوری جدید را در خدمت آموزش به‌کار گیرد و بالاتر از همه این موارد باید به اصلاح فرآیندها و مهندسی مجدد سازمان خود متناسب با عصر اطلاعات بپردازد.

براساس بخشی از مفاد بیانیه اجلاس سران کشورهای جهان درباره جامعه اطلاعات (WSIS2003) تمام کشورهای امضاکننده باید طبق یک برنامه‌زمان‌بندی مشخص توسعه ICT در دبیرستان‌ها را تا سال 2010 و توسعه ICT در سایر مقاطع تحصیلی را تا سال 2015 به پایان برسانند.

این درحالی است که به گفته کارشناسان، آموزش و پرورش کشور ما با مشکلات عدیده‌ای رو به‌رو بوده و توسعه و به‌کارگیری فناوری اطلاعات در آن به‌دلیل تمرکزگرایی دشوار است.

اما نکته قابل توجه این است که عملکرد ضعیف دستگاه‌های دولتی در به‌کارگیری ICT یکی از مهم‌ترین دلایل عدم توسعه‌یافتگی در زمینه ICT است. اگر بخواهیم IT را در کشور عملیاتی کنیم، باید این کار را از آموزش و پرورش آغاز کنیم.

نسل جوان، بهره‌برداران اصلی به‌شمار می‌روند و آموزش و پرورش نیز بیشترین مخاطب و جمعیت دانش‌آموزی و پرسنلی را داراست. بنابراین طبیعی است که بیشترین نفوذ فرهنگی را داشته باشد.

بر این اساس، با نفوذ IT در آموزش و پرورش، درصد احتمال افزایش سطح آگاهی و اطلاعات همگانی مردم و به‌کارگیری آنان از فناوری اطلاعات در زندگی روزمره، افزایش خواهد داشت زیرا تقریبا در هر خانواده، یک نفر تحت پوشش آموزش و پرورش هستند.
نسبت یک به 22 تا پایان برنامه چهارم

«حسین نوابخش» مشاور اجرایی طرح فناوری اطلاعات و ارتباطات وزارت آموزش و پرورش کشور می‌گوید: اکنون نسبت رایانه به دانش‌آموز در دوره متوسطه یک به 48 است یعنی به ازای هر 48 دانش‌آموز دبیرستانی یک رایانه در مدارس وجود دارد. این درحالی است که نسبت مذکور در بسیاری از کشورها زیر 20 است.

قبل از طرح تکفا، نسبت رایانه به دانش‌آموز، یک به 295 بود که پس از اجرای طرح تکفا این نسبت در ابتدای برنامه چهارم بهبود پیدا کرده و به ازای 60 دانش‌آموز دبیرستانی یک رایانه ارتقا یافته بود.

بر این اساس انتظار می‌رود چنانچه منابع و امکاناتی که برای تجهیزات مدارس متوسطه نیاز است، تامین شود، در پایان برنامه چهارم این نسبت به یک رایانه به ازای 22 دانش‌آموز برسد.

در دوره ابتدایی و راهنمایی این نسبت بسیار بالاتر است و باید منابع کافی در اختیار قرار بگیرد تا این نسبت هم به میانگین معمول خود برسد.
نوابخش بدون اشاره به نسبت مذکور، در مورد پروژه‌های اصلی IT در وزارت آموزش و پرورش می‌افزاید: سه پروژه ایجاد آزمایشگاه‌های رایانه در مدارس، تولید مواد درسی براساس وب و روش‌های چندرسانه‌ای و مدرسه فردا (هوشمند) از جمله پروژه‌های کلیدی فناوری اطلاعات در وزارت آموزش و پرورش است.

به گفته مشاور ICT آموزش و پرورش، درحال حاضر استانداردهای کارگاه و آزمایشگاه‌های رایانه تعریف شده و مشخص شده که در سطوح مختلف این استانداردها شامل چه مسایلی می‌شود و آزمایشگاه تجهیز به چه دستگاه‌هایی شده و چه مشخصاتی داشته باشد.
این استانداردها هم‌اکنون به آموزش و پرورش کشور ابلاغ شده و با اعتباراتی که وجود دارد، این آزمایشگاه‌ها راه‌اندازی می‌شود.
تجهیز مدارس به رایانه، یک پروژه مستمر

پروژه تجهیز مدارس به رایانه که یک طرح مستمر است، سال سوم اجرای خود را می‌گذراند.

خرید دستگاه‌های کامپیوتری مستعمل از سازمان‌های دیگر، یک پروژه پیشنهادی است که کامپیوترها را از سازمان‌هایی که آن‌ها را مورد استفاده قرار نمی‌دهد، به آموزش و پرورش بدهند و سپس این دستگاه‌ها ارتقا پیدا کرده و مورد استفاده قرار گیرد.
رایانه‌های مستعمل، راه‌ حل بد

اما نوابخش در این مورد می‌گوید: در بحث‌های کارشناسی که انجام شده، این پیشنهاد هنوز به‌عنوان یک راه‌حل کارشناسی شده مورد تایید نیست و به‌همین سبب تاکنون رایانه‌های دست ‌دوم سازمان‌های دیگر در پروژه تجهیز مدارس به رایانه مورد استفاده قرار نگرفته است.

درحال حاضر مدارس دارای منابع محدودی هستند، بنابراین باید تجهیزاتی در اختیار مدارس قرار گیرد که این منابع محدود صرف تعمیر و به‌روزآوری رایانه‌های مستعمل نشود.

به گفته مشاور اجرایی طرح فناوری اطلاعات و ارتباطات وزارت آموزش و پرورش، اگر این طرح پیشنهادی توسط مسؤولان امر مورد تایید قرار گرفته و کارشناسی شود، رایانه‌های مستعمل مورد استفاده قرار خواهد گرفت اما آموزش و پرورش در پروژه تجهیز، خرید رایانه‌های دست اول را تعریف کرده است.
این درحالی است که اکنون تقاضای بسیاری از مدارس دوره‌های راهنمایی و ابتدایی برای تجهیز مدارس به رایانه داریم، این درخواست به مدارس دوره‌های پایین‌تر برای کیفیت‌بخشی آموزش‌های خود تعمیم یافته است.
ناتوانی در پاسخ‌گویی به نیازهای سخت‌افزاری

اما منابع محدودی که در اختیار آموزش و پرورش است، پاسخ‌گوی تمامی تقاضاها نیست، هنوز تعداد بسیاری از مدارس متوسطه در کشور وجود دارد که به تجهیزات رایانه‌ای مجهز نشده‌اند.

مشاور اجرایی طرح فناوری اطلاعات و ارتباطات وزارت آموزش و پرورش اظهار داشت: در تجهیز مدارس به رایانه، قید شهر وجود نداشته و رایانه‌ها به شکل متعادل در استان‌های کشور درحال توزیع است.
براساس این گزارش، کارشناسان دوره آموزش متوسطه، کار بررسی توزیع رایانه‌ها را انجام می‌دهند و به مسؤولان پروژه اعلام می‌کنند که تجهیز مدارس به رایانه در کدام استان‌ها کمتر باشد.

نوابخش در مورد هزینه این پروژه گفت: هزینه مورد نیاز تابع نرخ روز بوده و قیمت تجهیزات روز به‌روز درحال تغییر است.

وی تاکید کرد: این موضوع مهم است که آموزش و پرورش و مدارس هزینه‌های دیگری هم دارند، مدرسه‌ای که هزینه‌های مهم‌تر از تجهیزات IT، نظیر هزینه تجهیزات آموزشی دارد، نمی‌تواند بودجه خود را صرف IT کند.

نوابخش تصریح می‌کند: نمی‌توان این‌گونه عمل کرد که مدرسه‌ای تجهیزات فناوری اطلاعات داشته باشد، اما مدرسه‌ای دیگر از نیازهای اولیه و ابتدایی محروم باشد، بنابراین در چارچوب اعتباراتی که به آموزش و پرورش داده می‌شود، پروژه تجهیز مدارس به رایانه، تعریف می‌شود.

تجهیز شامل رایانه، چاپگر و اسکنر است و در فاز اول تجهیز، به مدارس پنج دستگاه رایانه داده شد اما این تعداد برای ایجاد آزمایشگاه‌های رایانه‌ای به 15 دستگاه ارتقا یافت. در واقع فقط در سال اول، تجهیز با پنج رایانه برای هر مدرسه انجام شد.
50 درصد دبیرستان‌ها مجهز به رایانه

حدود 15 هزار دبیرستان در کشور وجود دارد که هم‌اکنون قریب به 50 درصد آن مجهز به رایانه شده‌اند، این درحالی است که همچنان تعداد زیادی از دبیرستان‌ها اصولا به رایانه مجهز نشده‌اند و چنانچه منابع مورد نیاز تامین شود، کار تجهیز سایر دبیرستان‌ها نیز آغاز خواهد شد.
در راستای طرح توسعه و کاربری فناوری اطلاعات و ارتباطات (تکفا) در وزارت آموزش و پرورش پروژه تجهیز مدارس کشور به آزمایشگاه‌های رایانه از جمله برنامه‌های مهمی بود که در دستور کار قرار گرفت.

این طرح از مهرماه سال 81 آغاز شد و از آن‌جایی که ایجاد و تجهیز کارگاه‌های مذکور در همه مدارس و در همه مقاطع تحصیلی به یکباره ممکن نبود، مقرر شد در فاز اول دبیرستان‌ها و در مراحل بعدی مدارس راهنمایی و ابتدایی تجهیز شوند.

از دیگر برنامه‌های اصلی پروژه توسعه و به‌کارگیری IT در آموزش و پرورش، تولید مواد درسی براساس وب و روش‌های چندرسانه‌ای و ایجاد یک شبکه غنی از محتوا برای مخاطبان مختلف آموزش و پرورش است که توسط دفتر فناوری آموزش اجرا می‌شود.

این بخش از محتوای شبکه به تولید کتب الکترونیکی و ارایه کلیپ‌های صوتی و ویدئویی، انیمیشن و غیره می‌پردازد که براساس مفاهیم یادگیری کتب درسی به جهت تسهیل یاددهی و یادگیری تدوین شده‌اند.

درحال حاضر نرم‌افزارهای آموزشی در وزارت آموزش و پرورش به دو صورت تهیه می‌شود: یک ‌سری از نرم‌افزارها مبتنی بر وب و آنلاین هستند اما برخی دیگر از نرم‌افزارها روی CD ارایه می‌شوند که در آزمایشگاه‌هایی که به اینترنت متصل نیستند، توسط معلم مورد استفاده قرار می‌گیرد.

به گفته نوابخش، آموزش و پرورش در تولید نرم‌افزارهای آموزشی تلاش خوبی داشته که در مقاطع مختلف نرم‌افزارهای متنوعی تولید شده و در اختیار مدارس قرار گرفته است.

اما به‌دلیل اینکه دو پروژه تجهیز مدارس به رایانه و تولید مواد درسی براساس وب و روش‌های چندرسانه‌ای مکمل یکدیگر هستند، مدارسی که به رایانه تجهیز شده، تحت پوشش پروژه تولید مواد درسی براساس وب نیز قرار می‌گیرند.

برخی از نرم‌افزارهای مبتنی بر وب در شبکه رشد قرار داده شده است و مدارسی که به این شبکه متصل هستند، می‌توانند از آن‌ها استفاده کنند.

این نرم‌افزارها در اختیار دانش‌آموز نیز قرار می‌گیرد و در واقع کمک‌آموزشی است و در کنار کتاب مورد استفاده قرار می‌گیرد اما با این حال نقش معلم حتمی و ضروری است، اگرچه این نرم‌افزارها در منزل می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد اما زمانی کاربرد دارد که معلم به‌عنوان راهنما در آزمایشگاه و کلاس درس بتواند همراه دانش‌آموز و نرم‌افزار باشد.
نحوه تامین و تدوین نرم‌افزارها

اما آموزش و پرورش عمدتا نرم‌افزارهای خود را از طریق برون‌سپاری تامین می‌کند. نوابخش در این مورد می‌گوید: تولیدکنندگان محتوا معمولا از طریق فراخوانی که توسط آموزش و پرورش در جراید منعکس می‌شود، شناسایی می‌شوند که امسال نیز این فراخوان انجام شده است. این نرم‌افزارها که توسط شرکت‌ها و مراکز تولیدکننده محتوا و گاهی با مشارکت دانش‌آموز و معلم بوده، مبتنی بر استانداردهای کارشناسی شده است که از قبل به تولیدکننده اعلام می‌شود.

این نرم‌افزارها توسط تیم‌های تخصصی و کارشناسی ارزیابی شده و دسته‌بندی می‌شوند و نرم‌افزارهای مطلوب برای مدرسه و دانش‌آموز خریداری شده و بین مدارس توزیع می‌شوند.

نرم‌افزارهای آموزشی از لحاظ مهندسی نرم‌افزارها، تولید محتوا و آموزشی بودن باید براساس استانداردهای اعلام شده باشد.
پروژه مدرسه هوشمند

نوابخش در خصوص ناظر بر پروژه‌های IT آموزش و پرورش می‌گوید: ما خود عملکرد پروژه‌های IT در آموزش و پرورش را ارزیابی می‌کنیم اما دانشگاه صنعتی شریف ناظر بر پروژه‌های وزارتخانه است.

پروژه مهم دیگر وزارت آموزش و پرورش مدرسه هوشمند یا فرداست که یک مدرسه فیزیکی است و فرآیندهای اداری و آموزشی آن مبتنی بر فناوری رایانه و شبکه بوده و محتوای اکثر دروس آن الکترونیکی است. کار ارزشیابی و نظارت ماهانه نیز به‌صورت هوشمند انجام می‌شود.

در این مدرسه نرم‌افزارهای آموزشی، دیدگاه معلمان نسبت به فناوری اطلاعات و مهارت آن‌ها و تمایل دانش‌آموزان به استفاده از IT نسبت به مدارسی که تنها به رایانه تجهیز شده‌اند، بیشتر است.
مدرسه فردا، یک پروژه آزمایشی

در این طرح سه دبیرستان در شهر تهران تحت پوشش قرار گرفته که با نظارت و تحت مدیریت آموزش و پرورش شهر تهران این پروژه به‌صورت آزمایشی درحال انجام است.

نوابخش در این مورد می‌گوید: اگر فاز مطالعاتی این پروژه پایان یابد، می‌تواند نتایج مثبتی به سایر مدارس منتقل کند. همچنین سیستم‌های مدیریتی و اجرایی مدرسه فردا کاملا هوشمند بوده و نظام ارز‌شیابی و آموزشی آن الکترونیکی است.

مشاور اجرایی طرح فناوری اطلاعات و ارتباطات وزارت آموزش و پرورش کشور می‌گوید: هم‌اکنون مطالعات پروژه مدرسه فردا، انجام شده و تیم مسؤول کار بررسی آن را برعهده گرفته است. فرآیند یاددهی و یادگیری یکی از اهداف اصلی آموزش و پرورش است و استفاده از IT به‌منظور بهبود این فرآیند یکی از نیازهای ضروری آموزش و پرورش به‌شمار می‌رود.

مدرسه هوشمند در حقیقت به‌صورت یک مجموعه کاملا الکترونیکی و با هدف ایجاد یک محیط کارآمد برای یاددهی و یادگیری طراحی شده است، این مدارس راه‌حلی برای توسعه آموزش الکترونیکی و ایجاد یک بستر عادلانه برای بروز و شکوفایی استعدادها هستند.
توسعه IT در گرو تجهیزات نیست

به گفته نوابخش، اتفاقی که در خصوص IT در آموزش و پرورش باید بیفتد، در گرو منابع و تجهیزات نیست، بلکه موضوع فرهنگی و دیدگاهی است که نسبت به این فناوری وجود دارد.

وی ادامه می‌دهد: از مهم‌ترین اقداماتی که در زمینه فناوری اطلاعات باید انجام شود تغییر روش تدریس است، به‌عنوان مثال برگزاری جشنواره‌های مبتنی بر IT از آن جمله است. برگزاری این جشنواره‌ها الگوهای مناسبی از تدریس مبتنی بر IT را در بین معلمان اشاعه می‌دهد.

سال گذشته در دروس شیمی و جغرافی جشنواره روش تدریس مبتنی بر IT برگزار شد و معلمانی که با استفاده از IT طرح‌هایی در دست داشتند، در مسابقه شرکت کرده و معلمانی هم که در این زمینه فعالیت داشتند تشویق شدند. در سال جاری نیز جشنواره روش‌های تدریس مبتنی بر IT در استان مازندران برگزار می‌شود.
ترغیب معلمان و دانش‌آموزان به تولید محتوا

اما مشاور اجرایی طرح فناوری اطلاعات و ارتباطات وزارت آموزش و پرورش می‌گوید: از کارهایی که در سال جاری در خصوص توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش انجام شده، می‌توان به برگزاری جشنواره تولید محتوا توسط دانش‌آموز و معلم که دو ماه پیش در تهران برگزار شد اشاره کرد.

این جشنواره دانش‌آموزان و معلمان را ترغیب می‌کند که خود اقدام به تولید محتوا کرده و کار خود را به نمایش بگذارند.

کارهایی که در این جشنواره ارایه شد نشان‌دهنده توان و علاقه دانش‌آموزان و معلمان است به‌ویژه دانش‌آموزانی که در این حوزه فعال هستند. به‌دلیل اینکه جشنواره مربوطه نتایج خوبی دربر داشت، قرار است به‌طور مستمر برگزار شود.

یکی دیگر از اقدامات آموزش و پرورش در خصوص توسعه IT، برگزاری مسابقات روبوکاپ دانش‌‌آموزی بود که سال گذشته در تهران برگزار شد.

در سال جاری نیز با همکاری معاونت متوسطه نظری و مهارتی، در 12 استان دیگر نیز این مسابقات برگزار می‌شود که در هر استان یک تیم به مسابقات کشوری راه می‌یابد و در پایان دو تیم انتخاب خواهند شد.

از دیگر اقدامات آموزش و پرورش در راستای توسعه IT در بین دانش‌آموزان و معلمان، جشنواره وبلاگ‌نویسی است که با هماهنگی سازمان آموزش و پرورش خراسان رضوی امسال برگزار می‌شود.
نوابخش در مورد پروژه مدرسه فردا می‌گوید: اکنون نمی‌توان از پروژه مدرسه فردا نتیجه‌گیری کرد زیرا خروجی‌های این پروژه هنوز روشن نیست و حداقل یک ‌سال تحصیلی دیگر نیز پایلوت آن ادامه خواهد یافت.

در این پروژه تنها دانش‌آموزان سال دوم دبیرستان تحت پوشش بوده و همراه با معلمان آموزش دیده‌اند و تجهیزات مورد نیاز نیز در این مدارس فراهم شده است.

وی در مورد وضعیت دیتاسنتر آموزش و پرورش اظهار بی‌اطلاعی کرده و افزود: از هزینه پروژه‌های آموزش و پرورش اطلاعی ندارم البته در پایان هر پروژه، میزان بودجه صرف شده برای آن اعلام می‌شود.

سید میثم لطفی - بزرگراه فناوری - اگر دنبال محلی مناسب برای ادامه‌ تحصیل می‌گردید، کارشناسان می‌گویند بهترین محل تحصیل دانشگاهی است که شما را به هدفتان می‌رساند ... حتی اگر از آن‌ها دور باشید.

سال‌هاست که تحصیل در دانشگاه‌های آنلاین در بین بسیاری از مردم رواج یافته است. تنها در ایالت متحده آمریکا بالغ بر یک ملیون نفر درحال گرفتن مدارک معتبر تحصیلی خود از این سیستم‌های آموزشی در رشته‌هایی چون آموزش و پرورش، پرستاری، فناوری اطلاعات، بازرگانی، حسابداری، مهندسی نرم‌افزار، حقوق جزایی، مدیریت مراکز بهداشتی و درمانی و سایر رشته‌های موجود هستند. پیش‌بینی می‌شود که تا سال 2007 از هر 10 دانشجو یک نفر به‌طور تمام‌وقت در سیستم‌های آموزشی آنلاین ثبت‌نام کند.
دکتر مایکل کری(Michael Karry) دانشیار فناوری تعلیم و تربیت دانشگاه جورج واشنگتن در این‌باره می‌گوید: "مردم وقتی به سیستم‌های آنلاین آموزشی نگاه می‌کنند، تصور می‌کنند که این سیستم‌ها به سیستم سنتی لطمه وارد می‌کند. ولی من فکر می‌کنم در کل، سیستم آموزش و پرورش درحال رشد و تکامل است. بسیاری از افرادی که به واسطه داشتن کار تمام‌وقت و یا والدینی که مجبور به نگهداری از اطفال خود هستند و امکان شرکت در کلاس‌های سنتی و متداول را ندارند، می‌توانند به‌راحتی از طریق اینترنت به تحصیل خود ادامه دهند."
تاریخچه آموزش مجازی

آموزش از راه دور برای اولین بار در قرن 19 به‌عنوان تحصیلات مکاتبه‌ای(Correspondence Study) شناخته شد. پس از چندی تحصیلات مکاتبه‌ای با استفاده از سیستم پستی فراگیر شد و مدارس و دیگر موسسه‌های دارای صلاحیت به ارایه آموزش از راه دور با استفاده از پست پرداختند و ارتباط نوشتاری معلمان و دانش‌آموزان را برقرار کردند. ایالات متحده تنها کشور ارایه‌دهنده تحصیلات مکاتبه‌ای نبود، بلکه کشورهای اروپایی نیز از اوایل دهه 1840 دوره‌هایی برای آموزش خلاصه‌نویسی و زبان ارایه کردند.
در سال 1837 به‌خاطر هزینه‌های پستی, یک آوانگار انگلیسی به نام ایزاک پیتمن(Isaac Pitman) از تندنویسی(Shorthand) برای تدریس دوره‌های مکاتبه‌ای در بریتانیا استفاده کرد. وی روش خود را که مبتنی بر اصول آوایی به‌جای اصول املایی بود، در سال 1837 در کتابی به نام "الگوی صحیح تندنویسی" توضیح داد. روش خلاصه‌نویسی پیتمن در سال 1852 توسط برادرش بن پیتمن(Benn Pitman) در آمریکا معرفی شد. بن یک موسسه صدانگاری در ایالت اوهایو آمریکا برای تدریس خلاصه‌نویسی و نیز انتشار آثار مرتبط با آن بنیاد نهاد. روش خلاصه‌نویسی پیتمن با 15 زبان تطبیق داده شده و امروزه یکی از پرکاربردترین روش‌های خلاصه‌نویسی در جهان است.
در سال 1844 ساموئل مورس(Samuel Morse) تلگراف الکتریکی را اختراع کرد. نخستین خط تلگراف بین شهرهای بالتیمور و واشنگتن در آمریکا کشیده شد و اولین پیامی که مورس ارسال کرد، چنین بود: "خدا چه ساخته است؟" مورس به‌دلیل ادعاهای حقوقی مخترعان رقیب و همکارانش نتوانست تا سال 1854 اختراع خود را ثبت کند.
تعریف آموزش مجازی

منظور از E-Learning یا آموزش الکترونیکی به‌طور کلی بهره‌گیری از سیستم‌های الکترونیکی مثل کامپیوتر، اینترنت، دیسک‌های چندرسانه‌ای، نشریه‌های الکترونیکی و خبرنامه‌های مجازی نظایر این‌هاست که با هدف کاستن از رفت و آمدها و صرفه‌جویی در وقت و هزینه و در ضمن یادگیری بهتر و آسان‌تر صورت می‌گیرد.
البته سیستم‌‌هایی که تحت E-learning قرار می‌گیرند و امکان یادگیری از راه دور را فراهم می‌کنند بسیار متنوع هستند، ولی در وهله اول آنچه که مهم است آگاهی علاقه‌مندان از نوع این سیستم‌ها و انتخاب صحیح و نحوه استفاده درست از آن‌هاست. این سیستم‌ها گاهی می‌توانند جایگزین کلاس‌های حضوری هم باشند. در عین حال برای افراد سخت‌کوش و علاقه‌مند می‌تواند مکمل کتاب و کلاس باشد. در یک جمله می‌توان گفت E-Learning آوردن یادگیری برای مردم است به‌جای آوردن مردم برای یادگیری. در یادگیری الکترونیکی غیر از اینترنت، دیسک‌های آموزشی، ویدئوهای آموزشی و همچنین ماهواره استفاده می‌شود .آمار نشان داده است که در سال 1999 بالاترین روش آموزش الکترونیکی با 53 درصد مربوط به دیسک‌های آموزشی می‌شده است، ولی برای سال 2006 پیش‌بینی می‌شود که E-Learning مقام اول آموزش را با 63 کسب کند.
روبرت مرداک(Rupert Murdoch ) که روی آخرین فناوری‌های آموزش مجازی کار می‌کند می‌گوید: " I think education is going to be a very big part of the Internet"
یعتی آموزش بخش عظیمی از اینترنت را به‌خود اختصاص خواهد داد.

این شخص هم‌اکنون درحال سرمایه‌گذاری در جهت درست ‌کردن بزرگ‌ترین دانشگاه مجازی دنیاست. E-Learning باعث رشد اقتصادی شرکت‌ها و مراکز تجاری در دنیا شده است. مرکز IDC اعلام کرده، رشد اقتصاد در زمینه E-Learning در سال 2000 از 3/4 میلیارد دلار به 23/1 بیلیون دلار در سال 2004 رسید که این رقم یک رشد 68 درصدی را در هر سال نشان می‌دهد.
آموزش الکترونیکی روش‌های آموزشی کنونی را تکمیل می‌کند و در بعضی از موارد جایگزین آن می‌شود. یکی از رویکردهای اصلی آموزش الکترونیکی، آموزش ترکیبی به معنی به‌کارگیری بیش از یک رسانه در امر آموزش است که از این موارد می‌توان به ترکیب آموزش توسط معلم و ابزارهای بر پایه وب اشاره کرد که البته با این روش، آموزش الکترونیکی جایگزین آموزش کنونی نمی‌شود، بلکه آن را تکمیل می‌کند. هرچند که در موارد بسیاری آموزش الکترونیکی به‌تنهایی می‌تواند پاسخ‌گوی نیازهای آموزشی باشد.
در قرن جدید تنها چیزی که شما را می‌تواند از بقیه رقبا جلوتر بیندازد، یادگیری سریع‌تر است. هم‌زمان و همراه با تحولات و تغییرات وسیعی که در جهان به‌وجود آمده است، رویکردها و دیدگاه‌های اندیشمندان نسبت به آموزش و یادگیری نیز تحولاتی داشته است. در گذشته جهت آموزش Training را به‌کار می‌بردند که به‌معنای آموزش‌ دادن همراه است و اکنون واژه Learning به‌کار برده می‌شود که به معنی آموزش گرفتن است. در آموزش سنتی چون مبنای کار در آموزش ‌دادن همراه بوده است، در نتیجه آموزش به‌صورت اجبار، تنبیه و با زور همراه بوده و در نتیجه افت تحصیلی چه در کلاس درس و چه در خارج از کلاس را به همراه داشته است، اما در Learning چون خود فرد خواسته است که یاد بگیرد، همراه با بازدهی بالایی است. در سال 1995 شرکت IBM در ژاپن بخش آموزش منابع انسانی خود را از نام Training به نام Education تبدیل کرد.
ارتباطات مجازی

تحقیقات توسط صاحب‌نظران نشان داده است که 75 درصد از کلاس‌های آنلاین به‌طور غیرهم‌زمان انجام می‌شود. این به این معناست که دانشجویان می‌توانند به‌راحتی با استادان خود ارتباط برقرار کرده و در کلاس درس شرکت کنند، بدون اینکه این کار را هم‌زمان با استادان و یا سایر دانشجویان انجام دهند. این خاصیت به‌ویژه برای دانشجویانی که در نقاط دیگری از جهان دارای ساعات متفاوتی با مرکز آموزشی هستند بسیار ارزشمند است. البته سیستم‌های آموزشی آنلاین نیز در شرایط خاصی ایجاب می‌کنند که استادان و دانشجویان هم‌زمان وارد سیستم اینترنت شوند. این حالت بیشتر در مواقعی که کلاس حالت تکنیکی داشته، مثلا واحدهای آزمایشگاهی و یا در صورتی که تجربه کردن فرآیندها و گرفتن بازتاب و نتیجه فوری ضرورت دارند، انجام می‌شود.
برخلاف اینکه در آمریکا استفاده از اینترنت با سرعت‌ بالا درحال افزایش است، هنوز تعداد زیادی از دانشجویان سیستم‌های آموزشی آنلاین از روش‌های مطمئن اینترنت با خط تلفن استفاده می‌کنند. به عقیده برخی کارشناسان، تنها تقاضا برای آموزش از طریق اینترنت نیست که درحال گسترش است، بلکه این رشد با همان روند در سایر زمینه‌ها مانند بازی‌های اینترنتی نیز درحال افزایش است. وقتی کاربران می‌توانند از طریق اینترنت با سایر افراد گفت‌وگو کنند، بنابراین حتما می‌توانید به‌صورت آنلاین آموزش هم ببینید.
هزینه کلاس‌ها

یک نکته مهم که باید آن را برای کلیه سیستم‌های آموزشی آنلاین و غیرآنلاین مورد توجه قرار داد، هزینه است. گرفتن مدرک در کل هزینه‌بر است. سیستم‌های آموزشی آنلاین در نگاه اول ارزان‌تر از سیستم‌های سنتی به نظر می‌رسند. در یک نگاه گذرا و سطحی ممکن است که کاربران تصور کنند سیستم‌های آموزش و پرورش آنلاین ارزان‌تر هستند، چراکه این مراکز آموزشی قیمت‌های کمتری را ارایه می‌دهند و دانشجویان در کلاس‌های کمتری شرکت می‌کنند. اما چنانچه به‌طور کلی به این مسئله نگاه کنید، درمی‌یابید که هر دو سیستم در واقع دارای هزینه یکسانی هستند. در صورتی که هزینه‌های مربوط به شهریه ثبت‌نام و تهیه وسایل و مواد لازم برای کلاس‌های آنلاین در نظر گرفته شود، درمی‌یابیم که این دو سیستم تقریبا یکسان هستند. بخشی از این واقعیت به‌واسطه این است که بعضی از مراکز آموزشی درحالی که کلاس‌های رایج معمولی را ارایه می‌دهند، کلاس‌ها و واحدهای آنلاین را نیز ارایه می‌دهند.
سیستم‌های آموزشی آنلاین به‌ویژه برای دانشجویان بین‌المللی بسیار مقرون به‌صرفه هستند، زیرا آن‌ها می‌توانند در هزینه‌هایی چون هزینه مسافرت و تهیه مسکن و هزاران هزینه‌های کوچک دیگری که به‌دنبال نقل ‌مکان به یک منطقه جدید پدیدار می‌شود، صرفه‌جویی کنند. علاوه بر صرفه‌جویی‌های مالی، شما می‌توانید با شرکت در کلاس‌های آنلاین در وقت خود نیز صرفه‌جویی کنید.
ارزیابی مجازی

به‌منظور ارزیابی مراکز آموزشی آنلاین، دانشجویان به‌طور معمول به چهار نکته اصلی توجه می‌کنند: "اعتبار، عوامل تکنولوژیکی، نام دانشگاه و مرکز آموزشی و البته هزینه." اعتبار و امتیاز یک مرکز آموزشی از اهمیت بسیاری برخوردار است. طبیعی است که هر چقدر یک مرکز آموزشی از اعتبار بیشتری برخوردار باشد، دارای سیستم آموزشی بالاتری نیز خواهد. عوامل تکنولوژیکی از دیگر عوامل مهمی هستند که به آن‌ها توجه می‌شود. دانشجویان بیشتر خواهان سیستم‌هایی هستند که بتوانند در آن با استادان و سایر دانشجویان ارتباط برقرار کنند، نه سیستم‌های خشکی که فقط دارای مطالب درسی بوده تا دانشجو بتواند آن‌ها را چاپ کند و به‌خاطر بسپارد و یا جلسات بحث یک‌طرفه‌ای که دانشجو می‌تواند سؤالات خود را در آن مطرح کند. در این‌جاست که مسئله آنلاین بودن غیرهم‌زمان و همچنین نوع سیستم ارتباطی اینترنتی که یک مرکز آموزشی طلب می‌کند مطرح می‌شود. اعتبار نام دانشگاه بسته به انواع رشته‌هایی که هر مرکز به‌طور آنلاین ارایه می‌دهد و همچنین جامعیت مدارک آن‌ها تعیین می‌شود. در نهایت یکی از عوامل اصلی جهت ارزیابی دانشگاه‌های آنلاین هزینه آن‌هاست.

عوامل فرعی دیگری نیز در این ارتباط مورد توجه قرار می‌گیرند. برای مثال تعداد دانشجویان هر کلاس چند نفر است که در پاسخ این سؤال باید بگوییم تعداد مناسب برای کلاس‌های آنلاین معمولا 15 نفر است. برای دانشجویان بسیار مهم است که بدانند استادان آن‌ها با چه ضوابط و کیفیتی برای تدریس انتخاب می‌شوند.
بهترین دانشگاه‌های آنلاین

• دانشگاه فینیکس

http://www.phoenix.edu
رشته‌های آنلاین ارایه شده: این مرکز آموزشی 23 رشته مختلف در سطوح لیسانس و فوق‌لیسانس در زمینه‌های پرستاری، حقوق جزایی، بازاریابی و آموزش و پرورش ارایه می‌دهد. علاوه بر این، این دانشگاه دوره‌های کوتاه‌مدتی را به‌همراه گواهی مربوطه ارایه می‌کند. پرطرفدارترین رشته‌های این مرکز عبارتند از فناوری بازرگانی، آموزش و پرورش و بهداشت و درمان.
• والدن
http://www.walden.edu

رشته های آنلاین ارایه شده: دانشگاه والدن دارای 24 رشته مختلف آنلاین است. رشته بازرگانی و امور اداری تنها رشته لیسانس این دانشگاه است. بقیه رشته‌ها مانند بهداشت عمومی، بازاریابی، روانشناسی، علوم انسانی و سایر رشته‌ها در سطح فوق‌لیسانس ارایه می‌شوند.
• رجیس(Regis)

http://www.regis.org

رشته‌های آنلاین ارایه شده: بازرگانی و امور اداری، فناوری اطلاعات، علوم کامپیوتر، مدیریت، امور اداری عمومی، مهندسی نرم‌افزار و رشته‌های مختلف دبیری.

• Ellis College of NYIT

http://ellis.nyit.edu

رشته‌های آنلاین ارایه شده: حسابداری، علوم رفتارشناسی، بازرگانی و امور اداری، الکترونیک و ایمنی اطلاعات، ادبیات زبان انگلیسی، بازرگانی و امور اداری.

• American Intercontinental University

http://www.aiu.edu

رشته‌های آنلاین ارایه شده: بازرگانی و امور اداری، مدیریت مراکز درمانی، توسعه و روانشناسی سازمانی، بازاریابی، فناوری اطلاعات، ارتباطات دیداری، حقوق جزایی و تعلیم و تربیت.

• DeVry University

http://www.devry.edu

رشته‌های آنلاین ارایه شده: بازرگانی و مدیریت اداری، سیستم‌های اطلاعات کامپیوتری، فناوری اطلاعات بهداشتی، فناوری اطلاعات، مدیریت ارتباطات و شبکه، سیستم اداری شبکه، مدیریت فنی.

• eCornell University

http://www.ecornell.com

رشته‌های آنلاین ارایه شده: این دانشگاه در پنج زمینه مدارک خود را متمرکز کرده است: هتلداری و مدیریت سرویس‌های غذایی، مدیریت مالی، مدیریت استراتژیک و رهبری، مدیریت اضطراری و مدیریت منابع انسانی.

• University of Maryland- University College

http://www.umuc.edu

رشته‌های آنلاین ارایه شده: 23 رشته لیسانس، 43 لیسانس با دانشنامه، 18 رشته فوق لیسانس، 38 رشته فوق‌لیسانس با دانشنامه و دکترا در رشته مدیریت. تعدادی از واحدها به‌صورت آنلاین ارایه نمی‌شوند.

• Strayer University

http:// www.strayer.edu

رشته‌های آنلاین ارایه شده: حسابداری، بازرگانی، آموزش و پرورش، مطالعات عمومی، امور اداری خدمات درمانی، فناوری اطلاعات و امور اداری عمومی.

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به‌دنبال استقبال بالای متقاضیان ورود به دانشگاه‌های مجازی در صدد صدور مجوزهای بیشتر جهت ایجاد این دانشگاه‌ها و رشته‌های مجازی در کشور است.

در حال حاضر حدود دو سال و نیم از پذیرش دانشجویان در دوره‌های مجازی دانشگاه‌ها می‌گذرد و مسؤولان پس از گذشت این مدت و استقبال گسترده متقاضیان در کشور به این نتیجه رسیده‌اند که با تدوین آیین‌نامه‌های جدید اقدام به سامان‌دهی پذیرش دانشجو در دوره‌های مجازی کنند.
"رجبعلی برزویی"، مدیرکل دفتر گسترش آموزش عالی و دبیر شورای گسترش در خصوص تعداد دانشگاه‌های مجازی در کشور می‌گوید: در حال حاضر دانشگاه‌های " شیراز"، "علم و صنعت"، "امیرکبیر" و "خواجه نصیر" مجریان تحصیل به روش مجازی در کشور هستند.
وی با اشاره به افزایش متقاضیان آموزش‌های مجازی می‌افزاید: دانشگاه‌های بسیاری نظیر شهید بهشتی، دانشگاه قم و دانشگاه صنعتی اصفهان نیز برای ایجاد این نوع آموزش متقاضی هستند.
به گفته برزویی بخش خصوصی نیز در این زمینه ابراز آمادگی کرده اما برای دادن مجوز به این بخش نیاز به تدوین آیین‌نامه‌ای بود که پس از تدوین در تاریخ پانزدهم بهمن‌ماه 84 به تصویب شورای گسترش آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری رسیده و از تاریخ تصویب لازم‌الاجرا شد.
مدیرکل دفتر گسترش آموزش عالی ادامه داد: این آیین‌نامه با عنوان آیین‌نامه چگونگی تاسیس موسسه‌های غیردولتی- غیر انتفاعی الکترونیکی است.
برزویی می‌افزاید: دریافت مجوز آموزش مجازی توسط دانشگاه‌های دولتی آسان‌تر بوده و نیاز به هیات موسس و موارد دیگری که بخش خصوصی باید دارا باشد، نیست، بخش دولتی تنها باید نرم‌افزارها، سخت‌افزارها و محتوای دروس را فراهم کند.
دبیر شورای گسترش آموزش عالی می‌گوید: اما بخش خصوصی باید هیات موسس خود را معرفی کرده و بسترها و خطوط پرسرعت داشته باشد تا پس از بررسی‌های وزارت علوم، مورد تایید قرار گرفته و مجوز اصولی دریافت کند. در ادامه نیز چنانچه تمام شرایط مورد نظر وزارت علوم را فراهم کرد، مجوز قطعی دریافت می‌کند.
وی با اشاره به اینکه اکنون به سه موسسه بخش خصوصی مجوز تشکیل مرکز آموزش مجازی داده شده، گفت: طبق آیین‌نامه مذکور این موسسه‌ها باید هیات موسس را معرفی و سخت‌افزارها و سیستم LMS (مدیریت سامانه) خود را آماده کنند.
این مراکز خصوصی همچنین باید یک‌سوم محتوای دروس و رشته‌ای که می‌خواهند ارایه دهند را به‌صورت الکترونیکی آماده کنند تا موافقت اصولی را از وزارت علوم، تحقیقات و فناوری بگیرند.
وی بیان داشت: تمامی دانشگاه‌ها و بخش خصوصی متقاضی آموزش مجازی مجوز خود را از شورای گسترش آموزش عالی وزارت علوم دریافت می‌کنند.
همچنین طبق مصوبه مجلس ایجاد، تاسیس، انحلال و ادغام هر گونه موسسه آموزشی و پژوهشی در کشور بر عهده شورای گسترش آموزش عالی است.
نحوه جذب دانشجو

دبیر شورای گسترش آموزش عالی اظهار داشت: تاکنون نحوه جذب دانشجو بر عهده خود دانشگاه‌ها و با هماهنگی وزارت علوم بود. به این ترتیب که دانشگاه‌ها خودشان معیارهایی برای جذب دانشجو تعیین کرده بودند.
برزویی تصریح کرد: پذیرش دانشجو در مراکز آموزش مجازی دانشگاه‌ها به دو طریق صورت می‌گرفت یا به‌صورت پذیرش فراگیر و یا از طریق آزمون سازمان سنجش اقدام به پذیرش دانشجو می‌شد.
وی اظهار داشت: اما از آغاز دور جدید پذیرش دانشجو، به دانشگاه‌های سراسر کشور اعلام شده که پذیرش دانشجو در دوره مجازی از طریق سازمان سنجش آموزش کشور انجام می‌شود اما این آزمون به‌صورت اختصاصی بوده و هم‌زمان با آزمون سراسری برگزار نخواهد شد.
وی ادامه داد: به‌عنوان نمونه هر دانشگاه به‌صورت منفرد و یا چند دانشگاه با همکاری یکدیگر آزمون مورد نظر را برگزار می‌کنند اما برگزاری این آزمون از طریق سازمان سنجش کشور انجام خواهد شد.
مدیرکل دفتر گسترش آموزش عالی با اشاره به اینکه مقررات آموزش عالی کشور در رابطه با دانشجویان حضوری در مورد دوره‌های مجازی نیز صدق می‌کند، گفت: دروسی که در دوره‌های مجازی ارایه می‌شود دقیقا مانند دوره‌های حضوری است اما با این تفاوت که کتاب‌های این نوع آموزش در اینترنت قرار داده شده و در واقع کتاب آن‌ها اینترنتی است، اما درس‌های آزمایشگاهی دانشجویان دوره مجازی در دانشگاه و امتحان پایان ترم این دروس نیز به‌صورت حضوری برگزار می‌شود.
برزویی گفت: امتحانات دانشجویان دوره‌های مجازی به‌صورت حضوری برگزار می‌شود، اما امیدواریم که در آینده‌ای نزدیک امتحانات نیز به‌صورت مجازی برگزار شود.
تعیین شهریه و ظرفیت بر عهده دانشگاه

برزویی با بیان اینکه تعیین شهریه برای دانشجویان بر عهده خود دانشگاه است، تصریح کرد: هزینه شهریه توسط هیات امنای دانشگاه مشخص می‌شود، البته سامان‌دهی شهریه‌های دانشجوهای دوره مجازی در وزارت علوم مطرح بوده و در دستور کار قرار دارد.
وی در مورد ظرفیت پذیرش این نوع آموزش گفت: ظرفیت پذیرش بستگی به دانشگاه داشته و استقبال توسط دانشجویان قابل توجه است به‌طوری که تقاضا به مراتب بیشتر از ظرفیت دانشگاه است.
رشته‌های مجازی

مدیرکل دفتر گسترش آموزش عالی از تعداد دانشجویان دوره‌های مجازی در کشور اظهار بی‌اطلاعی کرد و گفت: اکنون 10 رشته در دوره کارشناسی تدریس می‌شود که شامل رشته‌های حقوق، زبان و ادبیات انگلیسی در دانشگاه شیراز و علوم حدیث در دانشگاه غیرانتفاعی علوم حدیث است.
دوره کارشناسی رشته‌های مهندسی صنایع و مهندسی کامپیوتر نیز در دانشگاه صنعتی خواجه‌نصیر تدریس می‌شود.
در دوره کارشناسی ارشد نیز پنج رشته تدریس می‌شود که مهندسی فناوری اطلاعات و حقوق در دانشگاه شیراز و معماری کامپیوتر، مخابرات و مهندسی فناوری اطلاعات در دانشگاه صنعتی امیرکبیر تدریس می‌شود.
وی در پاسخ به این سؤال که آیا دوره دکترا به‌صورت مجازی تدریس می‌شود؟ گفت: هنوز دوره دکترا در آموزش مجازی ارایه نمی‌شود.
دبیر شورای گسترش آموزش عالی گفت: برای تولید و نوشتن هر واحد درسی در دوره مجازی نیاز به 10 میلیون تومان بوده و هر رشته تحصیلی در این دوره یک میلیارد تومان هزینه‌بر است.
وی بیان داشت: هنوز در دوره مجازی فارغ‌التحصیلی نداشته‌ایم زیرا مدت مدیدی از این نوع تدریس در دانشگاه‌ها نمی‌گذرد.
برزویی تصریح کرد: کارگروهی با عنوان "تنظیم مقررات و آیین‌نامه‌های دوره مجازی " پیش از تابستان امسال در وزارت علوم تشکیل شده که قرار است به تدوین آیین‌نامه‌های مختلف روش اجرا، روش تدریس، مقررات آموزشی و بسیاری موارد دیگر مرتبط با آموزش مجازی بپردازد.
وی در خصوص امکان افزایش رشته‌های مجازی در دانشگاه‌های کشور گفت: این امکان در صورتی فراهم خواهد شد که دانشگاه مربوطه شرایط سخت‌افزاری و نرم‌افزاری لازم را داشته باشد و در این صورت مجوزهای لازم صادر خواهد شد.
روش تدریس در دانشگاه‌های مجازی

مدیرکل دفتر گسترش آموزش عالی در خصوص نحوه تدریس در دانشگاه‌های مجازی کشور گفت: شیوه ارایه دروس این‌گونه است که مرکز آموزش مجازی دارای پایگاه اینترنتی بوده و دانشجو برای ورود به این سامانه دارای کلمه شناسایی و رمز است.
وی با بیان اینکه این پایگاه اینترنتی دارای بخش‌های مختلف خبررسانی، مراجعه به استاد، سرفصل، کلاس و بسیاری موارد الزامی دیگر است، تصریح کرد: در این پایگاه به‌طور کامل مشخص شده که در این ترم چه دروسی ارایه شده و چه تعداد دانشجو مشغول به تحصیل هستند.
به گفته وی، همچنین در این سیستم الکترونیکی (سایت) مشخص شده که درس‌ها، در چه روزهایی ارایه می‌شود و استادان حل تمرین نیز در چه زمانی حضور دارند.
وی تصریح کرد: در تحصیل به روش آموزش مجازی، برنامه‌های مشخصی برای حضور استاد و دانشجو در کلاس مجازی وجود دارد و برای ایجاد این محیط مجازی از نرم‌افزار LMS (مدیریت سامانه) استفاده می‌شود.
دبیر شورای گسترش آموزش عالی با بیان اینکه در آموزش مجازی دو نوع استاد وجود دارد، گفت: استاد اصلی دروس را به دانشجویان تدریس می‌کند و استاد معاون نیز اشکالات دانشجویان را رفع کرده و به سؤالات آن‌ها پاسخ می‌دهد، استاد اصلی فقط هنگام تدریس حضور دارد، اما حضور استادان حل تمرین به مراتب بیشتر از استادان اصلی است.
وی با بیان اینکه در این سیستم محیطی نظیر اتاق چت (اتاق گفت‌وگو) وجود دارد، گفت: دانشجو در طول هفته این فرصت را دارد که اگر کلاس برقرار نبود و با مشکلی در دروس مواجه شد، اقدام به ارسال ایمیل به استاد کرده و استاد نیز در اسرع وقت موظف به پاسخ دادن به دانشجو است.
برزویی افزود: در تمام لحظاتی که دانشجو به اینترنت وصل می‌شود، تمام بخش‌های دروس خوانده شده توسط این سیستم ثبت می‌شود و استاد می‌تواند ببیند که دانشجو تا کدام قسمت درس را خوانده و در چه ساعت‌هایی مراجعه کرده است.
دبیر شورای گسترش آموزش عالی افزود: دروس به‌صورت الکترونیکی تبدیل شده و صدا و تدریس استاد روی آن قرار می‌گیرد و در بسیاری از مواقع تدریس استاد به‌صورت فیلم روی درس قرار داده می‌شود.
برزویی با بیان اینکه "اعتبار اینترنتی " برای دانشجویان توسط دانشگاه به‌صورت رایگان قرار می‌گیرد، گفت: دانشجویان برای ورود به سیستم الکترونیکی دانشگاه دارای رمز عبور و ایمیل ویژه‌ای هستند که ممکن است در هر سال و یا هر درس تغییر کند.
وی ادامه داد: استاد نیز دارای لیست حضور و غیاب بوده و از حضور یا عدم حضور دانشجو آگاه است، همچنین در این سیستم ساعات تشکیل کلاس نیز مشخص شده است.

یک رایانه برای 48 دانش‌آموز

چهارشنبه, ۱ شهریور ۱۳۸۵، ۰۱:۳۵ ب.ظ | ۰ نظر

بهار امیری - بزرگراه فناوری - فناوری اطلاعات و ارتباطات وجه تمایز بنیادین عصر ما با دوران گذشته است. آنچه که امروز تحت عناوین شکاف یا فاصله بین کشورها، مناطق، ملت‌ها، طبقات، اقشار و افراد مطرح است، در تحلیل نهایی بیش از هر عامل دیگر با «شکاف دیجیتال» و یا میزان بهره‌مندی و کاربرد ICT تناسب مستقیم دارد. در یک کلام، دنیای معاصر به جوامع اطلاعاتی، جوامع صنعتی و جوامع سنتی تقسیم شده است. در این میان، میزان توسعه و کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در امر آموزش مهم‌ترین شاخص پیشرفت به‌شمار می‌رود.

امروزه اهمیت آموزش و پرورشی که متناسب با نیازهای فرد و جامعه باشد، بیش از همیشه احساس می‌شود، زیرا دنیایی که با شبکه‌های اطلاعاتی به هم پیوند خورده است، متقاضی نیروی کاری است که بفهمد چگونه از فناوری به‌عنوان ابزاری برای افزایش بهره‌وری و خلاقیت استفاده کند. به این ترتیب در سرتاسر جهان، دولت‌ها روی راهبردهایی به‌منظور افزایش دسترسی به آموزش با کیفیت بهتر متمرکز شده‌اند.
تصمیم‌گیران و سیاست‌گذاران نیز در پی یافتن پاسخی برای پرسش‌های کلیدی و چالش‌انگیزی برآمده‌اند، برای مثال تعریف آموزش و پرورش باکیفیت در اقتصاد جهانی امروز که بر دانش و اطلاعات بنا شده، چیست؟ آیا آموزش و پرورش با دنیایی که شتابان درحال تغییر است، همگام پیش می‌رود؟ فناوری اطلاعات ظرفیت انجام چه کارهایی را در آموزش و پرورش داراست؟
در کشور ما ایران، فراگیرترین نهادی که به امر آموزش و تربیت نیروی انسانی می‌پردازد، وزارت آموزش و پرورش است که حدود یک‌چهارم جمعیت ایران را تحت پوشش خود قرار داده است.
متناسب با تحولات جدید در عصر اطلاعات، آموزش و پرورش هم باید تحولاتی را از سر بگذراند تا بتواند جایگاه موثر خود را در رشد و پیشرفت جامعه بیابد.
در این فضا آموزش و پرورش با سه مسئله اساسی مواجه است: آموزش و پرورش از یک ‌طرف باید مهارت‌های جدید مورد نیاز در عصر اطلاعات را به دانش‌آموزان آموزش دهد و از طرف دیگر باید ابزارها و فناوری جدید را در خدمت آموزش به‌کار گیرد و بالاتر از همه این موارد باید به اصلاح فرآیندها و مهندسی مجدد سازمان خود متناسب با عصر اطلاعات بپردازد.
براساس بخشی از مفاد بیانیه اجلاس سران کشورهای جهان درباره جامعه اطلاعات (WSIS2003) تمام کشورهای امضاکننده باید طبق یک برنامه‌زمان‌بندی مشخص توسعه ICT در دبیرستان‌ها را تا سال 2010 و توسعه ICT در سایر مقاطع تحصیلی را تا سال 2015 به پایان برسانند.
این درحالی است که به گفته کارشناسان، آموزش و پرورش کشور ما با مشکلات عدیده‌ای رو به‌رو بوده و توسعه و به‌کارگیری فناوری اطلاعات در آن به‌دلیل تمرکزگرایی دشوار است.
اما نکته قابل توجه این است که عملکرد ضعیف دستگاه‌های دولتی در به‌کارگیری ICT یکی از مهم‌ترین دلایل عدم توسعه‌یافتگی در زمینه ICT است. اگر بخواهیم IT را در کشور عملیاتی کنیم، باید این کار را از آموزش و پرورش آغاز کنیم.
نسل جوان، بهره‌برداران اصلی به‌شمار می‌روند و آموزش و پرورش نیز بیشترین مخاطب و جمعیت دانش‌آموزی و پرسنلی را داراست. بنابراین طبیعی است که بیشترین نفوذ فرهنگی را داشته باشد.
بر این اساس، با نفوذ IT در آموزش و پرورش، درصد احتمال افزایش سطح آگاهی و اطلاعات همگانی مردم و به‌کارگیری آنان از فناوری اطلاعات در زندگی روزمره، افزایش خواهد داشت زیرا تقریبا در هر خانواده، یک نفر تحت پوشش آموزش و پرورش هستند.
نسبت یک به 22 تا پایان برنامه چهارم

«حسین نوابخش» مشاور اجرایی طرح فناوری اطلاعات و ارتباطات وزارت آموزش و پرورش کشور می‌گوید: اکنون نسبت رایانه به دانش‌آموز در دوره متوسطه یک به 48 است یعنی به ازای هر 48 دانش‌آموز دبیرستانی یک رایانه در مدارس وجود دارد.
این درحالی است که نسبت مذکور در بسیاری از کشورها زیر 20 است.
قبل از طرح تکفا، نسبت رایانه به دانش‌آموز، یک به 295 بود که پس از اجرای طرح تکفا این نسبت در ابتدای برنامه چهارم بهبود پیدا کرده و به ازای 60 دانش‌آموز دبیرستانی یک رایانه ارتقا یافته بود.
بر این اساس انتظار می‌رود چنانچه منابع و امکاناتی که برای تجهیزات مدارس متوسطه نیاز است، تامین شود، در پایان برنامه چهارم این نسبت به یک رایانه به ازای 22 دانش‌آموز برسد.
در دوره ابتدایی و راهنمایی این نسبت بسیار بالاتر است و باید منابع کافی در اختیار قرار بگیرد تا این نسبت هم به میانگین معمول خود برسد.
نوابخش بدون اشاره به نسبت مذکور، در مورد پروژه‌های اصلی IT در وزارت آموزش و پرورش می‌افزاید: سه پروژه ایجاد آزمایشگاه‌های رایانه در مدارس، تولید مواد درسی براساس وب و روش‌های چندرسانه‌ای و مدرسه فردا (هوشمند) از جمله پروژه‌های کلیدی فناوری اطلاعات در وزارت آموزش و پرورش است.
به گفته مشاور ICT آموزش و پرورش، درحال حاضر استانداردهای کارگاه و آزمایشگاه‌های رایانه تعریف شده و مشخص شده که در سطوح مختلف این استانداردها شامل چه مسایلی می‌شود و آزمایشگاه تجهیز به چه دستگاه‌هایی شده و چه مشخصاتی داشته باشد.
این استانداردها هم‌اکنون به آموزش و پرورش کشور ابلاغ شده و با اعتباراتی که وجود دارد، این آزمایشگاه‌ها راه‌اندازی می‌شود.
تجهیز مدارس به رایانه، یک پروژه مستمر

پروژه تجهیز مدارس به رایانه که یک طرح مستمر است، سال سوم اجرای خود را می‌گذراند.
خرید دستگاه‌های کامپیوتری مستعمل از سازمان‌های دیگر، یک پروژه پیشنهادی است که کامپیوترها را از سازمان‌هایی که آن‌ها را مورد استفاده قرار نمی‌دهد، به آموزش و پرورش بدهند و سپس این دستگاه‌ها ارتقا پیدا کرده و مورد استفاده قرار گیرد.
رایانه‌های مستعمل، راه‌ حل بد

اما نوابخش در این مورد می‌گوید: در بحث‌های کارشناسی که انجام شده، این پیشنهاد هنوز به‌عنوان یک راه‌حل کارشناسی شده مورد تایید نیست و به‌همین سبب تاکنون رایانه‌های دست ‌دوم سازمان‌های دیگر در پروژه تجهیز مدارس به رایانه مورد استفاده قرار نگرفته است.
درحال حاضر مدارس دارای منابع محدودی هستند، بنابراین باید تجهیزاتی در اختیار مدارس قرار گیرد که این منابع محدود صرف تعمیر و به‌روزآوری رایانه‌های مستعمل نشود.
به گفته مشاور اجرایی طرح فناوری اطلاعات و ارتباطات وزارت آموزش و پرورش، اگر این طرح پیشنهادی توسط مسؤولان امر مورد تایید قرار گرفته و کارشناسی شود، رایانه‌های مستعمل مورد استفاده قرار خواهد گرفت اما آموزش و پرورش در پروژه تجهیز، خرید رایانه‌های دست اول را تعریف کرده است.
این درحالی است که اکنون تقاضای بسیاری از مدارس دوره‌های راهنمایی و ابتدایی برای تجهیز مدارس به رایانه داریم، این درخواست به مدارس دوره‌های پایین‌تر برای کیفیت‌بخشی آموزش‌های خود تعمیم یافته است.
ناتوانی در پاسخ‌گویی به نیازهای سخت‌افزاری

اما منابع محدودی که در اختیار آموزش و پرورش است، پاسخ‌گوی تمامی تقاضاها نیست، هنوز تعداد بسیاری از مدارس متوسطه در کشور وجود دارد که به تجهیزات رایانه‌ای مجهز نشده‌اند.
مشاور اجرایی طرح فناوری اطلاعات و ارتباطات وزارت آموزش و پرورش اظهار داشت: در تجهیز مدارس به رایانه، قید شهر وجود نداشته و رایانه‌ها به شکل متعادل در استان‌های کشور درحال توزیع است.
براساس این گزارش، کارشناسان دوره آموزش متوسطه، کار بررسی توزیع رایانه‌ها را انجام می‌دهند و به مسؤولان پروژه اعلام می‌کنند که تجهیز مدارس به رایانه در کدام استان‌ها کمتر باشد.
نوابخش در مورد هزینه این پروژه گفت: هزینه مورد نیاز تابع نرخ روز بوده و قیمت تجهیزات روز به‌روز درحال تغییر است.
وی تاکید کرد: این موضوع مهم است که آموزش و پرورش و مدارس هزینه‌های دیگری هم دارند، مدرسه‌ای که هزینه‌های مهم‌تر از تجهیزات IT، نظیر هزینه تجهیزات آموزشی دارد، نمی‌تواند بودجه خود را صرف IT کند.
نوابخش تصریح می‌کند: نمی‌توان این‌گونه عمل کرد که مدرسه‌ای تجهیزات فناوری اطلاعات داشته باشد، اما مدرسه‌ای دیگر از نیازهای اولیه و ابتدایی محروم باشد، بنابراین در چارچوب اعتباراتی که به آموزش و پرورش داده می‌شود، پروژه تجهیز مدارس به رایانه، تعریف می‌شود.
تجهیز شامل رایانه، چاپگر و اسکنر است و در فاز اول تجهیز، به مدارس پنج دستگاه رایانه داده شد اما این تعداد برای ایجاد آزمایشگاه‌های رایانه‌ای به 15 دستگاه ارتقا یافت. در واقع فقط در سال اول، تجهیز با پنج رایانه برای هر مدرسه انجام شد.
50 درصد دبیرستان‌ها مجهز به رایانه

حدود 15 هزار دبیرستان در کشور وجود دارد که هم‌اکنون قریب به 50 درصد آن مجهز به رایانه شده‌اند، این درحالی است که همچنان تعداد زیادی از دبیرستان‌ها اصولا به رایانه مجهز نشده‌اند و چنانچه منابع مورد نیاز تامین شود، کار تجهیز سایر دبیرستان‌ها نیز آغاز خواهد شد.
در راستای طرح توسعه و کاربری فناوری اطلاعات و ارتباطات (تکفا) در وزارت آموزش و پرورش پروژه تجهیز مدارس کشور به آزمایشگاه‌های رایانه از جمله برنامه‌های مهمی بود که در دستور کار قرار گرفت.
این طرح از مهرماه سال 81 آغاز شد و از آن‌جایی که ایجاد و تجهیز کارگاه‌های مذکور در همه مدارس و در همه مقاطع تحصیلی به یکباره ممکن نبود، مقرر شد در فاز اول دبیرستان‌ها و در مراحل بعدی مدارس راهنمایی و ابتدایی تجهیز شوند.
از دیگر برنامه‌های اصلی پروژه توسعه و به‌کارگیری IT در آموزش و پرورش، تولید مواد درسی براساس وب و روش‌های چندرسانه‌ای و ایجاد یک شبکه غنی از محتوا برای مخاطبان مختلف آموزش و پرورش است که توسط دفتر فناوری آموزش اجرا می‌شود.
این بخش از محتوای شبکه به تولید کتب الکترونیکی و ارایه کلیپ‌های صوتی و ویدئویی، انیمیشن و غیره می‌پردازد که براساس مفاهیم یادگیری کتب درسی به جهت تسهیل یاددهی و یادگیری تدوین شده‌اند.
درحال حاضر نرم‌افزارهای آموزشی در وزارت آموزش و پرورش به دو صورت تهیه می‌شود: یک ‌سری از نرم‌افزارها مبتنی بر وب و آنلاین هستند اما برخی دیگر از نرم‌افزارها روی CD ارایه می‌شوند که در آزمایشگاه‌هایی که به اینترنت متصل نیستند، توسط معلم مورد استفاده قرار می‌گیرد.
به گفته نوابخش، آموزش و پرورش در تولید نرم‌افزارهای آموزشی تلاش خوبی داشته که در مقاطع مختلف نرم‌افزارهای متنوعی تولید شده و در اختیار مدارس قرار گرفته است.
اما به‌دلیل اینکه دو پروژه تجهیز مدارس به رایانه و تولید مواد درسی براساس وب و روش‌های چندرسانه‌ای مکمل یکدیگر هستند، مدارسی که به رایانه تجهیز شده، تحت پوشش پروژه تولید مواد درسی براساس وب نیز قرار می‌گیرند.
برخی از نرم‌افزارهای مبتنی بر وب در شبکه رشد قرار داده شده است و مدارسی که به این شبکه متصل هستند، می‌توانند از آن‌ها استفاده کنند.
این نرم‌افزارها در اختیار دانش‌آموز نیز قرار می‌گیرد و در واقع کمک‌آموزشی است و در کنار کتاب مورد استفاده قرار می‌گیرد اما با این حال نقش معلم حتمی و ضروری است، اگرچه این نرم‌افزارها در منزل می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد اما زمانی کاربرد دارد که معلم به‌عنوان راهنما در آزمایشگاه و کلاس درس بتواند همراه دانش‌آموز و نرم‌افزار باشد.
نحوه تامین و تدوین نرم‌افزارها

اما آموزش و پرورش عمدتا نرم‌افزارهای خود را از طریق برون‌سپاری تامین می‌کند. نوابخش در این مورد می‌گوید: تولیدکنندگان محتوا معمولا از طریق فراخوانی که توسط آموزش و پرورش در جراید منعکس می‌شود، شناسایی می‌شوند که امسال نیز این فراخوان انجام شده است. این نرم‌افزارها که توسط شرکت‌ها و مراکز تولیدکننده محتوا و گاهی با مشارکت دانش‌آموز و معلم بوده، مبتنی بر استانداردهای کارشناسی شده است که از قبل به تولیدکننده اعلام می‌شود.
این نرم‌افزارها توسط تیم‌های تخصصی و کارشناسی ارزیابی شده و دسته‌بندی می‌شوند و نرم‌افزارهای مطلوب برای مدرسه و دانش‌آموز خریداری شده و بین مدارس توزیع می‌شوند.
نرم‌افزارهای آموزشی از لحاظ مهندسی نرم‌افزارها، تولید محتوا و آموزشی بودن باید براساس استانداردهای اعلام شده باشد.
پروژه مدرسه هوشمند

نوابخش در خصوص ناظر بر پروژه‌های IT آموزش و پرورش می‌گوید: ما خود عملکرد پروژه‌های IT در آموزش و پرورش را ارزیابی می‌کنیم اما دانشگاه صنعتی شریف ناظر بر پروژه‌های وزارتخانه است.
پروژه مهم دیگر وزارت آموزش و پرورش مدرسه هوشمند یا فرداست که یک مدرسه فیزیکی است و فرآیندهای اداری و آموزشی آن مبتنی بر فناوری رایانه و شبکه بوده و محتوای اکثر دروس آن الکترونیکی است. کار ارزشیابی و نظارت ماهانه نیز به‌صورت هوشمند انجام می‌شود.
در این مدرسه نرم‌افزارهای آموزشی، دیدگاه معلمان نسبت به فناوری اطلاعات و مهارت آن‌ها و تمایل دانش‌آموزان به استفاده از IT نسبت به مدارسی که تنها به رایانه تجهیز شده‌اند، بیشتر است.
مدرسه فردا، یک پروژه آزمایشی

در این طرح سه دبیرستان در شهر تهران تحت پوشش قرار گرفته که با نظارت و تحت مدیریت آموزش و پرورش شهر تهران این پروژه به‌صورت آزمایشی درحال انجام است.
نوابخش در این مورد می‌گوید: اگر فاز مطالعاتی این پروژه پایان یابد، می‌تواند نتایج مثبتی به سایر مدارس منتقل کند. همچنین سیستم‌های مدیریتی و اجرایی مدرسه فردا کاملا هوشمند بوده و نظام ارز‌شیابی و آموزشی آن الکترونیکی است.
مشاور اجرایی طرح فناوری اطلاعات و ارتباطات وزارت آموزش و پرورش کشور می‌گوید: هم‌اکنون مطالعات پروژه مدرسه فردا، انجام شده و تیم مسؤول کار بررسی آن را برعهده گرفته است. فرآیند یاددهی و یادگیری یکی از اهداف اصلی آموزش و پرورش است و استفاده از IT به‌منظور بهبود این فرآیند یکی از نیازهای ضروری آموزش و پرورش به‌شمار می‌رود.
مدرسه هوشمند در حقیقت به‌صورت یک مجموعه کاملا الکترونیکی و با هدف ایجاد یک محیط کارآمد برای یاددهی و یادگیری طراحی شده است، این مدارس راه‌حلی برای توسعه آموزش الکترونیکی و ایجاد یک بستر عادلانه برای بروز و شکوفایی استعدادها هستند.
توسعه IT در گرو تجهیزات نیست

به گفته نوابخش، اتفاقی که در خصوص IT در آموزش و پرورش باید بیفتد، در گرو منابع و تجهیزات نیست، بلکه موضوع فرهنگی و دیدگاهی است که نسبت به این فناوری وجود دارد.
وی ادامه می‌دهد: از مهم‌ترین اقداماتی که در زمینه فناوری اطلاعات باید انجام شود تغییر روش تدریس است، به‌عنوان مثال برگزاری جشنواره‌های مبتنی بر IT از آن جمله است. برگزاری این جشنواره‌ها الگوهای مناسبی از تدریس مبتنی بر IT را در بین معلمان اشاعه می‌دهد.
سال گذشته در دروس شیمی و جغرافی جشنواره روش تدریس مبتنی بر IT برگزار شد و معلمانی که با استفاده از IT طرح‌هایی در دست داشتند، در مسابقه شرکت کرده و معلمانی هم که در این زمینه فعالیت داشتند تشویق شدند.
در سال جاری نیز جشنواره روش‌های تدریس مبتنی بر IT در استان مازندران برگزار می‌شود.
ترغیب معلمان و دانش‌آموزان به تولید محتوا

اما مشاور اجرایی طرح فناوری اطلاعات و ارتباطات وزارت آموزش و پرورش می‌گوید: از کارهایی که در سال جاری در خصوص توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش انجام شده، می‌توان به برگزاری جشنواره تولید محتوا توسط دانش‌آموز و معلم که دو ماه پیش در تهران برگزار شد اشاره کرد.
این جشنواره دانش‌آموزان و معلمان را ترغیب می‌کند که خود اقدام به تولید محتوا کرده و کار خود را به نمایش بگذارند.
کارهایی که در این جشنواره ارایه شد نشان‌دهنده توان و علاقه دانش‌آموزان و معلمان است به‌ویژه دانش‌آموزانی که در این حوزه فعال هستند. به‌دلیل اینکه جشنواره مربوطه نتایج خوبی دربر داشت، قرار است به‌طور مستمر برگزار شود.
یکی دیگر از اقدامات آموزش و پرورش در خصوص توسعه IT، برگزاری مسابقات روبوکاپ دانش‌‌آموزی بود که سال گذشته در تهران برگزار شد.
در سال جاری نیز با همکاری معاونت متوسطه نظری و مهارتی، در 12 استان دیگر نیز این مسابقات برگزار می‌شود که در هر استان یک تیم به مسابقات کشوری راه می‌یابد و در پایان دو تیم انتخاب خواهند شد.
از دیگر اقدامات آموزش و پرورش در راستای توسعه IT در بین دانش‌آموزان و معلمان، جشنواره وبلاگ‌نویسی است که با هماهنگی سازمان آموزش و پرورش خراسان رضوی امسال برگزار می‌شود.
نوابخش در مورد پروژه مدرسه فردا می‌گوید: اکنون نمی‌توان از پروژه مدرسه فردا نتیجه‌گیری کرد زیرا خروجی‌های این پروژه هنوز روشن نیست و حداقل یک ‌سال تحصیلی دیگر نیز پایلوت آن ادامه خواهد یافت.
در این پروژه تنها دانش‌آموزان سال دوم دبیرستان تحت پوشش بوده و همراه با معلمان آموزش دیده‌اند و تجهیزات مورد نیاز نیز در این مدارس فراهم شده است.
وی در مورد وضعیت دیتاسنتر آموزش و پرورش اظهار بی‌اطلاعی کرده و افزود: از هزینه پروژه‌های آموزش و پرورش اطلاعی ندارم البته در پایان هر پروژه، میزان بودجه صرف شده برای آن اعلام می‌شود.

شبکه‌های اینترنتی محلی یا ‪ Local Area Network‬ابزار مناسب و موثری برای توسعه، تسهیل و تسریع در امر آموزش و تبادل آخرین اطلاعات تلقی می‌شوند.

بر این اساس امروزه در بسیاری از کشورها، نهادها و مووسسات آموزشی با راه‌اندازی شبکه‌های اینترنتی محلی موسوم به "‪ "LAN‬با موضوع آموزش تعداد زیادی از مدارس به یکدیگر متصل می‌شوند تا انبوهی از دانش‌آموزان که در یک ناحیه پراکنده هستند با دسترسی آسان به این شبکه‌ها، مسایل آموزشی خود را درمحیط مجازی اما پویا با کمک یکدیگر و معلمان حل کنند.
در همین راستا سازمان آموزش و پرورش استان کرمان قصد دارد به زودی شبکه محلی آموزش را در شهر کرمان و به تدریج در ‪ ۱۰‬شهرستان دیگر شامل بم، جیرفت، سیرجان، شهربابک، عنبرآباد، بردسیر، بافت، کهنوج و رفسنجان راه اندازی نماید.
اما مساله مهم در این میان آن است که میزان بکارگیری فناوری اطلاعات در تدریس معلمان استان کرمان چه قدر است و این موضوع تا چه حد مورد توجه دانش‌آموزان و اولیای مدرسه قرار دارد.
رییس گروه فناوری اطلاعات سازمان آموزش و پرورش کرمان در این خصوص به خبرگزاری جمهوری اسلامی گفت: عوامل مختلفی از قبیل میزان آگاهی مدیران آموزش وپرورش در سطوح مختلف از امکانات فناوری اطلاعات، سطح کیفی آموزشهای ارایه شده به معلمان، امکانات سخت‌افزاری، نوع محتوای مواد درسی و انگیزه معلمان و دانش‌آموزان موثر است.
سعید برخورداری با اشاره به آموزش حدود ‪ ۸۰‬درصد از دبیران متوسطه و بخش کمتری از دبیران راهنمایی و ابتدایی این استان در زمینه فناوری اطلاعات، میزان به کارگیری تجهیزات فناوری اطلاعات در فرایند تدریس را ناکافی دانست.
وی فرهنگ‌سازی موثر و مستمر از سوی مدیران ارشد آموزش و پرورش در این خصوص، ارایه آموزشهای ضمن خدمت با موضوع ‪ ،I.T‬درگیر کردن کادر آموزشی و مدیریتی مدراس با امکانات ایجاد شده فناوری اطلاعات در مراکز آموزشی و استفاده بهتر از امکانات را از راهکارهایی عنوان کرد که می‌تواند به استفاده بیشتر از امکانات آی.تی در تدریس معلمان بیانجامد.
کارشناس مسوول تکنولوژی آموزش سازمان آموزش و پرورش کرمان نیز تعداد مدارس مجهز به کارگاه فناوری اطلاعات را در این استان ‪ ۴۵‬مدرسه اعلام کرد.و محمد شمسی گفت: از این تعداد ‪ ۱۰۰‬مدرسه در شهر کرمان زیر پوشش شبکه آموزش به صورت دایمی(آنلاین) قرار می‌گیرد.
وی از فعالیت کارگاه اینترنت برای اعضای گروههای آموزشی خبر داد که نقش مهمی در تولید محتوای الکترونیک مواد درسی دارد.
کارشناس مسوول گروههای آموزش متوسطه استان کرمان هم در خصوص تاثیر این شبکه در آموزش گفت: مهمترین نتیجه چنین حرکتی تحقق عدالت آموزشی است.
حسین شهابی‌نژاد افزود: هر چه شبکه آموزش پویا و کارآمدتر باشد به همان میزان تعامل دانش‌آموزان و معلمان با آن افزایش خواهد یافت.
وی گفت: از سوی دیگر در درازمدت هزینه‌های آموزش و پرورش در بخشهای مختلف کاهش خواهد یافت.
کارشناس گروههای آموزشی فنی و مهارتی سازمان آموزش و پرورش کرمان هم راه‌اندازی شبکه آموزش را در یکسانسازی آموزشهای فنی و مهارتی موثر خواند.
مهندس حسن عسکری گفت: شبکه آموزش می‌تواند نیازهای دانش‌آموزان و هنر آموزان را به ویژه در مناطق محروم استان به منابع جدید مرتفع سازد.
وی آماده‌سازی بستر آموزشی ضمن به روز بودن که دارای پویایی لازم باشد و تهیه و تولید محتوای الکترونیک برای دروس مختلف، شناسایی نیروهای انسانی توانمند و توجه به ‪ I.T‬را در فعالیتهای فوق‌برنامه نیز در نهادینه شدن بکارگیری فناوری اطلاعات در مدارس مهم خواند.
یکی از دست‌اندرکاران روشهای تدریس با کمک ‪ I.T‬هم گفت: روشهای تدریس به کمک فناوری اطلاعات بیشتر در قالب جشنواره و مسابقات و برخی به صورت موردی استفاده می‌شود اما فراگیر نیست.
محسن کارگر که داوری چند جشنواره روشهای تدریس در مراحل منطقه‌ای، استانی و کشوری را عهده‌دار بوده، از استفاده نکردن مطلوب از کارگاههای ‪ I.T‬ایجاد شده در مدارس متوسطه استان کرمان انتقاد کرد.
وی افزود: حتی در برخی مدارس نمونه دولتی هم ممکن است چند ماه از کارگاه فناوری اطلاعات استفاده نشود.
او گفت: نبود نرم‌افزارهای جانبی کارآمد، نداشتن مسوول مشخص و ثابت برای کارگاهها و نبود امکان دسترسی به شبکه اینترنت از عوامل رکود این کارگاهها است.
وی افزود: آموزش و پرورش دوره‌های آموزشی با موضوع ‪ I.T‬را برگزار کرده که از کیفیت لازم برخوردار نبوده‌اند و ملاک و هدف بسیاری گذراندن چند ساعت ضمن خدمت و استفاده از امتیازهای آن بوده است.
او گفت: از طرفی بین ساختار کتابهای درسی و استفاده از مجموع توانمندیهای موجود در فناوری اطلاعات ارتباط معنادار وجود ندارد و فقط در برخی کتابها مثل علوم اجتماعی که جدیدالتالیف هستند به این موضوع توجه شده بگونه‌ای که دانش‌آموز برای انجام تعدادی فعالیتها باید به اینترنت مراجعه کند.
وی بر این نکته تاکید کرد که برای ارتباط با شبکه اینترنت به توانایی هایی نیاز است که معمولا همه دانش‌آموزان ندارند.
او آشنایی نسبی با زبان انگلیسی و نرم‌افزارهای خاص را از مهارتهای ضروری در این زمینه برشمرد.
او همچنین گفت: نرم‌افزارهای خاص موجود در زمینه آموزش عمدتا هک شده بوده و اصیل و مادر نیستند.
وی خواستار تولید نرم‌افزارهای ضروری یا تهیه آنها از منابع اصلی به صورت قانونی از سوی آموزش و پرورش شد.
او در خصوص کپی کردن اطلاعات موجود در اینترنت از سوی دانش‌آموزان برای فعالیت و تحقیق مدرسه‌ای هم گفت: به اینگونه کارها "تحقیق در سه سوت" گفته می‌شود.
مدرس دوره‌های آموزش روشهای تدریس همیاری و مشارکتی افزود: معلمان باید استفاده درست از اینترنت و اصول تحقیق اینترنتی را به دانش‌آموزان بیاموزند.
وی با انتقاد از نبود کتابهای راهنما و جامع در این خصوص، بر کم کردن فاصله بین نظر و عمل در مسایل آموزشی و آموزش استفاده چند بعدی از اینترنت به دانش‌آموزان تاکید کرد.

1-مقدمــه :
با پیشرفت‌ بشر و تحولات جدید در فناوری اطلاعات و ارتباطات، جوامع انسانی به سوی جامعه اطلاعاتی و جامعه دانایی‌محور حرکت می‌کنند. در جامعه دانایی‌محور، آنچه سبب ایجاد مزیت می‌شود، مهارتهایی است که دانش و اطلاعات را با کارایی به خدمات و کالاهای نو و ابتکاری تبدیل می‌کند. باگذشت زمان، همانطورکه نقش اطلاعات و دانش در افزایش بهره‌وری جوامع مهمتر می‌شود، توسعه نیز بیشتر جنبه نرم‌افزاری پیدا می‌کند و مسایلی مانند آموزش و تربیت نیروی انسانی متناسب با نیازهای زمان، بیشتر مورد توجه دولتها قرار می‌گیرد.

تحولات ناشی از انقلاب اطلاعاتی تا آنجا مهم و قابل توجه بوده‌اند که امروزه فرد با سواد به کسی اطلاق می‌شود که 4 مهارت پایه‌ای را داشته باشد. یعنی افزون بر سوادهای سنتی، (سواد خواندن، نوشتن و حساب)، سواد جدیدی مطرح شده که یونسکو از آن به عنوان سواد اطلاعاتی و ارتباطاتی (Information & Communication Litracy) نام می‌برد.

در کشور ما ایران فراگیرترین نهادی که به امر آموزش و تربیت نیروی انسانی می‌پردازد، وزارت آموزش و پرورش است که حدود یک چهارم جمعیت ایران را در خود جای داده است. متناسب با تحولات جدید در عصر اطلاعات ،آموزش و پرورش هم باید تحولاتی را از سر بگذرند تا بتواند جایگاه مؤثر خود را در رشد و پیشرفت جامعه بیابد. در این فضا آموزش و پرورش با سه مسئله اساسی مواجه است. آموزش و پرورش از یک طرف باید مهارتهای جدید مورد نیاز در عصر اطلاعات را به دانش‌آموزان آموزش دهد و از طرف دیگر باید ابزارها و فناوری جدید را در خدمت آموزش بکار گیرد و بالاتر از همه اینها باید به اصلاح فرایندها و مهندسی مجدد سازمان خود متناسب با عصر اطلاعات بپردازد.

براساس بخشی از مفاد بیانیه اجلاس سران کشورهای جهان پیرامون جامعه اطلاعات (2003 WSIS) تمام کشورهای امضاکننده باید طبق یک برنامه زمان‌بندی مشخص توسعه ICT در دبیرستانها را تا سال 2010 و توسعه ICTدر سایر مقاطع تحصیلی را تا سال 2015 به پایان برسانند. این در حالی است که آموزش و پرورش در مسیر انطباق با عصر اطلاعات با چند مانع جدی روبروست. تمرکزگرایی شدید در حیطه‌های برنامه‌ریزی آموزشی و در حیطه‌های اجرایی، از ویژگیهای فرهنگی و ساختاری آموزش و پرورش ماست که با عصر اطلاعات که تأکید زیادی بر نوآوری و ابتکار و مدیریت و رهبری یادگیری دارد، فاصله بسیاری دارد. موارد دیگری چون ضعف انگیزه و مهارتهای معلمان، نامناسب بودن فضاهای آموزشی، کمبود توان تحقیقاتی و محدودیتهای مالی آموزش و پرورش، از مهمترین موانع این عرصه هستند و در برنامه‌های توسعه فناوری اطلاعات در آموزش و پرورش باید مد نظر قرار گیرند.

*****
آنچه در ادامه می‌آید نقشه جامعی است از فعالیتهای توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش ایران.

تلاش ما بر این بوده که گزارش کاملی تهیه شود اما با همه تلاشها، این گزارش خالی از اشکال نیست. لذا از همه صاحبنظران درخواست میشود با نظرات اصلاحی و تکمیلی خود، این متن را بهبود بخشند.
2- شروع فعالیتها

اولین فعالیتهای آموزش و پرورش در بهره‌گیری از فناوری اطلاعات و ارتباطات به اواخر دهه 60 برمی‌گردد. در این سالها ،طراحی سیستم MIS وزارتخانه آموزش و پرورش شروع شد که تاکنون بخوبی فعال بوده و بسیاری از فعالیتهای اداری توسط این سیستم پیگیری می‌شود. ازجمله : سیستم حقوق و دستمزد پرسنل ـ صدور احکام کارگزینی ـ نقل و انتقالات معلمین ـ تخصیص معلم به مدارس ـ‌ ارزشیابی معلمین ـ ثبت و کنترل نمرات دانش‌آموزن.

پس از آن ودر سال1371 طرح " نظام جامع انفورماتیک" توسط دفتر فناوری اطلاعات وزارتخانه ارائه شد که طی آن پایگاههای اطلاعاتی پیرامون عوامل مختلف (درس، دانش‌آموز، نیروی انسانی، فضای آموزشی) تشکیل شد. پس از این فعالیتها و در اواخر دهه 70، در سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی وزارت آموزش و پرورش مطالعاتی در زمینه فناوری اطلاعات و ارتباطات و نسبت آن با آموزش و پرورش انجام شد. (قبل از طرح تکفا)

پس از مدتی، "شورای راهبری توسعه فناوری اطلاعات در آموزش و پرورش" تشکیل شد که بالاترین مرجع توسعه فناوری اطلاعات در آموزش و پرورش است و اغلب وظیفه سیاستگذاری و نظارت در این حوزه را داراست.

در مهرماه سال 81 ، با مصوبه شورای راهبری توسعه فناوری اطلاعات در آموزش و پرورش، طرحی تحت عنوان "طرح توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش" شروع بکار کرد. مدیر این طرح، مهندس علاقه‌مندان از معاونین وزیر و رئیس سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی وزرات آموزش و پرورش است .
3- عمده‌ترین فعالیتهای انجام‌شده
3-1- تدوین طرح جامع توسعه فناوری اطلاعات در وزارت آموزش و پرورش

پس از ایجاد یک وفاق جمعی در بین مدیران سازمان آموزش و پرورش، تهیه یک طرح جامع که نمایانگر حرکت آینده آموزش و پرورش باشد، ضرورت یافت. براین اساس در سال 81 و پس از انجام چندین مورد مطالعات عمیق در معاونت پژوهش و برنامه‌ریزی وزارتخانه و در دفتر مدیریت طرح توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات وزارت آموزش و پرورش، متنی تحت عنوان "سند استراتژیک توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش" منتشر شد که در آن به اهداف، چشم‌اندازها و مأموریتهای آموزش و پرورش در عصر اطلاعات پرداخته شده بود. به منظور اجرایی کردن مفاد این سند استراتژیک، در زمستان 82، سندی تحت عنوان "برنامه‌های عمده توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش" تهیه شد که مبنای عمل آموزش و پرورش در سالهای آتی قرار خواهد گرفت.

3-2- طراحی و توسعه شبکه ملی مدارس کشور (شبکه رشد)

اولین فعالیتها برای مطالعه و طراحی شبکه ملی مدارس کشور (شبکه رشد) از سال 1379 آغاز شد. هدف شبکه رشد، فراهم کردن محیطی است برای تعامل همه افراد مرتبط با آموزش و پرورش وایجاد محیطی برای اتصال همه مراکز آموزش و پرورش به یکدیگر.

شبکه رشد، در عین حال محلی است برای ارتباط اولیای دانش‌آموزان با مسؤولین مدارس و محلی است برای ارائه تعلیمات کمک درسی و غیر درسی به دانش‌آموزان. مسؤولان شبکه رشد در نظر دارند با تبدیل کردن شبکه رشد به یک شاهراه اصلی، ارتباط دهنده همه شبکه‌های آموزشی تحت وب باشند و دانش آموزان را در فضای مجازی، راهنمایی و جهت‌دهی کنند.

ازجمله طرحهای اعلام‌شده توسط مسؤولان شبکه رشد، اختصاص پست الکترونیک (E-mail) به همه دانش‌آموزان (فعلاً دانش‌آموزان دبیرستانی) و اولیای آنها بر روی شبکه رشد است که طی آن ارتباط مدرسه با دانش‌آموز و اولیای آنها از طریق این پست الکترونیک خواهد بود. طرح جامعی برای توسعه شبکه رشد تهیه شده و قوانین و ضوابطی هم برای فعالیت شبکه‌های آموزشی تحت وب در کشور تهیه شده است. طبق اعلام مسؤولین آموزش و پرورش، قرار است تا پایان شهریور 83، امکان اتصال همه مدارس کشور به شبکه رشد فراهم شود که طی آن گام بسیار مفیدی در جهت حذف کاغذ از روابط اداری آموزش و پرورش برداشته می‌شود. تاکنون هفت همایش کشوری توسط شبکه رشد برگزار شده که طی آنها به مباحث پیرامون شبکه رشد و توسعه ICT در آموزش و پرورش پرداخته شده است.

شبکه رشد از طریق آدرس www.Roshd.ir قابل دسترسی است.

بجز شبکه رشد(شبکه ملی مدارس کشور) که در قالب طرحهای منسجم وزارت آموزش و پرورش دنبال می شود ، یک شبکه دیگر به نام شبکه مدرسه در کشور فعال است که به منظور توانمند سازی جوانان ایرانی با استفاده از فناوریهای نو(بویژه فناوری اطلاعات و ارتباطات) راه اندازی شده است .

آدرس الکترونیکی شبکه مدرسه: www. Schoolnet.ir
3-3- تجهیز مدارس و مراکز آموزشی به آزمایشگاه رایانه و اتصال به شبکه

بدیهی است که یکی از قدمهای لازم برای انطباق آموزش و پرورش با عصر اطلاعات، فراهم آوردن تجهیزات سخت‌افزاری لازم برای مدارس کشور است. از آنجا که تعداد مدارس کشور و نیازمندیهای سخت‌افزاری آنها بسیار زیاد است، حجم عمده‌ای از بودجه توسعه فناوری اطلاعات در آموزش و پرورش باید صرف این بخش شود.

طرح تجهیز مدارس از مهرماه 80 شروع شده و مسؤولیت آن برعهده سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی است. تاکنون دو مرحله از این طرح انجام شده که در مرحله اول، 6500 دبیرستان کشور به آزمایشگاه رایانه مجهز شدند و در مرحله دوم، 100 مرکز تربیت معلم و آموزشکده فنی از تجهیزات لازم بهره‌مند شدند. این طرح در همین مرحله بدلیل کمبود اعتبار متوقف شده است. هم‌اکنون به ازای هر 60 نفر دانش‌آموز متوسطه یک رایانه در مدارس وجود دارد. در برخی موارد از PC های دست دوم برای تجهیز مدارس استفاده شده است.
3-4- آموزش معلمان، دانش‌آموزان و سایر پرسنل آموزش و پرورش

3-4-1- آموزش کاربری کامپیوتر :

درسال 82-81 ، 100 هزار نفر آموزش ICDL دیدند که شامل افراد زیر می‌شوند:

کلیه مدرسان تربیت‌معلم، 30% دبیران متوسطه‌ ،50% هنرآموزان هنرستانها، نیمی ازکارشناسان ستادی.

در بحث‌آموزش‌معلمان،تدوین سرفصل دوره آموزشی و استانداردها توسط آموزش و پرورش بوده ،

آموزش از طریق بخش خصوصی و در پایان،آزمون توسط آموزش و پرورش .

3- 4-2- آموزش سواد تخصصی :

تدوین 120 ساعت دوره آموزشی با هدف آماده کردن معلمان برای بکارگیری IT در آموزش. این دوره ها در مرحله برنامه‌ریزی است و تا کنون تنها 100 معلم و کارشناس برای تولید محتوای الکترونیکی آموزش دیده اند.

3-4-3- آموزش کارشناسان برنامه‌ریزی و تـالیف کتب درسی :

آشنایی با ویژگیهای برنامه درسی مبتنی بر وب و آشنایی با خصوصیات آموزش شبکه‌ای و اینترنتی

3- 4 -4- آموزش مسؤولان فناوری مدارس : آموزش نگهداری و پشتیبانی سایت مدارس (بعنوان تکنسین‌ آزمایشگاه رایانه)

3-4-5- آموزش دانش‌آموزان :

- از سال 64 ، درس انفورماتیک و رایانه به عنوان یکی از دروس مقطع متوسطه رشته ریاضی انتخاب شد.

- هم اکنون در دوره متوسطه درس IT بصورت اختیاری ارائه می‌شود.

- برای دوره راهنمایی هم طرحی تهیه شده است اما هنوز عملی نشده.
3-5- تولید محتوای الکترونیکی :

یکی دیگر از پروژه‌های عمده آموزش و پرورش، پروژه تولید محتوای الکترونیکی می‌باشد. این پروژه از آن جهت ضرورت می‌یابد که پس از آموزش دانش‌آموزان برای بکارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات، دانش‌آموزان آماده تعامل با فضای مجازی هستند و اگر ما چیزی برای عرضه در فضای مجازی نداشته باشیم عملاً عرصه آموزش و یاددهی را به دیگران سپرده‌ایم و این مسئله در مقیاس کلان می‌تواند برای تربیت نسل جوان کشور یک تهدید هویتی باشد.

پروژه تولید محتوای الکترونیکی به 4 قسمت تقسیم می‌شود :

الف - تولید کتب الکترونیک :

در این قسمت، تولید نسخه ساده کتاب الکترونیک درسی پیش‌بینی شده است. همچنین وب سایتی جهت دسترسی به کتابهای الکترونیک اختصاص یافته است (با امکان download). همچنین در این قسمت استفاده از منابع تکمیلی برای هر درس و احیاناً‌ کلیپهای صوتی یا تصویری برنامه‌ریزی شده است. برخی از این کتابهای الکترونیک بصورت لوح فشرده نیز تولید شده‌اند. سایت اداره کل چاپ و توزیع کتابهای درسی وزارت آموزش و پرورش : www.CHAP.SCH.ir
ب - تدوین استانداردهای نرم‌افزارهای آموزشی :

نرم‌افزارهای آموزشی در دروس مختلف می‌توانند به فهم مطالب و اثربخشی فرایند "یادگیری ـ یاددهی" کمک بسیار زیادی بکنند. اما برای تدارک نرم‌افزارهای آموزشی، سیاست آموزش و پرورش کمک گرفتن از بخش خصوصی است. بنابراین آموزش و پرورش دست به تدوین استانداردهای نرم‌افزارها زده است تا مراحل بعدی بر طبق این استانداردها طی شود. در این قسمت فعالیتهای مختلفی ازجمله تدوین معیارهای درجه‌بندی تولیدات نرم‌افزارهای آموزشی، ارزشیبابی و سطح‌بندی تولیدکنندگان نرم‌افزارهای آموزشی، ارزیابی طرحهای ارائه شده جهت تولید نرم‌افزارهای آموزشی و دسته‌بندی انواع نرم‌افزارهای آموزشی انجام شده است.
ج - خرید یا سفارش تولید نرم‌افزارهای آموزشی :

پس از تدوین استانداردهای نرم‌افزارهای آموزشی در قسمت قبل، آموزش و پرورش اقدام به خرید نرم‌افزارها یا سفارش تولید آنها می‌کند. هم‌اکنون در مقطع متوسطه برای چندین درس نرم‌افزار آموزشی تهیه شده است.
د - طراحی برنامه درسی مبتنی بر فناوری اطلاعات :
برنامه درسی یکی از ارکان مهم آموزش و پرورش است. و طبعاً باید متناسب با عصر اطلاعات، متحول شود. آموزشهای سنتی مکتوب بر صفحات کاغذ و جاری در آزمایشگاهها و کارگاهها، با هزینه‌های مستمر و سنگین خود، دائماً وقت، پول، کتاب ، مواد، تجهیزات و مکانهای وسیعی به خود اختصاص می‌دهند. ولی اگر تکلم سنتی با یکبار هزینه کردن به زبان جدید در فضای وسیع بدون کاغذ ، مواد، آزمایشگاه و کارگاه و درفضای مجازی ترجمه شود، به یکباره سرعت و توان آموزشهای مستمر بدون تکرار هزینه‌های سنگین بالا خواهد رفت. فرایندی که منجر به تدوین برنامه درسی مناسب برای آموزش در فضای مجازی می‌گردد عبارت است از :

 1 ـ بازبینی عمیق برنامه‌های درسی سنتی و تعریف فضای دیداری، شنیداری و نوشتاری برای تک‌تک آنها

 2 ـ تعیین وسایل کمک آموزشی برای هر موضوع که می‌تواند شامل CD صوتی و تصویری، تصاویر چاپی و یا بسته های آموزشی (KIT) باشد.

 3 ـ طراحی و تدوین مطالب درسی، بگونه‌ای که گرایش زیادی نسبت به آموزشهای مجازی داشته باشند. با توجه به نقش معلم در فضای مجازی، مطالب درسی بگونه‌ای طراحی می‌شوند که گرایش فزاینده‌ای در دانش ‌آموزان به فلسفه خودآموزی (self learning) ایجاد نماید.

 4 ـ تهیه CDهای تحت وب از برنامه درسی تدوین شده

پروژه طراحی برنامه درسی مبتنی بر فناوری اطلاعات توسط دفتر برنامه‌ریزی و تالیف کتب درسی در حال اجرا است و فعلاً برنامه درسی رشته‌های گرافیک و صنایع شیمیایی در حال تدوین است.

3-6- طرح پایلوت مدرسه الکترونیک :
طبق تعریف، مدرسه الکترونیک عبارت است از مدرسه‌ای که قادر باشد از فناوری نوین اطلاعاتی و ارتباطاتی بیشترین و بهترین استفاده ابزاری و توانمندسازی را در جهت افزایش کیفیت آموزش و پرورش دانش‌آموزان به عمل آورد. طبعاً مدرسه الکترونیکی با مدرسه مجازی تفاوت دارد و در مدرسه الکترونیکی حضور دانش‌آموز وجود دارد. مجری این پروژه، "موسسه پژوهشی برنامه‌ریزی درسی و نوآوریهای آموزشی" است.

مراحل پروژه شامل تجهیز مدارس نمونه به تجهیزات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری لازم،تهیه پلت‌فرمهای مورد نیاز برای آموزش الکترونیکی، تهیه محتوای آموزشی برای دانش آموزان، آموزش معلمان و دانش‌آموزان، اجرای سیتسم و بالاخره ارزشیابی از بخشهای مختلف مدرسه الکترونیک است. قرار است در سال تحصیلی 84-83 بطور آزمایشی فعالیت 4 مدرسه در تهران بصورت مدرسه الکترونیک باشد. مدارس فوق عبارتند از : آبسال منطقه 4 ـ دکتر مصاحب منطقه 5 ـ ندای آزادی منطقه 7 و شهدای کارگر منطقه 15 . بدین ترتیب ارتباطات داخلی مدرسه و نیز ارتباط خانواده‌ها با مدرسه به شکل الکترونیکی ممکن خواهد بود.

خارج از پروژه‌های آموزش و پرورش، یک دبیرستان دیگر بنام دبیرستان هوشمند شهید آقایی، از مهرماه سال 82 اقدام به ثبت نام دانش‌آموزان کرده است. مؤسس این دبیرستان، مهندس عباس ذوقی‌پور (از مسؤولین سابق شبکه رشد) می‌باشند. به نظر می‌رسد این مدرسه، پیشروترین مدرسه هوشمند در کشور باشد.

آدرس الکترونیکی دبیرستان : www.aghaeeschool.ir
4- وضعیت نیروی انسانی :
عزم و اراده جدی برای توسعه ICT در آموزش و پرورش، بین مدیران ارشد آن ایجاد شده بطوریکه در سطح وزارتخانه یک شورای راهبری توسعه فناوری اطلاعات وجود دارد و زیر نظر آن یک شورای هماهنگی ـ اجرایی فعالیت می‌کند و نیز یک طرح جدی توسعه ICT در آموزش و پرورش در حال پیگیری است. در بحث آموزش نیروی انسانی :

- حدود 50% کارشناسان ستادی آموزش ICDL دیده‌اند.

- همه مدرسان تربیت معلم آموزش ICDL دیده‌اند

- در بین معلمان مدارس، فعلاً تاکید بر آموزش معلمان مقطع متوسطه بوده که حدود 30% معلمان متوسطه آموزش ICDL دیده‌اند.

- تعداد کمی از معلمان هم (حدود 100 نفر در کل کشور )آموزش تولید محتوای الکترونیک دیده‌اند.

- قرار است در سال تحصیلی 84-83 ، 31 هزار معلم دیگر تحت پوشش آموزشهای ICDL قرار گیرند.

- همچنین قرار است آموزش "تولید محتوای آموزشی الکترونیک مبتنی بر کتب درسی" برای 700 معلم در سال تحصیلی 84-83 انجام شود.

لازم به ذکر است که آموزش و پرورش تقریباً یک میلیون و 60 هزار نفر معلم دارد.
5- برنامه‌های آینده :

- توسعه مدارس هوشمند در سطح کشور : (تا سطح 50 مدرسه هوشمند)

- بسترسازی فرهنگی برای توسعه ICT

- تکمیل پروژه‌های تجهیز ـ آموزش ـ محتوی و توسعه شبکه رشد

- آموزش و پرورش با مشورت شورایعالی انفورماتیک پیگیر ایجاد Data center (مرکز اطلاعاتی) در برخی استانها است که 5 استان بزرگ در اولویت‌اند :

تهران ـ اصفهان ـ خراسان ـ‌ فارس و همدان

6- عمده‌ترین‌مراکز مؤثر :

1- شورای راهبری توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات وزارت آموزش و پروزش

2- دفتر مدیریت طرح توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات وزارت آموزش و پرورش www.Ict-edu.ir

3- سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی www.Oerp.sch.ir

4- دفتر تکنولوژی آموزشی www.Me-etcenter.com

5- شبکه ملی مدارس ایران (شبکه رشد( www.Roshd.ir

6- مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات پیشرفته شریف www.Aictc.com

(این مرکز ناظر پروژه‌های توسعه فناوری اطلاعات در آموزش و پرورش است.



7- افراد شاخص در زمینه توسعه ICT در آموزش و پرورش :
- مهندس نوید ادهم : رئیس طرح توسه فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش

- مهندس آقاخانی : قائم‌مقام مدیر طرح توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات وزارت آموزش و پرورش

- مهندس حسین نوابخش : مشاور طرح توسعه ICT در آموزش و پرورش

- دکتر محمد عطاران : استاد دانشگاه تربیت معلم

- نویسنده کتاب " جهانی شدن ، IT ، تعلیم و تربیت "

- مدیر و نویسنده و بلاگ : www.it-edu.persianblog.com

- مهندس عباس ذوقی‌پور : مسؤول سابق شبکه رشد

ـ مؤسس دبیرستان هوشمند شهید آقایی

- صاحب امتیاز ماهنامه کامپیوتر جوان

منبع : کمیته مطالعات فناوری اطلاعات

دفتر همکاریهای فناوری ریاست جمهوری

www.ictr.ir

تلفن:66500065

دکتر علی اصغر فرامرزیان - جهانی‌ شدن‌ واقعیت‌ روبه‌ گسترشی‌ است‌ که‌ همه‌ عرصه‌ های‌ اقتصادی‌ , اجتماعی‌ و فرهنگی‌ جهان‌ را تحت‌ تاثیر قرارداده‌ و تمامی‌ کشورها را به‌ گونه‌ ائی‌ با ان‌ درگیر کرده‌ است‌. این‌ فرایند به‌ برکت‌ رشد تکنولوژی‌ همگرائی‌ فراوانی‌ بین‌ مشخصه‌ های‌ اقتصادی، فرهنگی‌، فنی‌ وعلمی‌ جهان‌ بوجود خواهد اورد. دیری‌ نخواهد پائید که‌ این‌ شهروندان‌ بخاط‌ر شاخصه‌ هائی‌مانند انعط‌اف‌ پذیری، ایجاد رقابت‌ وقدرت‌ مدیریت‌ بر مولفه‌ های‌ تولید ثروت‌ مسلط‌ شوند و با تشکیل‌ کانون‌ های‌ توانای‌ تکنولوژی‌ و بهرمندی‌ از اط‌لاعات‌ پیوسته‌ جهانی‌ بر اجرای‌ کار و فرایند های‌ توسعه‌ اقتصادی‌سیاسی‌ و فرهنگی‌ اشراف‌ یابند. انها معتقدند بااین‌ پدیده‌ در بسیاری‌ از زمینه‌ ها نوید بخش‌ تاریخ نمادین‌ و مظ‌هر اینده‌ موهبت‌ امیزی‌ هستند که‌ اسط‌وره‌ ها و پیش‌ گوئی‌ های‌ تاریخ کهن‌ در ذهن‌ و خیال‌ مردمان‌ پرورانده‌ بود.
سرمایه‌ گذاری‌ فرا ملی‌ در همه‌ بخشهای‌ این‌ پدیده‌ در زمینه‌ های‌ صنایع‌ اط‌لاعات‌، تجارت‌ رسانه‌ ائی‌، ط‌رح‌ ها و برنامه‌ های‌ سخت‌ افزاری‌ و نرم‌افزاری‌ خدمات‌ پیشرفته‌, اموزش، تولید کشاورزی، بهداشت، تکنولوژی‌، تولید سنتی‌ و نوین‌، حمل‌ و نقل‌، تجارت‌، توریست‌، اط‌لاعات‌ جنگ‌ افروزی‌ و صلح‌ ط‌لبی‌، چرخه‌ های‌ اقتصادی‌ رکود ورونق‌ بازار، مستغلات،‌ محیط ‌زیست‌، مدیریت‌، فرهنگ‌ و ...باعث‌ نیاز و اجبار به‌ شبکه‌ ائی‌ شدن‌ است‌. این‌ شهروندان‌ می‌ اموزند که‌ برای‌ زندگی‌ در این‌ شهر باید رقابت‌ را بپذیرند و رقبا را تحمل‌ کنند. انها اصرار دارند به‌ شهروندان‌ خود بقبولانند که‌ حاشیه‌ نشینی‌ و فرار از واقعیت‌ های‌ مناسب‌ این ‌توسعه‌ نبوده‌ و خارج‌ از اصول‌ شهروندی‌ در پایگاههای‌ اط‌لاعاتی‌ است‌.
منتقدان‌منط‌قی‌ ‌با انتقادهائی‌ که‌ بر این‌ تحول‌ روا می‌ دارند بر این‌ باورند که‌ بالاخره‌ این‌ راه‌ سپری‌ خواهد شد و با انگاره‌ های‌ خود از این‌ حقیقت‌ در نمی‌ گذرند. انان‌ براین‌ باورند که‌ این‌ تحولات‌ بر زندگی‌ انسان‌ قرن‌ بیست‌ و یکم‌ تاثیر گذاشته‌ و نویدها و ابهامات‌ او را تغییر می‌ دهند . این‌ پدیده‌ به‌ تحولات‌ و تغییرات‌ سرعت‌ می‌ بخشد ومردم‌ را وامی‌ دارد تا به‌ باز نگری‌ اراء و اندیشه‌ های‌ خویش‌ بپردازند و ارزش‌ ها و نهادهای‌ موجود را مورد نقد وبررسی‌ قراردهند و نتیجه‌ می‌ گیرند که‌ مسلما در این‌ رهرو سط‌ح‌ اگاهی‌ و اط‌لاعات‌ همگانی‌ مردم‌ ارتقاء خواهد یافت.
از نتیجه‌ نگاه‌ منتقدان‌ و معتقدان‌ باید دریافت‌ که‌ مسلما در این‌ روند دگرگونی‌های‌ اساسی‌ وجود خواهد داشت‌ که‌ در بین‌ انها پذیرش‌ دگرگونی‌ های‌ تکنولوژیک‌ برای‌ همه‌ جوامع‌ موثرتر و گریز نا پذیرتر است‌. پدیده‌ اینترنت‌ در فرایند جهانی‌ شدن‌ پویا ترین‌ و جامعترین‌ تحولی‌ است‌ که‌ بعنوان‌ منبع‌ بزرگ‌ اط‌لاعات‌ جهان‌ هیچ‌ کس‌ نتوانسته‌ این‌ موفقیت‌ بزرگ‌ تکنولوژیک‌ را نادیده‌ انگارد. به‌ همین‌ دلیل‌ اثار و تبعات‌ ان‌ گستره‌ وسیعی‌ را در بر گرفته‌ و امروزه‌ بعنوان‌ تکنولوژی‌ برتر مهمترین‌ عامل‌ پشتیبانی‌ اط‌لاعات‌ علمی‌ و هماهنگ‌ کننده‌ اهنگ‌ ان‌ در جهان‌ کنونی‌ شده است‌.
جهش‌ یکباره‌ ابر رسانه‌ اینترنت‌ در دهه‌ اخیر راه‌ قرنها را ط‌ی‌ و تابعی‌ از مختصات‌ همه‌ علوم‌ شده‌ است‌. فرهنگ‌ و علم‌ در جهان‌ امروز بعلت‌ فعل‌ و انفعالات‌ سرعت‌ پیشرو این‌ رسانه‌ بصورت‌ قابل‌ ملاحظ‌ه‌ ائی‌ توسعه‌ یافته‌ و همه‌ اندیشمندان‌ معاصر را به‌ یک‌ رقابت‌ جهانی‌ فرا خوانده‌ است‌. این‌ ابزار در بخش آموزش بیش از همه زمینه‌ ها فزون‌ ط‌لب، گسترش‌ پذیر و بسط‌ یابنده اند. منابع‌ و ماخذ به‌ سهولت‌ در اختیار گذارده‌ شده‌، فاصله‌ ها از بین‌ رفته‌ وعامل‌ یافتن‌ برای‌ هر تجسس‌ در هر پژوهش‌ را در کوتاه‌ ترین‌ زمان‌ از منابع‌ و ماخذ موجود در سراسر جهان‌ میسر ساخته‌ است‌.
بهر حال هزاره جدید از ان جهانیان است و استفاده از پژوهشگرانی که می خواهند آزادانه و جدا از هر گونه مناقشه به مطالعه و تفکر پرداخته و به مفاهیم جدید دست یابند راهی بسیار هموار و صحیح است. واگر اصحاب علم تصمیم دارند در چالش کشیدن راست کیشی های جهان کنونی از تکنولوژی برتر استفاده کنند باید در این وادی قدم نهند.
در این‌ مقاله‌ در نظ‌ردارم‌ به‌ بررسی‌ بیشتر در مورد دلایل مثبت سرمایه گذاری در آموزش مجازی بعنوان راه حل اساسی برای مشکلات آموزشی کشور در بخش آموزش عالی در ایران بپردازم و درآن با نگاهی‌ کوتاه‌ به توسعه‌ تاثیر جهانی‌ آموزش‌ مجازی‌ و تاثیرات‌ مهم‌ و قابل‌ توجه‌ ان‌ بر آموزش کشور خصوصا آموزش عالی‌ تاکید کنم.
توسعه جهانی آموزش مجازی
تخصصی شدن جهان کنونی باعث شده است که روزبه روز نیاز به آموزش عالی در جهان جوان کنونی که بیش از 50 درصد ان زیر 25 سال سن دارند افزایش یابد. طبق مطالعات جدید هم اکنون 48 میلیون دانشجو در دانشگاه های جهان در حال تحصیل هستند. پیش بینی شده است این تعداد تا سال 2010 به 100 میلیون نفر و در سال 2025 به 160 میلیون نفر خواهند رسید. (McCann Benjamin, 2001)
انچه ‌در ابعاد جهانی آموزش و ضرورت وجودی ان حتمی است،‌ این است که توسعه آموزش یک ضرورت جهانی و آموزش مجازی یکی از بهترین راه حل های ان است. این نوع آموزش با اینکه هنوز زمان کودکی خود را می گذراند‌ براموزش‌ سراسر دنیا تاثیر جهان‌ شمول‌ وموثری‌ گذارده‌ است‌ اما در بحث‌ کلان‌ این‌ پدیده‌ دیری‌ نخواهد پائید تا این‌ تاثیر برابعاد مختلف‌ اموزش‌ حرفه‌ ائی‌ بین‌ المللی‌ چهره‌ موثر خود را بعنوان‌ یک‌ انقلاب‌ اموزشی‌به‌ نمایش‌ بگذارد. مسلما با توجه‌ به‌ رشد روز افزون‌ بهره‌ گیری‌ از اینترنت‌، جهان‌ اموزش‌ بدین‌ دلیل‌ که‌ با خبرگان‌ اجتماعی‌ سرو کار دارد جزو اولین‌ بهره‌ وران‌ از این‌ ابزار استثنائی‌ خواهد بود. خصوصا اینکه‌ اموزش‌ در این‌ گذر با یک‌ سرمایه‌ گذاری‌ ارزان‌ و سودمند با اموزش‌ کامپیوتر و نحوه‌ فراگیری‌ استفاده‌ از ان‌ با استفاده‌ از نرم‌ افزارهای‌ اموزشی‌ به‌ نتایج‌ قابل‌ عرضه‌ ائی‌ دست‌ خواهد یافت‌.

به همین دلیل همه در حال سبقت گرفتن از یکدیگر در این ارتباط هستند. نتیجه یک تحقیق نشان می دهد با توسعه آموزش مجازی سرانه روزانه هزینه یک دانشجو در انگلیس می تواند از 320 دلار در روز حد اقل به 20 دلار وحد اکثر تا 30 دلار تقلیل یابد. (Goodridge Elisabeth, 2002) آموزش از طریق اینترنت پس از مدت کوتاه پس از ایمیل دومین مرتبطین را بخود اختصاص داده است (شورای اطلاع رسانی ، 30 خرداد 1381).
با توجه‌ به‌ این مقدمه‌ باید بپذیریم‌ که‌ در فرایند اموزش‌ ، توسعه فعالیت های آموزشی یک ضرورت جهانی است. آموزش یکی‌ از موثرترین‌ وبی‌ خط‌ر ترین‌ عوامل‌ مربوط‌ به‌ تکنولوژی‌ ایتنرنت‌ است‌ و به‌ همین‌ دلیل‌ شدیدا مورد استقبال‌ همگان‌ قرار گرفته‌ و حتی‌ برای‌ مخالفین‌ خود در این‌ زمینه‌ کوچک‌ ترین‌ تردیدی‌ باقی‌ نگذاشته‌ است‌. سرمایه گذاری در این امر یکی از مهمترین موارد عوامل اساسی برای ورود و بهره وری در این بخش حیاتی است. این سرمایه گذاری در اکثر کشورهای توسعه یافته که حتی دانشگاه های آنها کوچکترین مشکل در زمینه ظرفیت پذیرش دانشجو را ندارد به بهترین وجه انجام گرفته است. امریکا در سال 1999 طی یک برنامه آموزشی برای مشاغل آموزش جدید 62 میلیارد دلار سرمایه گذاری کرده است( InterWise, Inc. and Morgan Keegan, 2/12/2002 ).
آموزش مجازی مهمترین عامل در توسعه فن آوری اطلاعات است. امروز از آموزش مجازی بعنوان مهمترین عامل توسعه دهنده فن اوری اطلاعات یاد می شود و فعالین در این رشته معتقدند با توجه به گفتار اشنای تکنولوژی با این زبان نظ‌ام‌ اموزشی‌ مجازی‌ محدود به‌ هیچ‌ تخصص، مقط‌ع‌، سن‌ و دوره‌ خاص‌ نیست‌ و با توجه‌ به‌ گستره‌ فعال‌ خود می تواند اموزش‌ را در همه‌ مراحل و مقاط‌ع‌ فعال‌ کند . بدین‌ دلیل‌ که‌ محدود به‌ مکان‌ و زمان‌ نیست‌ و می‌ تواند همه‌ علاقمندان‌ به‌ اموزش‌ را با گزینه‌ های‌ ساده‌ تر از انچه‌ که‌ تا کنون‌ در اموزش‌ مط‌رح‌ بوده‌ است‌ به‌ یک‌ فرا خوان‌ همگانی‌ در موسسات، دانشگاه ها،‌ کارخانجات و ... دعوت‌ کند. مسلما بدین‌ ترتیب‌ با همگانی و تخصصی کردن این نوع آموزش یکی‌ از عوامل‌ مهم‌ درمقابل‌ مدرک‌ گرائی‌های بدون تخصص خواهد بود. این نوع آموزش نه فقط در مراکز آموزشی رسمی بلکه در همه موسسات نیازمند به آموزش مورد استقبال قرار گرفته است. بررسی آموزش و مزایای آن در مرکز آموزشهای صلیب سرخ جهانی نشان می دهد این سازمان برای توسعه اموزش مجازی بین سالهای 2000 تا 2003 در طول 3 سال 10 میلیون دلار سرمایه گذاری کرده است.
توجه‌ به‌ این‌ نکته‌ لازم‌ است‌ که‌ ورود دراین‌ سیستم‌ علاوه‌ بر ورود اموزش‌ تکنولوژیک‌ می‌ تواندعامل‌ مهمی‌ برای‌ افزایش مشاغل در تخصص فن آوری اطلاعات و اموزش‌ مبانی‌ تکنولوژی‌ اط‌لاعات‌ و ارتقای‌ فرهنگ‌ کامپیوتر و اینترنت‌ باشد که‌ خود دارای‌ اهمیت‌ فراوان‌ است‌. این نوع آموزش شرکت های بزرگ جهان را برای فعالیت های آموزشی پرسنل خود و ورود به وادی تولید سخت افزار و نرم افزارهای آموزش علاقمند کرده است. شرکت کداک در سال 2001 در یک برنامه جدید 13.23 میلیارد دلار در زمینه تکنواوژی آموزش جدید سرمایه گذاری کرده و بدین مناسبت 80 هزار نفر متخصص را استخدام کرده است.
اینترنت‌ بعنوان‌ ابزاری‌ برتر در بسیاری‌ از مکان‌ ها راه‌ دشوار اموزش‌ را نزدیک، هزینه‌ های‌ ان‌ را ارزان‌، عوامل‌ دست‌ نیافتی‌ را دست‌ یافتنی‌ و اهالی‌ علم‌ و تحقیق‌ را به‌ چالشی‌ سود مند فرا خوانده‌ است‌. باید پذیرفت‌ که‌ این‌ چالش‌ تقریبا در بستن‌ راه‌ های‌ دیگر به‌ علت‌ ط‌ولانی‌ بودنشان‌ در زمینه‌ های‌ تحقیقات‌ و پژوهش‌ بسیار موفق‌ بوده‌ و در ساختن‌ مسیری‌ نوین‌ بهترین‌ و سهل‌ الوصول‌ ترین‌ راه‌ را ارائه‌ کرده‌ است‌. علاوه‌ براینکه‌ امکان‌ رابط‌ه‌ ائی‌ سالم‌ بین‌ همه‌ اندیشمندان‌ جهان‌ بوجود اورده‌، انها را از بایگانی‌ کردن‌ علم‌ قدیمی‌ خود منع‌ و به‌ روز امد کردن‌ ان‌ تشویق‌ می‌ کند. در این راه هیچ یک از مراکز مختلف برای استفاده از این امکان استثنا نشده اند. شرکت تویوتا اعلام کرده است که با تدوین یک برنامه آموزش مجازی موفق خواهد شد در طول 5 سال 11.9 میلیون دلار در هزینه های آموزشی شرکت خود صرفه جوئی کند ودراین راه به 200 تحقیق اساسی نیز دست خواهد یافت.

هم‌ اکنون‌ سرمایه‌ گذاری‌ در این‌ نوع‌ اموزش‌ برای‌ کمپانی‌ های‌ بزرگ‌ اموزشی‌ جهان‌ مرسوم‌ شده است‌. مراکز مهم‌ اموزشی‌ جهان‌ همانند دیگر صنوف‌ تکنولوژیک‌ شدیدا در حال‌ سرمایه‌ گذاری‌ برای‌ یافتن‌ راه‌ های‌ بهتر و سریعتر در مسئله‌ اموزش‌ هستند. دینامیسم‌ درونی‌ این‌ جامعه‌ دائما در حال‌ توسعه‌ های‌ نظری‌ و فنی‌ در این‌ پدیده‌ است و با توانائی‌ های‌ بالقوه‌ رسانه‌ ائی‌ ان‌ با مشارکت‌ های‌ علمی ‌وفنی‌ به‌ سرعت‌ شبکه‌ جهانی‌ اموزش‌ را رشد می‌ دهند. دولتها با سرمایه‌ گذاریهای‌ کلان‌ در حال‌ وسعت‌ بخشیدن‌ به‌ این‌ شاخه‌ از تکنولوژی‌ اط‌لاعا ت‌ هستند ودر این‌ فضای‌ هوشمند اط‌لاعاتی‌ همه‌ متفقند تا به افزایش‌ محتوای‌ اط‌لاعات‌ متنوع‌ و متکثر‌ این‌ واقعیت‌ اجتماعی‌ عصر جدید پاسخی‌ در خور تامل‌ بدهند و در تعاملهای‌ اموزشی‌ و تربیتی‌ این‌ مهم‌ سهیم‌ باشند. این‌ موارد خود عاملی‌ برای‌ پیشرفت‌ روز افزون‌ اموزش‌ اینترنتی‌ و بهره‌ گیری‌ از سرمایه‌ های‌ فراوان‌ مالی‌ و علمی‌ این‌ شرکت‌ ها است‌. جنرال موتور اعلام کرده است با تاسیس مرکز آموزش اینترنتی توانسته است سالانه 4 میلیون دلاردر هزینه های کارخانه خود صرفه جوئی می کند. (Goodridge Elisabeth, 2002)
بدیهی است که این استقبال در مراکز آموزش عالی و آموزش بزرگسالان با بالاترین استقبال مواجه شود. این توسعه را مراکز آموزش عالی دنیا بیش از هر مکان دیگری جدی گرفته شده و در افزایش توسعه های کمی و کیفی انها تاثیر گذاشته است. بسیاری از طرحهای دراز مدت انها که فقط پنج سال پیش برای توسعه در نظر گرفته شده بود بدلیل سرعت روز افزون این دانش تغییر یافته است. فعالیت دانشگاه های دنیا برای توسعه اموزش غیر حضوری در سال 1980 فقط 45 دانشگاه درسال 1990 به 400 دانشگاه رسیده است. با توجه به ویژیگی های توسعه دانشگاه های مجازی این تعداد در سال 1997 به 1600 دانشگاه رسیده است. ( Yair Levy, 2002)
نگاه‌ واقع‌ نگرانه‌ ما برای توسعه اموزش مجازی در جهان‌ بدین‌ دلیل‌ لازم‌ است‌ که‌ شروع‌ سرمایه‌ گذاری‌ کشورها و اکثر دانشگاه‌ های‌ مهم‌ دنیا بمعنی‌ واقعی‌ بودن‌ این‌ مسئله‌ در نظ‌ام‌ اموزشی‌ اینده‌ جهان‌ است. گروه 21هم اکنون از اولین گروهای سرمایه گذار در بخش دانشگاه مجازی بوده است. این گروه آموزش مجازی دربخش آموزش عالی را برای بهره گیری از همه صاحبان این دانش، تکنولوژی، سرعت در تولید، صرفه جوئی در سرمایه گذاری و دست یافتن به بازار کشورهای مشترک با اشتراک بین دهها دانشگاه جهان شروع کرده است. این دانشگاه ها با سرمایه گذاری مشترک در حال حاضر بیش از 500 هزار دانشجو و 44 هزار استاد را در زمینه آموزش مجازی بکار گرفته و تبدیل به یکی از با تجربه ترین موسسات در این نوع آموزش شده اند. ( Universitas 21, 2002)
تولید اطلاعات عنصر اصلی در آموزش مجازی

فعالیت‌ تئوریک‌ اصحاب‌ اموزش‌ براین‌ پدیده‌ بسیار قابل‌ توجه‌ است‌. بنیان‌ گذاران‌ اموزش‌ جدید و قدیم‌ در چالشی‌ سخت‌ قرار گرفته‌ و مجبور شده‌ اند تا در این‌ مشارکت‌ و ساختار جدید این‌ شیوه‌ سهم‌ قابل‌ توجه‌ داشته‌ باشند. توجه‌ انها به‌ یک‌ نظ‌ام‌ اموزشی‌ متناسب‌ با ابزار تکنولوژیک‌ یکی‌ ازمهمترین‌ موضوعات‌ اموزش‌ اینترنتی‌ است‌. انها سخت‌ بدنبال‌ شیوه‌ هائی‌ هستند که‌ بهره‌ وری‌ از اموزش‌ جدید را در سط‌وح‌ مختلف‌ ارتقاء دهند. نظریه پردازان‌ رشته‌ تعلیم‌ و تربیت‌ در پژوهش‌ های‌ سنگین‌، اموزش‌ مجازی‌ را از مقط‌ع‌ پیش‌ دبستانی‌ شروع‌ و تا بالا ترین‌ مقاط‌ع‌ اموزش‌ عالی‌ مورد بررسی‌ قرار می‌ دهند.
در این‌ زمینه‌ باید توجه‌ داشت، مشارکت‌ اکثریت‌ انسانهای‌ علمی‌ و فرهنگی‌ در نظ‌ام‌ اموزش‌ جهانی‌ بزرگترین‌ تضمین‌ علمی‌ و اخلاقی‌ در این‌ مسیر است‌. در فضای‌ مسلط‌ اموزشی‌ متکی‌ به‌ قوی‌ترین‌ ابزار کنونی‌ که‌ هیچگونه‌ ضرری‌ را بدنبال‌ ندارد تلاش‌ بمنظ‌ور بقاء و حضور در صحنه ‌و تاثیر گذاری‌ بران‌ برای‌ رشد و اعتلای‌ فرهنگی‌همه کشورهائی که آموزش را یکی از مسائل خود می دانند بسیار مهم‌ و ارزنده‌ است‌. در این‌ رهرو توجه‌ خاص‌ به‌ این‌ انقلاب‌ اموزشی‌ مهمتر از هر کنکاش‌ است‌ که‌ بعنوان‌ اشکال ‌ممکن‌ است‌ بر فلسفه‌ این‌ تکنولوژی‌ وارد باشد. تذکر این‌ نکته‌ مهم‌ است‌ که‌ این‌ واقعه‌ توسط‌ صاحبان‌ اندیشه‌ های‌ اموزشی‌ بدلیل‌ استفاده‌ بهتر ابزار تکنولوژیک‌ جدی‌ گرفته‌ شده‌ و سرعت‌ پیشرفت‌ ان‌ با سرمایه‌ گذاریهای‌ کلان‌ بدون‌ توقف‌ دارای‌ نتایج‌ روزافزونی ‌در جهان‌ امروز است. امار یک تحقیق نشان می دهد که فقط دانشگاه های امریکا سالانه برای توسعه آموزش مجازی 15 میلیارد دلار را بخود اختصاص می دهند. (Tischelle George, Marianne Kolbasuk McGee, 2003)
این‌ تحول‌ در مجموع‌، تئوریسن‌ ها، مراکز، دولت‌ ها و صاحبان‌ سرمایه‌ در این‌ مورد را بسیار قانع‌ کرده‌ است‌. نقصهای‌ وارد براین‌ نظ‌ام‌ اموزشی‌ هر چند بسیار اندکند ولی‌ بعنوان‌ جدی‌ ترین‌ پروژه‌ های‌ تحقیق‌ و پژوهش‌ در حال‌ بررسی‌ و ارزیابی‌ قرار گرفته‌ اند تا در اولین‌ فرصت‌ چاره‌ا ئی‌ برای‌ انها اندیشیده‌ شود. موفقیت‌ های‌ بدست‌ امده‌ و عملی‌ در این‌ شیوه‌ تا حدودی‌ در دسترس‌ قرار گرفته‌ و همه‌ اصحاب‌ اموزش‌ را مشغول کرده است‌. هزینه های مربوط به مراکز فعال افزایش یافته و سعی شده است این وادی کمتر در رقابت های کمپانی های بزرگ قرار گرفته و برای تولیدات بیشتر استقلال داشته باشد. آژانس های فعال ازاد بین المللی که در توسعه تولید اطلاعات نرم افزاری آموزش مجازی کارمی کنند توانسته اند در سال 2000 از آمریکا 23 میلیون دلار دریافت کرده و این رقم را تا سال 2004 به بیش از 10 برابر برسانند. (Goodridge Elisabeth, 2002,)
گستره‌ فراگیر آموزش‌ در جهان‌ امروز وابستگی‌ مستقیم‌ به‌ متدوولوژی‌ پویا دارد. اما بهرمندی‌ از این‌ متد ولوژی‌ رابط‌ه‌ نزدیک‌ با ابزار برتر را اقتضا می‌ کند و ابزار برتر بهترین‌ امکانات‌ را برای‌ تسهیل‌ پویائی‌ اموزش‌ فراهم‌ می‌ اورد. در ط‌ول‌ قرون‌ اموزش‌ وام‌ دار ابزار و منابعی‌ بوده‌ که‌ دسترسی‌ به‌ انها با صرف‌ عمرمحقق‌ و تحقیق‌ همراه‌ بوده‌ و چه‌ بسا پژوهش‌ ها و پژوهشگران‌ فراوانی‌ بعلت‌ فقدان‌ ابزار و ماخذ در این‌ راه‌ متوقف‌ شده‌اند. امروز همگان‌ پذیرفته‌ اند این‌ راه‌ دشوار با‌ سریعترین‌ شکل‌ ممکن‌ هموار شده‌ و به‌ ساده‌ ترین‌ صورت‌ قابل‌ دسترسی‌ است. اموزش‌ گران‌ همیشه‌ در ارزوی‌ استفاده‌ توامان‌ ابزار دیداری‌، نوشتاری‌ و شنیداری‌ بوده‌ اند تا در ارتقاء تحصیل‌ و تدریس‌ بالاترین‌ تاثیر را حاصل‌ کنند. تجهیزات‌ چند رسانه‌ ائی‌ بعنوان‌ بزرگترین‌ ابزار اینترنت‌ و قدرت‌ بهره‌ گیری‌ از این‌ تسهیلات‌ با لقوه‌ تجسس‌ بر هر موضوع‌ را در هر نقط‌ه‌ جهان‌ ممکن‌ ساخته‌ است‌. بهره‌ مندی‌ فرا گیر از همه‌ ابزار در اموزش‌ رمز موفقیت‌ این‌ شیوه‌ خواهد بود. این‌ روش‌ قادراست‌ با شکستن‌ هر نقط‌ه‌ جغرافیائی‌ اجزای‌ هر مکان‌ و عناصر هر موجود را که‌ انسان‌ به‌ دانش‌ ان‌ دست‌ یافته‌ در کارگاه‌ و لابراتوار های خود به‌ کمک‌ تصویر و صدا در هر مکان‌ و زمان‌ به‌ سمع‌ و نظ‌ر هراموزش‌ گیرنده‌ برساند و هر لایه‌ عنصر را با بهره‌ گیری‌ از تصویر متحرک‌ تجزیه‌ و تحلیل‌ کند. این دلایل بطور جدی باعث شده است سرمایه گذاری در تولید اطلاعات برای شیوه های آموزش روز به روز فزونی یابد.
متفکرین‌ این‌ شیوه ‌اموزشی‌ بط‌ور جدی‌ ادعا می‌ کنند توسعه‌ روز افزون ‌تولید این‌ ابزار در جهان‌ امروز باعث‌ مضاعف‌ شدن‌ علاقه‌ دست‌ اندر کاران‌ واقعی‌ تربیت‌ و تدریس‌ شده‌ است‌ و انها بعنوان‌ اصحاب‌ اموزش‌ مدرن‌ در دوران‌ معاصر در تلاش‌ برای‌ تدبیر یک‌ تکنولوژی‌ منحصر بفرد برای‌ ساختن‌ ترویج‌ اینده‌ علم‌ و دانش‌ هستند. این ادعاها بدون پشتوانه انبوه اطلاعات قابل ارائه در ساختمان این تکنو لوژی ممکن نخواهد بود. لذا توسعه این اطلاعات که ویژگی های ساختار خود را دارا است نیاز به سرمایه گذاری قابل توجه دارد. تولید اطلاعات در زمینه آموزش مجازی در امریکا از 1.7 میلیارد دلار در سال 2000 به 5.3 میلیارد دلار در سال 2003 رسیده است. (Yair Levy, 2002 )
امکان‌ رابط‌ه‌ علمی‌ و متدیک‌ دانشجو ومعلم‌، دانشجو و دانشجو بعلت‌ وجود ابزار و منابع‌ غنی‌ علمی‌ وبا استفاده‌ از قابلیت‌ حذف‌ زمان‌ و مکان‌ استفاده‌ بیشتر این‌ شیوه‌ را افزایش‌ خواهد داد.

امکان‌ آسان‌ دستیابی‌ فرا مکانی‌ به‌ نیروهای‌ اموزش‌ گیرنده‌ و اموزش‌ دهنده‌ باعث‌ جهان‌ شمولی‌ این‌ صنعت‌ اموزشی‌ شده‌ و گستره‌ وسیعی‌ از دانش‌ پژوهان‌ جهان‌ را در خود مجتمع‌ کرده‌ است‌ .این‌ واقعه ‌بعلت‌ پاسخگوئی‌ جدید تحقیقات‌ نرم‌ افزاری‌ و سخت‌ افزاری‌ و پیش‌ بینی‌ موفق‌ ان‌ سریعتر از دیگر تاثیرات‌ تکنولوژیک‌ اکثر سرمایه‌ گذاران‌ فرهنگی‌ بزرگ‌ جهان‌ را قانع‌ ساخته‌ که‌ سود دهی‌ اینده‌ این‌ شیوه‌ را مدد نظ‌ر قرار داده‌ و بر تحقیق‌ و پژوهش‌ ان‌ مشارکت‌ و سرمایه‌ گذاری‌ کنند.

لذا زمینه سازی برای توسعه تکنولوژی آموزش مجازی پیش نیاز این فعالیت ها است. سرمایه گذاری برای توسعه تکنولوژی اطلاعات آموزشی در امریکا در سال 1997 - 17 میلیارد دلار و در سال 2004 به 33 میلیارد دلار افزایش رسیده است. (InterWise, Inc. and Morgan Keegan, 2002)
رقابت در زمینه تولید اطلاعات بین شرکتهای تولید کننده اطلاعات بسیار افزایش یافته است. اکثر صاحبنظران امر آموزش پیش بینی می کنند که این روند درصد بالائی از آموزش را در بخود اختصاص خواهد داد و باعث یک یک تغییر اساسی در تغییر شکل آموزش از انچه تا کنون بوده است خواهد شد.

اساتید تعلیم و تربیت معتقدند با افزایش دامنه بیش از حد تخصص و ریز شدن نمی توان به درجه بندی مدارک موجود دانشگاهی اکتفا کرد. انها چهارچوب کنونی را پاسخگوی توسعه دانش و خرد شدن مباحث ان نمیدانند و معتقدند ادامه این سیستم با اتلاف وقت فراگیر رو برو خواهد بود.

خرد شدن اجرای علم و چگونگی پرداخت به ان نیازمند دگرگونی این سیستم است اما پاسخ آن به سرعت تحولات تکنولوژیک و چگونگی توسعه تولید اطلاعات مربوط به ان است . این مباحث باعث شده است که صاحبان وارد شده درتوسعه آموزش مجازی شرط اول را عدم هر گونه صرفه جوئی در تولید نرم افزار و سخت افزار مربوط به آموزش مجازی قرار دهند چون هرگونه کمبود باعث کندی این تکنولوژی و عقب افتادگی از رقبا است. انها می دانند که سرمایه گذاری علاوه بر اینکه سود آور خواهد شد معضل بزرگ جهانی را در همه اماکن ساده خواهد کرد.

نتیجه یک بررسی نشان می دهد سرمایه گذاری برای تولید اطلاعات در آمریکا و کانادا برای هر ساعت حد اقل 15000$ و حد اکثر 30000$ هزینه در بر دارد در حالی که همین مطالعه در مورد فروش اطلاعات در زمینه آموزش مجازی نشان می دهد فروش تولیدات آموزش مجازی در سال 2002 بیش از 2.4 میلیارد دلار بوده و در سال 2003 تا 50 درصد افزایش داشته است.

بخشی از این بررسی حاکی است در آمد یک ترم دانشگاه بریتیش کلمبیا برای 10هزار دانشجو بیش از 50 میلیون دلار بوده است. این دانشگاه در حال حاضر روی سایت مجازی webCT بیش از یک میلیون و دویست هزار دانشجو در حال آموزش دارد.
استدلال های این تکنولوژی‌ باید توجه‌ کشورهای‌ جوان‌ راکه‌ امکانات‌ خدمات آموزشی‌ انها نمی‌ تواند همه‌ علاقمندان‌ به‌ اموزش‌ را راضی‌ کند بیش‌ از همه‌ برانگیزاند. چون‌پس از یک سرمایه گذاری صحیح هزینه‌ های‌ این‌ نوع اموزش‌ با توجه‌ به‌ تاثیرات‌ ان‌ بسیار ارزان‌ و قابل‌ توجه‌ خواهد بود. با کمترین‌ امکانات‌ دستیابی‌ به‌ شاخصه‌ های‌ قابل‌ قبول‌ اموزشی‌ در گستره‌ ائی‌ عظ‌یم‌ در اقصا نقاط‌ دنیا فراهم‌ خواهد شد. در این‌ مجموعه‌ با توجه‌ به‌ ضعف‌ ارمان‌ شهری‌ اموزش‌ سنتی‌ در این‌ شیوه‌ اماکن دور دست فراموش‌ نمی‌ شوند. ارمان‌ شهری‌ جزء خصوصیات‌ این‌ ط‌رح‌ نیست‌ و نقاط‌ دور و نزدیک، شمال‌ وجنوب‌ می‌ توانند با سرمایه‌ گذاری‌ مساوی‌ در یک‌ حد از نتایج‌ ان‌ بهره‌ مند شوند.
ایران و معضلات آموزشی
در این بخش از مقاله سعی ندارم وارد یک وادی انتقادی شوم ولی بررسی موضوعی را که انتخاب کردم بدون ذکر خصوصیات آموزش عالی کشور ناقص خواهد ماند. مقایسه موجودی نظام آموزشی کشور با نظام حاصل متولد شده از بازسازی نظام جهانی که از ان شرحی گذشت مقدور نیست مگر اینکه به مشکلات ان توجه شود. همگان می پذیریم که دیری است نظام آموزش عالی کشور توانائی پذیرش حد اکثر 10 درصد ازعلاقمندان به اموزش را داشته است. شاید این امار بخودی خود برای هر گونه توسعه برای آموزش کشور کافی باشد اما بدون توجه به خصوصیات علمی، فرهنگی و سیاسی نظام آموزشی عالی نمی توان به راه حل این مشکل در ایران پرداخت لذا در این بخش به مشکلات نظام آموزش عالی کشور در چهار بخش علمی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی کشور اشاره ائی کلی و گذرا خواهم داشت.
۱: علمی
احتمالا اکثر کارشناسان شک‌ ندارند که‌ نظ‌ام‌ کپی‌ شده آموزشی‌ ایران‌ پس‌ از توسعه‌ صنعت‌ چندین سال بعد از رونق گرفتن دانشگاه در اروپا پایه‌ ریزی‌ شده‌ وهمیشه محدودیت ها و نیازهای قابل توجه ان بعلت قطع رابطه با کاربرد های اجتماعی اجازه ارزیابی و بازسازی به ان را نداده است. بمرور زمان مبنای‌ ان بدون بازنگری تبدیل به یک‌ آموزش‌ سنتی‌ براساس‌ تربیت‌ فراگیران‌ شاغل‌ در نظ‌ام‌ اداری شده و دو عامل اساسی و وجودی، وارداتی خود یعنی صنعتی‌ و کشاورزی‌ را فراموش کرده است. محصول‌ آموزش یافته این‌ سیستم‌ در ایران با بلیعدن 10 درصد موفق دانش آموختگان کشور انها را برای یک نظ‌ام‌ اداری‌ که قاصرازهر گونه خدمت به تولیدات صنعت‌ وکشاورزی‌ است تربیت کرده و بدلیل عدم چالش بین علم آموختگان در صحنه علمی و عملی کشور روز به روز از کیفیت علمی مراکز آموزشی کاسته است.

۲: فرهنگی

فرهنگ‌ کار راحت، عدم‌ علاقمندی‌ به‌ کار تولید وخدمات‌ در بین‌ فارغ‌ التحصیلان‌ اموزش‌ عالی‌ و ترویج پشت‌ میز نشینی‌ از مهمترین‌ دستاوردهای نظام آموزش عالی کشور بوده است‌
هم اکنون نِیز نظام آموزشی کشور تابعی از گذشته است و کماکان راه متفاوتی را طی نمی کند. نخبگان و دولت دو لبه اره ائی هستند که بدون تعیین یک راه کار صحیح با پر کردن ظرفیت آموزشی بدنه آموزش کشور را فرو می ریزند. نظام آموزشی بعنوان مهمترین عنصر کار و تولید، ایستا و قادر نیست قشر جوان کشور را با فرهنگ سازندگی اشنا کند. پاک کردن غبار فرهنگ پشت میز نشینی و توسعه نظام ادارای از افکار و آعتقادات نظام آموزشی ما شده و تکرار کننده شیوه های گذشته است. فعالیت های تولیدی و خدماتی بعنوان مهمترین نیازهای جامعه روز به روز احترام اجتماعی خود را از دست داده ونقش آموزش در انها بیرنگ و کوچک می شود. کلیه این عوامل دست به دست هم می دهند که الگوی فرهنگ توسعه و سازندگی در این جامعه جوان تبدیل به یک باور نشود و فراگیر نخبه علاوه بر اینکه خود نوع دانش مورد علاقه اش را انتخاب نمی کند، هیچ تحلیلی از اینده ندارد و نظام نیز هیچ راهی را برای استفاده متناسب از توانائی های او به او پیشنهاد نمی کند.
۳: اجتماعی
ادامه تحصیل بعلت پیروی از الگوهای غلط به یکی از بزرگترین استرس های اجتماعی تبدیل شده است. تلاش اجتماعی به عهده والدین گذاشته شده، جوانان با کار بیگانه شده اند و انگاری بجز تحصیل بی هدف هیچ وظیفه اجتماعی بر دوش ندارند. یکی از بزرگترین نگرانی های اعضای خانواده ها قبولی فرزندان در دانشگاه است، بخش زیادی از در آمد خانواده هزینه تحصیلات فرزندان می شود وما حصل ان بیکاری اجتماعی و متوقف شدن فعالیت اجتماعی در بخش تولید و خدمات است.
۴: اقتصادی
عدم تناسب محصول آموزش عالی کشور با نیازهای اجتماعی و عدم تزریق عادلانه این محصول در بخش خدمات و تولید باعث خسارتهای کلان اقتصادی در کشور است‌. جذب‌ بیشترین‌ دانش‌ اموختگان‌ عالی‌ کشوردر نظام اداری و بایگانی کردن نخبگان کشور در فایل دولت نه‌ تنها نظام ادرای را کاملا نا کارآمد کرده بلکه‌ بیش‌ از 50 درصد هزینه‌ جاری کشور‌ را به‌ خود اختصاص‌ داده‌ است. بدین معنا که آموزش ما در خدمت هزینه کردن سرمایه کشور برای نخبگان ولی بدون انتظار ازارائه کار مفید ازاین قشر کارآمد است، به لفظی دیگراین شیوه افراد مستعد کشور را در قالبی مسدود و غیر کارا فرو برده است. صنعت‌ که‌ موثر ترین‌ بخش‌ دانش‌ اموختگان‌ کشور را جذب‌ کرده از جمعیتی‌ کمتر از پنج‌ درصد فارغ‌ التحصیلان‌ اموزش‌ عالی‌ سود می‌ برد و کشاورزی‌ از استفاده‌ بیش از دو درصد این‌ دانش‌ اموختگان‌ محروم‌ است‌. میلیاردها سرمایه‌ گذاری‌ برای‌ نظ‌ام‌ اموزشی‌ کشور با جذب‌ این‌ تعداد فارغ‌ التحصیل‌،‌ نظ‌ام‌ اموزش‌ عالی‌ کشور را تبدیل‌ به‌ یک‌ سرمایه‌ گذاری غیر اقتصادی و بیهوده‌ کرده‌ است‌.

این خصوصیات نظام آموزشی کشور را از درک یک معماری جدید برای بازسازی و روزآمد کردن یک نظام آموزشی دور کرده است. ایران با داشتن 7/18 میلیون دانش آموز، 8/4 میلیون جمعیت پشت کنکوری و 2/8 میلیون نفر کودکی که هنوز به مدرسه راه نیافته اند با توجه به مشکلات فوق بعنوان یکی از جوانترین کشورهای دنیا نیازمند آموزش است. بدیهی است این امار هیچ استدلالی را نیاز ندارد تا اهمیت آموزش درکشور را بیان کند.

علی رغم مشکلات فراوانی که برای فراهم اوردن تسهیلات اموزشی این جمعیت مد نظر است باید توجه داشت برای کشوری که داعیه تربیت یک نسل جدید را دارد در یک برنامه ریزی منطقی، جوانی بودن چنین جامعه ائی می تواند یکی از ویژگیهای ان محسوب شود.
یک و نیم میلیون نفر آموزنده در کشور تصدی آموزش 20 میلیون فرا گیر را بعهده دارند. نیاز به کلاس درس روز به روز افزایش می یابد بنا های فیزیکی فراوان در اقصا نقاط کشور توسط دانشگاه های دولتی،‌ آزاد، پیام نور و... در حال تاسیس هستند. کارشناسان متعقدند که نظام آموزشی در کشور با هزینه ائی فراوان پایه ائی سست را بنا نهاده و با چنین سرمایه گذاری کما کان آموزش عالی کشور قادر نیست بیش از ده درصد علاقمندان به آموزش را بپذیرد
سالانه بیش از هشتصد هزار نفر از دوره متوسطه فارغ التحصیل شده و به خیل علاقمندان به دانشگاه در ایران اضافه می شود این تعداد با میانگین افزایش بیش از 30 درصد در سال به چهار میلیون و هشتصد هزار نفر متقاضی ورود به دانشگاه می پیوندد. بدین صورت می توان گفت با معادلات رشد جمعیت در ایران افزایش میانگین فارغ التحصیل سالانه بیش از یک میلیون خواهد بود و این رقم رشد تا سال 2021 قطعی وادامه دار است. بر اساس این امار افزایش نیاز دانشگاه در ایران بیش از 9 برابر نیاز جامعه جهانی است.
در سال تحصیلی 1380 -81 دانشگاه های کشور بیش از یک و نیم میلیون دانشجو را در خود جای داده اند. ظرفیت صندلی های دانشگاه ها تکمیل است و این دانشگاه ها بیش از این ظرفیت ندارند، افزایش این ظرفیت خصوصا در ده ساله گذشته با کاهش کیفیت علمی در کشور همراه بوده است.
امار فارغ التحصیلان کمتر از 18 درصد از صندلی های اشغال شده در دانشگاه است. جالب توجه است که در سه ساله گذشته تعداد فارغ التحصیلان کمتر از 50 درصد دانشجویانی است که صندلی های دانشگاه را اشغال کرده اند.
همه این عوامل بیان از یک نیاز معجزه آسا برای راه حل معضل آموزش عالی در کشور دارد و این ممکن نیست بجز از طریق یک تحول اساسی که بتواند بلحاظ کمی و کیفی پاسخگوی نیاز اموزش عالی در کشور باشد.

انچه مسلم است توسعه آموزش عالی باید از یک راه کار اصلی در کشور پیروی کند ولی اینطور که پیدا است این مشکل نیز مانند تولید، صنعت، کشاورزی، بیکاری و... تابعی از یک راه حل اساسی نیست و در فعل و انفعال اجتماعی راهی بجز ادامه نیازهای ان وجود ندارد. لذا جامعه مسئول نظام آموزش عالی ما با فرهنگ موجود در کشور تابعی در بوجود آوردن تسهیلات لازم برای آموزش کشور است. برای توسعه کیفیت دانشگاه های فیزیکی کشور حرفی برای گفتن وجود ندارد و شاخصه های بررسی ان که در این مقال امکان پرداختن به ان نیست همه حکایت از افت کیفیت آموزش عالی دارد.

لذا حد اقل نتیجه گیری از این استدلالات این است که استفاده از شیوه های دیگر خسارتی برای کیفیت آموزش عالی کشور در بر ندارد وان را از انچه هست بدتر نمی کند. بدیهی است روند موجود پاسخگوی نیاز های آموزش عالی کشور نیست و راه حل این نیاز در زمان کوتاه به یک معجزه نیاز دارد. وجود نزدیک به 5 میلیون فرد مشتاق به اموزش و اضافه شدن یک میلیون فارغ التحصیل در هرسال با نیاز های مشتاقان ان با امکاناتی از قبیل فضا و مکان در وضعیت موجود کشور و بنیه علمی ان نیست و راهی با مشخصات بهتر از توسعه آموزش مجازی برای آن وجود ندارد.

در ادامه این مبحث باید بگویم که اینجا بحث بر این نیست که کدام یک از انواع آموزش توانائی حل این معضل را دارد. بلکه باید قبل از هر چیز به عدم دسترسی به این مشکل و عدم فراهم آوردن آن در فضای فیزیکی دانشگاه های کشور اذعان داشت. در اینجا شاید بهتر باشد قبل از اینکه در مورد فلسفه دانشگاه مجازی و فیزیکی، سنتی و مدرن و سود و زیان هر کدام بحث بشود این نکته مورد بررسی قرار گیرد که ایا راه حل دومی می تواند برای معضل آموزش کشور وجود داشته باشد یا خیر. با توجه به این مشکلات و دلایلی که برای روشن ساختن اینده این تکنولوژی بیان ادعا کردم بتوان گفت بهترین سرمایه گذاری در آموزش عالی، انتخاب آموزش مجازی باشد چون می تواند کوتاه ترین و موثرترین راه برای آموزش عالی کشور باشد.

اما نباید فراموش کرد که طی این راه نیاز به یک برنامه ریزی اصولی است تا همانند دیگر سوژه های این کشور تبدیل به یک عنصر سود جوئی نشود. بدیهی است ورود در این تکنولوژی قبل از هر چیز نیازمند به تولید اطلاعات است و برای دستیابی به ان باید از نخبگان کشور و اساتید دانشگاه استفاده کرد.
در این راه سرمایه گذاری در زمینه تولید اطلاعات متناسب با تکنولوژی اولین قدم برای ورود در این خط مشی اساسی است. بدیهی است این مورد نیازمند به سرمایه گذاری و اشراف به یک برنامه ریزی بلند مدت دارد که هزینه های ان دور از هر گونه جنجال و سود جوئی باید پرداخت شود. بطور مثال هر واحد درسی‌ بر اساس‌ مصوبه‌ وزارت‌ علوم‌ نیازمند یک‌ ساعت‌ کلاس‌ درس‌ و دانشجوی‌ لیسانس‌ بط‌ور میانگین‌ بایستی‌ 136 واحد درسی را طی کند.

هردانشجوی‌ فوق‌ لیسانس‌حد اقل ملزم‌ به‌ گذراندن‌ 32 واحد است . در صورتی که هرواحد درسی را 1 ساعت و هر ترم را 17 هفته محاسبه کنیم، در مجموع‌ واحد های‌ درسی‌ رشته‌ لیسانس‌ حداقل 2312 ساعت و برابر 138720 دقیقه و فوق‌ لیسانس‌ 918 ساعت‌ برابر 55080 دقیقه است‌. در صورتیکه‌ لازم‌ باشد برای‌ هر دقیقه‌ فیلم‌ اموزشی‌ فقط‌ پانزده‌ هزار تومان‌ سرمایه‌ در نظر گرفته شود. هر رشته‌ لیسانس‌ نیاز به‌ سرمایه‌ ائی‌ برابر 2080800000 و فوق‌ لیسانس‌ 826200000 تومان‌ دارد.
بدیهی است این نوع سرمایه گذاری ‌پس از طی شدن صحیح این راه سود آور خواهد بود. در صورتیکه در هررشته‌ لیسانس‌ فقط‌ 1000 دانشجو و برای‌ هر ترم 500 هزار تومان محاسبه شود در آمد یک‌ رشته‌ در یک‌ دوره‌ 4 ساله‌ 4 میلیارد تومان‌ خواهد بود حال اگر این رقم در تعداد مشتاقان آموزش عالی و بر هزینه سرانه دانشجو در کشور نیز ضرب گردد، شاخص یکی از بهترین معادلات اقتصادی در کشور را نشان خواهد داد.
در نتیجه بدیهی‌ است‌ استدلال‌ نظ‌ام‌ های‌ اموزشی‌ دنیا برای‌ تغییر به‌ عوامل‌ مختلفی‌ همچون‌ تغییر سیاستهای‌ کلان‌ اجتماعی‌، پیشرفت‌ های‌ علم‌ جدید، سود اور نبودن‌ دست‌ اورد های‌ علمی‌ قبلی‌،‌ حذف رشته های غیر اقتصادی، توزیع‌ دانش‌ اجتماعی‌، جبران‌ کمبود های‌ بحران‌ زا در جامعه‌، تغییر سیاست‌ های‌ فرهنگی و... بستگی‌ دارد . تغییر نظ‌ام‌ اموزشی‌ در جهان‌ بر اساس‌ راه‌ کارهای علمی‌، فرهنگی، اجتماعی‌ و سیاسی قابل‌ تغییر است‌.

به این معنا که آموزش باید یک ارتباط زنده با جامعه داشته و همگام با مسائل اصلی پیشرفت کند. هرچند لازم است جوامع آموزشی بخش عمده ائی از تعیین مسیر جامعه را در دست داشته باشند ولی این فرماندهی از دهه 50 میلادی به بعد از ارتباط خود با این مراکز کاسته و عوامل موثر دیگر اجتماعی این فرمان را مهار و بدست خود گرفته اند. شاید این رابطه عادلانه توصیف نشود ولی وجود این مدیریت علاوه بر وابستگی به هر یک از این عوامل باعث سرعت در پیشرفت و عملی شدن ان در ارتباط با جامعه شده است.

روز به روز بازار علم نیز به بازار جهانی نزدیک می شود. علم وبازار دو شریک مستقیم شده اند که در این سود دهی مشارکت دو طرفه دارند و مخاطبین یکدیگر را راضی می کنند.

در جامعه اطلاعات محور کنونی دو جامعه وجود دارد جامعه فقیر و غنی اطلاعاتی، جامعه غنی جامعه ائی است که از مهارت های علمی و فنی خود در عمل استفاده می کند و جامعه فقیر جامعه ای است که روزبه روز از انسان قرن جدید و مهارتهای مربوط به ان فاصله می گیرد. مسلما بخش‌ مهمی‌ از این‌ تغییرات‌ دست‌ خوش‌ پیشرفت‌ عوامل‌ جهانی‌ است‌ ولی‌ نباید فرایند عامل‌ پر هزینه‌ ائی‌ به‌ نام‌ اموزش‌ را جدای‌ از نیازهای‌ اجتماعی‌, اقتصادی‌ و فرهنگی‌ یک‌ کشور مورد بررسی‌ قرار داد و در پوسته ائی جدای از فعالیت های جهانی علم موضع گرفت.

تکثر و تنوع عامل ذاتی علم و دانشگاه است. در سال 1842 دانشگاه هاروارد از پذیرش دانشجویان ایالات دیگر مغرور بود در ان زمان وقتی این دانشگاه سه دانشجوی ویرجینیائی را پذیرفت انها را تحقیر می کرد پس از مدتی علاوه براینکه دانش انها شاخص شد تاثیر قابل ملاحظه ائی بر آموزش این دانشگاه گذاشت و باعث یک خط مشی آموزشی جدید در این دانشگاه شد.

(Bowen,W.G.,&Bok, D 1998) علم جدای از تحولات جدید و روز امد شدن و ورود در وادی پژوهش، فرهنگ، اقتصاد و اجتماع به کارگاهی تبدیل شده که وسائل ازمایشگاهی ندارد و برای آزمون تجربیات خود قاصر و بدیهی است محصول ان صرفا ورشکستگی و بیکاری است.
تولید اطلاعات بعنوان شاخص اولیه آموزش مجازی در کشور نیاز به یک فعالیت جمعی دارد. با توجه به اینکه اصل اطلاعات نزد نخبگان و دانشوران کشور است در این راه بهترین پیشنهاد راه اندازی این فعالیت همراه با فعالیت های جهانی وبهره گیری از این عزیزان است.

البته اکثر دانشگاه های جهان علاوه بر اینکه بیشترین استفاده را از یارانه های اختصاص یافته دولت و بخش خصوصی در این زمینه می برند اینده دانشگاه های خود را کوچک شدن فضای فیزیکی و بزرگ شدن گستره جهانی ان پنداشته و همراه با توسعه این دانش از فعالیت های عمرانی خود کاسته و در این زمینه سرمایه گذاری می کنند. صاحبان اطلاعات و علم دریافته اند که این اقدام به سرانجام خواهد رسید.

لذا اکثر به این نتیجه رسیده اند که در این راه سهیم شوند. دانشگاه ها و مراکز عالی برای آموزش های فنی مورد نیاز انها سرمایه جدی را در نظر گرفته و اکثر اساتید خود را برای ارائه جهانی این تکنولوژی اماده می سازند. بدیهی اگر هزینه این سرمایه گذاری در دانشگاه های کشور صرف شود علاوه بر ایجاد زمینه های فرهنگی توسعه فن اوری اطلاعات، با توجه به نیاز ده برابر کشور می تواند از هر نوع بیکاری اصحاب علم که احتمالا نگران خطرات این تکنولوژی و اینده خود هستند پیشگیری کند.

در این راه همچنین می توان اعضای هیت علمی دانشگاه های کشور را که بیش 98 برابر علاقمندان به ورود دانشگاه ها هستند برای توسعه سریع این مهم سازماندهی نمود. این تلاش برای جلوگیری از سود جوئی افرادی را که احتمالا بودجه اختصاص یافته به تکنولوژی جدید را چپاول خواهند کرد بهترین روش عملی خواهد بود.
در هر صورت ما باید بپذیریم این راه سپری شده و این کودک براه خواهد افتاد. در بخش آموزش مجازی خرید تکنولوژی ساده ترین راه است. پرداختن به مسائل جنبی فن آوری اطلاعات و صرفا خرید و واردات سخت افزار و راضی شدن به ارائه گزارش های ان بعنوان فعالیت های اساسی، ما را از تولید اطلاعات اثر بخشی های داخلی واستقلال در برابر نمونه های خارجی ان دور می کند. کندی در شروع، عدم سازماندهی و مدیریت در این مورد ما را مجبور به از بین بردن بودجه های کلان داخلی و خرید نمونه های نا هماهنگ خارجی با فرهنگ ملی مان خواهد ساخت. این بی توجهی باعث می شود از ابتدا بدلیل ندانم کاری بازار این فعالیت را در دست دانشگاه های خارجی قرار داده و اولین دانشگاه ها را در خارج تاسیس کنیم یا پس از مدتی به خرید و ترجمه ان مجبور شویم. همه این نکات هم اکنون بازار مغشوشی را در کشور بوجود آورده است. سبقت مدیران کشور برای خرید این تکنولوژی که اکثرا از چهار چوب آن جدا و بی اطلاع هستند به صرف تعریف از ظواهر ان، حتی امکان هر گونه رابطه صحیح با دانشگاه های و موسسات موثر خارجی را از بین برده است.
انچه مسلم است از این بازار مکاره نیز بجز سود جویان کسی بهره نخواهند برد. پیش بینی این اقدامات نشان خواهد داد پس از مدتی پذیرش دانشجو برای دانشگاه های خارجی که هم اکنون در کشور فعال شده اند با بهائی باندازه دانشگاه های ازاد و بخش خصوصی داخلی مقرون بصرفه خواهد بود. ولی باید گفت ان زمان برای رقابت خیلی دور و به قیمت از دست دادن بسیاری از اندیشمندان کشور تمام خواهد شد.
منابع

شورای اطلاع رسانی ، 30 خرداد 1381، نوع و نسبت حجم استفاده از سرویس های مختلف اینترنت

• مأخذ ـ وزارت آموزش و پرورش .

فقط فارغ التحصیلان دوره روزانه .

فارغ التحصیلان دوره نظام قدیم فقط در سرجمع واجزای آن منظور شده است.

آمار ارائه شده مربوط به دوره های روزانه و شبانه می باشد.

• مأخذـ وزارت فرهنگ و آموزش عالی

وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری .

وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری.

موسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی

ماخذ- دانشگاه ازاد اسلامی،‌مرکز اطلاعات، آمار و کامپیوتر.

اولین سیستم مدیریت آموزش در کشور تولید شد

سه شنبه, ۱۲ مهر ۱۳۸۴، ۰۴:۳۶ ب.ظ | ۱ نظر

ITanalyze.ir - سیستم جامع مدیریت آموزش آموزگار از طرح های دوره اول تکفا می باشد که به صورت سرویس دهنده کاربردی (ASP) به ارائه خدمات مدیریت آموزش به مراکز آموزشی خواهد پرداخت.

این نرم افزار تحت وب، همکنون در پایگاه اطلاع رسانی سیستم های نوین آموزشی به آدرسhttp://www.amoozgar.com/ نصب گردیده است و مراکز آموزشی می توانند با ثبت نام در آن از کلیه امکانات و قابلیت های این نرم افزار استفاده نمایند.

برای توضیح بیشتر باید افزود، در شیوه ارائه خدمات به صورت سرویس دهنده کاربری یا اصطلاحا ASP، در عوض واگذاری یک نرم افزار، به جهت انجام پشتیبانی بهتر و کاهش هزینه ها، خدمت آن اجاره داده می شود.

به عنوان مثال در سیستم آموزگار، موسسات آموزشی پس از ثبت نام، یک وب سایت اختصاصی دریافت می کنند، که مجهز به تمام امکانات و قابلیت های این نرم افزار جهت مدیریت آموزشی و مالی موسسه می باشد.

گفتنی است به جهت فراهم آوردن شرایط مناسب برای ارزیابی خدمات و کارکردهای این نرم افزار، ثبت وب سایت در یک ماه اول برای تمام مراکز آموزشی رایگان می باشد.

از قابلیت های این نرم افزار، می توان به اختصاص یک بخش مخصوص به هر دانشجو اشاره کرد که از طریق آن می تواند، در کلاس ها ثبت نام کند، اعتبار مالی خود را افزایش دهد، از امکانات کلاس مجازی سود ببرد، نمرات خود را دریافت نماید، اطلاعات کلاس های فعلی و پیشین خود را مشاهده کند، لیست دوره های مختلف را ببیند و در نهایت مدرک و یا گواهینامه های خود را از موسسه دریافت نماید.

برای کادر مدیریت نیز، دریافت گزارش های لحظه به لحظه از وضعیت آموزشی، کاری و مالی موسسه، مدیریت قراردادهای عمده آموزشی، اسناد مالی موسسه، مدیریت مشخصات اساتید، دانشجویان، مباحث آموزشی، کلاس های تعریف شده، محل های برگزاری، ... پیاده سازی شده است.

همچنین یکی از امکانات مفید آموزگار، امکان ثبت نام در کلاس ها به صورت از راه دور با بررسی خوکار شرایط حضور در کلاس و نیز استفاده از سیستم پرداخت شتاب می باشد.

گفننی است تمام مراحل طراحی و تولید این نرم افزار در داخل کشور و در طول مدت 2 سال و با هدف بهبود خدمات ارائه شده به دانشجویان و نیز مکانیزه کردن مدیریت آموزش، انجام گرفته است.

شایان ذکر است که برای آموزش کار با این سیستم دموهای آموزشی ای تهیه گردیده است که اعضا مراکز آموزشی می توانند با مشاهده آن، به طور کامل با طرز کار این سیستم آشنا گردند.

مدرسۀ هوشمند

دوشنبه, ۲۱ شهریور ۱۳۸۴، ۱۰:۴۴ ق.ظ | ۷ نظر

تعریف مفهومی : مدرسۀ هوشمند مدرسه ای است که جهت ایجاد محیط یاددهی - یادگیری و بهبود نظام مدیریتی مدرسه و تربیت دانش
آموزان پژوهنده طراحی شده است .
تعریف : مدرسۀ هوشمند مدرسۀ فیزیکی است که کنترل و مدیریت آن مبتنی بر فناوری رایانه و شبکه می باشد و محتوای اکثر دروس آن
الکترونیکی و سیستم ارزشیابی و نظارت آن هوشمند است .

۞ اهداف :
- رشدهمه جانبه دانش آموزان ( ذهنی . جسمی . عاطفی و روانی )
- ارتقاء تواناییها و قابلیتهای فردی
- تربیت نیروی انسانی متفکر و آشنا به فناوری
- افزایش مشارکت مردمی

۞ راهبردها و خط مشی ها :
- تاکید بر مهارتهای فکر کردن
- تدریس ارزشها و زبان از طریق آموزش
- فراهم نمودن محیط یاد دهی - یادگیری
- فراهم کردن انواع شیوه های آموزشی برا یاستعدادهای مختلف
- آگاهی دادن به اولیاء در مورد آنچه در مدرسه واقع شده است .
- فراهم کردن فرصتهای همکاری افراد جامعه با مدرسه

۞ ارکان مدرسۀ هوشمند :
*محیط یاددهی - یادگیری
*این محیط چهار حوزه را تحت پوشش خود قرار می دهد :
الف - برنامۀ درسی ب - روش تدریس ج - ارزیابی د - محتوا
* مدیریت : منابع و فرآیندهای مورد نیاز محیط یاددهی - یادگیری را پشتیبانی و حمایت می کند.
*مسئولیتهای افراد و مهارتهای مورد نیاز : در این مدرسه نقش مدیر. معلم .دانش آموز و والدین تغییر خواهد کرد و با توانیی ها و دانش خود نقش مؤثری در مدرسه خواهند داشت .
*فناوری : ایجاد محیط یاددهی - یادگیری . مدیریت و ارتباطات بیرونی راه حل های مبتنی بر فناوری را الزامی می کند.

۞ ویژگیهای ارکان مدرسۀ هوشمند:
محیط یاددهی - یادگیری
الف - برنامۀ درسی
اصول حاکم بر برنامۀ درسی در این مدرسه به شرح ذیل می باشد :
* طراحی برای کمک به دانش آموزان برای رشد همه جانبه و متعادل
*یکپارچه سازی دانش آموزان برای رشد همه جانبه و متعادل
*یکپارچه سازی دانش . مهارتها و ارزشها از طریق برنامۀ درسی ( باپروژه ای نمودن فعالیتها ی مربوط به محتوا )
*نظم و تداوم در آموزش
*ایجاد نگرشها ی مناسب در استفاده از فناوری
*دسترسی همه دانش آموزان به آموزش مطلوب

۞ دیدگاه برنامۀ درسی :
*معنی دار بودن : همۀ دانش آموزان مفاهیم آموزش را درک می کنند تا مقصود از آموزش خود را بدانند .
* مسئولیت اجتماعی : از وضایف و مسئولیتهای خود در جامعه آگاه می شود . نسبت به مردم احساس مسئولیت می کنند .
*باز خورد برنامۀ درسی : برنامۀ درسی باید در دانش آموز مهارت و نگرش نقادانه و خلاقیت مثبت ایجاد کند .
*همه جانبه بودن : برروی رشد همۀ ابعاد انسانی تاکید می کند و به دانش آموزکمک می کند که روابط بین موضوعات مختلف را درک کند .
*عدم محدودیت : برنامۀ درسی محدود کننده نیست . اولا" دائما" برنامه های موجود بازنگری می شود . ثانیا" به دانش آموزان اجازه می دهد از برنامۀ درسی خود فراتر گام بردارند.
*هدفداری : برنامۀ درسی از فناوری به عنوان یکی از وسایل انتقال دانش استفاده می کند و به دانش آموزان نیز مهارت استفاده از فناوری را برای رفع نیاز خود را می آموزد.
ب - روش تدریس
روش تدریس در این مدرسه. دانش آموز محور خواهد بود.
اصول حاکم برروش تدریس به شرح ذیل می باشد :
* فراهم کردن ترکیبی از روشهای یادگیری برای اطمینان از رشد همه جانیه استعدا ها و قابلیتهای دانش آموز به منظور :
الف - تشویق یادگیری و ارتقاء خلاقیت
ب - دانش آموز محوری فعالیتها و ارتقاء تواناییهای فردی
*فراهم نمودن انواع روشهای آموزشی برای ارتقاء یادگیری
*هدایت کلاس با روشهای مختلف یاددهی - یادگیری
با توجه به دانش آموز محور بودن مدرسۀ هوشمند نقش دانش آموز مهمتر می باشد به صورتی که :
*درتعیین اهداف آموزشی دانش آموز با راهنمایی معلم خود اهداف را شکل می دهد.
*درتعیین وظایف آموزشی به پیشنهاد معلم وظایف توسط دانش آموز تعیین می گردد.
*در انتخاب منابع دانش آموز منابع خود را در نظر می گیرد و از معلم در مورد آنها نظر می خواهد.
ج - ارزیابی
ارزیابی در مدرسه به صورت هوشمند ودر برخی دروس با توجه به نوع درس غیر هوشمندمی باشد .
ویژگیهای ارزیابی :
*جامعیت *اجرا در انواع شکلها * روشهای چند گزینه ای *به موقع بودن *دانش آموز محوری *استمرار
- حیطه ارزیابی در مدرسۀ هوشمند جامع می باشد و علاوه بر ارزشیابی پایانی آمادگی و پیشرفت را نیز در بر می گیرد و این روش اطلاعات گوناگونی در مورد توانایی ها و نوع یادگیری دانش آموز ارائه می دهد:
*ارزشیابی ورودی = سنجش سطح دانش و توانایی.
*ارزشیابی مستمر = اندازه گیری پیشرفت دانش آموز برای سنجش قوت ها و ضعف های موجود.
*ارزشیابی پایانی = با توجه به سیستم آموزشی حاضر این ارزشیابی به صورت کتبی از میزان یادگیری دانش آموز به عمل می آید .
- ارزیابی به شکلهای مختلف طراحی می شود : ارزیابی در کلاس ارزیابی مدرسه ای ارزیابی متمرکز .
*ارزیابی در کلاس : این نوع ارزیابی در حین آموزش و پس از آموزش می باشد .
*ارزیابی مدرسه ای : این نوع ارزیابی در پایان هربخش درسی می باشد.
*ارزیابی متمرکز : این نوع ارزیابی هر زمان که دانش آموز اعلام آمادگی کند به صورت یک پروژه ارائه می گردد.
د - محتوا
در این مدرسه محتوا به دو شکل می باشد :
*محتوای تهیه شده با استانداردهای لازم ( ازطریق آموزش و پرورش )
*محتوایی که معلم تولید می نماید.
به طور کلی محتوا بر اساس چهار شاخص اصلی شکل می گیرد:
*کیفیت فنی *جذابیت * کیفیت آموزشی * تطابق با برنامه درسی

۞ مدیریت :
مدیریت کارا و اثر بخش که بتواند منابع و فرآیندهای مورد نیاز برای پشتیبانی تدریس و یادگیری را هدایت نماید.
-اصول حاکم بر مدیریت مدرسة هوشمند
*اداره امر آموزش مدرسه
*افزایش مشارکت والدین و جامعه
*مدیریت معلمان توانمند و متخصص
*خصیص منابع به نفع حداکثر دانش آموزان
*فراهم آوردن محیطی سالم در مدرسه
*اطمینان از امنیت مدرسه و کارکنان آن
*بهره برداری از فناوری و اداره آن به طور کارآمد و اثر بخش

۞ وظایف مدیر
*رهبری مدرسه
- ارتباطات مناسب با والدین و جامعه
- سیاستگذاری در راستای اهداف آموزش و تربیتی
- مدیریت برنامۀ آموزش متناسب با محیط یاددهی - یادگیر
*امور دانش آموزان
- تهیه سیستم جامع اطلاعات دانش آموزان به منظور ذخیره سازی بازیابی و گزارش دهی همه اطلاعات دانش آموزان .
- تسهیل فرآیند ثبت نام
- مشاوره و رسیدگی به امور آموزشی و تربیتی دانش آموزان
- مدیریت آزمون ( شکل . نوع . صحت . نتایج )
- پیگیری امور بهداشت . بیمه و غیره
*منابع آموزشی
- آشنایی با استفاده از پایگاه اطلاعاتی جامع آموزشی برای دسترسی سریع و ساده دانش آموزان و معلمان .
- فراهم ساختن منابع متناسب با نیاز معلم و دانش آموز به صورت الکترونیکی و چاپی ( کتابخانه الکترونیکی و........)
- آشنایی با نرم افزار های آموزشی .
- تدوین برنامۀ درسی متناسب با منابع آموزشی .
*امور مالی
- سیستم جامع حسابداری با توانایی تولید گزارشهای مورد نیاز به صورت خودکار.
- بازرسی و کنترل جامع برای اطمینان از کارکرد درست نظام مدرسه.
- بودجه ریزی سالانه و برنامه ریزی بلند مدت .
*منابع انسانی
- برنامه ریزی معلمان ( زمان بندی - ارزیابی )
- ایجاد سیستم جامع منابع انسانی ( کارگزینی - آموزشی - تحصیلات - مرخصی ها - مهارت آموزی ).
- ارتقاء نیروی انسانی ( مدیریت برآموزش معلمان کادر اداری )
- اداره برنامه کاری کارکنان بوسیله دسترسی آسان به اطلاعات .
*امنیت
- ایجاد ایمنی مناسب برای دانش آموزان با سنین و نیازهای مختلف
- ایجاد امنیت اطلاعات و دسترسی محدود فقط برای پرسنل مسئول
- تامین امنیت فیزیکی تجهیزات IT
- تامین امنیت فیزیکی اقلام مدرسه
* فناوری
- نظارت برپیاده سازی اجزاء فناوری در مدرسه
- برنامه ریزی واقع گرا برای توسعه قابلیتهای IT
- نظارت و هماهنگی لازم برای پشتیبانی از اجزاء فناوری
- آموزش فناوریها

۞ مسئولیتها و مهارتهای حرفه ای
*مدیر
مدیر این مدرسه در اداره مدرسه با اطلاعات و فرآیتدهای هماهنگی سرکار دارد . اثر بخشی مدیریت در مدرسۀ هوشمند از طریق استفاده از فناوری اطلاعات نی باشد . مدیر مدرسه باید تحت آموزش مداوم فناوری اطلاعات باشد تا در اداره تجهیزات و فناوری و روشها توانمند گردد.
نکته : منظور از مهارتهای اولیه IT شامل آشنایی با ICDL ( word ، power point) ومهارتهای استفاده از محیط WEB می باشد.
آموزشهای مورد نیاز :
- مهارتهای اولیه IT ( word ، power point)
- نرم افزارهای چند رسانه ای مرتبط با آموزش ( محتواهای درس )
- نرم افزارهای آموزشی و کمک آموزشی درسی ( طلاعات اولیه )
- نرم افزارهای ویژه مدیریت ( بانک های اطلاعاتی مرتبط )
- نرم افزارهای اداری مانند ( نرم افزارجامع مدرسه )
*نقش ها و مسئولیتها:
- تنظیم اهداف قابل حصول برای مدرسه با بررسی نیازهای دانش آموزان ،اولیاء و مردم
- برنامه ریزی برای ارتقاء دائمی مهارتهای کارکنان اداری در زمینه کاربرد رایانه در امور اداری
- برنامه ریزی راهبردی برای فعالیتهای محوله به مدرسه
- تبادل نظر با معلمان در مورد چگونگی بهبود شیوه های یاددهی - یادگیری در دنیای پر تحول امروزی
*مهارتها :
- بکرگیری و عملیاتی کردن تئوریهای مدیریت
- مهارتهای خود رهبری ، انگیزش ، نوآوری ، خلاقیت ، کار گروهی
- توانایی استفاده از فناوریهای مربوط در اداره مدرسه
- رهبری آموزشی
- کاربرد نرم افزارهای چند رسانه ای و مدیریتی
*معلمان

معلمان در مدرسه هوشمند نقش هدایتگر را دارا هستند . در اختیار قراردادن منابع و تشویق دانش آموزان و امر هدایت آموزش در مدرسه به عهده معلمان می باشد و دانش آموز یادگیری را خواهد آموخت . مهارتها و آموزش دقیق و کارآمد معلمان عاملی مهم و نیاز اساسی در مدرسۀ هوشمند می باشد .
آموزشهای مورد نیاز :
- مهارت IT ( word ، power point)
- کاربرد فناوری در فرآیند یاددهی - یادگیری ( برنامه درسی ، روش تدریس ، محتوا و ارزیابی )
- نوآوری در فعالیتهای یاددهی - یادگیری
نقشها و مسئولیتها:
- برنامه ریزی و تدارک امور تدریس
- مدیریت فناوری آموزشی
- رسیدگی به وظایف تخصصی در محیط یاددهی - یادگیری
- ارائه آموزش اثر بخش
مهارتها
طراحی آموزش
- فرآیند مدیریت کلاس
- ارزیابی یادگیری دانش آموز
- انتخاب منابع متناسب با دانش آموز
- استفاده مناسب از فناوری در امر آموزش
*کارکنان اداری
کارکنان اداری مدرسه که مسئولیت آنها شامل نگهداری پرونده های دانش آموزان ، کارکنان ( آموزشی و غیرآموزشی ) ، امور مالی ،
روابط عمومی مدرسه ، انبار مدرسه و امور مربوط به رفاه دانش آـموزان و کارکنان می باشد .
در مدرسه هوشمند این وظایف به کمک فناوری انجام می شود . کارکنان مدرسه باید با نحوه اتوماسیون اداری آشنا باشند ، در واقع آنها باید با مهارتهای اولیه IT ( word ، excel)و واژه پردازها و صفحه گسترده ها آشنا باشند.
آموزشهای مورد نیاز:
- مهارتهای پایه IT ( word، excel)
- نرم افزار های مدیریتی
نقشها و مسئولیها :
- امور مالی مدرسه
- نگهداری پرونده دانش آموزان و کارکنان
- اداره امور مربوط به رفاه دانش آموزان و کارکنان
مهارتها :
- مهارت در IT ( word، excel)
- کاربرد واژه پردازها
- کاربرد نرم افزارهای مدیریتی
*مسئول کارگاه رایانه
حضور یک نفر هماهنگ کننده امور رایانه و فناوری در مدرسه الزامی است .همچنین این فرد مسئولیت راهمایی و کمک به آموزش معلمان در آموزش کارآمد با استفاده از فناوری را بر عهده دارد . در نتیجه مسئول کارگاه رایانه باید معلمی ، با توانایی استفاده از IT در زمینه آموزشی و مدیریتی باشد.
آموزشهای مورد نیاز :
- مهارتهای پایه و تخصصی IT
- بکارگیری IT در فعالیتهای یاددهی - یادگیری
- خلاقیت و نوآوری در فعالیتهای یاددهی - یادگیری
- ایفای نقش به عنوان راهنما و پشتیبان آموزشی
- کمک به برنامه ریزی ارتقاء فنی مداوم مدرسه و اعضای آن
- آشنایی با سخت افزار و شبکه
نقشها و مسئولیتها
- حل مشکلات فنی و شبکه و رایانه ها
- پاسخ به نیازهای معلمان در مورد مسائل فنی در کلاس درس
- همکاری با مدیر در بکارگیری نرم افزارهای مدیریتی
- کمک در انتخاب و ارزیابی محتواهای الکترونیک
- راهنمایی و آموزش معلمان در آموزش کارآمد از ابزارهای فناوری
- نظارت بر نگهداری همۀ تجهیزات فنی
- ارتباط با ستاد پشتیبانی فنی مدارس در خصوص تعمیر ، جایگزینی و ارتقاء فنی تجهیزات در موارد لزوم .
- حفظ همگامی با توسعه فناوری .
مهارتها :
- مهارتهای پایه تدریس
- مهارتهای پایه IT
- مهارت در بکارگیری ابزارهای فناوری برای جمع آوری اطلاعات ، آموزش ، فرآیند مدیریت و ارتباطات
*اولیاء دانش آموزان
والدین دانش آموزان نقش اساسی در دست یابی به اهداف مدرسه و رشد متوازن و کلی دانش آموزان ایفاء می کنند . افزایش مشارکت والدین در فرآیندهای آموزشی این مدرسه از اولویتهای مهم می باشد . والدین می توانند به عنوان منابع آموزشی تلقی می شوند و این مشارکت در فرآیند مادام العمرآنها نیز مفید خواهد بود.
راهبردها و خط مشی ها :
- برنامۀ کلی برای والدین دانش آموزان مدرسه
*رسانه ها ( چاپی - الکترونیکی )
* نمایش و ارائه دستاوردها
- برگزاری نشستهای مستمر در مورد نقش والدین در فرآیند تربیت دانش آموز
- برگزاری دوره های IT برای اولیا ء ( به صورت محدود )
- جلسه ماهانه و تشکیل گروههای پشتیبانی
- اردوهای IT در مدرسه
- تابلوی اعلانات اولیاء در سایت مدرسه
- صفحۀ ویژه والدین در سایت مدرسه
نقشها و مسئولیتها:
- تامین نیازهای آموزشی فرزند خود
- پیگیری مراحل پیشرفت فرزند خود
- راهنمایی ، ایجاد انگیزش ، مشاوره با فرزند خود
- پشتیبانی از فعالیتهای مدرسه
مهارتها :
- توانایی استفاده ز پایگاه اطلاعاتی مدرسه
- آشنایی با فرآیندهای آموزشی

۞فناوری
*شبکۀ رایانه ای
شبکه ای از رایانه ها که در آن بتوان منابع را به اشتراک گذاشت یکی از اساسی ترین بخش های مدرسه هوشمند می باشد . شبکه در یک مدرسه هوشمند بخش های مختلف مدرسه را تحت پوشش قرار می دهد. این بخشها شامل دفاتر مدیر، کارکنان اداری ، معلمین و کلاسهای درس ، کتابخانه و محل ورود و خروج دانش آموزان می باشد.
نظر به اهمیت شبکه توجه به امنیت چنین شبکه ای مهم و حیاتی است ، امنیت شبکه چه در بعد محرمانه بودن و چه در بعد حفظ اطلاعات ، باید با توجه به استانداردهای لازم تعریف گردد.
*محتوای الکترونیکی
محتوای الکترونیکی اصلی ترین بخش در آموزش الکترونیکی در یک مدرسه هوشمند می باشد . یک محتوای الکترونیکی باید از استاندارهای مشخصی برخوردار باشد تا بتواند ارتباط با مخاطب را به خوبی برقرار نماید. تولید محتوای الکترونیک از طریق معلم یا سازمان آموزش و پرورش انجام می پذیرد، که در هر دو صورت رعایت استانداردها لازم است .
محیط ارتباطی بین اجزاء مدرسۀ هوشمند (platform)
مدیریت آموزشی ، ارزیابی هوشمند ، محیطهای گفتگوی دانش آموزان ، معلم و مدیر، ارتباط با والدین ، نیاز به یک بستر نرم افزاری دارد.
این بستر که به صورت مدلهای مجازی به کار گرفته می شود platform نام دارد که برای مدرسۀ هوشمند با توجه به نیازها و شکل کار باید به طور مستقل تعریف گردد .

۞ آموزش و پرورش
* تجهیز مدارس
آموزش و پرورش به منظور پیشبرد اهداف آموزشی از طریق الکترونیک ، نیاز دارد که مدارس مجهز به فناوری داشته باشد ، مدرسۀ هوشمند به عنوان یک مدرسه الکترونیک کامل باید از تجهیزات رایانه ، شبکه ، نرم افزارهای مورد نیاز غنی گردد تا بتواند به اهداف مورد نظر خود دست پیدا نماید .
*تهیه و استاندارد سازی محتوا
از وظایف آموزش و پرورش تهیه محتوای متناسب با اهداف و سیاستهای آموزشی کل کشور می باشد . ایجاد استانداردهای لازم در این زمینه از اصولی ترین راهبردها است تا با ارائه این استانداردها بتوان محتواهای تولید شده در بخش خصوصی و دولتی را محک زد و از آن در مدرسه هوشمند استفاده نمود .
*قوانین لازم برای مدارس هوشمند
در برخی از بخش های مدرسه هوشمند نیاز به تغییر قوانین و اعمال سیاستها ی جدید می باشیم که این کار دشوار ، باید در طول زمان و با در نظر گرفتن شرایط فرهنگی کشور صورت پذیرد. از جمله بخشهایی که در آن نیاز به تغییر قوانین می باشد :
الف )- بخش ارزیابی ب )آموزش در بخش تربیت معلم ج )- ساماندهی تجهیز مدارس
*پشتیبانی از مدارس هوشمند
با توجه به اینکه مدارس هوشمند در حال تغییر ساختار آموزش در کشور می باشند . حمایت از این طرح دارای اهمیت ویژه ای است ، پر واضح است که استفاده ابزار توانمند فناوری در زمینه آموزش می تواند قابلیتهاو استعدادهای دانش آموزان را به منصه ظهور برساند .
*ارزشیابی از مدارس هوشمند با در نظر گرفتن مدارس گواه
وظیفۀ مهم آموزش و پرورش ارزشیابی و اعلام نقصها و ضعفهای مدارس هوشمند می باشد که خود باید دارای استانداردهای لازم باشد که باید به بخش مربوطه در آموزش و پرورش ارجاع گردد.

منبع:http://www.tehranedu.com

اینترنت پر سرعت،پیش نیاز آموزش

دوشنبه, ۱۴ شهریور ۱۳۸۴، ۱۱:۴۱ ق.ظ | ۰ نظر

مینو مومنى - ماندن دانش آموزان در خانه و نرفتن به مدرسه سال ها قبل یک عمل غیرمعمول به شمار مى رفت و جز در موارد نادر چنین غیبتى از سوى مدارس و مراکز آموزشى موجه شمرده نمى شد اما امروزه تکنولوژى وضعیتى را ایجاد کرده است که دانش آموزان مى توانند در خانه بمانند و در همان حال در مدرسه نیز حضور داشته باشند.

تکنولوژى اطلاعات و شبکه هاى مبتنى بر آن از جمله اینترنت امروزه تغییرات فراوانى را در سیستم هاى آموزشى ایجاد کرده اند و عملاً این تغییرات را از سطح به عمق مطالب و عناوین آموزشى کشانده اند. دانش آموزان امروزى و والدینشان دیگر نیازى به یافتن یک مجموعه آموزشى در نزدیکى محل سکونت خود ندارند بلکه مى توانند از طریق اینترنت بهترین مجموعه آموزشى را انتخاب کرده و در آن ثبت نام کنند. طى سال هاى گذشته آى تى شیوه هاى متعددى را براى آموزش در اختیار متولیان این بخش قرار داده و کشورهایى که از قابلیت بهره گیرى از این تکنولوژى برخوردار بوده اند مراکز آموزشى خود را با این شیوه ها منطبق کرده اند. تکنولوژى اطلاعات امروزه موضوع آموزش از راه دور را به گونه اى در این مراکز گسترش داده که نه تنها معضل بعد و فاصله مکانى از میان رفته بلکه منابع غنى براى استفاده دانش آموزان و دانشجویان نیز فراهم شده و همچنین شیوه هاى نوینى نیز براى ارتقاى سطح آموزش ایجاد شده است.

• حضور آن لاین

نخستین پیش نیاز بهره گیرى از تکنولوژى اطلاعات در آموزش داشتن زیرساخت هاى مناسب مخابراتى و کامپیوترى است. یکى از معمول ترین شیوه هاى آموزشى امروزه حضور آن لاین شاگردان در کلاس درس مجازى و به صورتى است که استاد کاملاً و از طریق دوربین هاى ویدیویى آنها را در نظر داشته باشد انجام مى گیرد. در این سیستم دانش آموزان از طریق دوربین ویدیویى که به کامپیوتر متصل است با استاد ارتباط مى یابند و استاد از این طریق آنها را کاملاً تحت نظر دارد. همچنین با استفاده از نرم افزارهاى خاص استاد سئوالات و مطالب مورد نظر خود را به صورت عمومى براى همه دانش آموزان و یا به صورت خصوصى براى بخش یا یکى از دانش آموزان مى تواند ارسال کند. اجراى چنین سیستمى نیازمند پیش نیازهایى مثل مجهز بودن دانش آموزان به سیستم و خط ارتباطى پرسرعت و همچنین نرم افزار ویژه اى است که روى تمامى سیستم هاى مورد استفاده دانش آموزان نصب شده باشد. طبیعى است در چنین سیستم آموزشى استفاده از خطوط پرسرعت اینترنت یا دیگر شبکه ها ضرورى است و حداقل در کشورى مثل ایران بهره گیرى از چنین قابلیت هایى (ویدیویى، صوتى یا بهره گیرى از تصاویر با گرافیک بالا) با خطوط کم سرعت و با کیفیت پایین چنین پیاده سازى هایى ناموفق خواهد بود. اینترنت پرسرعت امروزه یک عامل بالقوه براى مراکز آموزشى آن لاین به حساب مى آید و به جز موارد استفاده متعددى که از کنار آنها مى توان انجام داد سیستم هاى آموزشى نیز به صورتى از این خط ارتباطى براى رفع نیازها و ارائه قابلیت هاى خود استفاده مى کنند. به همین دلیل مدیران آموزشى معمولاً تقاضاهاى متعددى مبنى بر ارتقاى سیستم هاى ارتباطى و تبادل اطلاعات را مطرح مى کنند و ارائه طرح هاى مدرن آموزشى را وابسته به ایجاد چنین بسترهاى مناسبى مى دانند. دکتر حسین پدرام مدرس آى تى دانشگاه مجازى امیرکبیر در این زمینه معتقد است نبود پهناى باند مناسب برقرارى ارتباط آن لاین موثر میان دانشجویان و استاد را دچار مشکل مى کند. به گفته این استاد اما با سرمایه گذارى در ایجاد پهناى باند کافى براى ارسال تصاویر متعدد و متحرک به همراه متن براى دانشجو دیگر دچار مشکل نخواهیم شد.

• تغییر در محتوا

سیستم هاى نوین آموزشى که مبتنى بر تکنولوژى ارائه مى شوند در واقع صرفاً ارائه نسخه آن لاین آموزش هاى گذشته نیستند. با توجه به تغییر ابزار آموزشى محتواى آموزشى نیز نیازمند تغییرات براى انطباق با چنین سیستمى است. در واقع یک سیستم نوین آموزشى صرفاً بهره گیرى از تکنولوژى براى ارائه محتواى سنتى نیست و در این زمینه نیاز به تغییر در محتواى دروس و منابع آموزشى نیز کاملاً ضرورى است. با این حال چنین شکل آموزشى همچنین نیاز به استانداردها و قواعد مشابه مشخصى دارد که پیش تر باید از سوى مراکز مافوق آموزشى تهیه و تدوین شوند. چنین استانداردهایى در واقع براى آن به کار مى روند که دانش آموزان مراکز مختلف آموزشى منابع و شیوه آموزشى یکسانى را در اختیار داشته باشند و بر پایه اصول مشترک و پایه اى خاص پیش روند.به جز این استفاده از پروتکل ها و قواعد فنى و همچنین نرم افزارهاى یکسان نیز مى تواند نظم و روند خاصى را بر مجموعه هاى آموزشى تحمیل کند.نکته مهمى که در موضوع آموزش آن لاین و یا بهره گیرى از آموزش مبتنى بر تکنولوژى اطلاعات وجود دارد عرضه مطالب آموزشى متناسب با مدیوم ارائه دهنده است. در آموزش هاى سنتى کتاب به عنوان یک مدیوم قابلیت ها و ابزار نسبتاً محدودى در اختیار مدرسان و دانش آموزان مى گذاشت و مطالب آموزشى نیز در این قالب تعریف مى شد اما در مقابل در قالب مدیومى مثل کامپیوتر و اینترنت ارائه محتوا را با توجه به قالب و گستردگى فضاى آن باید مطابق با ابزار تغییر داد. امکانات آزمون هاى آن لاین و بهره گیرى از مطالب گرافیکى دینامیک و یا ارائه اطلاعات به لحظه از جمله مواردى است که مى تواند محتواى متناسب با ابزار را در اختیار مراکز آموزشى قرار دهد. همچنین شیوه هاى نوین ارتباط با والدین و آگاه کردن آنها از وضعیت آموزشى فرزندان و رفع مشکلات احتمالى در این زمینه نیز کاملاً کارسازتر به نظر مى رسند.

• اولین قدم

هر چند از ورود کامپیوتر و اینترنت به ایران سال ها مى گذرد اما استفاده از امکانات این ابزارهاى ارتباطى سابقه کوتاهى در کشور دارد. شاید بتوان نخستین تلاش ها براى ارائه آموزش هاى الکترونیک را ارائه سى دى هاى آموزشى خارجى _ مانند آموزش زبان و آموزش برنامه نویسى کامپیوتر_ دانست، در پى آن شرکت هاى نرم افزارى نخستین نرم افزارهاى آموزشى را براى استفاده علاقه مندان ارائه دادند و به دنبال آن نرم افزارهاى آموزشى در دیگر رشته ها نیز به مرور تولید و عرضه شد. اما استفاده از تکنولوژى کامپیوتر در مدارس بیش از چند سال سابقه ندارد، از فعالیت هاى محدود برخى مدارس غیرانتفاعى که بگذریم، طى چند سال اخیر براساس همکارى اى که میان وزارت آموزش و پرورش و طرح تکفا صورت گرفته بودجه قابل توجهى براى تجهیز مدارس کشور به تکنولوژى اطلاعات مانند کامپیوتر و اینترنت و نرم افزارهاى آموزشى اختصاص یافته است. هر چند این تجهیز هنوز در مراحل نخستین کار است و صرفاً در بهترین حالت امکان اتصال کاربران به اینترنت فراهم آمده اما بسیارى از کارشناسان آن را قدم هاى نخست براى حرکت به سمت بهره گیرى از امکانات الکترونیکى در سیستم هاى آموزشى پایه مى دانند. چند ماه قبل براساس توافقنامه اى که میان وزارتخانه هاى آموزش و پرورش و ارتباطات و فناورى اطلاعات صورت گرفت تجهیز مدارس کل کشور به خطوط اینترنت در دستور کار قرار گرفت، دو هفته قبل نیز مجلس شوراى اسلامى بر تجهیز کلیه مراکز آموزش به اینترنت تاکید کرد.

هر چند تجهیز به ابزارهاى تکنولوژیک مى تواند قدم نخست خوبى در این زمینه به حساب بیاید اما در واقع شاید تغییر در محتواى آموزشى و متناسب کردن آن با شکل آموزش الکترونیکى را بتوان قدم بعدى در این زمینه دانست.

هم اکنون آموزش مجازى به صورت محدود توسط برخى از مراکز آموزشى به دانشجویان ارائه مى شود، همچنین برخى طرح هاى توسعه اى نیز براى تغییر سیستم آموزشى تعدادى از مدارس در حال اجرا است. چند ماه قبل عباس ذوقى پور عضو کمیته آموزش الکترونیکى شوراى عالى اطلاع رسانى خبر از بررسى پروژه هوشمند کردن ۵۰ درصد دبیرستان ها در آموزش و پرورش داد. به گفته وى در صورتى که اجراى این پروژه به تایید وزیر آموزش و پرورش برسد آموزش در ۵۰ درصد دبیرستان ها در شهرهاى شیراز، تبریز، اصفهان و مشهد در مقطع اول نظرى به صورت هوشمند خواهد بود و با تحقق این کار شاهد یک انقلاب آموزشى در ساختار آموزشى کشور خواهیم بود. به گفته ذوقى پور که خود نخستین مدرسه هوشمند در کشور را نیز راه اندازى کرده در این مدارس کامپیوتر به کمک مدیریت مدارس خواهد آمد اما خود وى تاکید مى کند تا رسیدن به چنین سطحى در همه واحد هاى آموزشى به سال ها وقت نیاز داریم.یکى دیگر از پروژه هایى که در زمینه تجهیز کردن مدارس و مراکز آموزشى کشور به ابزارهاى تکنولوژیک در کشور اجرا مى شود طرح اسکول نت است. اجراى این طرح که از طرف افراد خیر و نیکوکار و با هدف افزایش سطح آموزشى اجرا مى شود از سال ۱۳۷۷ و با ایجاد یک خط اینترنت از دانشگاه صنعتى شریف به یک سایت در یکى از مدارس جنوب شهر تهران آغاز شد. این طرح روى اینترنت پایه ریزى شده و مدارس مى توانند با داشتن حداقل امکانات ارتباطى از قبیل رایانه و ارتباط با اینترنت از این امکان استفاده کنند. براساس آمارها هم اکنون ۲۰۰ مدرسه در سطح ۱۶ استان کشور زیرپوشش شبکه مدرسه یا اسکول نت قرار گرفته اند.

• • •

به نظر مى رسد حرکت به سمت تجهیز مدارس به سمت استفاده از تکنولوژى اطلاعات و استفاده از شبکه اینترنت آغاز شده اما بسیارى معتقدند که چنین طرحى بدون یک برنامه جامع براى کل پایه هاى آموزشى و تغییر در شکل و محتواى منابع آموزشى نمى تواند به رشد و پیشرفت در این عرصه بینجامد. یک ماه پیش اعلام شد که یک دانشگاه نیوزیلندى ۲۰ میلیون دلار براى ارائه تسهیلات آموزشى بر پایه فناورى اطلاعات و ارتباطات سرمایه گذارى مى کند چنین اخبارى از کشورى چون نیوزیلند چندان غیرمنتظره نیست چراکه حداقل در این کشور فناورى اطلاعات به عنوان یکى از سه حوزه اصلى از سوى دولت مورد توجه قرار مى گیرد. آیا مى توان انتظار داشت که چنین بودجه هایى براى کل مراکز آموزشى کشورمان نیز در نظر گرفته شود.

منبع: شرق

مدارس اینترنتی

شنبه, ۱۲ شهریور ۱۳۸۴، ۱۰:۲۱ ق.ظ | ۴ نظر

ترجمه: علیرضا عبادتی - اگر چه که این مدارس مجازی نام گرفته اند و اکثر برنامه های آن از طریق کامپیوتر و اینترنت میسر شده این موضوع به این معنی نیست که این دانش آموزان با کتاب سر و کار ندارند.

مادلین نلسون در شهر استونبویل از ایالت اوهایو زندگی می کند. با وجود آنکه از پاییز گذشته سه ترم گذرانده فقط چند بار معلم خود را دیده است. او به مدرسه نمی رود اما نه به این معنی که درس نمی خواند و تکلیف انجام نمی دهد. شاید تکالیفی که او انجام می دهد نسبت به هم سن هایش بیشتر هم باشد. معلم او تکالیفش را از طریق اینترنت مشخص می کند، مادلین با خواهر ۶ ساله اش، ترز و برادر ۵ ساله اش گابریل، در «آکادمی مجازی اوهایو» ثبت نام شده اند. پدرشان تاریکی صبح می رود و تاریکی شب باز می گردد. خانم نلسون می گوید اگر قرار بود بچه هایش به مدارس متعارف می رفتند از عهده آن بر نمی آمد. او که زمانی دانشجوی ادبیات انگلیسی بود می گوید: «من در مورد تعلیم و تربیت کودکان تخصصی ندارم به همین دلیل آن را به متخصصانش سپرده ام آنها بهتر می دانند که کودکان در این سن و سال باید چه چیزهایی بیاموزند. »

آکادمی مجازی اوهایو یک مدرسه صاحب پروانه است که مکان آن سایبر اسپیس (دنیای مجازی اینترنت) است. این مدارس دولتی که مستقل عمل می کنند و مجوز خود را از دولت می گیرند و زیر نظر سیستم K12 اداره می شوند به مدارس صاحب پروانه یا Charter School معروفند. دفتر مرکزی این موسسات آموزشی انتفاعی در مک لین ویرجینیا قرار دارد. تمام برنامه های آموزشی آن اینترنتی و دانش آموزان از طریق اینترنت در کلاس ها حضور پیدا می کنند و آزمون ها و امتحانات از طریق اینترنت برگزار می شود. کامپیوترهایی که در اختیار دانش آموزان قرار می گیرد از طریق وامی است که از سوی دولت پرداخت شده است. معلم های این سیستم همیشه از طریق اینترنت و تلفن در دسترس هستند و گاهی اگر لازم باشد حضوری هم می توان با آنان ملاقات داشت. هنوز دانشگاه های اینترنتی نسبت به دانشگاه های متعارف بسیار ناچیزند و مدارسی که بعضی از دوره های خود را از طریق اینترنت ارائه می کنند بسیار محدود هستند اما در این میان مدارس اینترنتی مخصوص دبستانی ها و پیش دبستانی ها نیز رو به رشد گذاشته است. با این وجود تعداد آن هنوز به قدری ناچیز است که نمی توان به آن به عنوان پدیده ای نوظهور نگاه کرد. در ایالت های آلاسکا، آرکانزاس، کالیفرنیا، کلرادو، مینه سوتا و اوهایو فقط ۲۰ تا ۳۰ مدرسه اینترنتی در سطح ملی راه اندازی شده اند. بعضی از آنها انتفاعی از نوع K12 هستند و در سرتاسر آمریکا فقط ۶۰۰۰ دانش آموز دارند و بعضی از آنها از سیستم یارانه ای دولتی بهره می گیرند مثل سیلون دنچر در بالتیمور که ۴۰۰ دانش آموز دارد بقیه مدارس اینترنتی زیر نظر دولت اداره می شوند. برخلاف اکثر مدارس آمریکا که بخش محدودی از دوره های آموزشی خود را به آموزش از طریق اینترنت اختصاص داده اند آکادمی مجازی اوهایو همه دوره ابتدایی را فقط از طریق اینترنت ارائه می کند.

ناخشنودی و نارضایتی از مدارس متعارف روبه افزایش است و آموزش از راه دور چه در دوره های دبیرستان و دانشگاه و چه در مدارس ابتدایی در پنج سال آینده افزایش خواهد یافت. تصمیم دولت این نیست که آموزش از راه دور جایگزین مدارس متعارف شود اما به عنوان گزینه ای در کنار آن مطرح خواهد ماند. استانداردهایی که برای آن تعریف شده در سطح استانداردهای مدارس متعارف است.

جیمز مک وتی تحلیل گر ارشد «ادو ونچرز» - شرکت مشاوره ای در زمینه آموزش که در شهر بوستون آمریکا قرار دارد ـ می گوید: «هر ایالتی از ایالت های آمریکا در حال ابداع یا توسعه روشی برای توسعه برنامه های آموزشی مجازی است. حال یا خود عهده دار آن است یا آن را به ارگان ثالثی می سپارد. »

از نظر بعضی از کارشناسان و تحلیل گران مسایل آموزشی مدارس ابتدایی اینترنتی اصلاً ایده خوبی نیست. این منتقدان می گویند کیفیت آموزش به شدت از بین می رود. آموزش در منزل هرگز جایگزین مناسبی برای مدرسه نیست. هیچ گزینه ای نمی تواند جای کلاس درس و تجربه مدرسه را بگیرد. مهم ترین ویژگی مدرسه ایجاد استقلال در فرزندان است و کودکانی که در منزل آموزش می بینند وابستگی شدیدی به والدین پیدا می کنند.

در حال حاضر فراهم کنندگان آموزش از راه دور از طریق اینترنت بسیار متعدد هستند و برنامه های آموزشی آنها تفاوت های فاحشی با یکدیگر دارد. اما مدارس مجازی عهده دار وظایف والدین هم می شوند، آنها برای هر سال برنامه آموزشی ثابت و مشخصی دارند و والدین در انتخاب دوره ها سرگردان نمی شوند. از مهم ترین ویژگی های مدارس مجازی از جمله «آکادمی مجازی اوهایو» این است که برنامه های آموزشی خود را براساس استانداردهای مدارس متعارف هم تنظیم می کند به گونه ای که کودکانی که در این مدارس به تحصیل می پردازند از عهده امتحانات استاندارد ملی هم بر می آیند.

جانی تاملین از شهر سانتی در ایالت کالیفرنیا که دو فرزند خود را [الیوا ۶ ساله و زکریا ۸ ساله] در «آکادمی مجازی کالیفرنیا» ثبت نام کرده است می گوید: «تنها کاری که من باید انجام بدهم این است که به دفتر این مدرسه مراجعه و ثبت نام کنم از آن به بعد خیالم در مورد همه چیز راحت است. درس ها همه آماده اند. کارها از قبل پیش بینی شده اند. »

متصدیان این مدارس مجازی می گویند برخلاف تصور مردم که دانش آموزان این گونه مدارس فقط به صفحه نمایش کامپیوتر چسبیده اند این گونه نیست. در آغاز دانش آموزان فقط نیم ساعت پای کامپیوتر می نشینند و از طریق اینترنت ارتباط برقرار می کنند در این نیم ساعت فقط تکالیف خود را تحویل می دهند یا از تکالیف جدید با خبر می شوند و گاهی هم جست وجو در بانک اطلاعاتی مدرسه نیز بر عهده آنان گذاشته می شود. اما از محاسن آن این است که بچه های دبستانی از همان ابتدا جست وجو در اینترنت را به خوبی می آموزند.

در سال های اول نقش پدر و مادر بسیار مهم است چون در کارهای اولیه کار کردن با کامپیوتر و اینترنت می توانند به فرزندشان کمک کنند و در حل تکالیف آنان را یاری دهند. براساس استانداردهای مدارس ابتدایی، هریک از دانش آموزان این گونه مدارس مجازی باید ۹۰۰ ساعت در سال تکلیف انجام دهند و باید از عهده امتحانات استاندارد برآیند. روی کامپیوتر این دانش آموزان نرم افزارهای ویژه ای نصب شده است که حضور و انجام تکالیف دانش آموز را به ثبت می رساند و از لحاظ قانونی مدارک دیجیتالی آن اعتبار دارد. از ویژگی های این نرم افزار این است که پیشرفت دانش آموز را ارزیابی می کند و برای هر دانش آموز براساس توانایی هایش برنامه ریزی می کند. براساس قوانین آمریکا کامپیوترهایی که از طریق دریافت وام مخصوص دانش آموزان خریداری می شود مجهز به نرم افزارهای آموزشی و نرم افزارهای حفاظت از دانش آموزان در عرصه اینترنت است. به عبارت واضح تر جلوی جست وجو در پایگاه های اینترنتی مستهجن را می گیرد.

اگر چه که این مدارس مجازی نام گرفته اند و اکثر برنامه های آن از طریق کامپیوتر و اینترنت میسر شده، این موضوع به این معنی نیست که این دانش آموزان با کتاب سر و کار ندارند. در برنامه های این دانش آموزان آزمایش های علمی هم گنجانده شده، به همین دلیل ابزارهای آزمایش، کتاب های مخصوص و ابزار کمک آموزشی نیز برای دانش آموز فرستاده می شود.

اصولاً مدارس مجازی و آموزشی از راه دور پیچیدگی های خاص خود را دارد و معمولاً والدینی به این گونه مدرسه ها روی می آورند که خود فرهیخته اند و انتظارشان این است که فرزندانشان از همان کودکی خود را برای دنیای آینده آماده کنند و از همان ابتدا کار با کامپیوتر و اینترنت ملکه ذهن آنها شده باشد. دور بودن از معلم به این معنی نیست که دانش آموز به معلم دسترسی ندارد بلکه در این شرایط دسترسی بیشتر است چون معلمان مدام پای اینترنت هستند یا از طریق نامه الکترونیکی یا از طریق تلفن مشکل دانش آموزان را حل می کنند و به کار دانش آموزان نظارت دارند اما این حقیقت را نمی توان انکار کرد که یکی از مهم ترین دستاوردهای مدارس متعارف یعنی اجتماعی بار آمدن فرزندان تضمین نمی شود. ارتباط رودرروی دانش آموزان بخش بسیار مهم مدارس متعارف است که از دست رفتن آن در مدارس مجازی از نقیصه های جبران ناپذیر است. از نظر متخصصان فناوری های آموزشی (از جمله جمی مک کنزی سردبیر مجله آموزشی From Now On) صحبت کردن دانش آموزان با یکدیگر و بازی کردن آنها در حیاط مدرسه نیز جزو آموزش به حساب می آید که در مدارس مجازی از دست می رود. از نظر بعضی از متخصصان نقش معلمان در تاثیرگذاری روی دانش آموزان نیز در مدارس مجازی از دست می رود. دانش آموزان اصولاً از معلمان الگو می گیرند.

دانشگاه مجازى براى توسعه آموزش

پنجشنبه, ۱۰ شهریور ۱۳۸۴، ۱۰:۴۰ ق.ظ | ۰ نظر

گفت و گو با احمد کاردان* - در حالى که طرح همگانى کردن آموزش عالى در ایران از طریق آموزشهاى مجازى، هدف راهبردى وزارت علوم، تحقیقات و فناورى و شوراى عالى اطلاع رسانى است، ولى چندى پیش توسط یکى از مسؤولین دانشگاهى و دست اندرکار این آموزشها اعلام شد دو اشکال عمده موجود بر سر راه آموزشهاى مجازى وجود دارد، به این مفهوم که تکنیک مورد نیاز که وابسته به شبکه ارتباطى مناسب، پهناى باند، فیبرنورى و سایر امکانات زیرساختى است و نیز عدم رویارویى مستقیم استاد و دانشجو براى فراهم ساختن زمینه پرسش و پاسخ، حل تمرین و استفاده از راهکارهاى مختلف کمک درسى که در بلندمدت عواقب نامناسبى را براى فضاى علمى - آموزشى کشور به همراه دارد، مسؤولان دانشگاههاى مجازى را بر آن داشته است تا اقدام به طراحى برگزارى ترکیبى این آموزشها به صورت نیمه حضورى کنند. اجراى طرح وزارت علوم درحالى با اهداف بلندپروازانه اى چون جهانى سازى دانشگاههاى ایرانى در رشته هاى مختلف و کاهش تعداد متقاضیان ورود به دانشگاه از طریق کنکور صورت مى گیرد که هنوز برخى انتقادات مبنى بر استانداردسازى متون آموزشى و نیز آموزش بى رویه و بدون توجه به نیاز بازار کار کشور در بین آگاهان امر پابرجاست. در این خصوص با دکتر احمد کاردان رئیس دانشگاه مجازى صنعتى امیرکبیر (پلى تکنیک سابق) گفت و گویى انجام شده است. وى برخلاف وضعیت موجود، نسبت به پیشرفت این آموزشها بسیار خوشبین و معتقد است که حداقل در ۳ سال آینده از موقعیت بسیار مناسبى در خصوص آموزشهاى مجازى برخوردار خواهیم بود.

گفت و گو با وى را مى خوانید.

* دلیل طرح ایجاد و توسعه دانشگاههاى مجازى چیست؟ آیا دانشگاههاى فعلى پاسخگوى نیاز نیست یا دلیل دیگرى هم هست؟

- فقط این نیست که دانشگاههاى فعلى پاسخگوى نیاز خیل عظیم متقاضیان نبودند. اصولاً یکى از اهداف اصلى دانشگاهها، توسعه آموزش و تربیت نیروهاى متخصص مبتنى بر نیاز کشور است. خوشبختانه اتفاق منطقى که در کشور ما افتاد، این بود که با پدیده هاى جدید عصر دانایى همراه شدیم تا فاصله خود را با کشورهاى صاحب این فناوریها کم کنیم. بحث توسعه آموزش یک ضرورت است. به عنوان مثال، ما هم اکنون در همین زمینه فناورى اطلاعات حداقل به چندین هزار مهندس نیازمندیم که به نسبت فارغ التحصیلان دانشگاهى این رشته یعنى حدود یک هزار نفر در سال نیاز قابل توجهى است. بنابراین، ما چاره اى جز توسعه آموزش نداریم و این امر از طریق گسترش شیوه هاى مختلف آموزشى فراهم مى شود که آموزش مجازى یکى از آن شیوه ها است.

* نگرانى جامعه علمى ما شاید این باشد که با توسعه آموزشهاى مجازى، سرنوشت دانشگاههاى فعلى نامعلوم خواهد بود. چه راهکارى در این خصوص مى توان پیشنهاد کرد؟

این موضوع درست مثل آن است که بگوییم وقتى دانشگاه پیام نور ایجاد شد، سایر دانشگاهها اعتبار خود را از دست دادند. هیچ اتفاق خاصى رخ نمى دهد، چون هر کدام از شیوه هاى آموزشى مخاطب خاص خود را دارند. یکى از برداشتهاى نادرستى که از آموزش مجازى شده، این است که این آموزشها باید به همان نیازهایى پاسخ دهند که آموزشهاى سنتى به آن مى پرداختند، در صورتى که اینگونه نیست. به عنوان مثال، کدام یک از دانشگاههاى کنونى کشور قادرند براى مهندسینى که در سایتهاى صنعتى کشور مانند عسلویه اشتغال دارند، امکان ادامه تحصیل را بدون ترک محل خدمت یا ایجاد لطمه به کار آنها، امکانپذیر سازند؟ آیا دانشگاههاى فعلى و حضورى قادرند زمینه تحصیل کارشناسانى که مجبورند به مأموریتهاى چند ساله در جزایر قشم و کیش بروند یا پزشکانى که در مناطق محروم مستقر هستند را بدون حضور در کلاس فراهم کنند؟ دانشگاه مجازى، طورى طراحى شده است که نه تنها بدون محدودیت خاص، زمینه آموزش را براى این قبیل از افراد جامعه فراهم مى کند، بلکه قادر است محیط زندگى و شغل آنها را از یک محیط محروم به فضایى پیشرفته و داراى مزایاى شغلى تبدیل کند. حتى این شیوه آموزش پاسخگوى کسانى است که به دلیل محدودیتهاى زمانى یا عرفى (مثلاً وزیر یا معاون وزیر) نمى تواند در ساعتهاى طولانى در کلاسها حاضر شوند و البته مثل بقیه نیاز به آموزش دیدن و نو کردن معلومات خود دارند.

* در حال حاضر دانشگاه پیام نور هم که چنین امکاناتى را مى تواند فراهم کند؟

- آموزش در دانشگاه پیام نور از طریق ارسال بسته هاى آموزشى به دانشجویان و سپس حضور آنها در کلاس رفع اشکال صورت مى گیرد. در حالى که دانشگاه مجازى اینگونه عمل نمى کند. از طرفى دانشگاه پیام نور هنوز نتوانسته است بسته هاى آموزشى تمام و کمالى بسازد که شخص متقاضى تنها با دریافت آن و بدون نیاز به حضور در کلاس هاى رفع اشکال، به آموزش کافى دست پیدا کند. البته باید حوزه دسترسى اشخاص به این بسته ها و اینکه چه تعداد موفق به دریافت بسته هاى آموزشى دانشگاه پیام نور مى شوند را هم در نظر بگیریم. بنابراین محدودیت هاى موجود در شیوه هاى مختلف آموزش حضورى و مکاتبه اى سبب شد تا آموزش مجازى، مستقل از آنها و البته در کنار این شیوه ها براى پر کردن خلأهایى که دیگر روش ها نتوانسته اند پر کنند، ایجاد شود.

* بحث اصلى تحصیل در رشته هایى مانند معمارى یا فناورى اطلاعات که ذکر کردید درک مسائل است. این مشکل در آموزش هاى مجازى که استاد حضور فیزیکى ندارد چگونه برطرف مى شود؟

- این نگرانى ها بجاست ولى غیرقابل حل نیست. همواره توجه داشته باشیم که براى به نتیجه رسیدن در فعالیت ها به ویژه فعالیت هاى جدید، باید صبر و تحمل داشت، خطاها و نقدها را منصفانه بیان کرد ولى از نفس حرکت اگر مثبت است حمایت کرد. مشکل مورد نظر شما در کلاس هاى حضورى هم وجود دارد. مثلاً استادى که براى اولین بار در کلاس حضور پیدا مى کند چه ضمانتى وجود دارد که او بتواند به تمامى پرسش هاى دانشجویان پاسخ بدهد.

پس اولاً در سیستم حضورى هم نمى توان از حصول نتیجه مورد نظر مطمئن بود چون آموزش در یک محیط کاملاً بسته به نام کلاس درس و محدود به استاد و دانشجویان صورت مى گیرد و پرسشنامه نظرسنجى هم که در پایان سال در اختیار دانشجویان قرار مى گیرد نمى تواند گویاى تمامى واقعیات باشد. لذا این تصور که ما از یک سیستم آموزش ایده آلى برخوردار هستیم که آموزش مجازى قصد وارد کردن تلنگرى به آن را دارد، درست نیست ولى باید اذعان کرد که این شیوه تا حدودى پاسخگوى نیاز فعلى است. ثانیاً در آموزش مجازى، از ابزارهاى مدرن براى پاسخگویى به نیاز دانشجویان استفاده مى شود. مثلاً در این نظام آموزش، فضایى به نام «مباحثه گروهى» وجود دارد که دانشجو سؤال مورد نظر خود و استاد و دیگر دانشجویان نظر خود و پاسخ آن سؤال را در این فضا ارائه مى کنند. اولین مزیت این روش آن است که مکانیزم سؤال و جواب در یک برهه زمانى کوتاه اتفاق نمى افتد و هر دو از فرصت کافى براى طرح سؤالى منطقى و دریافت پاسخ مورد نظر برخوردارند. مهمتر آنکه مکانیزم پرسش و پاسخ برخلاف شیوه سنتى که در محیط بسته اتفاق مى افتد از طریق سایت در دسترس عموم قرار مى گیرد. البته امکان اینکه امروز جامعه علمى کشور به استفاده از این ابزار ترغیب شوند بسیار زود است. چون در این شیوه افراد مجبورند کار خوب ارائه کنند و اساتید به جاى سخن گفتن باید به طراحى دقیق آموزه هاى خود براى ورود به آن سیستم بپردازند که براى عملى شدن این فعالیت ها، زمان طولانى نیاز است.

ثالثاً آیا انتقاداتى که نسبت به سیستم آموزش مجازى صورت مى گیرد در دنیا اتفاق افتاده است. مگر الگوى اصلى دانشگاه هاى مهندسى کشور ما، دانشگاه هایى چون پرینستون، برکلى یا MIT در آمریکا نیست که همگى صاحب شیوه هاى آموزش مجازى هستند. اگر قرار بود این آموزش ها به اعتبار استاد، دانشجو و خود این دانشگاه ها لطمه بزند، آنها هرگز نباید به دنبال آن مى رفتند.

* اینکه بحث کشورهاى خارجى مطرح مى شود درست، ولى نباید فراموش کرد که اولاً در این کشورها یک آمادگى عمومى براى پذیرش آموزش مجازى وجود دارد و ثانیاً به دلیل فراهم بودن زیرساخت هاى لازم یک رشد هماهنگ را در این کشورها شاهد هستیم. در حالى که نبود امکانات مخابراتى و مشکلات ناشى از آموزش مجازى همچون عدم وجود ارتباط رو در رو سبب شده است یکى از دانشگاه هاى معتبر کشور، آموزش هاى مجازى را تعطیل و کلاس ها را به صورت نیمه حضورى برگزار کند؟

- در مورد وجود پذیرش عمومى در کشورهاى غربى باید دانست که این آمادگى و پذیرش یک روزه به دست نیامده است لذا ما هم با صبر و تحمل سختى ها مى توانیم به این مرحله برسیم. از سوى دیگر ما نمى توانیم حرکت را متوقف کنیم چون با ایستادن به آمادگى عمومى موردنظر نمى رسیم.

علت اینکه چرا کلاسهاى دانشگاه موردنظر شما تعطیل شده است را مسؤولان آن دانشگاه که از مشکلات خود آگاه هستند باید پاسخگو باشند. در کشور ما یکى از دلایلى که متقاضیان خیلى زود دلسرد مى شوند این است که از امکانات موجود به خوبى استفاده نمى شود آموزشهاى مجازى در آفریقاى جنوبى به وسیله پست الکترونیک آغاز شد و کم کم آن را به شکل هاى مترقى بسط دادند. ما هم مى توانیم این چنین باشیم. ضمن آنکه باید به بحث فرهنگسازى هم توجه کافى داشته باشیم و این موضوع را در جامعه عمومیت ببخشیم که رشته تحصیلى، تنها پزشکى و کامپیوتر دانشگاه هاى تهران، شریف یا امیرکبیر نیست بلکه تحصیل در رشته زمین شناسى با کشاورزى هم ارزش است.

این مسأله زمانى عمومیت پیدا مى کند که جامعه، مسؤولین و مراکز استخدام دانش آموختگان به آنها بها بدهند. ما براى رسیدن به چنین باور اجتماعى، نیاز به کار در خارج از سیستم آموزش مجازى داریم. متأسفانه برخى تصور مى کنند آموزش مجازى تنها به معناى آموزش در «هر زمان و هر مکان» و همراه با معجزه است در صورتى که این تصور نباید وجود داشته باشد. یا بسیارى در همین ابتدا انتظار دارند که سیستمهاى آموزشى ویدئو کنفرانس به وسیله اینترنت، کامپیوترهاى شخصى و در تمامى روستاهاى کشور قابل دریافت باشد درصورتى که حتى مؤسسه تدوین استاندارد آموزش الکترونیک در دنیا هم تا سال ۲۰۰۶ این شیوه را براى آموزشهاى مجازى خارج از استاندارد اعلام کرده است. بنابراین اگر نگاه ما به آموزش مجازى به دور از هرگونه بلندپروازى غیرمنطقى و همراه با صبر و تحمل باشد مى توان امیدوار به پیشرفت آن بود.

اگر نگاهى به عبارت Learning -E داشته باشیم درمى یابیم مخاطبان اصلى آن کسانى هستند که به معناى واقعى کلمه دانشجو، چالشگر و دنبال یادگیرى هستند نه نشستن و گوش دادن و دانش آموزى کردن. سیستم مجازى براى این افراد که تنها با یک جلد کتاب هم به نتیجه مى رسند دربرگیرنده امکاناتى فراتر از انتظار آنهاست. البته من معتقدم که قطعاً در ۳ سال آینده موقعیت ما در آموزشهاى مجازى به گونه اى خواهد بود که هم صاحب بسترهاى مخابراتى بسیار قوى ترى هستیم، هم دروس موردنیاز این شیوه از آموزش اصلاح شده و هم اساتید ما از آمادگى بیشترى براى همکارى و پشتیبانى آموزشى برخوردار شده اند. این ابزار قدرى کار را براى معلم و یادگیرنده آسان مى سازد که آنها دیگر حاضر به بازگشت به سیستم قبلى نیستند. درست همانند کسى است که کار با تلفن همراه را نمى پسندد ولى به محض آگاهى و تسلط بر امکانات و تسهیلات آن دیگر حاضر به استفاده از تلفن هاى معمولى نیست.

* در بحث مخابراتى، عدم وجود اینترنت پرسرعت یکى از مشکلات روز کشور محسوب مى شود و قطعاً براى توسعه دانشگاه هاى مجازى، تحقق این امر ضرورى است. با این وضعیت چه باید کرد؟

دو مسأله را باید مورد تأکید قرار داد. ما هیچ گاه نمى توانیم براى کودکى که صاحب والدین است توجیه کنیم که دایه بهتر از مادر است، اما براى کسى که از این نعمت محروم است، وجود دایه را نمى توانیم نفى کنیم. همانطور که ذکر شد، در آموزش مجازى باید مخاطبین را شناخت و پس از آن به این مسأله پرداخت که آیا همین اینترنت کم سرعت نمى تواند قطره اى آب گوارا را بر گلوى خشک آنها بنشاند. براى ساکنین تهران که امکان دسترسى آسان به مراکز مختلف آموزشى را دارند، شاید هیچ دلیلى وجود نداشته باشد که در کلاس هاى درس مجازى حاضر شوند و از پایین بودن سرعت اینترنت انتقاد مى کنند. اما براى شهرستان هاى کم برخوردار، وجود همین امکانات محدود هم بسیار حیاتى است. بنابراین نگاه ما همواره باید به مخاطبین باشد تا نگرانى از این بابت نداشته باشیم. لذا با استفاده از امکانات موجود مى توانیم زمینه تحصیل علاقه مندان به ادامه و توسعه تحصیلات کسانى که محدودیت هاى زمانى و مکانى دارند را فراهم کنیم و نبود خطوط اینترنت پرسرعت هم دلیل موجهى براى عدم ارائه آموزش نمى تواند باشد. بلکه باید نوع محتواى آموزشى را متناسب با بسترهاى مخابراتى طراحى کرد.

* براى گسترش و توسعه آموزش مجازى در کشور، توزیع برابر امکانات ضرورى است. در حالى که بسیارى از خانواده ها هنوز از ضرورى ترین نیاز اولیه اتصال به شبکه یعنى خط تلفن ثابت محرومند؟

این درست، ولى آیا باید آن تعدادى که از امکانات کافى برخوردار هستند را منتظر نگه داشت تا سایر افراد جامعه هم به موقعیت آنها برسند. در کسب علم جاى تعارف نیست و بر هر کس که مى تواند آن را کسب کند، واجب است.

* اما این مسأله باعث رشد ناهمگون جامعه و افزایش فاصله طبقات مختلف اجتماعى مى شود؟

به هیچ وجه با نظر شما موافق نیستم. کسب علم باعث فاصله طبقاتى نمى شود که این به عهده دانشگاه است. بهره بردارى ناصواب از علم و موقعیت عالم است که مى تواند منجر به فاصله هاى غیرمنصفانه شود.

* به ظاهر، این شیوه آموزش مى تواند سد کنکور را رفته رفته برطرف سازد، ولى مسأله مهم، ایجاد اشتغال براى دانش آموختگان دانشگاه هاى مجازى است. در این خصوص چه فکرى شده است در حالى که امروز بیکارى فارغ التحصیلان دانشگاه هاى کشور به یک معضل اساسى تبدیل شده است؟

آنچه مسلم است اینکه در خصوص ایجاد شغل براى این اشخاص، وزارتخانه هاى کار و امور اجتماعى، صنایع، کشاورزى و فناورى اطلاعات که بدنه هاى اصلى ایجاد شغل در کشور محسوب مى شوند، بایستى بدون توجه به تعداد دانش آموختگان پاسخگو باشند. ما به عنوان دست اندرکار دانشگاه مجازى، مسؤولیتى براى ایجاد شغل نداریم. دانشگاه در زنجیره رساندن انسان ها و نیروهاى جوان به زندگى، شغل و رفاه فقط یک حلقه از زنجیره است. ورودى دانشگاه متقاضیانى هستند که قصد تحصیل دارند و خروجى آن تخصصى است که عاید شخص دانشجو مى شود. در حلقه هاى بعدى، هیچ مسؤولیتى متوجه ما نمى شود. ما مسؤولیم که در راستاى نیازهاى فنى و تخصصى کشور نیروى انسانى تربیت کنیم و همواره مانند سایر دانشگاه ها این امر را با نظارت و تأیید وزارتخانه متبوع خود انجام داده ایم.

به نظر مى رسد تربیت بى رویه دانشجو بدون توجه به نیازهاى جامعه باعث شد تا انتقاداتى را از سوى کارشناسان امر، نسبت به عملکرد آموزش عالى شاهد باشیم؟

اصلاً چنین انتقادى وارد نیست و آموزش ها کاملاً با رویه است، اولاً شما ببینید در همین زمینه IT، کشور ما حداقل به چندین هزار مهندس نیاز دارد. در سایر زمینه ها هم اوضاع همین گونه است، آیا براى این امر باید از کشورهاى هند و پاکستان متخصص وارد کنیم و یا در تربیت آنها کمک بگیریم. بنابراین امروز توسعه کمى و کیفى آموزش یک ضرورت است و ما به ابزارهایى نیاز داریم که به تولید انبوه متخصصین بپردازند و آموزش مجازى یکى از آنهاست. سمت گیرى آموزش ها و برنامه ریزى آن از وظایف وزارت علوم، تحقیقات و فناورى است که مجوز دوره هاى آموزشى را صادر مى کنند. ما نیز در دانشگاه موظف به اجراى برنامه هاى آموزشى مصوب هستیم.

قطعاً در هر کارى خطاهایى وجود دارد، ولى نه تا آن حد که برخى منتقدین مطرح مى کنند. هم اکنون در وزارت آموزش و پرورش قریب به ۱‎/۵ میلیون دبیر و کارشناس فعالیت مى کنند که همگى موظف به یادگیرى ICDL هستند. کدام روش آموزشى مى تواند این امر را با بیشترین سرعت و کمترین هزینه و خسارت عملى سازد. پس نمى توان گفت که نیازى به آموزش مجازى نیست، بلکه بار دیگر تصریح مى کنم باید این روش را براى مخاطبان خاص آن در نظر گرفت.

* نظر شما در خصوص نگاه دوگانه بخش هایى از حاکمیت نسبت به فناورى اطلاعات و اینترنت که از یک سو لایحه آزادى اطلاعات را تصویب مى کنند و از سوى دیگر مراکز خدمات اینترنتى را با تعطیلى مواجه مى کنند، چیست؟

اگر از نگاه یک مسؤول صاحب اختیار بخواهیم به این موضوع نگاه کنیم، معتقدم به هیچ وجه محدود ساختن و بستن این مراکز درست نیست، چون با این کار فقط متخصصین کشور را محدود ساخته ایم. کسانى که به دنبال اهداف دیگرى هستند به راحتى از راه هاى دیگر به آن دست پیدا مى کنند. اما از نگاه یک استاد دانشگاه، به هیچ وجه در طول سال هاى گذشته برخلاف میلم نخواسته ام آنتن ماهواره در منزلم نصب کنم تا مبادا به حیثیت دانشگاهى ام لطمه وارد شود. در صورتى که تمامى همسایگان، صاحب ماهواره هستند. این ابزارها مانند تیغ دولبه اى است که یک لبه آن براى درست بریدن و لبه دیگر براى سر بریدن است. اگر کسى هنگام استفاده از آن صدمه دید به دلیل کوتاهى خود اوست، نه ماهیت برندگى تیغ. بنابراین ما به هیچ وجه نمى توانیم مردم را در استفاده از این ابزارها محروم کنیم، بخصوص اکنون که داراى جامعه اى جوان و جهش مند هستیم. البته من به عنوان یک مدیر دانشگاهى به سلسله مراتب احترام مى گذارم و تابع قوانین کشورم هستم، اگرچه مخالف نظرم باشد.

* آیا توسعه دانشگاه هاى مجازى، سیاستى براى حرکت به سمت پولى شدن سیستم آموزش کشور نیست؟

اکنون نظر مسؤولین کشور این است که آموزش خودکفا باشد، ما هم بر اساس آن عمل مى کنیم. اگر چنین کارى خلاف قانون است، پس باید وزارت علوم و شخص وزیر تاکنون پاسخگو مى بودند. وظیفه ما رعایت قانون و اجراى آن است که در حال حاضر هم چنین مى شود. اگر قانون ایراد دارد، باید آن را قانونگذار اصلاح کند. این در شرح وظیفه مجرى نیست که به میل خود در قانون دست ببرد.

* پس اقشار کم درآمد در این سیستم چه جایگاهى دارند؟

توجه به این بخش ها به مراکز اجرایى و قانونگذارى کشور مربوط مى شود. اگر در مجلس تصویب شده است که آموزش دانشگاه ها باید خودکفا باشد، این قانون است و باید اجرا شود. اگر هم قانون نابجایى است، باید نقض شود. ولى تا زمانى که پابرجاست ما موظفیم آن را اجرا کنیم. از سوى دیگر دانشگاه حتماً باید بودجه کافى داشته باشد تا بتواند رشد کند. در اسلام، دانشگاه واقعى دانشگاهى است که از سوى بیت المال پشتیبانى و حمایت مى شود. دانشگاه و دانشگاهیان نباید مستقیماً از دانشجویان بهایى بگیرند. لکن در حال حاضر تأمین منابع مالى در جهت خودکفایى دانشگاه بیشتر از طریق شهریه دانشجویى است و رعایت قانون بر همگان و از جمله مدیران دانشگاهى الزامى است. همانطور که همگان مى دانند، بر اساس مصوبات وزارت علوم، مراکز آموزشى بایستى به سمتى حرکت کنند که نیازى به بودجه دولت براى فعالیت هاى خود نداشته باشند. در این صورت یا باید دانشگاه ها را تعطیل کرد یا از راهکارهاى قانونى به درآمدزایى پرداخت. در سایر کشورها بخشى از درآمد دانشگاه ها به طور غیرمستقیم توسط صنایع تأمین مى شود و البته قسمتى را هم خود دانشجویان مى پردازند. بنابراین ما هم لازم است که چنین فعالیت هایى را در کشورمان نهادینه کنیم تا از حرکت در جهت توسعه دانشگاه ها بازنمانیم.

*رئیس دانشگاه مجازى صنعتى امیرکبیر

شهناز على محمدى

راه دشوار آموزش مجازى

دوشنبه, ۷ شهریور ۱۳۸۴، ۱۰:۳۲ ق.ظ | ۰ نظر

گفت وگو با احمد غلامى استاد دانشگاه - با آنکه تنها ۷سال از آغاز بحث آموزشهاى مجازى در دنیا مى گذرد اما این آموزشها خیلى زود و تنها با فاصله ۲سال از کشورهاى پیشرو در این زمینه، جاى خود را در ایران باز کرد تا به چالشى که سالها جوانان و خانواده هاى ایرانى با آن دست و پنجه نرم مى کردند و تا این مدت دانشگاههاى دولتى، پیام نور و حتى آزاد نتوانسته بودند به خوبى از پس آن برآیند؛ پاسخ دهند. موافقان طرح، بر این عقیده اند که آموزشهاى مجازى به دلیل برخوردارى از امتیازاتى چون قابل دسترس بودن در هر زمان و مکان، پوشش جمعیتى بالا، انتقال سریع دانش و کاهش مهاجرتهاى فصلى ومنطقه اى، سبب خواهد شد نیاز جوانان علاقه مند ورود به دانشگاهها و مراکز آموزش عالى در کوتاه مدت برطرف گردد. ولى مخالفان معتقدند کمبود زیرساختهاى قوى ارتباطى، فقدان مهارت و تخصص کافى، عدم ایجاد چهره به چهره بین استاد و دانشجو و نبود فرهنگ استفاده از این آموزشها، جامعه ایرانى را با چالش هاى جدید رو برو خواهد ساخت. به منظور آگاهى از وضعیت آموزشهاى مجازى در کشورمان و نیز آشنایى با مهمترین چالش هاى پیش راه توسعه این آموزشها، با دکتر احمد غلامى استاد دانشگاه ورئیس مرکز آموزشهاى الکترونیکى دانشگاه علم و صنعت ایران، گفت وگویى انجام شده است که مى خوانید.

اخیراً بحث توسعه آموزشهاى مجازى، محور کار وزارت علوم، تحقیقات و فناورى قرار گرفته و برخى دانشگاهها نیز در این عرصه فعالیتهایى را آغاز کرده اند. با این حال وضعیت این آموزشها در کشور چگونه است؟

تا ۵سال پیش، بحث آموزشهاى مجازى در کشور، اصلاً مطرح نبود. کلید این موضوع در اواسط سال ۱۳۸۰ رقم خورد و رویکرد جامعه به آن نیز به صورت بسیار سریع و جهشى افزایش پیدا کرد. وزارت علوم به عنوان متولى آموزش عالى کشور، دریافت که بخشى از چالشهاى این وزارتخانه بویژه در زمینه ارتقاى ظرفیتهاى دانشگاهى با استفاده از این شیوه قابل حل است. با پیشنهادهایى که از سوى مراکز دانشگاهى و بعضاً غیرانتفاعى مطرح شد و چند دانشگاه از جمله علم و صنعت نیز عملاً وارد این عرصه شدند اکنون شاهد مرحله جدیدى از آموزشهاى مجازى هستیم؛ به طورى که در حال حاضر این آموزشها به عنوان یک رویکرد شناخته شده در کشور مورد پذیرش و آزمایش قرار گرفته است و در آینده نیز به ثبات و پایدارى بیشترى خواهد رسید.

دقیقاً چه عاملى باعث طرح این موضوع شد؟

من همواره از نزدیک تعداد بالاى متقاضیان و علاقه شدید آنان براى ورود به دانشگاه را شاهد بودم. به همین دلیل با دست اندرکاران امر، همواره به دنبال راهکارى بودیم تا ظرفیت دانشگاهها به گونه اى افزایش پیدا کند که باعث تعدیل این ازدحام و تراکم شود. با اطلاع از اینکه ظرفیت دانشگاهها را نمى توان در فاصله زمانى کوتاه یا حتى میان مدت به صورت حضورى افزایش چشمگیر داد و با مطالعاتى که صورت گرفت؛ به مرور زمینه هاى آشنایى با این آموزشها در کشور و محیط هاى دانشگاهى جهت اهداف فوق پیدا شد.

خواسته و دیدگاه استراتژیک وزارت علوم نیز دقیقاً این بود که با استفاده از فناوریهاى نوین ظرفیت دانشگاهها را به بهترین وجه و در کوتاه ترین زمان ارتقا بخشد که این آموزشها مورد توجه جدى قرار گرفت. دلیل دیگر آن محقق ساختن شعار ارزشى و اعتقادى «اطلبوا العلم من المهد الى اللحد» بود. به عبارت دیگر اگر قرار است براساس مکتب اسلام، هر فردى در طول زندگى خود مشغول علم آموزى باشد و اگر بناست که موضوع Life education در کشور نهادینه شود بایستى ابزار آن را هم فراهم کنیم. چون آموزشهاى سنتى نمى توانند پاسخگوى جامعه در این زمینه باشند لذا ضرورت ایجاد و توسعه آموزشهاى مجازى احساس شد. مسأله دیگر هم اینکه مشاهده شد بسیارى از اشخاص از سد کنکور عبور مى کنند اما در محیطى دور از منطقه بومى خود وارد دانشگاه مى شوند که این امر مشکلاتى چون مهاجرت هاى منطقه اى و به تبع آن افزایش هزینه هاى دانشجویان، مواجهه با فرهنگهاى متفاوت، تعارض هاى فرهنگى، عدم احساس امنیت روحى و روانى و مانند آن را به همراه داشت که این چالشها به راحتى از طریق آموزشهاى مجازى قابل حل بودند. در مجموع، این مزایا سبب شد تا دست اندرکاران وزارت علوم و مجموعه هاى دانشگاهى براى راه اندازى آموزشهاى مجازى به تکاپو بیفتند.

چون وزارت علوم، خود دست اندر کار توسعه آموزشهاى مجازى است از لحاظ تأیید مدارک مشکلى وجود ندارد ولى آیا رویکرد جامعه به این آموزشها مثبت است و مراکز استخدامى کشور، دارندگان مدارک دانشگاههاى مجازى را مورد حمایت قرار خواهند داد؟

همانگونه که عرض شد پیشنهاد اولیه آموزشهاى مجازى از بدنه آموزش عالى یعنى دانشگاهها به وزارت علوم ارائه شد و در همان ابتدا هم با بازخورد مثبت آن روبرو شد که صدور مجوزهاى گوناگون براى تشکیل مراکز آموزش مجازى گویاى این امر است. اما این وزارتخانه به مرور در بحث حمایتهاى مالى و اعتبارى از این طرح ملى، متأسفانه کم فروغ ظاهر شد که شاید دلیل آن یا محدودیت بودجه یا نبود یک عزم جدى براى نهایى کردن طرح باشد. اما در مورد رویکرد جامعه نسبت به این آموزشها من آن را صددرصد مثبت ارزیابى مى کنم چون امکاناتى که آموزشهاى الکترونیکى در اختیار مردم قرار مى دهند بسیار قابل دسترسى و به صرفه هستند. به عنوان مثال این روش براى مدیران صنعت کشور که قصد ادامه تحصیل دارند یا براى کسانى که علاقه مند تحصیل در چند مقطع آموزشى هستند بسیار مفید است. در حال حاضر ظرفیت پذیرش دانشگاهها براى مقطع کارشناسى از هر ۵ داوطلب کنکور یک نفر و در کارشناسى ارشد از هر۲۰داوطلب یک نفر است. طبیعتاً کسانى که به این چرخه وارد نمى شوند از هر روزنه امیدى براى ورود به دانشگاه استقبال مى کنند و مهاجرت بسیارى از جوانان به کشورهاى خارجى نیز یکى از پیامدهاى منفى محدودیت ظرفیت دانشگاههاست. این موارد در آموزشهاى مجازى حل شده است و لذا باعث خواهد شد که اقبال عمومى از آن افزایش یابد. در مورد اعتبار مدارک دانشگاههاى مجازى هم باید به این نکته توجه کنیم که وقتى دانشگاهى قدم به این عرصه گذاشت اگر براى دانشجو دلسوزى نداشته باشد حداقل براى خود دارد و لذا هیچگاه شخص بیسواد را روانه جامعه نمى کند و اگر یک دانشگاه غیرانتفاعى هم قصد ارائه چنین آموزشهایى را داشته باشد وزارت علوم تمام شاخصه هاى علمى که منجر به صدور مجوز معتبر مى شوند را نسبت به آن مؤسسه اعمال خواهد کرد. اتخاذ چنین تصمیماتى على القاعده باعث مى شود تا آموزش دانشجویان مطابق با استانداردهاى بالا باشد. درمورد بحث آخر هم که جامعه چه بازخوردى نسبت به پذیرش فارغ التحصیلان رشته هاى مجازى خواهدداشت؛ مطمئناً در ابتدا مراکز شغلى و استخدامى، بین دانش آموختگان دانشگاههاى الکترونیکى و حضورى، شخص دوم را برخواهندگزید اما نکته مهم اینجاست که شخص دارنده مدرک آموزش مجازى بایستى توانایى هاى خود را درمصاحبه و کارعملى به اثبات برساند. چون تنها دراین صورت است که او بر دیگرى ترجیح داده خواهدشد.

باتوجه به اینکه کلاسهاى آموزش مجازى حضورى نیست چگونه چنین توانمندى هایى به دانشجو منتقل خواهدشد؟

این گونه نیست که سواد دانشجو لزوماً در کلاسهاى حضورى رقم بخورد. چون اولاً افرادى بوده اند که براى کسب علم، خود را مدتها در سلولى قرنطینه مى کردند و بسیار موفق هم ظاهر مى شدند. ثانیاً اگر وضعیت فعلى داوطلبان کنکور را درنظر بگیریم درمى یابیم که تعداد محدودى از آنها (حدود ۱۰درصد) درکلاسهاى آمادگى کنکور حاضر مى شوند و ۹۰ درصد دیگر بدون حضور دراین کلاسها با آنها به رقابت مى پردازند و حتى موفق تر هم هستند که مطمئناً این موفقیت از تلاش آنها ناشى شده است. ضمن اینکه در آموزشهاى مجازى، نیازى به حضور دانشجو درکلاس نیست، بلکه این کلاس درس است که وارد محیط زندگى او مى شود و متون آموزشى دراین روش، دقیقاً همان مطالبى است که استاد درکلاس درس حضورى ارائه مى کند. منتها در قالبى بسیار طبقه بندى شده و منظم تر که برروى صفحه مانیتور کامپیوتر دانشجو ظاهرو اشکالات موجود هم از طریق chat و به صورت (online) فورى برطرف مى شود. امتحانات این آموزشها نیز چون ثبت مى شود و درمعرض دید مراجعین به سایت قرارمى گیرد بسیار دقیق تر از امتحانات دوره هاى حضورى است. لذا دانشجو در این روش نه تنها از لحاظ امکانات محتوایى و نرم افزارى، با کمبودى مواجه نیست بلکه مهارتهاى جانبى دیگرى را نیز مى آموزد که کلاس هاى حضورى فاقد آن هستند. پس آنچه مهم است اینکه دانشجو، توانمندى خود را به اثبات برساند ضمن آنکه مهر دانشگاه مجازى روى مدارک دانش آموختگان درج نمى شود.

شما در جایى به بن بست آموزشهاى مجازى در کشور اشاره و دلیل آن را هم نبود زیرساختهاى لازم و مشکلات ناشى از عدم ارتباط رودررو بین استاد و دانشجو ذکر کرده بودید. تا کنون چه تدبیرى براى خروج از این بن بست صورت گرفته است؟

من در آن مقطع اشکالات کار را مطرح کرده بودم و اشاره اى به بن بست این آموزشها نداشتم. براى رفع این اشکالات هم در دانشگاه علم و صنعت اقدام به برگزارى ترکیبى از آموزشهاى مجازى و حضورى شده که موفق هم بوده است. در مورد مزایا و اشکالات آموزشهاى الکترونیکى هم اگر یک تقسیم بندى کامل صورت بگیرد مشاهده مى شود که امتیازات آن بیشتر از نواقص کار است. از آن جمله مى توان به انتقال بسیار سریع دانش ، قابل دسترسى در همه زمانها و مکانها، کاهش هزینه هاى مهاجرت تحصیلى و مسافرتها ، پوشش جمعیتى بیشتر ، عدم مغایرت با اشتغال و مانند آن اشاره کرد و ایرادات آن نیز شامل کمبود زیرساختهاى لازم، فقدان فرهنگ استفاده از آموزشهاى مجازى و کمبود مهارتها و تخصص هاى لازم است. یک بخش هم اشکالات ماهوى است. آموزش چهره به چهره علاوه بر دارا بودن امتیازات خاص ، اثرات متافیزیکى نیز دارد و همان رفتار اختصاصى استاد در این شیوه گاهى مى تواند منشأ تحولات بسیارى باشد که سیستم مجازى فاقد آن است. البته ارتباط بین استاد و دانشجویان درشیوه الکترونیکى به صورت مجازى وجود دارد و دانشجویان حتى در این فضا مى توانند به کار گروهى بپردازند و از طریق گفت وگوى اینترنتى یا شیوه هاى تصویرى و نوشتارى با استاد ارتباط برقرار کنند. گرچه این امکانات به دلیل نبود زیرساخت کافى ، در حال حاضر از کارایى چندانى در کشور ما برخوردار نیست. در مجموع عدم وجود تعاملات ، گفت وشنود و مبادله مطالب درسى به صورت چهره به چهره یکى از ضعف هاى اساسى آموزشهاى مجازى است. البته چندان هم نباید آرمانگرا بود چون رسیدن به تمامى آرزوها حتى در ایده آل ترین موقعیتها هم امکانپذیر نیست.

برخى معتقدند که آموزشهاى مجازى در کشور ما پایه اى نیست و تدریس رشته هایى مانند کامپیوتر و آى تى آن هم در مقطع کارشناسى و کارشناسى ارشد که براى یادگیرى به زمان طولانى و تشکیل کلاسهاى حضورى نیاز است چندان کار مناسبى به نظر نمى رسد. به نظر شما آیا بهتر نبود آموزش هاى مجازى در مقاطع پایین تر اجرا مى شد؟

براى تبیین این موضوع، آموزش و پرورش را مثال مى زنم. در این سیستم، صرف نظر از برخى نارسایى هایى چون چند نوبته بودن مدارس و بعضاً استانداردهاى پایین آموزشى، بیش از ۱۸ میلیون دانش آموز پوشش داده مى شوند و از این تعداد کمتر از ۱۰ درصد به دانشگاه راه پیدا مى کنند. بنابراین براى پوشش بقیه افراد که از راهیابى به دانشگاه باز مانده اند توسعه شیوه هاى مجازى ضرورى است. نکته دیگر این که هرچه ما در مقاطع بالاتر براى توسعه این آموزش ها سرمایه گذارى کنیم آمادگى جانبى داوطلب هم بیشتر است. البته فرض بر این است که شخص داراى مدرک دیپلم، حد اقل هایى از مهارت کار با کامپیوتر را دارا است. کما آنکه در آموزش و پرورش فعالیت هایى در راستاى توسعه آموزش هاى مجازى آغاز شده است. من نفس تدریس این آموزش ها در مقاطع پایین تر را رد نمى کنم ولى چون نیاز افزایش ظرفیت پذیرش در مقاطع دانشگاهى فعلاً بیشتر از سایر مقاطع است بنابراین آموزش هاى مجازى باید در اولویت این مراکز قرار گیرد. نکته دیگر هم این که چون ماهیت آموزش هاى مجازى، ارائه صرف تخصص است و کمتر به مسائل پرورشى توجه دارد بنابراین ممکن است آغاز آن از مدارس باعث ایجاد تنش هایى شود.

شهناز على محمدى - روزنامه ایران

کلاس مجازی

يكشنبه, ۳۰ مرداد ۱۳۸۴، ۱۰:۱۹ ق.ظ | ۰ نظر

کلمات کلیدی

کلاس مجازی، ارتباط از راه دور همزمان، ارتباط از راه دور غیر همزمان، فناوری اطلاعات و ارتباطات، کنفرانس ویدئوی

چکیده مقاله

سعید عربگری - در بخش اول از این مقاله به کلاس های مجازی از زاویه تقسیمات معمول نگریسته شده است. ارتباطات از راه دور همزمان و غیرهمزمان، ملزومات کلاس های مجازی؛ امنیت این کلاس ها، از موضوعات این بخش است. در بخش دوم مقاله به کلاس آموزشی از دیدگاهی پداگوژیک نگاه شده است. در این مقطع به جایگاه کلاس مجازی در فرایند آموزش و توقعات، خواست ها و اهدافی که این نرم افزارها باید بتوانند برآورده کنند. پس از آن در ادامه مقاله اشاره ای نسبتا مفصل به امکانات و قابلیت های کلاس های مجازی برای برآورده سازی نیازمندیهای آموزشی شده است

منبع : www.amoozegar.net

واقعیت هاى آموزش الکترونیکی

سه شنبه, ۲۵ مرداد ۱۳۸۴، ۰۶:۱۸ ب.ظ | ۰ نظر

افسانه بهرامى - بعد از سال ها تکنولوژى اطلاعات (اینترنت، ماهواره و کامپیوتر) موفق شد در دانشگاه هاى ایران تحت عنوان دانشگاه مجازى راه یابد. هم اکنون دانشگاه هاى کشور ظرفیت پذیرش تمامى متقاضیان را ندارند. برخى از دانشگاه ها از جمله دانشگاه علم و صنعت ایران در جهت افزایش ظرفیت پذیرش دانشجو و برقرارى توازن بین ورودى و ظرفیت دانشگاه در جهت تاسیس دانشگاه مجازى قدم برداشته اند. هرگونه آموزش و تدریسى از این بستر قابل انتقال هستند.

اما با توجه به انواع رشته ها تفاوت هایى در این میان وجود دارند. به نحوى که دروس علوم انسانى و نظرى سازگارى بیشترى با این نوع آموزش داشته در حالى که رشته هاى عملى و کاربردى تر نظیر دروس علوم پزشکى پیچیدگى و دشوارى هاى بیشترى دارد. در حال حاضر فاز عملیاتى دانشگاه علم و صنعت از بهمن ماه سال ۱۳۸۳ شروع شده است. در سه رشته مهندسى IT مهندسى کامپیوتر گرایش نرم افزار و علوم کامپیوتر در مقطع کارشناسى و دو رشته مهندسى IT گرایش ارتباطات ICT و MBA گرایش مدیریت اجرایى در مقطع کارشناسى ارشد دانشجو مى پذیرد.

• روش آموزش

در آموزش مجازى ارتباط میان استاد و دانشجو از طریق کامپیوتر صورت مى گیرد. در این زمینه دکتر غلامى رئیس مرکز آموزش الکترونیکى دانشگاه علم و صنعت مى گوید: «اساس کار ما تعامل مداوم بین استاد و دانشجو است. در این شیوه دانشجو دروس را به صورت off line دریافت کرده و در طول ترم هر زمانى که بخواهد با گذرواژه اى که توسط ما به وى داده مى شود مى تواند وارد کلاس شده و مطالب را دریافت کند و در این راه دانشجویى موفق خواهد شد که همانند کلاس هاى حضورى طى یک برنامه ریزى مرتب از این دروس استفاده کند. البته دانشجو در طول ترم از طریق سیستم مدیریت یادگیرى به نام Learning management system (LMS) به صورت اتوماتیک کنترل شده به نحوى که ورود و خروج دانشجو، پرسش و پاسخ بین دانشجو و استاد کوئیز و امتحان و... توسط سیستم مذکور اداره مى شود. در آموزش مجازى فرد براى درس خواندن محدود نیست و این در حالى است که کلاس هاى رفع اشکال و کوئیز و امتحان در ساعات معینى از هفته به صورت on line برگزار مى شود. این زمان محدود شده توسط دانشگاه مشخص مى شود. قابل ذکر است به دلیل عدم دسترسى به پهناى باند مناسب در تمامى نقاط کشور ارتباط با دانشجو با سرعت مناسب فراهم نمى شود، در اینجا مى توان از سیستم چندرسانه اى (مولتى مدیا) نظیر CD به عنوان پشتیبانى استفاده کرد ولى هنوز در اولویت هاى برنامه ما نیست چرا که داشتن نظم از اصول برنامه کارى دانشجو است، در صورت ارائه CD کنترل وى از دست ما خارج مى شود.»

در حال حاضر در کلاس هاى آموزش مجازى بهترین نحوه ارتباط بین استاد و دانشجو چت گفتارى در نظر گرفته شده و در صورت نیاز به نوشتن با ابزار هایى نظیر digitalizing pad مطالب به مونیتور منتقل شده و از این طریق دانشجو مطالب را دریافت مى کند.

• کلاس هاى حضورى

در این روش آموزش امکان ارائه دروس عملى وجود ندارد نظیر: تربیت بدنى و آزمایشگاه. بنابراین در طول ترم کلاس هاى حضورى نیز در نظر گرفته مى شود که در این کلاس ها افراد مى توانند به رفع اشکالات درسى بپردازند. بنابر اظهارات غلامى در ترم اول ۷۵۰ دانشجو ثبت نام کردند که هشتاد درصد آنها از استان تهران و بقیه در سطح کشور پراکنده بودند. به دلیل پایین بودن سرعت اینترنت در برخى شهرستان هاى خارج از استان تهران توصیه شد افراد خارج از استان تهران ثبت نام نکنند. این دانشجویان مدعى شدند کمبود هایشان را با سخت افزار هاى ADSL و HDSL رفع مى کنند. بنابراین به دلیل حضورى بودن امتحانات پایان ترم امسال براى دانشجویان شهرستانى امتحانات در پنج حوزه اصفهان، تبریز، مشهد، اهواز و تهران به طور همزمان برگزار شد.

• مشکلات کلاس هاى حضورى

براى درک بیشتر تعامل حضورى استاد و دانشجو دانشگاه علم و صنعت درصدد است کلاس هاى حضورى بیشترى برگزار کند. این مسئله براى دانشجویان شهرستانى خالى از اشکال نیست. در این راستا دانشگاه درصدد است تسهیلاتى از جمله خوابگاه، بلیت هاى رفت و برگشت وسایل نقلیه و... را فراهم کند.

• شبکه فیبر نورى

شبکه فیبر نورى ستون فقرات داده ها است. این شبکه نسبت به شبکه مسى و ماهواره اى سرعت بیشترى دارد. در حال حاضر کشور ما از طریق ماهواره اطلاعات اینترنتى را دریافت مى کند و در صورت مشکلات تحریمى و... احداث چنین شبکه اى مى تواند حداقل ارتباط اینترنت داخلى کشور را برقرار سازد. این شبکه هم اکنون با مسافت پنجاه و چهار هزار کیلومتر توسط وزارت ICT افتتاح شده است.

• کتابخانه

غلامى درباره کتابخانه مجازى دانشگاه مى گوید: «دانشگاه علم و صنعت امکانات کتابخانه مجازى را فراهم کرده است. این کتابخانه شامل پانزده هزار کتاب الکترونیکى و پایان نامه هاى دوره هاى تحصیلات تکمیلى است. البته کتابخانه مجازى ما مثل آموزش مجازى ما نوپا بوده و خالى از اشکال نیست.»

• کنفرانس

از لحاظ تئورى برگزارى کنفرانس مجازى امکان پذیر است ولى در رأس کار آموزش مجازى کشور ما نیست. غلامى مى گوید: «برگزارى کنفرانس به یک کلاس receive _ send نیاز دارد که دانشجویان در آنجا حضور مجازى یافته، ضمن اینکه استاد نیز در همان کلاس حضور دارد تا به صورت on line مطلبى به صورت کنفرانس ارائه شده و یا سئوالات مطرح شود. امکان تمرکز دانشجویان در مناطقى غیر از تهران براى ما مقدور نیست. بنابراین در حال حاضر کلاس هاى ویدئوکنفرانس جزء برنامه هاى ما نیست.»

• جذب افراد در بازار کار

در دانشگاه مجازى دانشجویان پس از فارغ التحصیلى مدرک رسمى دانشگاه علم و صنعت را دریافت مى کنند که مورد تائید وزارت علوم است و به استناد این مدرک ادامه تحصیل براى دانشجو منعى ندارد. اما این افراد در بازار کار چه جایگاهى خواهند داشت؟

غلامى در این باره توضیح مى دهد: «مجوز تاسیس دانشگاه مجازى از شوراى گسترش آموزش عالى کشور گرفته شده است. ما براى آموزش از تکنولوژى هاى در اختیار دستگاه هاى دولتى و غیردولتى استفاده کردیم. بنابراین سطح علمى دانشگاه پایین نیست. اما جذب یا عدم جذب این افراد توسط ارگان هاى مختلف دست ما نیست. این نحوه آموزش مهارت هایى را به دانشجو مى دهد که پس از فارغ التحصیلى مى توانند کارآفرینى کنند. منجمله افراد با اینترنت، IT آشنایى زیادى پیدا کرده در برخى از مهارت هاى کامپیوترى نظیر ICDL تسلط زیادى پیدا مى کنند. این افراد بالقوه مهارت هاى جانبى بیشترى دارند که باید از لحاظ استخدام شدن در اولویت قرار بگیرند ولى دستگاه هاى مختلف به جهت نوپایى این رشته ممکن است این رویکرد را قبول نداشته باشند.»

• هزینه هاى اجرایى

راه اندازى این مجموعه براى دانشگاه مذکور حدود سیصد و پنجاه میلیون تومان هزینه دربرداشته است، بخشى از این هزینه ها صرف موارد زیر شده است: تهیه محتواى درسى (تولید محتواى هر درس بسته به تعداد واحدهاى ارائه اى حدود بیست میلیون تومان هزینه داشته است)، استخدام استادان مجرب، امکانات و فضاى آموزشى، اجاره سیستم LMS (خرید این سیستم هزینه اى بالغ بر یک میلیون دلار را دربرمى گیرد.) و...

• هزینه تحصیل دانشجو

در حال حاضر دانشجوها براى ورود به دانشگاه مجازى موظفند پانصدهزار تومان پرداخت کنند. پذیرش دانشجو براساس معدل پیش دانشگاهى صورت مى گیرد. در ترم اول چهارده واحد ارائه مى شود که مرحله دانش پذیرى نامیده مى شود. در پایان این ترم شرط قبولى کسب معدل سیزده است و یا در صورت احتساب نمره زیر ده در یک درس معدل چهارده مورد قبول است.

این افراد در صورت عدم موفقیت نخواهند توانست ادامه تحصیل دهند. با این سئوال روبه رو هستیم که هدف دانشگاه مجازى همگانى شدن آموزش عالى در کشور و افزایش ظرفیت پذیرش دانشجوها در دانشگاه ها است در حالى که هزینه دریافتى از دانشجوها با این اصل مغایرت دارد. چرا که مخارج تحصیلى در آموزش مجازى از هزینه دریافتى دانشگاه هایى نظیر دانشگاه آزاد نیز بیشتر است.

غلامى در این زمینه تشریح کرد: «تاکنون پیاده کردن چنین روش آموزشى هزینه زیادى براى دانشگاه دربرداشته است. از طرفى به ظاهر هزینه دریافتى این دانشگاه از دانشگاه هایى نظیر دانشگاه آزاد اسلامى بیشتر است اما با احتساب هزینه هاى رفت و آمد، محل اقامت و غذا و... در چنین دانشگاه هایى به رقمى بالاتر از رقم دریافتى در آموزش مجازى مى رسیم. همچنین گرچه افراد در ترم اول با پرداخت ۵۰۰ هزار تومان ریسک مى کنند اما ریسک ما بیشتر است چرا که با رد شدن این افراد ما با دانشجویان کمترى این دوره را ادامه مى دهیم در نتیجه دانشگاه به دنبال درآمدزایى نیست.»

• مزایا

۱- عدم محدودیت پذیرش دانشجو در سطح دانشگاه ها

۲- کاهش هزینه هاى رفت و آمد و مسافرت هاى درون و خارج شهرى

۳- عدم محدودیت سنى

۴- تعلق معافیت تحصیلى به پسران بعد از گذراندن ترم دانش پذیرى

۵- نداشتن محدودیت زمانى و مکانى براى گرفتن مطالب درسى

۶- امکان ادامه تحصیل براى شاغلین بدون ایجاد تداخلاتى در این زمینه

۷- و...

• معایب

۱- محدودیت زمانى براى رفع اشکال دانشجوها

۲- عدم برگزارى کنفرانس هاى مجازى

۳- نبود رقابت درسى بین دانشجویان

۴- برخى مشکلات اجرایى

منبع:شرق

دانشگاه الکترونیکی

پنجشنبه, ۹ تیر ۱۳۸۴، ۱۱:۰۷ ق.ظ | ۲۸ نظر

فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش

پنجشنبه, ۱۵ ارديبهشت ۱۳۸۴، ۱۱:۲۷ ق.ظ | ۲ نظر

1- چالش‌ها و ضرورت‌ها

تکفا - عبدالحسین نفیسی1-1- همه چیز تغییر کرده است، جز آموزش و پرورش . در جهان امروز، مهارت‌هایی که دانش و اطلاعات را با کارایی به خدمات و کالاهای نو و ابتکاری تبدیل می‌کنند، معرف اقتصادهای موفق مبتنی بر دانش به شمار می‌آیند. از آن‌جا که دانش و اطلاعات به سکه‌ای رایج برای دست‌یابی به بهره‌وری، رقابت‌پذیری و ثروت و رفاه تبدیل شده است. کشورها نیز برای توسعه‌ی سرمایه انسانی اولویت بالاتری قایل شده‌اند. به این ترتیب در سرتاسر جهان، دولت‌ها بر روی راهبردهایی به منظور افزایش دست‌رسی به آموزش با کیفیت بهتر متمرکز شده‌اند. تصمیم‌گیران و سیاست‌گذاران نیز در پی یافتن پاسخی برای پرسش‌های کلیدی و چالش‌انگیزی برآمده‌اند: تعریف آموزش و پرورش با کیفیت در اقتصاد جهانی امروز که بر دانش و اطلاعات بنا شده چیست؟ آیا آموزش و پرورش با دنیایی که شتابان در حال تغییر است، هم‌گام پیش می‌رود؟ آیا می‌توان الگویی مناسب برای اصلاحات یافت که قابل اقتباس باشد؟

مشکل آن است که اگر جهان امروز را با دنیای صد سال پیش مقایسه کنیم، با پیشرفت‌های خیره‌کننده‌ای در علوم، بازرگانی، خدمات پزشکی، ارتباطات و زمینه‌های بی‌شمار دیگر روبه‌رو می‌شویم. اما چون به مدرسه، در هر کجای دنیا سر بزنیم، با شگفتی بین کلاس درس صد سال پیش با امروز تفاوتی احساس نمی‌کنیم: دانش‌آموزان در ردیف‌های پشت سر هم نشسته، مداد و کاغذ در دست، هر چه معلم پای تخته سیاه می‌گوید و می‌نویسد با شتاب یادداشت می‌کنند که آنها را به حافظه سپرده و در زمان امتحان به سرعت پس دهند. در حالی که به واسطه پیشرفت علوم و فنون بسیاری از امور تغییر کرده است، اما کم یا بیش آموزش و پرورش و شیوه‌ی یادگیری دانش‌آموزان و تدریس معلمان همان طور دست نخورده باقی مانده است.

در کشور ما نیز اکنون به تدریج الزام‌های عصر دانش و اطلاعات و ضرورت هم‌گام شدن با تحولات و دستاوردهای فناوری و علوم بشری احساس شده است، که شاهد آن تصمیم‌های اخیر دولت در زمینه‌ی سرمایه‌گذاری برای گسترش پرشتاب فناوری اطلاعات و ارتباطات در کشور است. همچنین آموزش و پرورش برای یافتن پاسخی شایسته به نوع پرسش‌هایی که در بالا به آن اشاره شد در صدد تدوین منشوری برای هدایت امر اصلاحات در آموزش و پرورش کشور برآمده است که تأکید بر کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات از ارکان آن به شمار می‌رود.
2-1- مهارت‌های جدید در عصر دانش و اطلاعات

امروزه اهمیت آموزش و پرورشی که متناسب با نیازهای فرد و جامعه باشد، بیش از همیشه احساس می‌شود، زیرا دنیایی که با شبکه‌های اطلاعاتی به هم پیوند خورده است، متقاضی نیروی کاری است که بفهمد چگونه از فناوری به عنوان ابزاری برای افزایش بهره‌وری و خلاقیت استفاده کند. چنین مهارتی، مهارت «استدلال کردن بر مبنای اطلاعات» است. فرآیندی که در آن منابع معتبر شناسایی شده، دسترسی به آن به طور مؤثر فراهم آمده، اطلاعات به شکل کامل درک و هضم شده و به دیگران انتقال داده می‌شود. افزون بر آن کارفرمایان از کارگران انتظار دارند از مهارت‌های همکاری و تشریک مساعی، کار در گروه و تبادل اطلاعات در شبکه‌ی جهانی، یعنی تحلیل مسأله از دیدگاه چندرشته‌ای برخوردار باشند. از آنجا که این شبکه‌ها بین‌المللی هستند، کارفرمایان در جستجوی افرادی برمی‌آیند که ظرفیت تعامل مؤثر با کسانی را دارا باشند که دارای فرهنگ و زبان متفاوتی هستند. و بالاخره، کارگران عصر دانش باید منعطف بوده و قادر باشند به همان سرعتی که محیط‌های پویای کار تغییر می‌کند، به مؤثرترین شکل بیاموزند. ناگزیر کارگران چگونه آموختن را باید فراگیرند.
3-1- موانع کاربرد فناوری اطلاعات در آموزش و پرورش ایران

الف- موانع درون نظام آموزشی

- آموزش و پرورش، به رغم تلاش‌های صورت گرفته، در حیطه‌های برنامه‌ریزی تفصیلی آموزشی و درسی و نیز در حیطه‌های اجرایی و اداری، نظام متمرکزی است. این تمرکز، برنامه‌ی درسی یکسان و بدون انعطافی را، از لحاظ محتوا، شیوه‌های آموزش و تدریس و نوع ارزش‌یابی برای هر موضوع درسی، برای کلیه‌ی دانش‌آموزان، اعم از شهری، روستایی و عشایری؛ با هر نوع استعداد، علاقه و خاستگاه اقتصادی و اجتماعی، از هر جنس، نژاد، زبان و فرهنگ و ... تجویز می‌کند. این تمرکز در کتاب درسی واحد و آیین‌نامه‌ی آموزشی یکسان تجلی می‌کند. در چنین نظامی عملاً هیچ‌گونه نوآوری و ابتکار چشم‌گیر و مؤثری امکان نهادینه‌شدن نمی‌یابد، زیرا هر اقدامی باید از بالا تصمیم‌گیری شده و به طور سراسری به اجرا گذاشته شود، اما بدنه‌ی اجرایی با هر چه از بالا بیاید به صورت یک دستور اداری و از سر رفع تکلیف برخورد می‌کند و به مجرد برخورد با یک مانع پیش‌بینی نشده، اجرای دستور را متوقف می‌کند. در این شرایط کاربرد فناوری اطلاعات در آموزش تنها در سطح حداقل، مثلاً به صورت یک موضوع درسی، امکان‌پذیر خواهد شد. افزون بر آن، به واسطه‌ی این تمرکز، توان برنامه‌ریزی درسی و رهبری فرآیند یادگیری، که از مهارت‌های اصلی در کاربرد فناوری در آموزش به شما می‌رود، در معلمان رشد نیافته است. علاوه بر تمرکز، دولتی بودن کلیه‌ی فعالیت‌های تهیه و تولید مواد و نرم‌افزارهای آموزشی مانع رشد و بالندگی بخش خصوصی در این زمینه شده است و حال آنکه شرط موفقیت برنامه‌ی کاربرد فناوری اطلاعات در آموزش مشارکت فعال بخش خصوصی است.

- نیروی انسانی در آموزش و پرورش از نظر کاربرد فناوری اطلاعات در آموزش با دو نارسای عمده روبه‌رو است: 1- پرورش نیافتن تفکر منطقی، خلاقیت ذهنی، روحیه‌ی جستجوگری و مهارت مدیریت فرایند یادگیری ناشی از نارسایی‌های برنامه‌های تربیت معلم و مساعدنبودن شرایط محیط کار برای بروز و شکوفایی هر نوع خلاقیت در معلمان و 2- ضعف قابل توجه انگیزه ناشی از علاقه‌مند نبودن به حرفه معلمی یا توان لازم را برای ایفای این نقش نداشتن، جو مدیریت آمرانه و غیرمشارکتی حاکم بر روابط اداری، کمی حقوق و دستمزد، احساس وجود تبعیض بین کارکنان دولت با معلمان و بالاخره منزلت نداشتن حرفه‌ی معلمی. با توجه به نقش کلیدی معلمان و مدیران میانی در موفقیت برنامه‌های کاربرد فناوری اطلاعات در آموزش، در طراحی برنامه‌های کاربرد فناوری اطلاعات در آموزش برای رفع یا تقلیل این محدودیت‌ها باید چاره‌ی ویژه‌ای اندیشیده شود.

- نامناسب بودن فضای کالبدی آموزشگاه‌ها به ویژه در موارد زیر: 1- در نقاط روستایی، احتمال فقدان جریان برق و ارتباط تلفنی مطمئن و مؤثر، تعداد کم دانش‌آموز و چند پایه بودن کلاس‌ها، فقر عمومی و عدم امکان دسترسی خانواده‌ها به تسهیلات لازم برای بهره بردن از فناوری اطلاعات، 2- مسایل خاص مدارس عشایری، 3- به طور کلی نامناسب بودن طراحی مدارس (نقشه‌های تیپ) از لحاظ استقرار تسهیلات فناوری اطلاعات در مدرسه.
ب- موانع محیطی

- همراه شدن پدیده‌ی مدرک‌گرایی که از فرهنگ دولتی بودن بازار کار ایران و استفاده‌ی ممتد از درآمدهای ناشی از فروش نفت خام حاصل شده است، با مسأله‌ی غامض آزمون سراسری دانشگاه (اعم از دولتی و غیردولتی) سبب شده است در آموزش و پرورش ایران چهار اصل یادگیری: یادگیری چگونه آموختن، یادگیری با دیگران زیستن، یادگیری برای به کاربردن و یادگیری برای بهتر زیستن تبدیل به یک اصل مادر شود: یادگیری برای کسب نمره‌ی مناسب جهت به دست آوردن مدرک تحصیلی بالاتر. تحمیل شدن این فرهنگ به مدارس سبب شده است که فقط جنبه‌هایی از یادگیری که فرد را به این هدف می‌رساند مورد توجه قرار گیرد و دانش‌آموز، معلم، مدیریت مدرسه و آموزش و پرورش، والدین و به طور کلی جامعه از توجه به انواع دیگر یادگیری که به کار زندگی شاد و مفید در جامعه‌ی مدنی پویا و دایماً در حال تغییر خواهد آمد، با آگاهی غفلت کنند. برای چنین نوع یادگیری، چندان نیازی به کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات نخواهد بود.

- در دانشگاه‌های کشور در زمینه‌ی تخصص‌های مرتبط با کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش، به ویژه تهیه‌ی محتوای آموزشی مناسب و نرم‌افزارهای لازم فعالیت آموزشی قابل توجهی صورت نمی‌گیرد. همچنین توان تحقیقاتی کشور در این زمینه بسیار اندک و سازمان‌نایافته است. وجود این نارسایی‌ها سبب می‌شود توان طراحی برنامه‌های مناسب برای کاربرد فناوری اطلاعات در آموزش، تربیت نیروی فنی برای اجرای برنامه‌ها و نظارت و ارزش‌یابی از برنامه‌ها با کندی، در فضای غیررقابتی و با کیفیت ضعیفی صورت پذیرد.

- محدودیت‌های ناشی از متفاوت بودن زبان نرم‌افزارهای رایانه‌ای آموزشی موجود در دنیا با زبان فارسی و نیز محدودیتی که به همین سبب دانش‌آموزان در تعامل با دنیای خارج از طریق اینترنت با آن روبه‌رو می‌شوند، کوشش مضاعفی را از جانب طراحان ایرانی نرم‌افزارهای رایانه‌ای آموزشی طلب خواهد کرد.

- ناکارآمدی شبکه و تجهیزات مخابراتی کشور در تأمین ارتباط آسان، ارزان، مطمئن و ایمن از یک سو و فقدان قوانین مناسب برای دفاع از حقوق مادی و معنوی پدیدآورندگان نرم‌افزارهای آموزشی از سوی دیگر از جمله موانعی به شمار می‌رود که به ویژه مانع گسترش فعالیت فرهنگیان علاقه‌مند و بخش خصوصی در سرمایه‌گذاری در این زمینه می‌شود.

- مسأله‌ی تأمین منابع مالی در آموزش و پرورش و کسری بودجه مزمن این بخش در یک دهه‌ی گذشته از جمله موانع پیش روی کاربرد فناوری اطلاعات در آموزش است. زیرا این برنامه در آغاز نیازمند سرمایه‌گذاری قابل توجه برای تجهیز مدارس، استقرار شبکه‌ها، طراحی، تدوین و تولید محتوای برنامه‌ها و نرم‌افزارهای لازم می‌باشد.
4-1- فناوری اطلاعات استعداد انجام چه کارهایی را در آموزش و پرورش داراست؟

الف- کاهش محدودیت‌های یادگیری و تقویت برابری فرصت‌ها

- امکان تسهیل دست‌یابی همگان به فرصت‌های یادگیری با کیفیت خوب و به بهای مناسب.

- امکان از میان برداشته شدن محدودیت‌های ناشی از زمان یادگیری (زمان یادگیری در طول شبانه‌روز با در همه‌ی اوقات سال)، طول یادگیری (طول دوره‌ی تحصیلی، طول یا روز یا سال تحصیلی و ...)، مکان یادگیری (یادگیری مؤثر و سازمان‌یافته در هر جا می‌تواند صورت پذیرد) و فاصله میان فراگیر و منابع یادگیری از جمله معلم.

- امکان از میان برداشته شدن محدودیت‌های ناشی از جنس، نژاد، قومیت، موقعیت اقتصادی - اجتماعی فراگیر، که هر یک از آنها می‌تواند در فرایند یاددهی - یادگیری اختلال ایجاد کند.

- امکان از میان برداشته شدن قسمتی از محدودیت‌های ناشی از معلولیت‌های جسمی و ذهنی در فرایند یادگیری.

- در نتیجه به کمک فناوری اطلاعات و ارتباطات، امکان ارایه‌ی آموزش فراگیر - محور در طول حیات فرد، با هزینه‌ی کمتر، سرعت بیشتر و کیفیت مطلوب‌تر متناسب با نیازها و توانایی‌های فرد و پاسخ‌گوی سیاست‌ها و راهبردهای نظام فراهم می‌گردد.
ب- تربیت نیروی انسانی متناسب با عصر دانش و اطلاعات

- تربیت منابع انسانی مورد نیاز عصر دانش و اطلاعات با توانایی تفکر منطقی، خلاقیت ذهنی برای به کارگیری فناوری اطلاعات در جهت حل مسایل پیش رو.
پ- بالابردن کارایی و بهره‌وری در آموزش و پرورش

- خودکارکردن نظام‌های اداری و اجرایی آموزش و پرورش.

- امکان تقویت تمرکززدایی و اعتلای مشارکت مردم، اولیا، دانش‌آموزان، معلمان و کارفرمایان در سیاست‌گذاری، اجرا و نظارت و ارزش‌یابی از فعالیت‌های آموزشی.

- تقویت سیستم تصمیم‌گیری و مدیریت مبتنی بر اطلاعات، از طریق نظارت متمرکز و اجرای غیرمتمرکز.

- امکان ایجاد مدارس و سایر نهادهای آموزشی و فرهنگی مجازی (مانند موزه‌ها، کتابخانه‌ها، آزمایشگاه‌ها و کارگاه‌های مجازی).

- امکان کاهش هزینه‌ی دست‌یابی به اطلاعات نادر و پرهزینه‌ی مورد نیاز در آموزش‌های تخصصی و در پژوهش‌ها.
2- دیدگاه آرمانی (چشم‌انداز بلندمدت) - هدف‌ها (مأموریت‌ها)

1-2- دیدگاه آرمانی (چشم‌انداز بلندمدت)

با استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات در جامعه و در نظام آموزش و پرورش محیط یادگیری - یاددهی فراهم خواهد شد که در آن کلیه‌ی دانش‌آموزان با خلاقیت ذهنی و تفکر منطقی توانایی به کارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات را به منظور کسب دانش و پرورش مهارت‌های مورد نیاز برای رسیدن به آرمان‌های شخصی، تحقق هدف‌های آموزش و پرورش و مشارکت فعال در جامعه‌ی مبتنی بر دانش و اطلاعات داشته باشند.
2-2- هدف‌ها (مأموریت‌ها)

برای تحقق دیدگاه آرمانی (چشم‌انداز بلندمدت) با استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات هدف‌های (مأموریت‌ها) زیر دنبال می‌شود:

- در چارچوب «منشور اصلاحات آموزش و پرورش» کوشش در جهت ارتقای کیفیت یادگیری، اعطای مسئولیت یادگیری به خود دانش‌آموز و برقراری نظام منسجم و هماهنگ و جامع برای ارایه‌ی خدمات آموزشی به دانش‌آموز، متناسب با نیازهای او در هر زمان و هر مکان که آن را طلب کند.

- تربیت منابع انسانی مورد نیاز عصر دانش و اطلاعات دارای توانایی تفکر منطقی، خلاقیت ذهنی، و دانش، نگرش و مهارت‌های لازم برای مشارکت فعال در اجتماع.

- از میان برداشتن محدودیت‌های ناشی از جنس، نژاد، قومیت، موقعیت اجتماعی - اقتصادی و همچنین محدودیت‌های ناشی از معلولیت‌های جسمی و ذهنی دانش‌آموزان در فرایند یاددهی و یادگیری.

- ارتقای بهره‌وری و اثربخشی منابع از طریق تقویت نظام تصمیم‌گیری و مدیریت مبتنی بر اطلاعات، خودکارسازی نظام‌های اداری و اجرایی و برقراری نظام نظارت متمرکز و اجرای غیرمتمرکز در آموزش و پرورش.
3- سیاست‌ها و اصولی که برای رسیدن به هدف‌ها باید رعایت شود

الف- جنبه‌های کلی

- مطالعات مختلف در کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه نشان داده است که موفقیت در متحول کردن نظام آموزش و پرورش به کمک فناوری اطلاعات و ارتباطات مستلزم همراه شدن چهار نوع امکانات به شرح زیر است:

1- رایانه‌های مستقر در مدرسه و خانه‌ی دانش‌آموز که به شبکه‌های جهانی متصل شده و در سراسر کشور گسترده باشد.

2- معلمانی که برای کار با رایانه و استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات در فرایند یاددهی - یادگیری تربیت شده و از انگیزه و شوق بالایی برخوردار باشند.

3- محتوای برنامه‌هایی که در شبکه‌ها در دسترس دانش‌آموزان و معلمان قرار می‌گیرد با هدف‌های آموزشی سازگار بوده و از نظر یاددهی و یادگیری کارا و مؤثر باشند.

4- محیط اداری و فرهنگ حاکم بر آموزش و پرورش مناسب و موافق با تحولات فناوری اطلاعات و ارتباطات و کاربرد آن در آموزش و پرورش باشد.
پیام کلی که از این جمع‌بندی حاصل می‌شود آن است که در ایران لازم است به برنامه‌ریزی کلان، منسجم و همه‌جانبه برای فناوری اطلاعات و ارتباطات تأکید داشت و در قالب آن با مرحله‌بندی عملیات، متناسب با امکانات مالی و توان تجهیز نیروی انسانی و تهیه‌ی محتوای برنامه‌ها به گسترش آنها اقدام کرد. شروع برنامه باید از دشوارترین و زمان‌برترین بخش کار که تهیه‌ی بستر قانونی و نهادسازی برای تهیه‌ی محتوا و ایجاد انگیزه و اشتیاق در معلمان و مدیران میانی است آغاز شود و سرمایه‌گذاری سنگین برای تجهیزات و تأسیسات شبکه به تناسب پیشرفت در زمینه‌های نرم‌افزاری صورت پذیرد.

- طراحی و تدوین برنامه‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش لازم است با ارزش‌یابی علمی و دقیق از طرح‌ها و برنامه‌های مختلفی که به صورت پراکنده در این زمینه در آموزش و پرورش در سراسر کشور صورت گرفته آغاز شود. از جمله‌ی این برنامه‌ها که بیش از 13 سال برای آن سرمایه‌گذاری مدیریتی، مالی و انسانی صورت گرفته است «طرح جامع انفورماتیک آموزش و پرورش» و شبکه گسترده‌ی کارگزاران آن در استان‌ها و مناطق است. همچنین از تجربه «شبکه رشد» و سایر فعالیت‌های در دست تجربه سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی و نهادهای پژوهشی - آموزشی خصوصی و نیز تجربه‌های مدارس دولتی و غیردولتی پراکنده در سراسر کشور در این زمینه استفاده به عمل آید. در این زمینه توجه به دو پیشنهاد مشخص زیر برای بهبود اثربخشی طرح جامع انفورماتیک در آموزش و پرورش درخور تأمل است:

1- تدوین الگوی «برنامه‌ریزی و بودجه‌بندی منطقه آموزش و پرورش» که در آن با به کارگیری یافته‌های حاصل از سیستم‌های عملیاتی طرح مزبور در سطح مناطق آموزش و پرورش بتوان میزان منابع تخصیص‌یافته به منطقه و مدرسه را عامل و انگیزه‌ای برای کسب بالاترین عملکرد آموزشی ممکن قرار داد. منظور از عملکرد آموزشی، ترکیب دستاوردهای پوشش تحصیلی و کیفیت یادگیری است که شاخص آن از ترکیب تعداد دانش‌آموزان تحت پوشش، ضرایب معرف کیفیت آموزش (مثلاً نتایج آزمون استاندارد)، ضرایب معرف کارایی (مثلاً نرخ اتلاف یا نرخ‌های گذر و ارتقا) و ضرایب معرف شرایط محیطی (مثلاً ضریب محرومیت منطقه) به دست می‌آید. از این طریق آموزش و پرورش می‌تواند به کمک فناوری اطلاعات و ارتباطات از یک سو، به طور مؤثر انگیزه‌ی لازم را در مدیران مدارس و مناطق برای کاربرد شیوه‌ی مدیریت مبتنی بر اطلاعات فراهم آورد و از سوی دیگر، با استفاده از داده‌های علمی و مطمئن، اطمینان خاطر نسبی تصمیم‌گیران و نظارت‌کنندگان سطوح عالی‌تر نظام را در مورد مصرف بهینه‌ی منابع جلب کند.

2- برای حصول اطمینان از اثربخش بودن سرمایه‌گذاری در فناوری اطلاعات و ارتباطات لازم است که از یک سو، در نظام آموزش و پرورش هدف‌های شناختی، نگرش‌ها و مهارت‌ها به صورت استاندارد و قابل اندازه‌گیری برای هر نوع و سطح آموزش تعریف شود و از سوی دیگر ابزارهای سنجش و اندازه‌گیری آنها تدوین و بهنجار گردد. در این زمینه تجربه‌های ایران در زمینه شرکت در آزمون بین‌المللی علوم و ریاضیات (TIMMS) و آزمون‌های PIRLS و ABC و همچنین پژوهش‌های انجام شده در داخل کشور در زمینه استانداردکردن پاره‌ای از ابزارهای سنجش پیشرفت تحصیلی می‌تواند برای تدوین چنین ابزارهایی به کار آید. با این کار می‌توان مجموعه فعالیت‌هایی را که برای کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در بهبود یادگیری - یاددهی در آموزش و پرورش صورت می‌گیرد در ارتباط با یافته‌های مجموع عملیات مندرج در طرح جامع انفورماتیک قرار داد و سیاست‌گذاری‌های اجرایی و اداری را با در نظرگرفتن عوامل و عملکردهای محتوایی و کیفی یادگیری و یاددهی تعدیل و تصحیح کرد.

- برای آماده‌سازی محیط اداری و اصلاح فرهنگ حاکم بر آن متناسب با کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش، تکیه‌ی اصلی باید بر بهبود و تقویت مدیریت علمی در آموزش و پرورش باشد. شیوه‌های این مهم باید نهادینه شده و تائید عموم کارکنان به ویژه معلمان نسبت به آن کسب شود. در این زمینه نظام مدیریت مبنی بر اطلاعات می‌تواند برنامه شناخت و پرورش مدیران شایسته را پشتیبانی و تقویت کند.

- وزارت آموزش و پرورش باید تمهیدات لازم را برای ایجاد شبکه‌ی ارتباطی و زیرساخت‌های مخابراتی که با هزینه‌ی کم، سرعت بالا، کارایی زیاد و با ایمنی در دسترس دانش‌آموزان، خانواده‌ها، کلیه‌ی علاقمندان آموزش مداوم، معلمان، مدیران و نیز تمامی مدارس و ادارات آموزش و پرورش قرار داشته باشد، به عمل آورد.

- لازم است کوشش شود بودجه مربوط به کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش، برای مصون ماندن از آسیب‌های ناشی از کسری بودجه مزمن وزارت آموزش و پرورش در سال‌های اخیر، همواره به صورت ردیف مستقلی در قانون‌های بودجه کل کشور و برنامه‌های توسعه در نظر گرفته شود. در توسعه فعالیت‌های مرتبط با کاربرد فناوری اطلاعات ارتباطات نیز باید کاملاً انضباط بودجه‌ای رعایت شود و از بلندپروازی‌های متداول در بخش دولتی که با بودجه‌ای اندک تعهدات سنگینی ایجاد می‌کند و بر حجم طرح‌های در دست اجرا و خاتمه‌ناپذیر می‌افزاید، احتراز گردد.
ب- سازماندهی و تقسیم کار

- برای شکستن تمرکز و انحصار بخش دولتی در امور مرتبط با تهیه‌ی محتوا و نرم‌افزارهای آموزشی لازم است اقدامات زیر دنبال شود:

1- متمرکز کردن تدریجی فعالیت وزارت آموزش و پرورش بر مقوله‌ی برنامه‌ریزی درسی و سیاست‌های کلان آن و مشارکت دادن نیروهای علاقه‌مند در سراسر کشور در تهیه‌ی محتوای برنامه‌ها و تهیه‌ی نرم‌افزارهای لازم برای رسیدن به هدف‌ها و سیاست‌های مصوب. به این ترتیب امکان ایجاد یک سازمان کوچک ولی برخوردار ای توان علمی بالا در امر پژوهش، برنامه‌ریزی، نظارت و ارزش‌یابی در وزارت آموزش و پرورش فراهم می‌آید.

2- حمایت از بخش خصوصی برای ایجاد بازار رقابتی نرم‌افزارهای مناسب و ارزان آموزشی، ارایه‌ی خدمات فناوری اطلاعات و ارتباطات و عرضه، نصب و نگهداری سخت‌افزارها و زیرساخت‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش. این کار مستلزم حمایت‌های فنی و قانونی دولت و تسهیلات مالی و بانکی است.

3- اصلاح قوانین و مقررات موجود و تدوین و تصویب قوانین جدید به منظور: حمایت از حقوق مبتکران و تهیه‌کنندگان نرم‌افزارهای آموزشی، حفظ حریم خصوصی افراد از دسترسی افراد غیرمجاز به اطلاعات شخصی، ایمنی و سلامت پایگاه‌ها و شبکه‌های ارتباطی، برقراری امکان جایگزینی اسناد کاغذی با اسناد الکترونیکی و حذف امضای حضوری و ... .

- به دلیل وابسته نبودن یادگیری و یاددهی به کمک فناوری اطلاعات و ارتباطات به زمان و مکان خاص، می‌توان با بهره‌گیری از نرم‌افزارهای آموزشی وزارت آموزش و پرورش اجرای برنامه‌های آموزش مادام‌العمر، به ویژه با تجدید نظر در مأموریت سازمان نهضت سوادآموزی و ارایه‌ی آموزش‌های ضمن خدمت در زمینه‌ی فناوری اطلاعات و ارتباطات به شاغلان سایر بخش‌های اجتماعی و اقتصادی با همکاری سایر وزارت‌خانه‌های مسئول و ارایه‌ی آموزش‌های مناسب برای اوقات فراغت و دوران بازنشستگی و کهن‌سالی را با صرفه‌جویی قابل ملاحظه‌ای بهبود بخشید.

- در الگوی توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات در روستا، مدرسه روستایی می‌تواند (و باید) نقش محوری را بر عهده گیرد. امکانات رایانه‌ای و پایگاه و شبکه اینترنتی مدرسه روستا به کمک دانش‌آموزان و معلمان مدرسه می‌تواند به عنوان پایگاه اطلاعات جمعیتی و بهداشتی، جغرافیایی، آموزشی، مشاهیر فرهنگی و تاریخی، اقتصادی، تغییرات جوی، مقوله‌های فرهنگی و سنن و آداب بومی، زبان و گویش محلی و نیز به عنوان دریچه‌ی ارایه‌ی نیازها و درخواست‌ها و اعلام اولویت‌های روستا به کار گرفته شود. با این کار از دوباره‌کاری و ایجاد تسهیلات مکرر برای دستگاه‌های مختلف دولتی مستقر در روستا پرهیز شده و ضمن بهره‌برداری بهینه از امکانات فناوری اطلاعات و ارتباطات مدرسه و صرفه‌جویی در هزینه‌های دولت، به مدرسه نیز نقش اصلی آن به عنوان عامل و موتور توسعه در روستا بازگردانده شود. این نکته لازم است تا در سطح تصمیم‌گیری کلان دولت درباره‌ی فناوری اطلاعات و ارتباطات (مثلاً شورای عالی فناوری اطلاعات و ارتباطات) مطرح شده و قبل از آن که وزارت‌خانه‌های دیگر برای سرمایه‌گذاری در این زمینه برای روستا دست به اقدامات وسیعی بزنند، تکلیف آن روشن شود.
پ- تربیت نیروی انسانی

در زمینه تربیت نیروی انسانی، رعایت سیاست‌ها و نکات زیر ضروری است:

- آماده کردن معلمان برای کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش با توجه به کثرت افراد مشمول و فشردگی زمان نیازمند سازماندهی ویژه‌ای است که تشکیلات اداری و اجرایی موجود توان انجام آن را ندارد. استفاده از امکانات فناوری اطلاعات و ارتباطات برای اجرای آموزش ضمن خدمت معلمان و سرمایه‌گذاری برای تهیه‌ی محتوای جذاب و مؤثر آموزشی می‌تواند تا حدودی ضعف تشکیلات اجرایی را جبران کند.

- ایجاد انگیزه در معلمان، به ویژه با اصلاح شیوه‌های مدیریت مبتنی بر اطلاعات و ایجاد بستر مساعد برای مشارکت آنان در تصمیم‌سازی‌ها و در تهیه‌ی محتوای دروس لازمه گسترش کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش است. به توان معلمان در نقاط دورافتاده‌ی کشور برای ایجاد نوآوری و ابتکار باید اعتماد گرد و آن را نادیده نباید گرفت. نتایج حاصل از تجربه حمایت‌نشده «معلم پژوهنده» مؤید این نکته است.

- برای تربیت نیروی انسانی متخصص در سطوح مختلف: مربیان تدریس دروس فناوری اطلاعات و ارتباطات در دوره‌های مختلف، کارشناسان راهبری زیرساخت‌ها و شبکه‌ها در مدارس، محققان و تهیه‌کنندگان محتوای دیجیتالی برای استفاده در کلاس‌های درس و پایگاه‌ها و شبکه‌های آموزشی با کمک دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی باید اقدام شود.

- در پرورش نیروی انسانی متخصص کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش باید اولویت به تربیت طراحان نرم‌افزاری رایانه‌ای درباره‌ی عموم موضوعات درسی و نیز تربیت برنامه‌ریزان درسی متخصص در فناوری اطلاعات و ارتباطات داد شود. تقویت توان کارشناسی در این دو زمینه برای دو بخش دولتی و خصوصی ضروری است.
ت- قلمرو پژوهش

- تقویت نهادهای مناسب برای مدیریت پژوهش در زمینه‌ی کلیه‌ی مباحث مرتبط با فناوری اطلاعات و ارتباطات در وزارت آموزش و پرورش (بخش دولتی) و برقراری تسهیلات فنی و مالی مناسب برای ایجاد و توسعه‌ی نهادهای پژوهشی مستقل و غیردولتی، به منظور فراهم آوردن بستر علمی و ابزارهای مناسب برای تقویت امور برنامه‌ریزی، سیاست‌گذاری و ارزش‌یابی در بخش دولتی. مهم‌ترین نکته در این‌جا انتخاب رویکرد مدیریت پژوهش در بخش دولتی به جای اجرای پژوهش در این زمینه است.

- یکی از زمینه‌های کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش، تقویت و گسترش برنامه‌های «معلم پژوهنده» و «تکریم و بزرگ‌داشت معلم» و نیز پژوهش‌های دانش‌آموزی است. این گونه برنامه‌ها که هم‌اکنون به دلیل انعطاف نظام اداری و آموزشی به شکل صوری و کم‌اثر به اجرا گذاشته می‌شود، به کمک فناوری اطلاعات و ارتباطات می‌تواند به ابزاری مؤثر در بهبود کیفیت یادگیری و یاددهی درآید.
ث- مقوله‌ی سخت‌افزار و جنبه‌های اقتصادی فناوری اطلاعات و ارتباطات

- در طراحی و کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش باید به استفاده‌ی بهینه از زمان و سرعت انجام طرح‌ها توجه کافی مبذول داشت. سه عرصه‌ی مهم علوم و فنون مرتبط با میکروالکترونیک، رایانه و مخابرات از متحول‌ترین عرصه‌های علمی دنیا به شمار می‌آیند و تغییرات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری مرتبط با این عرصه بسیار پرشتاب است. بازتاب این سرعت در ایران، عمر متوسط تجهیزات سخت‌افزاری رایانه را به کمتر از 4 سال تقلیل داده است. تعیین مشخصات فنی و انتخاب تجهیزت پرهزینه‌ی شبکه و رایانه و ابزارهای جانبی آن باید از یک سو، با توجه به عمر مفید دستگاه‌ها و بهای آنها و از سوی دیگر، نیازها و شرایط کاری مدارس و مناطق آموزش و پرورش صورت پذیرد. از جمله استفاده‌ی رایانه همراه (لپ‌تاپ) به جای رایانه‌های رومیزی در آموزش ابتدایی و راهنمایی که آزادی عمل بیشتری را برای معلمان به همراه داشته و در هزینه‌های ایجاد کارگاه‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات می‌تواند صرفه‌جویی ایجاد کند، پس از تحلیل هزینه - فایده راه‌حل بدیلی به شمار می‌آید.

- بررسی تجربیات سایر کشورها نشان می‌دهد که در کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش، برخلاف نظر عموم، هزینه‌ی تهیه‌ی رایانه کمتر از یک‌سوم مجموع هزینه‌ی به کارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش را تشکیل می‌دهد. معمولاً به علل مختلف هزینه‌ی استقرار شبکه‌ی داخلی، تهیه‌ی نرم‌افزارها و استفاده از خدمات مخابرات و شبکه‌های جهانی، در برآورد اولیه هزینه طرح‌ها نادیده یا ناچیز در نظر گرفته می‌شود که موجب گمراهی تصمیم‌گیران و طولانی شدن زمان اجرای طرح‌ها و ناکارآمد شدن سرمایه‌گذاری‌های انجام گرفته خواهد شد.

- گسترش و ژرفای استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش به سرعت و وسعت باند ارتباط به شبکه‌های جهانی وابسته است. بنابراین بدون رشد فناوری اطلاعات و ارتباطات در کل کشور، به ویژه در زندگی روزمره‌ی مردم نمی‌توان انتظار داشت بتوان در محیط‌های آموزشی به صورت نظام‌مند و موثر از تمامی مزایای فناوری اطلاعات و ارتباطات بهره‌مند شد.

- در مراحل مقدماتی کار و در سطح آشناکردن دانش‌آموزان و معلمان با رایانه و کاربرد آن در آموزش می‌توان رایانه‌های از رده خارج شده‌ی ادارات و شرکت‌های دولتی (و احتمالاً خصوصی) را به کار گرفت. راه‌اندازی و سازوکاری که این تجهیزات را جمع‌آوری، تعمیر و آماده به کار کند در شروع برنامه‌ها صرفه‌جویی قابل توجهی به همراه خواهد داشت.
4- برنامه‌های عمده‌ی فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش

حوزه‌های انتخابی به منظور توسعه‌ی سازمان‌یافته و هدف‌مند فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش که به تناسب ماهیت فعالیت‌های مندرج در هر برنامه و سنخیت با آن با وظایف محوله به شاخه‌های عمده‌ی تشکیلات وزارت آموزش و پرورش دسته‌بندی شده است، عبارتند از:

1-4- تربیت نیروی انسانی شامل طرح‌های:

- برگزاری دوره‌ی آشنایی با رایانه و ناوبری در شبکه‌های جهانی برای معلمان

- طراحی محتوای مناسب دوره‌های آموزش فناوری اطلاعات برای کارکنان، سازمان‌دهی و اجرای دوره‌ها

- تربیت مسئولان فناوری اطلاعات و ارتباطات برای تصدی امور مرتبط در مدارس

- پی‌گیری و حمایت از ایجاد دوره‌های کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش در سطوح کارشناسی و بالاتر در دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی
2-4- برنامه‌ریزی درسی و تهیه‌ی نرم‌افزار شامل طرح‌های:

- طراحی و ارایه‌ی درس آشنایی با رایانه و اینترنت در کلیه‌ی سطوح آموزشی

- گسترش و تقویت «شبکه رشد»

- طراحی و به کارگیری محتوای متناسب با فناوری اطلاعات برای دروس اصلی هر سطح تحصیلی

- طراحی و اجرای طرح «مدارس هوشمند»

- برقراری نظام استانداردها و ارزش‌یابی یادگیری و عملکرد

- درهم تنیدن کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در برنامه درسی کلیه‌ی سطوح آموزشی
3-4- امور اجرایی و اداری شامل طرح‌های:

- گسترش و تقویت «طرح جامع انفورماتیک» وزارت آموزش و پرورش

- خودکارسازی امور اداری در آموزش و پرورش
4-4- زیرساخت‌ها، شبکه‌ها و سخت‌افزارها شامل طرح‌های:

- ایجاد کارگاه «فناوری آموزشی و اطلاعات» با تسهیلات اتصال به شبکه‌ی جهانی در مدارس

- برقراری تسهیلات خرید رایانه برای معلمان
5-4- سیاست‌گذاری و مدیریت شامل طرح‌های:

- بررسی، تدوین و تصویب قوانین و آیین‌نامه‌ها و استانداردها

- برقراری امکانات پست الکترونیک برای معلمان و دانش‌آموزان

- استقرار نظام مدیریت مبتنی بر اطلاعات در کلیه‌ی سطوح مدیریت در آموزش و پرورش

- تشویق و حمایت از نهادهای بخش خصوصی فعال در زمینه‌ی کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش
6-4- امور پژوهشی شامل طرح‌های:

- تقویت و گسترش نهادهای پژوهشی در زمینه‌ی کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش

- طراحی و اجرای پژوهش‌های مرتبط با کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش
5- مراحل اجرای برنامه‌ها

با توجه به اقدامات در دست اجرا در زمینه‌ی فناوری اطلاعات و ارتباطات در وزارت آموزش و پرورش، لزوم رعایت توالی فعالیت‌های به هم پیوسته و امکان تجهیز توان اجرایی در نظام برنامه‌ریزی و اجرایی، مرحله‌بندی اقدامات اجرایی برنامه‌ها به شرح زیر پیشنهاد می‌شود:

مرحله اول- تا پایان برنامه سوم توسعه

- ایجاد کارگاه «فناوری آموزشی و اطلاعات» با تسهیلات اتصال به شبکه‌های جهانی در کلیه‌ی مدارس متوسطه و ارایه‌ی درس آشنایی با رایانه و اینترنت در کلیه‌ی شاخه‌ها و رشته‌های دوره متوسطه، مراکز تربیت معلم و آموزشکده‌های فنی و حرفه‌ای.

- در ادامه‌ی فعالیت‌های «طرح جامع انفورماتیک» وزارت آموزش و پرورش اتصال مناطق آموزش و پرورش و بخش اداری کلیه‌ی مدارس به اینترنت.

- بررسی، تدوین و تصویب قوانین و آیین‌نامه‌ها و استانداردهای لازم برای ایجاد بستر مناسب برای طراحی محتوای دروس و برنامه‌های آموزشی سازگار با فناوری اطلاعات و ارتباطات در سطح گسترده با مشارکت بخش خصوصی.

- گسترش «شبکه رشد» و سازمان‌دهی، طراحی محتوای مناسب دوره‌های آموزش فناوری اطلاعات و ارتباطات و اجرای محدود و آزمایشی آن برای معلمان، مدیران و کارشناسان.

- تربیت یک مسئول فناوری اطلاعات و ارتباطات برای هر مدرسه متوسطه.

- برگزاری دوره آشنایی بت رایانه و ناوبری در شبکه‌های جهانی برای معلمان متوسطه.

- برقراری تسهیلات خرید رایانه برای معلمان متوسطه و امکانات پست الکترونیک برای معلمان و دانش‌آموزان دوره متوسطه.

- استقرار نظام مدیریت مبتنی بر اطلاعات در سطح مناطق آموزشی و طراحی و اجرای آزمایشی خودکارسازی امور اداری در آموزش و پرورش.

- پی‌گیری و حمایت از ایجاد دوره‌های کارشناسی و بالاتر مرتبط با کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش دانشگاه‌ها.

- تقویت و گسترش نهادهای پژوهشی در زمینه‌ی کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش.

- تشویق و حمایت از نهادهای بخش خصوصی فعال در زمینه‌ی کاربرد فناوری اطلاعات در آموزش.
مرحله دوم- تا پایان برنامه چهارم توسعه

- ادامه و گسترش فعالیت‌های طرح جامع انفورماتیک و شبکه رشد و طراحی و به کارگیری محتوای متناسب فناوری اطلاعات برای دروس اصلی هر سطح تحصیلی.

- ایجاد «کارگاه فناوری آموزشی و اطلاعات» با تسهیلات اتصال به شبکه‌های جهانی در کلیه‌ی مدارس ابتدایی و راهنمایی و کودکان استثنایی، ارایه‌ی درس آشنایی با رایانه و اینترنت در دوره‌های آموزش ابتدایی و راهنمایی کودکان استثنایی.

- تربیت یک مسئول فناوری اطلاعات و ارتباطات برای هر مدرسه ابتدایی، راهنمایی و کودکان استثنایی دارای ظرفیت کافی و تربیت یک معلم - متصدی فناوری اطلاعات برای مدارس کم‌جمعیت شهری و مدارس روستایی.

- برگزاری دوره‌ی آشنایی با رایانه و ناوبری در شبکه‌های جهانی برای معلمان ابتدایی، راهنمایی و استثنایی

- برقراری تسهیلات خرید رایانه برای معلمان ابتدایی، راهنمایی و استثنایی و امکانات پست الکترونیک برای معلمان و دانش‌آموزان این دوره‌ها.

- طراحی و اجرای آزمایشی طرح «مدارس هوشمند» در دوره متوسطه.

- خودکارسازی کامل امور اداری و اجرایی در آموزش و پرورش، برقراری نظام استانداردها و ارزش‌یابی یادگیری و عملکرد و تخصیص منابع به مناطق و مدارس آموزش و پرورش براساس عملکرد و کیفیت آموزشی.
مرحله سوم- تا پایان برنامه پنجم توسعه

- ادامه و گسترش فعالیت‌های مرحله دوم.

- رساندن نسبت دانش‌آموز به رایانه به 10÷1 در دوره‌های متوسطه، کودکان استثنایی، تربیت معلم و کاردانی فنی و حرفه‌ای و به 20÷1 در دوره‌های ابتدایی و راهنمایی.

- اجرای طرح مدارس هوشمند در کلیه‌ی سطوح آموزشی.

- در هم تنیدن کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در برنامه‌ی درسی کلیه‌ی سطوح آموزشی و مبتنی کردن کلیه‌ی فعالیت‌های یادگیری - یاددهی بر این اساس.
فهرست منابع

منابع لاتین

1. Denmark: Denmark's Strategy for Education, learning and IT, 2001, Ministry of Education.

2. Germany: Online-Offline, IT in Education, Federal Ministry of Education and Research, 2000.

3. Japan: Basic IT Strategy, Nov. 200, By IT Strategy Council.

4. Korea: Adapting Education to the Information Age, A WhitePaper, 2001, Korea Education & Research Information Service.

5. New Zealand: Digital Horizons, Learning through ICT, 2002, Ministry if Education.

6. Norway: ICT in Norwegian Plan for 200-2003, Ministry of Education.

7. Singapore: Singapore's ICT Policy for the New Millenium: Implications foe SMEs (Small & Medium Enterprises), By Jamus Jerome Lim, 2000.

8. The Malaysian Smart School, A Conceptual Blueprint, 9 July, 1997.

9. UK, Can we learn digitally? Technology to enhance teaching, By: Apple Computer, 2002, www.apple.com/uk/education/learn-digitally

10. UK, Connecting Schools, Networking People, 2002, ICT Practice, Planning, and Procurement for the National Grid for Learning.

برای اطلاع از مهم‌ترین فعالیت‌های فناوری اطلاعات در آموزش انگلستان، نشانی‌های زیر به کار می‌آید:

http://www/becta.or.uk/news/reports/primaryfeatures/

http://www/becta.or.uk/start/ictplans.html

http://www/becta.or.uk/schools/managers/ictplans.html

http://www/becta.or.uk/teaching/pedagogy/ictplans.html

http://www/becta.or.uk/technology/infosheets/ictplans.html

http://www/becta.or.uk/technology/infosheets/index.html

http://besd.becta.org.uk

DfES Value for Money Unit, Purchasing guide for

Schools: http://www.defs.gov.uk/vfm/pg.shtml

European SchoolNet: http://www.eun.org/eun.org2/eun/en/index.html

NGfL: http://www.ngfl.gov.uk/about/index.htm

11. USA: The California Master Plan for Education, July 2002, http://www.sen.ca.gov.masterplan

12. USA: Using Information Technology to Transform the Way We Learn, Report to the President, President's Information Technology Advisory Committee, Feb. 2001, http://www.itrd.gov

13. World Bank: Ten Lessons for ICT and Education in the Developing World, By: Robert J. Hawkins, World Links for Development Program, 2001.
منابع فارسی:

1. بشردوست: عصر اطلاعات، عصر اندیشه، 1380.

2. ـــــــــــ: استقرار مدیریت بر مبنای اطلاعات در وزارت آموزش و پرورش، 1381.

3. ـــــــــــ: گزارش امکان‌سنجی نظام جامع انفورماتیک در وزارت آموزش و پرورش، مهر 1369.

4. جلالی، علی‌اکبر، تعیین دیدگاه‌های آرمانی و برنامه‌های کلی اجرایی توسعه فناوری اطلاعات در آموزش و پرورش ایران، دانشگاه علم و صنعت ایران، ‌پژوهشکده الکترونیک، 1381

5. حسین‌زاده، غلامحسین، امکان‌سنجی طراحی نظام یکپارچه تهیه، تولید، توزیع و کاربرد تجهیزات آموزشی مدارس کشور، گزارش طرح پژوهشی، پژوهشکده تعلیم و تربیت، خرداد 1381.

6. دفتر برنامه‌ریزی و تألیف کتب درسی: راهنمای برنامه آموزش ICT در دوره ابتدایی، 1381

7. رییس دانا، فرخ‌لقا، فناوری آموزشی زمینه‌ای برای یادگیری متعهدانه، ارایه شده در همایش مهندسی اصلاحات در آموزش و پرورش، 1381.

8. شورای راهبردی توسعه فناوری اطلاعات آموزش و پرورش: ساختار نظام طرح و توسعه فناوری اطلاعات وزارت آموزش و پرورش، مهرماه 1381.

9. صنایع آموزشی: توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش، آبان 1380.

10. منصورنیا، حمید و طلایی، ابراهیم: کلیات برنامه‌ی توسعه‌ی فناوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش و پرورش، فروردین 1381.

11. مؤسسه‌ی آموزشی و تحقیقاتی صنعتی مصباح کوثر (... ریاضی): طرح جامع توسعه‌ی فناوری اطلاعات در آموزش و پرورش، ویرایش 3 مرداد 1381.

12. مؤسسه منظومه خرد: بررسی سایت‌های آموزشی در شبکه‌های جهانی و معرفی سایت‌های مناسب برای الگوسازی شبکه‌ی رشد آموزش و پرورش، دی‌ماه 1380.

13. میربها، امید، مؤسسه سیمای جوان: مبانی نظری تدوین برنامه جامع توسعه‌ی فناوری اطلاعات در نظام رسمی آموزش و پرورش کشور، تیرماه 1381.

14. وزارت صنایع و معادن: گزارش عملکرد کمیته‌های تخصصی شورای فناوری اطلاعات، 1380.

15. یونسکو: آموزش فنی و حرفه‌ای در قرن بیست و یکم: گزارش کنگره جهانی آموزش فنی و حرفه‌ای، 1999، سئول، ترجمه عبدالحسین نفیسی، پژوهشکده تعلیم و تربیت (دردست انتشار).

الزامات آموزش الکترونیکی

پنجشنبه, ۱۵ ارديبهشت ۱۳۸۴، ۱۱:۲۲ ق.ظ | ۱ نظر

تکفا - وقتی صحبت از زیرساخت های آموزش الکترونیکی به میان می آید عموماً اذهان به سمت زیرساخت های سخت افزاری و شبکه ای موردنیاز معطوف می گردند. گرایش سخت افزاری به امر فناوری ارتباطات و اطلاعات ریشه در تاریخ صنعت انفورماتیک این کشور دارد. از سوی دیگر عدم توجه کافی به مفاهیم بنیادین فناوری ها، باعث عدم کارآمدی در بخش های مختلف تصمیم گیری از جمله در زمینه آموزش الکترونیکی گردیده است
توجه به تجربیات صورت گرفته در جهان از جمله مواردی است که می تواند باعث افزایش بهره وری و هدایت صحیح سرمایه گذاری ها در جهت توسعه موزون و پایدار در تمام زمینه های آموزش الکترونیکی گردد. این تجربیات که مبتنی بر روند سعی و خطا و مطالعات صورت گرفته در سایر کشورها شکل گرفته اند منجر به ایجاد دیدگاه ها و استانداردهای مختلف در کلیه زمینه ها از امکان سنجی های اولیه تا تهیه متون درسی، روندهای تولید مواد آموزشی، ارایه دروس، ارزیابی تحصیلی و ... گردیده است.
مرکز تحقیقات مهندسی ثمین تراشه، با در نظر گرفتن استانداردهای موجود اقدام به طراحی و پیاده سازی یک چارچوب (Framework) نرم افزاری جهت به کارگیری در محیط های ارتباطی تحت Web با ماموریت آموزشی نموده است. هسته اصلی در بخش آموزشی این چارچوب نرم افزاری بسترسازی برای فعالیت و همکاری کلیه تولیدکنندگان محتوا و نرم افزارهای تحت Web در سطح ملی با نگرش به استانداردها و مفاهیم "در هم کنش " (Interoperability) و" قابلیت استفاده مجدد" (Reusability) می باشد.
این مقاله به طور خاص به تشریح فناوری های به کار رفته و نحوه ایجاد یک مخزن دیجیتالی قابل توزیع (distributed digital Repository) جهت سازماندهی و نگهداری ابرداده ها (Meta data) و سایر داده های آموزشی با استفاده از فناوری های open source مبتنی بر J2EE, XML و web service می پردازد و سعی می کند اهمیت این مخزن را در بقا و بروزسازی محتوا و نرم افزارهای آموزشی و همچنین برقراری ارتباط این نرم افزارها با مخازن بزرگ اطلاعات نظیر کتابخانه ها و ... روشن سازد.
1. منطق توسعه شبکه

زیرساخت شبکه‌ای سیستم آموزش الکترونیکی براساس پروتکل TCP/IP و روی هر شبکه‌ای که آنرا پشتیبانی کند قابل اجرا خواهد بود.

توصیه می‌گردد در این بخش از پروژه توسعه براساس نیاز واقعی صورت گیرد. تنها در صورتی شبکه مورد استفاده قرار خواهد گرفت که کاربران بصورت طبیعی و فطری به آن احساس نیاز نمایند. صرف گسترش شبکه و توزیع امکانات ارتباطی نظیر پست الکترونیکی بدون ایجاد زمینه‌های فرهنگی باعث ایجاد مطالباتی خواهد شد که مجموعه را در ادامه کار ملزم به انجام حرکات شتابزده خواهد کرد و بدون شک معضلات فرهنگی و اطلاعاتی به بار خواهد آورد.

این کار از طریق انجام عملیات کارگاهی و حتی تعریف واحد درسی جهت استفاده از شبکه آموزش و تدابیری از این دست قابل انجام خواهد بود.

لازم به ذکر است در کشورهای فراصنعتی(جوامع اطلاعاتی) پیش از انجام هرگونه پروژه آموزش الکترونیکی آزمون هایی را جهت بررسی آمادگی کاربران برای دریافت آموزش‌های الکترونیکی برگزار می‌نمایند تا از اتلاف وقت و سرمایه پیشگیری شود. برای نمونه می‌توان به آزمون E-Learning Readiness Assessment (tm) اشاره نمود که در آن محیط دریافت کننده آموزش از نقطه نظرات روانشناختی، جامعه شناسی، محیطی، آمادگی منابع انسانی، آمادگی اقتصادی، آمادگی فناوری، آمادگی ابزاری و آمادگی محتوایی بررسی می‌شوند. برای اطلاعات بیشتر می‌توانید به آدرس www.researchdog.com مراجعه فرمایید.

ضمناً سرمایه‌گذاری بیش از حد در زمینه های سخت‌افزاری محدود کننده سرمایه گذاری در بخش های محتوایی و نرم‌افزاری خواهد شد.

2. محتوا

در سیستم‌های آموزش الکترونیکی گسترده در حجم آموزش و پرورش و دانشگاه‌های بزرگ هزینه های زیرساخت کمتر از 20% هزینه ها را تشکیل می‌دهد و بیش از 80% از هزینه ها مربوط به محتوای تهیه شده است. لذا محتوا در این سیستم‌ها جزء دارایی(Asset) محسوب می‌گردد و در طراحی آن باید ملاحظاتی را در نظر گرفت که با تغییر شرایط زمانی و مکانی، تغییرات محتوا به حداقل ممکن برسد و قسمت عمده محتوا همواره قابل استفاده باشد.

در ارتباط با محتوا دو دیدگاه کلی وجود دارد، یکی دیدگاه Contained Self که در آن محتوای آموزشی به نحوی تفکیک ناپذیر به برنامه وابستگی دارد و دیگری دیدگاه شی‌گرا یا Object Oriented که در آن از مفاهیم طراحی شی‌گرا نظیر

Abstraction, Reusability, Aggregation و Inheritance استفاده می‌شود. این نوع محتوا امروزه دارای تقسیم بندی‌های استانداردی است که براساس آن کوچکترین جزء مستقل قابل دسترسی Reusable Learning Object یا RLO خوانده می‌شود. هر RLO در واقع یک پودمان درسی است که با قواعد خاصی تهیه می‌گردد و شامل اجزاء کوچکتری بنام Reusable Information Object (RIO) است.
اشیاء آموزشی با قابلیت استفاده مجدد (RLO)

RLO رهیافتی جدید را برای تولید محتوا بیان می‌کند.در این رهیافت محتوا به تکه‌های کوچکتر (Chunk) تقسیم می‌گردد. هرچقدر اندازه این تکه‌ها بزرگتر باشد، استفاده مجدد از آنها سخت‌تر است. اشیاء کوچکتر جهت استفاده مجدد نیاز به کار کمتری دارد.

در رسانه‌های آموزشی طول مدت دریافت آموزش که یادگیرنده (Learner) با رضایت و میل شخصی از اطلاعات و نرم‌افزارهای CBT می‌تواند استفاده کند بطور متوسط 5 الی 15 دقیقه تخمین زده شده است.
این نگرش به محتوا تضمین کننده حداکثر استفاده از محتوای تهیه شده در مقاطع زمانی مختلف خواهد بود.

در این راستا استانداردهای گوناگونی در ارتباط با تهیه محتوا بوجود آمده است که از مهمترین آنها می‌توان به Cisco RLO Strategy اشاره کرد. البته این استانداردها باید با توجه به شرایط سنی و فرهنگی مخاطبین شبکه مورد بازبینی قرار گیرند.
هر RLO دارای این ویژگی‌ها است:

* دارای قابلیت ارتباط با سیستم آموزشی (LMS) است.

* چگونگی حرکت دانش‌آموز یا دانشجو بین RLO ها توسط LMS کنترل می‌گردد.

* رخدادهای درون هر RLO مربوط به خود اوست و درون RLO مدیریت می‌شود. هر RLO در اجرا موجودی مستقل به حساب می‌آید.

* از هر RLO توصیفی که به آن اصطلاحاً ابرداده یا Metadata گفته می‌شود تهیه می‌شود که طراحان با کمک آن می‌توانند RLO را جستجو کنند. این Metadata توسط سیستم مدیریت محتوا (CMS) مدیریت می‌شود.
جهت استفاده از اشیاء آموزشی (Learning Object) باید آنها را بازیابی کرد. بازیابی یک شی در یک محیط بزرگ توزیع شده Online شبیه Web یا یک اینترانت بزرگ، آسان نیست. جهت رفع مشکل بازیابی باید علاوه بر خود اشیاء آموزشی توصیفات آنها را نیز ذخیره کرد. اگر اشیاء آموزشی را به عنوان داده‌ها در نظر بگیریم توصیفات آنها داده‌هایی در مورد داده‌ها هستند که به آنها ابرداده یا Metadata گویند.
ابرداده اشیاء آموزشی شامل اطلاعاتی در مورد عنوان، نویسنده، شماره نسخه، تاریخ ایجاد، تجهیزات تکنیکی و محتوا و مفهوم آموزشی هستند. ابرداده شی آموزش با ابرداده که بصورت دیجیتالی و توسط انجمن کتابخانه های Online استفاده می‌شود سازگار است.

علت این سازگاری آن است که کتابخانه‌ها مرکز اسنادی بسیار غنی برای استفاده در سیستم آموزش می‌باشند و به همین جهت است که پیوندی محکم بین سیستم‌های آموزشی و نرم‌افزارهای آموزشی وجود دارد.
مراحل تولید محتوا به شرح زیر است:

الف)طراحی

که خود شامل مراحل زیر است:

1. نیاز سنجی

هر RLO و یا RIO باید در پاسخ به یک نیاز مشخص و قابل اندازه‌گیری طراحی شود در غیر اینصورت ارزیابی میزان یادگیری ممکن نخواهد بود.

2. تحلیل کارها

در این مرحله نویسنده در پاسخ به هر نیاز شناسایی شده کاری را مطابق با قابلیت‌های سیستم در نظر می‌گیرد و مطالبی را که ذکر آنها به عنوان پیش‌نیاز و یا مطالب کمکی و حاشیه ای لازم می داند اضافه می‌کند. در این مرحله تقریباً ساختار RLO و RIO های موردنیاز مشخص می‌گردند.

3. تعیین اهداف آموزشی

پس از انجام مرحله قبل اهداف آموزشی هر RIO, RLO شناسایی می‌شوند. این اهداف به دانشجو یا دانش‌آموز می گوید برای فراگیری مطلب چه کاری را باید انجام دهند و برای نویسنده مشخص می‌کند که چه نوع تمرین و یا آزمونی را برای ارزیابی اینکه یادگیرنده به هدف آموزشی دست یافته است یا خیر در نظر باید گرفت.

4. انواع RIO ها

معمولاً هر RLO از 2±7 RIO تشکیل شده است که این RIO ها حسب ضرورت می‌تواند یکی از این پنج نوع باشد:

* مفهوم (Concept)

* واقعیت (Fact)

* روال (Procedure)

* فرآیند (Process)

* اصل (Principle)

محصول مرحله اول یک سند طراحی جزئی (DDD) است که در مراحل بعد مورد استفاده قرار می‌گیرد.

ب)تهیه و نگارش (Development)

در این مرحله متون و سایر ملزومات آموزشی نظیر تصاویر، اصوات و سایر محتویات موردنیاز تهیه می‌شوند و یا در صورت وجود در مخزن مورد استفاده قرار می‌گیرد.

1. اشیاء آموزشی (Learning Objects)

براساس مستند مرحله قبل (DDD) نویسنده اقدام به ساخت RLO های موردنیاز می‌کند. هر RLO از یک پیش درآمد (Overview)، 5 الی 9 RIO، یک بخش خلاصه و یک بخش ارزیابی تشکیل شده است.
2. RIO ها:

هر RIO از سه عنصر محتوایی (Content)، تمرین (Practice) و ارزیابی (Assessment) تشکیل شده است.

در پایان این مرحله RIO ها بصورت Beta Version مورد آزمایش قرار می‌گیرند.
ج)توزیع(Delivery)

محتوای تهیه شده در قالب لوح های فشرده آموزشی، سیستم های تحت وب و محتوای قابل ارایه در محیط کلاس‌های الکترونیکی (ILT) قابل اریه خواهد بود.
د)ارزیابی Evaluation

ارزیابی نیز در چهار سطح قابل انجام است جهت اطلاع بیشتر به مقاله

Evaluating Training Programs: The four levels (Kirkpatrick, 1996)

مراجعه فرمایید.
در اینجا لازم است مفاهیم زیر توضیح داده شوند.

1) نگارش همزمان (Concurrent Development)

با توجه به اینکه RLO ها و RIO ها موجودیت مستقل دارند، می‌توانند بصورت همزمان نگاشته شوند.
2) محتوای محاوره ای(Interactive Content)

محتوایی که با استفاده از فناوری های Dynamic نظیر

DHTML , Macromedia Flash به همراه فناوری های وابسته به XML نظیر XSL ایجاد می‌شود و از قابلیت استفاده مجدد و انعطاف بالا برخوردار است. این نوع محتوا معمولاً برای تولید RIO های از نوع روال (Procedure)، تمرینات و ارزیابی‌ها به کار گرفته می‌شوند.

از مهمترین استفاده های این نوع محتوا ایجاد آزمایشگاه‌های مجازی برای انجام آزمایش‌های مختلف در محیط های نرم‌افزاری است.

3.

سخت‌افزار

معماری نرم‌افزاری زیرساخت شبکه ارتباط مستقیمی با حجم خریدهای سخت‌افزاری شبکه دارد. قابلیت انتقال توان پردازش به دستگاه مرکزی در محیط‌های

خادم/مخدوم (Client/Server) و تولید نرم‌افزارهایی که در محیط مرورگر وب قابل اجرا هستند (Thin Client)، امکان استفاده گستره کاربران را از دستگاه های ارزان تر مهیا می‌کند. در یک الگوی کلی با توجه به نمودار می‌توان ساختار شبکه را بدین شرح توصیف نمود.

* مخازن محتوا

دیدگاه کلی در این طرح انتقال داده‌های حجیم مثل داده‌های چندرسانه‌ای و ... به نقاطی است که دسترسی بسیار پرسرعت به اینترنت وجود دارد. این نقاط می‌توانند بصورت Collocation در محل‌هایی نظیر سرور پارک‌های موجود در خارج از کشور باشند. البته شرایط حضور در این مراکز نباید محدودکننده دست اندرکاران در استفاده از امکانات سیستم به هر علتی باشد. راهبران سیستم باید بتوانند هر نرم‌افزار، سیستم عامل و یا سرویس دهنده‌ای را که لازم باشد، روی این سرورها نصب نمایند. تعداد این سرورها باید به تدریج و براساس توسعه گسترش کاربری شبکه تعیین شود. علاوه بر این می‌توان داده‌های پر حجم را به صورت محلی Local نیز مورد استفاده قرار داد.

* تحمل خطا و Redundancy

در صورت بروز اشکال در پهنای باند و یا سرورهای موجود در شبکه در هر لحظه می‌بایست امکان انتقال ترافیک از یک نقطه به نقطه دیگر وجود داشته باشد.

* نقاط دسترسی Access Points

نقاط دسترسی متنوعی برای شبکه متصور است. کاربرانی‌ که از خارج از شبکه آموزش و از طریق اینترنت به این شبکه متصل می‌شوند، اطلاعات آموزشی خود را از سریع‌ترین محل دسترسی که ممکن است دریافت خواهند نمود. این کار با استفاده از نرم‌افزار توزیع بار (Load Balancing) و نرم‌افزار هوشمند Content Cache مقدور خواهد بود.

گروه دوم که از طریق شبکه آموزشی به اینترنت دسترسی پیدا می کنند نیز در درون شبکه از این امکانات بهره مند خواهند شد ولی برای دسترسی به شبکه جهانی اینترنت نرم‌افزاری در سر راه آنها قرار می‌گیرد که درخواست‌ها را دریافت و آن‌ها را به صورت مقتضی از نظر ثبت عملکرد و کنترل دسترسی مدیریت خواهد نمود.
نمودار نحوه توزیع امکانات و تنوع نقاط دسترسی به شبکه

4. استانداردهای نرم‌افزاری

این استانداردها که شرح تفصیلی برخی از آنها در ادامه آمده است، تضمین کننده ارتباط امن و پایدار بین اجزای مختلف سیستم است. ضمناً امکان توسعه نرم‌افزار را در آینده فراهم نموده و امکان برقراری ارتباط و تبادل اطلاعات بین این نرم‌افزار و نرم‌افزارهای آموزشی دیگر را که با استانداردهای بین المللی نظیر IEEE, IMS سازگار هستند، ممکن می‌سازد.
ضمناً در طراحی نرم‌افزار باید سعی شود تا ضمن طراحی آن بصورت کاملاً توزیع شده از الگوهایی نظیر پروژه SCORM که توسط موسسه

Advanced Distributed Learning وابسته به وزارت دفاع آمریکا طراحی و پیاده‌سازی شده است بهره برداری گردد.

این استانداردها در زمینه های مختلف مثل مخازن محتوا (Digital Repositories)، بسته بندی و تبادل محتوا (Content Packaging)، ابر داده‌ها (Metadata)، توالی دروس (Sequencing) و همچنین محتوای محاوره ای (Interactive Content) مورد بهره برداری قرار گرفته است.

با توجه به ویژگی‌های نرم‌افزاری طرح، هر یک از این ویژگی‌ها به تفصیل توضیح داده شده‌اند.
5. محیط ارتباطی

محیط ارتباطی این شبکه باید بصورت یک ابرسایت آموزشی (Learning Portal) طراحی ‌گردد که در آن هر کاربر پس از ورود به شبکه صفحه ای را برای انجام کلیه امور ارتباطی و کاری خود در اختیار خواهد داشت.

علاوه بر این برای کاربران خاص صفحاتی بصورت Template Based قابل طراحی هستند که می‌تواند به عنوان صفحه یا سایت اختصاصی کاربر مورد استفاده قرار گیرد.

علاوه بر این در این دفتر امکان تعریف نوع ارتباط بین گروه های مختلف کاربری وجود خواهد داشت.

محیط ارتباطی و امکانات کاربران
ویژگی‌های زیرساخت نرم‌افزاری

ویژگی‌های اصلی که هر زیرساخت آموزش مجازی باید دارا باشد بصورت خلاصه عبارتند از:

1. قابلیت استفاده مجدد از محتوا (Reusability)

با توجه به نگرش سرمایه‌ای به محتوای آموزشی تهیه شده برای شبکه، قابلیت استفاده مجدد فاکتوری است که هزینه ها و زمان توسعه و ایجاد محتوای آموزشی را به طرز چشمگیری کاهش می دهد. لازم است تا به هر محتوای آموزشی بصورت یک شی (Object) نگاه شود که در مورد آن یک ابرداده‌ی استاندارد وجود دارد. این ابرداده به کاربران و ایجادکنندگان این اشیاء اجازه می دهد تا منابع را به اشتراک بگذارند و تغییرات را به راحتی انجام دهند. براساس این اشیاء می‌توان اشیاء جدیدی ایجاد کرد که قابلیت ها و محتوای گسترده تر و یا عمیق تری را پوشش می دهند. همچنین می‌توان از ترکیب تعدادی از این اشیاء یک بسته آموزشی جدید ایجاد نمود.
2. قابلیت در هم کنش (Interoperability)

در یک شبکه گسترده آموزشی از ابزار و برنامه های کاربردی بسیار متنوعی بهره می بریم. همگی این ابزارها در یک شبکه اینترنتی نیازمند استفاده از محتوای آموزشی، اطلاعات کاربران و سایر اطلاعات تهیه شده هستند. یکی از مهمترین قابلیت هایی که باید در زیرساخت آموزش مجازی مد نظر قرار گیرد این است که تمامی این ابزارها باید بتوانند از طریق شبکه محتوای خود را مابین یکدیگر به اشتراک گذاشته و تبادل کنند. بنابراین میان ابزارها و برنامه های مختلف موجود در یک شبکه ارتباطات گسترده ای شکل خواهد گرفت که همگی این ارتباطات و تبادلات باید بصورت یکپارچه و براساس یک پروتکل استاندارد شکل پذیرد. در زیرساخت پیشنهادی تمامی تبادلات از طریق تبادل اطلاعات در قالب XML انجام می‌گیرد. همچنین در یک شبکه گسترده ابزارهای مختلف می‌توانند از قابلیت های یکدیگر بصورت فراخوانی از راه دور استفاده کنند. یعنی هر بخش نرم‌افزاری بصورت یک شی در نظر گرفته می‌شود که سرویس هایی را از طریق واسط خود در اختیار اشیای دیگر قرار می دهد. یکی از مناسب ترین پروتکل هایی که در این زمینه به کار گرفته می‌شود SOAP است که توضیحات تکمیلی در مورد آن ارائه خواهد شد.
3. قابلیت گسترش ابعاد (Scalability)

طراحی یک قالب مناسب نرم‌افزاری که بتواند توسعه کاربرد سیستم را همزمان با گسترش شبکه از نظر ابعاد جغرافیایی و سخت‌افزاری تضمین نماید، امکان خرید تدریجی سخت‌افزارها را متناسب با توسعه نیاز و فرهنگ کاربرد شبکه آموزشی با حفظ کارایی مناسب، مقدور خواهد ساخت. بدین طریق از ضرر میلیاردی حاصل از افت قیمت سخت‌افزارهای استفاده نشده نیز جلوگیری خواهد شد. به منظور دستیابی به کارایی مورد قبول در چنین شبکه‌ای به زیرساخت‌های مناسب سخت‌افزاری، نرم‌افزاری و ارتباطی نیاز است. امکان دستیابی به چنین زیرساخت‌هایی چه از بعد سخت‌افزاری و چه از بعد فن آوری‌های نرم‌افزاری در کشور وجود دارد. برای دستیابی به این منظور لازم است زیرساخت دارای قابلیت های زیر باشد:

* توزیع اطلاعات و محتوا در حجم‌های بسیار بزرگ در هنگام نیاز

* توزیع مدیریت سیستم و مدیریت محتوا

* توزیع خدمات و برنامه های کاربردی

* استفاده از فن‌آوری‌های قابل توسعه نرم‌افزاری
همانند شبکه گسترده اینترنت لازم است تا عدم تمرکز در شبکه آموزشی نیز مد نظر قرارگیرد. با توجه به چنین نگرشی استفاده از سخت‌افزارهای با قیمت مناسب عملی می‌گردد و به این ترتیب هزینه های کلی سخت‌افزاری کاهش یافته و سرمایه‌گذاری به سمت تهیه محتوا و نرم‌افزارها و ابزارهای سودمند و مناسب سوق می‌یابد. با توجه به گستردگی کاربران و طراحی یک سیستم غیرمتمرکز در ابعاد مختلف (محتوا، مدیریت آموزشی و ...) می‌توان به قابلیت گسترش مناسبی دست یافت.

توجه: نکته اساسی در این بحث وجود بستر ارتباطی مناسب و فعال است که سایر قسمت ها از این بستر برای پوشش وظیفه‌مندی کلی شبکه بهره می‌برند.
4. امنیت (Security)

توجه به امنیت در چنین زیرساختی بسیار حیاتی است. باید به امنیت در دو سطح کلی نگریست:

* امنیت ارتباطی (امنیت بستر سخت‌افزاری شبکه)

* امنیت کاربری سیستم (دسترسی در سطوح مختلف به محتوا و سرویس های مختلف آموزشی)

در بعد ارتباطی این امنیت با استفاده از پروتکل های امن، سخت‌افزارهای مناسب و مطمئن تامین خواهد شد.

در بعد کاربری سیستم از معماری امنیتی آشنای

/ Encryption Authentication / Authorization استفاده خواهد شد.

این معماری مبتنی بر شناسایی کاربر و تامین سطح دسترسی کاربر به خدمات و محتوا در هر نقطه از شبکه است. با توجه به معماری لایه‌ای زیرساخت آموزشی، بحث امنیت نیز به صورت توزیع شده و لایه لایه در نظر گرفته می‌شود.
5. سازگاری با استانداردها (Standards Compliance)

لزوم استفاده و تدوین استانداردهای مختلف در بخش های مختلف این سیستم با توجه به گستردگی و تنوع کاربری شبکه بر کسی پوشیده نیست. استفاده از استاندارد باعث رشد و توسعه و ایجاد همکاری مناسب بین سیستم های مختلف می‌گردد. عدم توجه به این موضوع باعث به هدر رفتن منابع زیادی در شبکه می‌گردد. با توجه به این که شرکت های مختلفی بعنوان تامین کننده محتوا و یا خدمات با شبکه آموزشی فعالیت خواهند کرد تهیه استاندارد ها می‌تواند خط مشی مشخصی را برای تمامی شرکت های همکار در تامین محتوا یا خدمات بوجود آورد.

استانداردها در بخش های زیر تدوین می‌گردند.

* ابرداده‌های مربوط به اشیاء آموزشی

* بسته بندی و ارائه اشیاء مختلف آموزشی در کنار یکدیگر

* اطلاعات مدیریت کاربران

* ارتباط لایه های نرم‌افزاری

* ارتباطات مختلف در سیستم
6. بهره برداری بهینه از حداکثر امکانات موجود با حداقل هزینه ها

7. تجرید (Abstraction)

یکی از راهکارهای مناسب برای رسیدن به آنچه که گسترش ابعاد مختلف خوانده می‌شود، نگرش انتزاعی و صد البته شی‌گرا نسبت به کلیات زیرساخت نرم‌افزاری و ارتباطی است.

این نوع نگرش در ساختار محتوا (Content Structure) و خدمات و سایر قابلیت‌های سیستم در نظر گرفته می‌شود. در واقع انتزاعی ساختن مفاهیم و مبانی نوعی آینده نگری است که ریشه در توجه به اهداف طولانی مدت و عام و چشم پوشی از اهداف خاص و مقطعی دارد.

رعایت این اصل در شبکه‌ای که مخاطب آن عام و کاربران آن گستره زیادی از تولیدکنندگان محتوا و مصرف کنندگان آن است اجتناب ناپذیر و الزامی است.
معماری زیرساخت

در این بخش به معرفی راهبردهای اساسی در طراحی و پیاده‌سازی بستر نرم‌افزاری و فن‌آوریهای مورد استفاده می‌پردازیم.
1. توزیع شدگی (Distribution)

توزیع شدگی بعنوان یک اصل در طراحی و پیاده‌سازی زیرساخت آموزشی پیشنهادی در نظر گرفته شده است. این اصل زیربنای پروژه آموزش الکترونیک که با پشتیبانی وزارت دفاع آمریکا بنام SCORM انجام شده است نیز می‌باشد.

توزیع شدگی در سه سطح اتفاق می افتد:

* کاربران اعم از دانش‌آموزان، مدرسین و مدیران

* اطلاعات و محتوا

* برنامه های کاربردی و خدمات

از آنجایی که اطلاعات می‌توانند به صورت فیزیکی توزیع شده باشند، نرم‌افزارهایی که در شبکه فعالیت می کنند ممکن است با مجموعه‌ای از اطلاعات سر و کار داشته باشند که در نقاط دیگر قرار دارند و به این ترتیب لازم خواهد بود بخش‌های مختلف یک برنامه از نقاط مختلف شبکه انجام شوند.

این توزیع شدگی‌ها در زیرساختی نرم‌افزاری که ابعاد ملی و همه جانبه دارد بسیار ضروری می‌نماید.

امروزه فناوری‌های نرم‌افزاری پاسخی مناسب و در خور برای این مسئله ارائه نموده‌اند که علاوه بر فائق آمدن بر این مشکل امکانات و مزایای متعددی را نیز در اختیار کاربران قرار داده اند.

این مزایا عبارتند از:

* توزیع اطلاعات و بانک های اطلاعاتی در سطح شبکه

* استقلال از ساختار بانک اطلاعاتی

* قابلیت توسعه و گسترش هر بخش از نرم‌افزارها بدون اثرگذاری روی سایر بخش‌ها (Distributed Applications)

* امنیت بالا و طبقه بندی دسترسی به خدمات و اطلاعات توزیع شده

* کارایی و بهینه سازی عملکرد نرم‌افزارها و سخت‌افزارها از طریق کاهش ترافیک شبکه‌ای و حجم پردازش های نرم‌افزاری که این خود باعث می‌شود تا هزینه های سخت‌افزاری و ارتباطی کاهش یابد.

نمودار صفحه بعد کاربرد توزیع شدگی را در آموزش الکترونیکی نمایش می‌دهد.

نمودار توزیع شدگی برنامه‌ها در شبکه

2. طراحی چند لایه

با توجه به بحث های انجام شده در خصوص توزیع کاربران، محتوا و برنامه ها در شبکه و اهمیت راهبردی نگرش توزیع شده، روش مناسب و مقبول برای پیاده‌سازی این معماری از جایگاه حائز اهمیتی برخوردار می‌گردد.

این معماری و پیاده‌سازی آن ویژگی های خاصی دارد که به مهمترین آنها اشاره می‌شود.

نخستین ویژگی لایه لایه بودن بخش های مختلف است. در حقیقت نگرش ما مبتنی بر معماری N-Tier است. هرکدام از اجزای سیستم در یکی از این لایه ها قرار می‌گیرند. در این معماری لایه های پایین تر و زیرین، سرویس هایی را برای لایه های بالاتر خود فراهم می کنند. با طراحی صحیح یک معماری لایه بندی شده می‌توان انتظار داشت تا قابلیت ارتقاء و گسترش به نحو چشمگیری افزایش یابد.

در این طرح سه لایه منطقی اصلی وجود دارد که به شرح زیرند:

* لایه تدارک اطلاعات (Provision Tier)

وظیفه اصلی این لایه ارتباط با بانک های اطلاعاتی و نگهداری و ارائه ابرداده‌های مرتبط با محتواست.

* لایه منطق کار (Business Tier)

این لایه شامل خدماتی است که توجیه کننده منطق کاری برنامه‌هاست. در این لایه خصوصیات و روش عملیاتی مرتبط با وظیفه مندی موردنظر سیستم آموزش مجازی پیاده‌سازی می‌گردد. این لایه واسطی بین کاربران و لایه ارائه و نگهداری محتوا است.

* لایه ارائه و نمایش (Presentation Tier)

وظیفه اصلی این لایه ارتباط با کاربر، دریافت درخواست ها و ارائه پاسخ ها است. عملیات دریافت اطلاعات ورودی، نمایش اطلاعات خروجی و گزارشات در این لایه شکل می پذیرد. در این لایه ارتباط کاربران از طریق Web Service ها یا نرم‌افزارهای قابل نصب به سیستم آموزشی تامین می‌گردد.
هر یک از این لایه ها بصورت مستقل طراحی می‌شوند و ارتباطات بین آنها از طریق یک لایه ارتباطی استاندارد شکل می‌گیرد.

در هر لایه اجزای مختلفی قرار می‌گیرند که می‌توانند با یکدیگر ارتباط داشته باشند. این اجزا بصورت شی‌گرا تحلیل و طراحی شده‌اند. ارتباط بین این اجزا نیز از طریق یک لایه ارتباطی استاندارد صورت می‌پذیرد. نمودار صفحه بعد این لایه‌ها را به‌صورت نمادین توصیف می‌کند

نمودار لایه‌های مختلف معماری نرم‌افزاری و ارتباطات بین لایه‌ها

3.

فن آوری ها و استانداردهای نرم‌افزاری

برای انتقال و نگهداری اطلاعات با قالب متنی از استاندارد Unicode (تصویب شده توسط کنسرسیوم Unicode) استفاده خواهد شد. استفاده از این استاندارد، همگام شدن و سازگاری سیستم را با استانداردهای تایید شده جهانی (همچون JAVA , XML) به همراه دارد.

تبادل، ارایه و در پاره‌ای از موارد نگهداری (به خصوص Metadata) مبتنی بر فن آوری XML و فن‌آوری های وابسته به آن همچون FOP, XSLT , XSL , XQL و XQuery می‌باشد. انتخاب این فن‌آوری به این علت انجام گرفته است که XML مکانیزمی انعطاف پذیر، قابل تبدیل و انتزاعی است که همگی در جهت تحقق نیازمندی‌ها و قابلیت‌های زیرساخت به خدمت گرفته خواهند شد.

پیاده‌سازی لایه های نرم‌افزاری بر مبنای تکنولوژی‌های J2EE انجام می‌پذیرد. Java قابلیت‌های بسیاری را در اختیار طراحان و برنامه نویسان و نهایتاً نرم‌افزار قرار می‌دهد. قابلیت‌هایی نظیر، ساختار کاملاً شی‌گرا، معماری همبند داخلی و استوار، قابلیت انتقال بر روی هر سخت‌افزار و سیستم عامل و استقلال از محیط اجرایی و ... .

برای لایه ارتباطی از فن آوری SOAP,EJB استفاده می‌شود. SOAPیک پروتکل ارتباطی مبتنی بر XML است.

نمودار ارتباط بین اجزاء سیستم
شرح اجزای سیستم

1. لایه ارائه اطلاعات (Provision Tier)

1.1. مخزن دیجیتال (Digital Repository)

به هر مجموعه از منابع قابل دسترسی روی شبکه بدون دانستن اطلاعات اولیه در مورد ساختار آن مجموعه، یک مخزن دیجیتال گفته می‌شود. به عبارت دیگر در مخزن دیجیتال منابع مختلف با ساختار اطلاعاتی متفاوت قابل ذخیره و بازیابی می باشند این منابع می‌توانند از طریق واسطی روی شبکه در اختیار اجزای دیگر قرار گیرند. به صورت پیش فرض مخازن دیجیتال (بخصوص در بحث مخازنی که اطلاعات محتوای آموزشی را نگهداری و بازیابی می‌کنند) در مورد هر محتوای آموزشی ابرداده‌های مربوط به آن را در خود نگهداری می‌کنند (Metadata). معمولاً ابرداده بصورت استاندارد تعریف شده است و بصورت یک فایل XML عرضه می‌شود. اما مخازن دیجیتال می‌توانند منابع مختلفی غیر از محتوای آموزشی را نیز در خود نگهداری کنند. در حقیقت مخازن دیجیتال هسته و موتور اصلی نگهداری و بازیافت اطلاعات و محتوا برای سایر اجزای نرم‌افزاری شبکه آموزشی می‌باشند. وظایف اصلی(Core Functions) یک مخزن دیجیتال به صورت خلاصه عبارتند از:

* جستجو و ارائه به صورت یک ابرداده‌ی استاندارد

* ذخیره یا بروز رسانی ابرداده‌ی ارسالی، به فرم پایگاه داده‌ای که با مخزن دیجیتال در ارتباط است

* بازیابی اطلاعات درخواستی از پایگاه داده و تحویل آن به صورت یک ابرداده‌ی استاندارد

* اعلان تغییر حاصله در یک ابرداده‌ی خاص و ارائه آن به کاربر
یک مخزن دیجیتال باید بتواند با انواع پایگاه داده‌های مرسوم بعنوان موتور ذخیره و بازیابی کار کند.
این پایگاه داده‌ها به صورت مرسوم به سه بخش کلی زیر تقسیم می‌گردند.

* پایگاه داده‌های رابطه ای مرسوم مانند SQLServer و ...

(SQL Repository).

* مخازنی که عملیات نگهداری و ارائه را از طریق فایل‌های XML انجام می‌دهند.(XML Repository).

* مخازن کتابخانه ای که بسیار گسترده هستند و امروزه در نگهداری اطلاعات کتابخانه‌ای بکار می‌روند (Repository Z39.50). اگرچه این فناوری‌ به تدریج جای خود را به فن‌آوری‌های جدیدتر خواهد داد ولی امروزه هزاران کتابخانه در سراسر جهان روزانه میلیون‌ها مورد تبادل اطلاعات بین خود را از این طریق انجام می‌دهند. لازم به ذکر است با توجه به عدم استفاده از این پروتکل در ایران ضرورتی برای پیاده‌سازی ابزار راه اندازی و مدیریت مربوط به آن وجود ندارد؛ اگر چه این امکان در طراحی دیده شده‌است.

مزایای عمده این موتور ذخیره و بازیابی عبارتند از

* عدم وابستگی به نوع خاصی از پایگاه داده

* انعطاف بخاطر استفاده از ابرداده

* قابلیت به اشتراک گذاشتن و عملیات درهم کنش (Interoperability) با سایر مخازن دیجیتال

* مدیریت و نگهداری و ارائه محتوا و اطلاعات به صورت توزیع شده

از مخازن دیجیتال می‌توان برای نگهداری اطلاعات اسناد و مدارک کتابخانه‌ای، ابرداده محتوای آموزشی و ... استفاده کرد.

در کنار این مخازن، مخازن دیگری نگهداری می‌شوند که حاوی محتوای ابرداده‌های آموزشی کاربران شامل اساتید، فراگیران و ... می‌باشند.

نمودار ارتباط مخزن دیجیتال با پایگاه داده‌های مختلف
نمودار توزیع شدگی مخازن دیجیتال و استفاده موتورهای دیگر مانند مخازن تجمعی از آنها
1.2. مخزن تجمعی (Aggregated Repository)

وظیفه‌مندی و تعریف اصلی یک مخزن تجمعی شبیه مخزن دیجیتال است. با این تفاوت که مخزن تجمعی امکانات مجموعه‌ای از مخازن دیگر دیجیتالی را بصورت یک واسط واحد (یک مخزن دیجیتال) در اختیار اجزای دیگر قرار می‌دهد. در حقیقت یک مخزن تجمعی از ترکیب و تجمیع اطلاعات چند مخزن دیجیتال دیگر تشکیل می‌شود. این مخازن می‌توانند روی شبکه توزیع شده باشند. یک مخزن تجمعی در شبکه می‌تواند بخشی از یک مخزن تجمعی دیگر در شبکه باشد. به این صورت اطلاعات بصورت یک ساختار درختی گسترده و توزیع شده روی شبکه در دسترس قرار می‌گیرند.

الزامی وجود ندارد که اطلاعات مخازن تشکیل دهنده یک مخزن تجمعی بصورت محلی در مخزن ذخیره شوند. چراکه در این صورت افزونگی داده‌ای پیش خواهد آمد. اما مخزن تجمعی بخاطر بحث کارائی و بهبود آن می‌تواند قسمتی از اطلاعات را بصورت محلی Cache کند تا با سرعت بیشتری در دسترس قرار گیرند. کاربران این مخازن دیگر درگیر محل واقعی نگهداری و ارائه اطلاعات نمی‌شوند و مخزن تجمعی مانند یک مخزن دیجیتال برای آنان عمل می‌کند.

وظایف اصلی یک مخزن تجمعی به صورت خلاصه عبارتند از:

* واسطی برای مدیریت مخازن دیجیتال و مخازن تجمعی لایه پایین تر

* نگهداری قسمتی از اطلاعات به صورت محلی برای افزایش سرعت و کارایی

مزایای عمده یک مخزن تجمعی:

* ارائه یک واسط واحد.

* بهبود سرعت دسترسی به اطلاعات پرمصرف
ساختار توزیع شده و درختی مخازن دیجیتال و مخازن تجمعی

2.

لایه منطق کار (Business Tier)

خط مشی کلی در ایجاد نرم‌افزارهای این لایه نگارش یک موتور اصلی (Engine) برای هر نرم‌افزار اصلی است که واسط کاربری آن در لایه ارائه

(Presentation Tier) قرار دارد و ارتباط آن با موتور اصلی از طریق لایه ارتباطی مانند SOAP انجام می‌شود.

در این لایه با این نگرش موتورهای(Engine) زیر تعبیه می‌گردند :

* موتور جستجو (Search Intermediary)

* موتور مدیریت محتوا؛ (CMS)

* موتور مدیریت آموزشی؛ (LMS)

* موتور کلاس مجازی؛ (ILT)

* موتور ابزار نگارش؛ (Authoring Tool)

* موتور کتابخانه الکترونیکی؛ (Digital Library)

* موتور دفتر کار مجازی ؛ (Virtual Office)

3. لایه ارائه و نمایش (Presentation Tier)

نرم‌افزارهای کاربردی متعدد با استفاده از موتورهای نصب شده در لایه پایین‌تر می‌توانند خدمات بسیاری را به کاربران سیستم‌های نرم‌افزاری ارایه ‌کنند. این خدمات باعث جذب مخاطبان و رضایت آنها از استفاده از این سیستم می‌گردد.

این واسط می‌تواند هم به صورت Desktop و هم به صورت Web Based با استفاده از روشها و محیطهای مختلف که از لایه ارتباطی پشتیبانی می‌کنند پیاده سازی گردد.

این روش باعث می‌شود تا بتوان محیط های کاربری Customized و Personalized برای سطوح مختلف کاربران و مطابق با نیازهای آنان ایجاد نمود. با توجه به اینکه در این لایه فقط مسایل نمایشی حل میشوند و اصل برنامه در لایه پایینی بوده و قابل دسترسی برای نرم‌افزار‌های نوشته شده به زبان‌های مختلف می‌باشد، هزینه‌های تهیه نرم‌افزار به حداقل خواهد رسید؛ چرا که نیازی به بازنویسی بخش منطق کار برنامه‌ها وجود نخواهد داشت.

ضمناً این معماری زمینه مشارکت شرکت‌ها و افراد علاقه‌مند را با مهارت‌های مختلف در شبکه‌آموزشی فراهم می‌نماید.

نمودار نگرش کلی در طراحی لایه‌ای و فن‌آوری‌های به کار رفته

بخش‌های کلی سیستم آموزش مجازی E-Learning
1. مدیریت آموزشی (LMS)

این بخش شامل تعریف درس, تخصیص کلاس, انتخاب واحد, معرفی اساتید, گزارشات آماری، سطح بندی و رتبه بندی و موضوعات مشابه دیگری است. ارتباط سیستم مدیریت آموزشی با مخزن تجمعی که شرح آن در ادامه آمده است، تهیه گزارشاتی را در سطح ملی ظرف چند ساعت ممکن می‌سازد که برای تهیه هر یک به طور عادی در بهترین حالت حداقل یک ماه وقت لازم است.

نرم‌افزاری که مدیریت رخدادهای آموزشی را بر عهده دارد((LMS اطلاعات کاربران را ثبت کرده و مراحل طی دوره آموزشی تعریف شده برای هر یک را پیگیری کرده و داده‌های مرتبط را نیز ثبت می‌کند.

نمودار ارایه توزیع شده محتوای آموزش

این سیستم اصلی ترین جزء مجموعه آموزش الکترونیکی بوده و سایر بخش‌ها نیز از امکانات این بخش استفاده می‌نمایند.

2. ابزار نگارش (Authoring Tool)

این ابزار قابلیت طراحی صفحات جدید و درج متن و محتوای چندرسانه ای در این صفحات را دارد علاوه بر آن قابلیت جستجوی مخازن محتوای موجود و درج محتوای موجود در این مخازن در محتوای درسی تهیه شده را دارد. علاوه بر این قابلیت ثبت توالی محتوای دروس(Sequence) در سیستم مدیریت آموزشی(LMS) را نیز داراست.
3. کلاس الکترونیکی ( مجازی )

ابزار ارتباطی Online است که در آن امکان برقراری ارتباط بین دانشجو و مدرس وجود دارد و قابلیت‌هایی نظیر Document Sharing و Whiteboard Sharing و محیط Chat کنترل شده و ... را داراست.
4. کتابخانه دیجیتال

کتابخانه‌های دیجیتال پیوند بسیار محکمی با سیستم‌های آموزش الکترونیکی دارند و به همین علت است که از ابرداده‌های سازگار با هم استفاده می‌کنند. به علت عدم وجود یک کتابخانه دیجیتال استاندارد که از قابلیت‌های لازم برای ارتباطات توزیع شده برخوردار باشد، به نظر می‌رسد که تهیه یک نرم‌افزار کتابخانه‌ای در ابعاد ملی و با سیاستهای ذکر شده از ضروریات آینده ICT کشور باشد.
5. سرگرمی ها و آزمایشگاه ها

در سرگرمی‌ها و آزمایشگاه ها سعی بر این است که حتی الامکان نیاز به برقراری ارتباط Online با شبکه نباشد (به غیر از مواردی که کار گروهی بصورت Online مورد نیاز است).

نحوه طراحی بازی ها و سرگرمی ها به گونه ای خواهند بود که اولاً اهداف آموزشی مربوطه را تامین نموده ثانیاً بر مبنای دانسته های روانشناختی سنین مختلف دانش‌آموز تامین کننده نیازهای علمی , روحی و تربیتی آنان باشد , ثالثاً نیازهای عاطفی و هنری آنان را نیز مد نظر داشته باشند, رابعاً برقراری ارتباط مجازی دو طرفه (تعاملی Interactive ) با دانش‌آموز مفاهیم علمی مربوط را عمق بخشد.

لازم به ذکر است سرگرمیهای طراحی شده در غرب بدلیل نوع نگاه تربیتی آنان اغلب سبب تهییج کاذب دانش‌آموز و تقویت روحیه تهاجمی در آنان می‌گردد که اساسا با فضای تعلیم و تربیت اسلامی سازگاری ندارد.

دربحث آزمایشگاهها ،بدلیل بالابودن هزینه های واقعی و محدودیت های دیگر ضرورت استفاده از شبیه سازی پدیده های علمی بسیار مشهود ومنطقی است. اگرچه امکان پیاده‌سازی هر پدیده ای بصورت نرم‌افزاری وجود ندارد لیکن در حد مقدورات تکنولوژیک می‌توان از این نوع امکانات استفاده های مناسب و قابل توجهی بعمل آورد.
6. مدیریت مالی- اداری

این بخش شامل مراحل مقدماتی ثبت نام, اخذ شهریه یا تنظیم اعتبارمالی سیستم و پرداخت حق الزحمه اساتید , صدور گواهینامه الکترونیکی , حضور و غیاب اساتید و سایر موارد خواهد بود .
7. انجمن های علمی و فرهنگی

انجمن مکانی برای تبادل عقاید و پرسش و پاسخ بین دانش‌آموزان , دبیران و ... است . البته انجمن مورد استفاده در این سیستم باید دارای ویژگی های خاص فرهنگی باشد که در نرم‌افزار های موجود همه آنها در نظر گرفته نشده است .

8. دفتر کار الکترونیکی ((Virtual Office

با توجه به محدودیت های دسترسی فیزیکی, کلیه دست اندرکاران می‌توانند دارای دفاتر مجازی روی شبکه باشند که دسترسی به آنها را در هر لحظه میسر خواهد ساخت. این نرم‌افزار در واقع یک Organizer Online است که شرح تفصیلی آن به پیوست آمده است .

همانگونه که در بخش ارتباطی ذکر گردید، نقطه حضور همه کاربران در شبکه و استفاده از امکانات مختلف، از طریق این دفتر شکل می‌پذیرد. هر گروه از کاربران بسته به امکاناتی که در اختیار دارند، صفحه خاص خود را مشاهده می‌کنند.

این دفتر دو وجه دارد:

* یک قسمت از امکانات برای مدیریت کارها فقط در اختیار صاحب دفتر قرار می‌گیرد. مانند چک کردن نامه‌های الکترونیکی، زمانبندی کارها و ....

* قسمتی از امکانات برای مشاهده و استفاده در اختیار بازدید کنندگان از دفترقرار می‌گیرد مانند مشاهده مشخصات صاحب دفتر، ارسال پیام و ....

فقط بخشی از کاربران (به عنوان مثال معلمان و مدیران مدارس ) دارای صفحه دوم هستند که از طریق آن، دیگران با آنها در ارتباط خواهند بود.

9. موتور جستجو (Search Intermediary)

موتور جستجوی میانی درخواست کاربران را جهت جستجو دریافت کرده و عمل جستجو را بطور همزمان بین مخازن دیجیتال توزیع شده انجام می‌دهد. نتیجه هر یک از جستجوها در مخازن دیجیتال به این لایه برگردانده می‌شود. این لایه نتایج رسیده را بررسی کرده و با اعمال تغییراتی از جمله (حذف بعضی داده‌ها، فیلتر کردن آنها و همچنین مرتب کردن براساس معیاری خاص) آنها را ادغام کرده و به کاربر بر می‌گرداند.
قابلیت های موتور جستجو عبارتند از:

* عمل جستجو در مخازن دیجیتال که به صورت توزیع شده می‌باشند صورت می‌پذیرد.

* جستجو بطور همزمان بین مخازن دیجیتال توزیع شده صورت می‌پذیرد.

* تمام ارتباطات بین موتور جستجوی میانی و کاربر از طریق XML صورت می‌گیرد. این ارتباطات شامل درخواست های کاربر و نتایج جستجو می‌باشند.

* قابلیت اعتبار سنجی کاربر در موتور جستجو بدین گونه است که قبل از عمل جستجو، دسترسی کاربر به مخازن دیجیتال و داده‌ها مورد بررسی قرار گرفته و عمل جستجو طبق آن دسترسی ها صورت می‌پذیرد.
عمل اعتبار سنجی با توجه به اطلاعات ذخیره شده در یک پایگاه داده‌های عملی درون این موتور صورت می‌پذیرد که این اطلاعات شامل سطح دسترسی کاربران به مخازن دیجیتال و نوع دسترسی آنها به داده‌ها است.
10. موتور مدیریت محتوا (CMS)

به طور خلاصه قابلیتهای اصلی این موتور عبارتند از

* تهیه فرآیند آموزشی مبتنی بر محتوا

* سازماندهی داده‌ها برای ارایه مناسب در قالب ابرداده‌ها

* طراحی انواع آزمون‌های مختلف وارسال نتایج
منابع و ماخذ

1: IMS Global Learning Consortium,Inc. (2002).

"IMS Digital Repositories Interoperability-Core Functions XML Binding".

Available at : http://www.imsglobal.org/

2: IMS Global Learning Consortium,Inc. (2002).

"IMS Digital Repositories Interoperability-Core Functions Information Model".

Available at : http://www.imsglobal.org/

3: IMS Global Learning Consortium,Inc. (2001).

"IMS Learning Resource Meta-Data Information Model".

Available at : http://www.imsglobal.org/

4: IMS Global Learning Consortium,Inc. (2002).

"IMS Question & Test Interoperability, QTILite Specification".

Available at : http://www.imsglobal.org/

5: IMS Global Learning Consortium,Inc. (2002).

" IMS Digital Repositories Interoperability-Best Practice".

Available at : http://www.imsglobal.org/

6: Reasearch Dog eLearning Readiness Assessment. (2001).

" Elearning Readiness Assessment".

Available at : http://www.reasearchdog.com/

7: National Information Standards Organization. (2002).

" Z39.50: A Primer on the Protocol".

Available at : http://www.niso.org/

8: Cisco (2001).

" Reusable Learning Object Strategy, Version 4".

Available at : http://www.cisco.com/warp/public/10/wwtraining/elearning/implement/rlo_strategy.pdf

9: Darrel Woelk & Shailesh Agarwal, "Integration of e-learning and Knowledge Management", 2002

10: Macromedia (2002).

" Creating Learning Objects With Macromedia Flash MX".

Available at : Http://www.macromdia.com/software/flash/whitepapers/

امیر پورسلطانی، ceo@idea-tec.com

عباس شریفی تبار، cto@idea-tec.com

مهدی آهنگری، ahangari@idea-tec.com

حسین پورسلطانی، hpsultani@idea-tec.com

معصومه وکیلی، mvakili@idea-tec.com

الزامات آموزش الکترونیکی

پنجشنبه, ۱۵ ارديبهشت ۱۳۸۴، ۱۱:۱۸ ق.ظ | ۲ نظر

تکفا - وقتی صحبت از زیرساخت های آموزش الکترونیکی به میان می آید عموماً اذهان به سمت زیرساخت های سخت افزاری و شبکه ای موردنیاز معطوف می گردند. گرایش سخت افزاری به امر فناوری ارتباطات و اطلاعات ریشه در تاریخ صنعت انفورماتیک این کشور دارد. از سوی دیگر عدم توجه کافی به مفاهیم بنیادین فناوری ها، باعث عدم کارآمدی در بخش های مختلف تصمیم گیری از جمله در زمینه آموزش الکترونیکی گردیده است
توجه به تجربیات صورت گرفته در جهان از جمله مواردی است که می تواند باعث افزایش بهره وری و هدایت صحیح سرمایه گذاری ها در جهت توسعه موزون و پایدار در تمام زمینه های آموزش الکترونیکی گردد. این تجربیات که مبتنی بر روند سعی و خطا و مطالعات صورت گرفته در سایر کشورها شکل گرفته اند منجر به ایجاد دیدگاه ها و استانداردهای مختلف در کلیه زمینه ها از امکان سنجی های اولیه تا تهیه متون درسی، روندهای تولید مواد آموزشی، ارایه دروس، ارزیابی تحصیلی و ... گردیده است.
مرکز تحقیقات مهندسی ثمین تراشه، با در نظر گرفتن استانداردهای موجود اقدام به طراحی و پیاده سازی یک چارچوب (Framework) نرم افزاری جهت به کارگیری در محیط های ارتباطی تحت Web با ماموریت آموزشی نموده است. هسته اصلی در بخش آموزشی این چارچوب نرم افزاری بسترسازی برای فعالیت و همکاری کلیه تولیدکنندگان محتوا و نرم افزارهای تحت Web در سطح ملی با نگرش به استانداردها و مفاهیم "در هم کنش " (Interoperability) و" قابلیت استفاده مجدد" (Reusability) می باشد.
این مقاله به طور خاص به تشریح فناوری های به کار رفته و نحوه ایجاد یک مخزن دیجیتالی قابل توزیع (distributed digital Repository) جهت سازماندهی و نگهداری ابرداده ها (Meta data) و سایر داده های آموزشی با استفاده از فناوری های open source مبتنی بر J2EE, XML و web service می پردازد و سعی می کند اهمیت این مخزن را در بقا و بروزسازی محتوا و نرم افزارهای آموزشی و همچنین برقراری ارتباط این نرم افزارها با مخازن بزرگ اطلاعات نظیر کتابخانه ها و ... روشن سازد.
1. منطق توسعه شبکه

زیرساخت شبکه‌ای سیستم آموزش الکترونیکی براساس پروتکل TCP/IP و روی هر شبکه‌ای که آنرا پشتیبانی کند قابل اجرا خواهد بود.

توصیه می‌گردد در این بخش از پروژه توسعه براساس نیاز واقعی صورت گیرد. تنها در صورتی شبکه مورد استفاده قرار خواهد گرفت که کاربران بصورت طبیعی و فطری به آن احساس نیاز نمایند. صرف گسترش شبکه و توزیع امکانات ارتباطی نظیر پست الکترونیکی بدون ایجاد زمینه‌های فرهنگی باعث ایجاد مطالباتی خواهد شد که مجموعه را در ادامه کار ملزم به انجام حرکات شتابزده خواهد کرد و بدون شک معضلات فرهنگی و اطلاعاتی به بار خواهد آورد.

این کار از طریق انجام عملیات کارگاهی و حتی تعریف واحد درسی جهت استفاده از شبکه آموزش و تدابیری از این دست قابل انجام خواهد بود.

لازم به ذکر است در کشورهای فراصنعتی(جوامع اطلاعاتی) پیش از انجام هرگونه پروژه آموزش الکترونیکی آزمون هایی را جهت بررسی آمادگی کاربران برای دریافت آموزش‌های الکترونیکی برگزار می‌نمایند تا از اتلاف وقت و سرمایه پیشگیری شود. برای نمونه می‌توان به آزمون E-Learning Readiness Assessment (tm) اشاره نمود که در آن محیط دریافت کننده آموزش از نقطه نظرات روانشناختی، جامعه شناسی، محیطی، آمادگی منابع انسانی، آمادگی اقتصادی، آمادگی فناوری، آمادگی ابزاری و آمادگی محتوایی بررسی می‌شوند. برای اطلاعات بیشتر می‌توانید به آدرس www.researchdog.com مراجعه فرمایید.

ضمناً سرمایه‌گذاری بیش از حد در زمینه های سخت‌افزاری محدود کننده سرمایه گذاری در بخش های محتوایی و نرم‌افزاری خواهد شد.

2. محتوا

در سیستم‌های آموزش الکترونیکی گسترده در حجم آموزش و پرورش و دانشگاه‌های بزرگ هزینه های زیرساخت کمتر از 20% هزینه ها را تشکیل می‌دهد و بیش از 80% از هزینه ها مربوط به محتوای تهیه شده است. لذا محتوا در این سیستم‌ها جزء دارایی(Asset) محسوب می‌گردد و در طراحی آن باید ملاحظاتی را در نظر گرفت که با تغییر شرایط زمانی و مکانی، تغییرات محتوا به حداقل ممکن برسد و قسمت عمده محتوا همواره قابل استفاده باشد.

در ارتباط با محتوا دو دیدگاه کلی وجود دارد، یکی دیدگاه Contained Self که در آن محتوای آموزشی به نحوی تفکیک ناپذیر به برنامه وابستگی دارد و دیگری دیدگاه شی‌گرا یا Object Oriented که در آن از مفاهیم طراحی شی‌گرا نظیر

Abstraction, Reusability, Aggregation و Inheritance استفاده می‌شود. این نوع محتوا امروزه دارای تقسیم بندی‌های استانداردی است که براساس آن کوچکترین جزء مستقل قابل دسترسی Reusable Learning Object یا RLO خوانده می‌شود. هر RLO در واقع یک پودمان درسی است که با قواعد خاصی تهیه می‌گردد و شامل اجزاء کوچکتری بنام Reusable Information Object (RIO) است.
اشیاء آموزشی با قابلیت استفاده مجدد (RLO)

RLO رهیافتی جدید را برای تولید محتوا بیان می‌کند.در این رهیافت محتوا به تکه‌های کوچکتر (Chunk) تقسیم می‌گردد. هرچقدر اندازه این تکه‌ها بزرگتر باشد، استفاده مجدد از آنها سخت‌تر است. اشیاء کوچکتر جهت استفاده مجدد نیاز به کار کمتری دارد.

در رسانه‌های آموزشی طول مدت دریافت آموزش که یادگیرنده (Learner) با رضایت و میل شخصی از اطلاعات و نرم‌افزارهای CBT می‌تواند استفاده کند بطور متوسط 5 الی 15 دقیقه تخمین زده شده است.
این نگرش به محتوا تضمین کننده حداکثر استفاده از محتوای تهیه شده در مقاطع زمانی مختلف خواهد بود.

در این راستا استانداردهای گوناگونی در ارتباط با تهیه محتوا بوجود آمده است که از مهمترین آنها می‌توان به Cisco RLO Strategy اشاره کرد. البته این استانداردها باید با توجه به شرایط سنی و فرهنگی مخاطبین شبکه مورد بازبینی قرار گیرند.
هر RLO دارای این ویژگی‌ها است:

* دارای قابلیت ارتباط با سیستم آموزشی (LMS) است.

* چگونگی حرکت دانش‌آموز یا دانشجو بین RLO ها توسط LMS کنترل می‌گردد.

* رخدادهای درون هر RLO مربوط به خود اوست و درون RLO مدیریت می‌شود. هر RLO در اجرا موجودی مستقل به حساب می‌آید.

* از هر RLO توصیفی که به آن اصطلاحاً ابرداده یا Metadata گفته می‌شود تهیه می‌شود که طراحان با کمک آن می‌توانند RLO را جستجو کنند. این Metadata توسط سیستم مدیریت محتوا (CMS) مدیریت می‌شود.
جهت استفاده از اشیاء آموزشی (Learning Object) باید آنها را بازیابی کرد. بازیابی یک شی در یک محیط بزرگ توزیع شده Online شبیه Web یا یک اینترانت بزرگ، آسان نیست. جهت رفع مشکل بازیابی باید علاوه بر خود اشیاء آموزشی توصیفات آنها را نیز ذخیره کرد. اگر اشیاء آموزشی را به عنوان داده‌ها در نظر بگیریم توصیفات آنها داده‌هایی در مورد داده‌ها هستند که به آنها ابرداده یا Metadata گویند.
ابرداده اشیاء آموزشی شامل اطلاعاتی در مورد عنوان، نویسنده، شماره نسخه، تاریخ ایجاد، تجهیزات تکنیکی و محتوا و مفهوم آموزشی هستند. ابرداده شی آموزش با ابرداده که بصورت دیجیتالی و توسط انجمن کتابخانه های Online استفاده می‌شود سازگار است.

علت این سازگاری آن است که کتابخانه‌ها مرکز اسنادی بسیار غنی برای استفاده در سیستم آموزش می‌باشند و به همین جهت است که پیوندی محکم بین سیستم‌های آموزشی و نرم‌افزارهای آموزشی وجود دارد.
مراحل تولید محتوا به شرح زیر است:

الف)طراحی

که خود شامل مراحل زیر است:

1. نیاز سنجی

هر RLO و یا RIO باید در پاسخ به یک نیاز مشخص و قابل اندازه‌گیری طراحی شود در غیر اینصورت ارزیابی میزان یادگیری ممکن نخواهد بود.

2. تحلیل کارها

در این مرحله نویسنده در پاسخ به هر نیاز شناسایی شده کاری را مطابق با قابلیت‌های سیستم در نظر می‌گیرد و مطالبی را که ذکر آنها به عنوان پیش‌نیاز و یا مطالب کمکی و حاشیه ای لازم می داند اضافه می‌کند. در این مرحله تقریباً ساختار RLO و RIO های موردنیاز مشخص می‌گردند.

3. تعیین اهداف آموزشی

پس از انجام مرحله قبل اهداف آموزشی هر RIO, RLO شناسایی می‌شوند. این اهداف به دانشجو یا دانش‌آموز می گوید برای فراگیری مطلب چه کاری را باید انجام دهند و برای نویسنده مشخص می‌کند که چه نوع تمرین و یا آزمونی را برای ارزیابی اینکه یادگیرنده به هدف آموزشی دست یافته است یا خیر در نظر باید گرفت.

4. انواع RIO ها

معمولاً هر RLO از 2±7 RIO تشکیل شده است که این RIO ها حسب ضرورت می‌تواند یکی از این پنج نوع باشد:

* مفهوم (Concept)

* واقعیت (Fact)

* روال (Procedure)

* فرآیند (Process)

* اصل (Principle)

محصول مرحله اول یک سند طراحی جزئی (DDD) است که در مراحل بعد مورد استفاده قرار می‌گیرد.

ب)تهیه و نگارش (Development)

در این مرحله متون و سایر ملزومات آموزشی نظیر تصاویر، اصوات و سایر محتویات موردنیاز تهیه می‌شوند و یا در صورت وجود در مخزن مورد استفاده قرار می‌گیرد.

1. اشیاء آموزشی (Learning Objects)

براساس مستند مرحله قبل (DDD) نویسنده اقدام به ساخت RLO های موردنیاز می‌کند. هر RLO از یک پیش درآمد (Overview)، 5 الی 9 RIO، یک بخش خلاصه و یک بخش ارزیابی تشکیل شده است.
2. RIO ها:

هر RIO از سه عنصر محتوایی (Content)، تمرین (Practice) و ارزیابی (Assessment) تشکیل شده است.

در پایان این مرحله RIO ها بصورت Beta Version مورد آزمایش قرار می‌گیرند.
ج)توزیع(Delivery)

محتوای تهیه شده در قالب لوح های فشرده آموزشی، سیستم های تحت وب و محتوای قابل ارایه در محیط کلاس‌های الکترونیکی (ILT) قابل اریه خواهد بود.
د)ارزیابی Evaluation

ارزیابی نیز در چهار سطح قابل انجام است جهت اطلاع بیشتر به مقاله

Evaluating Training Programs: The four levels (Kirkpatrick, 1996)

مراجعه فرمایید.
در اینجا لازم است مفاهیم زیر توضیح داده شوند.

1) نگارش همزمان (Concurrent Development)

با توجه به اینکه RLO ها و RIO ها موجودیت مستقل دارند، می‌توانند بصورت همزمان نگاشته شوند.
2) محتوای محاوره ای(Interactive Content)

محتوایی که با استفاده از فناوری های Dynamic نظیر

DHTML , Macromedia Flash به همراه فناوری های وابسته به XML نظیر XSL ایجاد می‌شود و از قابلیت استفاده مجدد و انعطاف بالا برخوردار است. این نوع محتوا معمولاً برای تولید RIO های از نوع روال (Procedure)، تمرینات و ارزیابی‌ها به کار گرفته می‌شوند.

از مهمترین استفاده های این نوع محتوا ایجاد آزمایشگاه‌های مجازی برای انجام آزمایش‌های مختلف در محیط های نرم‌افزاری است.

3.

سخت‌افزار

معماری نرم‌افزاری زیرساخت شبکه ارتباط مستقیمی با حجم خریدهای سخت‌افزاری شبکه دارد. قابلیت انتقال توان پردازش به دستگاه مرکزی در محیط‌های

خادم/مخدوم (Client/Server) و تولید نرم‌افزارهایی که در محیط مرورگر وب قابل اجرا هستند (Thin Client)، امکان استفاده گستره کاربران را از دستگاه های ارزان تر مهیا می‌کند. در یک الگوی کلی با توجه به نمودار می‌توان ساختار شبکه را بدین شرح توصیف نمود.

* مخازن محتوا

دیدگاه کلی در این طرح انتقال داده‌های حجیم مثل داده‌های چندرسانه‌ای و ... به نقاطی است که دسترسی بسیار پرسرعت به اینترنت وجود دارد. این نقاط می‌توانند بصورت Collocation در محل‌هایی نظیر سرور پارک‌های موجود در خارج از کشور باشند. البته شرایط حضور در این مراکز نباید محدودکننده دست اندرکاران در استفاده از امکانات سیستم به هر علتی باشد. راهبران سیستم باید بتوانند هر نرم‌افزار، سیستم عامل و یا سرویس دهنده‌ای را که لازم باشد، روی این سرورها نصب نمایند. تعداد این سرورها باید به تدریج و براساس توسعه گسترش کاربری شبکه تعیین شود. علاوه بر این می‌توان داده‌های پر حجم را به صورت محلی Local نیز مورد استفاده قرار داد.

* تحمل خطا و Redundancy

در صورت بروز اشکال در پهنای باند و یا سرورهای موجود در شبکه در هر لحظه می‌بایست امکان انتقال ترافیک از یک نقطه به نقطه دیگر وجود داشته باشد.

* نقاط دسترسی Access Points

نقاط دسترسی متنوعی برای شبکه متصور است. کاربرانی‌ که از خارج از شبکه آموزش و از طریق اینترنت به این شبکه متصل می‌شوند، اطلاعات آموزشی خود را از سریع‌ترین محل دسترسی که ممکن است دریافت خواهند نمود. این کار با استفاده از نرم‌افزار توزیع بار (Load Balancing) و نرم‌افزار هوشمند Content Cache مقدور خواهد بود.

گروه دوم که از طریق شبکه آموزشی به اینترنت دسترسی پیدا می کنند نیز در درون شبکه از این امکانات بهره مند خواهند شد ولی برای دسترسی به شبکه جهانی اینترنت نرم‌افزاری در سر راه آنها قرار می‌گیرد که درخواست‌ها را دریافت و آن‌ها را به صورت مقتضی از نظر ثبت عملکرد و کنترل دسترسی مدیریت خواهد نمود.
نمودار نحوه توزیع امکانات و تنوع نقاط دسترسی به شبکه

4. استانداردهای نرم‌افزاری

این استانداردها که شرح تفصیلی برخی از آنها در ادامه آمده است، تضمین کننده ارتباط امن و پایدار بین اجزای مختلف سیستم است. ضمناً امکان توسعه نرم‌افزار را در آینده فراهم نموده و امکان برقراری ارتباط و تبادل اطلاعات بین این نرم‌افزار و نرم‌افزارهای آموزشی دیگر را که با استانداردهای بین المللی نظیر IEEE, IMS سازگار هستند، ممکن می‌سازد.
ضمناً در طراحی نرم‌افزار باید سعی شود تا ضمن طراحی آن بصورت کاملاً توزیع شده از الگوهایی نظیر پروژه SCORM که توسط موسسه

Advanced Distributed Learning وابسته به وزارت دفاع آمریکا طراحی و پیاده‌سازی شده است بهره برداری گردد.

این استانداردها در زمینه های مختلف مثل مخازن محتوا (Digital Repositories)، بسته بندی و تبادل محتوا (Content Packaging)، ابر داده‌ها (Metadata)، توالی دروس (Sequencing) و همچنین محتوای محاوره ای (Interactive Content) مورد بهره برداری قرار گرفته است.

با توجه به ویژگی‌های نرم‌افزاری طرح، هر یک از این ویژگی‌ها به تفصیل توضیح داده شده‌اند.
5. محیط ارتباطی

محیط ارتباطی این شبکه باید بصورت یک ابرسایت آموزشی (Learning Portal) طراحی ‌گردد که در آن هر کاربر پس از ورود به شبکه صفحه ای را برای انجام کلیه امور ارتباطی و کاری خود در اختیار خواهد داشت.

علاوه بر این برای کاربران خاص صفحاتی بصورت Template Based قابل طراحی هستند که می‌تواند به عنوان صفحه یا سایت اختصاصی کاربر مورد استفاده قرار گیرد.

علاوه بر این در این دفتر امکان تعریف نوع ارتباط بین گروه های مختلف کاربری وجود خواهد داشت.

محیط ارتباطی و امکانات کاربران
ویژگی‌های زیرساخت نرم‌افزاری

ویژگی‌های اصلی که هر زیرساخت آموزش مجازی باید دارا باشد بصورت خلاصه عبارتند از:

1. قابلیت استفاده مجدد از محتوا (Reusability)

با توجه به نگرش سرمایه‌ای به محتوای آموزشی تهیه شده برای شبکه، قابلیت استفاده مجدد فاکتوری است که هزینه ها و زمان توسعه و ایجاد محتوای آموزشی را به طرز چشمگیری کاهش می دهد. لازم است تا به هر محتوای آموزشی بصورت یک شی (Object) نگاه شود که در مورد آن یک ابرداده‌ی استاندارد وجود دارد. این ابرداده به کاربران و ایجادکنندگان این اشیاء اجازه می دهد تا منابع را به اشتراک بگذارند و تغییرات را به راحتی انجام دهند. براساس این اشیاء می‌توان اشیاء جدیدی ایجاد کرد که قابلیت ها و محتوای گسترده تر و یا عمیق تری را پوشش می دهند. همچنین می‌توان از ترکیب تعدادی از این اشیاء یک بسته آموزشی جدید ایجاد نمود.
2. قابلیت در هم کنش (Interoperability)

در یک شبکه گسترده آموزشی از ابزار و برنامه های کاربردی بسیار متنوعی بهره می بریم. همگی این ابزارها در یک شبکه اینترنتی نیازمند استفاده از محتوای آموزشی، اطلاعات کاربران و سایر اطلاعات تهیه شده هستند. یکی از مهمترین قابلیت هایی که باید در زیرساخت آموزش مجازی مد نظر قرار گیرد این است که تمامی این ابزارها باید بتوانند از طریق شبکه محتوای خود را مابین یکدیگر به اشتراک گذاشته و تبادل کنند. بنابراین میان ابزارها و برنامه های مختلف موجود در یک شبکه ارتباطات گسترده ای شکل خواهد گرفت که همگی این ارتباطات و تبادلات باید بصورت یکپارچه و براساس یک پروتکل استاندارد شکل پذیرد. در زیرساخت پیشنهادی تمامی تبادلات از طریق تبادل اطلاعات در قالب XML انجام می‌گیرد. همچنین در یک شبکه گسترده ابزارهای مختلف می‌توانند از قابلیت های یکدیگر بصورت فراخوانی از راه دور استفاده کنند. یعنی هر بخش نرم‌افزاری بصورت یک شی در نظر گرفته می‌شود که سرویس هایی را از طریق واسط خود در اختیار اشیای دیگر قرار می دهد. یکی از مناسب ترین پروتکل هایی که در این زمینه به کار گرفته می‌شود SOAP است که توضیحات تکمیلی در مورد آن ارائه خواهد شد.
3. قابلیت گسترش ابعاد (Scalability)

طراحی یک قالب مناسب نرم‌افزاری که بتواند توسعه کاربرد سیستم را همزمان با گسترش شبکه از نظر ابعاد جغرافیایی و سخت‌افزاری تضمین نماید، امکان خرید تدریجی سخت‌افزارها را متناسب با توسعه نیاز و فرهنگ کاربرد شبکه آموزشی با حفظ کارایی مناسب، مقدور خواهد ساخت. بدین طریق از ضرر میلیاردی حاصل از افت قیمت سخت‌افزارهای استفاده نشده نیز جلوگیری خواهد شد. به منظور دستیابی به کارایی مورد قبول در چنین شبکه‌ای به زیرساخت‌های مناسب سخت‌افزاری، نرم‌افزاری و ارتباطی نیاز است. امکان دستیابی به چنین زیرساخت‌هایی چه از بعد سخت‌افزاری و چه از بعد فن آوری‌های نرم‌افزاری در کشور وجود دارد. برای دستیابی به این منظور لازم است زیرساخت دارای قابلیت های زیر باشد:

* توزیع اطلاعات و محتوا در حجم‌های بسیار بزرگ در هنگام نیاز

* توزیع مدیریت سیستم و مدیریت محتوا

* توزیع خدمات و برنامه های کاربردی

* استفاده از فن‌آوری‌های قابل توسعه نرم‌افزاری
همانند شبکه گسترده اینترنت لازم است تا عدم تمرکز در شبکه آموزشی نیز مد نظر قرارگیرد. با توجه به چنین نگرشی استفاده از سخت‌افزارهای با قیمت مناسب عملی می‌گردد و به این ترتیب هزینه های کلی سخت‌افزاری کاهش یافته و سرمایه‌گذاری به سمت تهیه محتوا و نرم‌افزارها و ابزارهای سودمند و مناسب سوق می‌یابد. با توجه به گستردگی کاربران و طراحی یک سیستم غیرمتمرکز در ابعاد مختلف (محتوا، مدیریت آموزشی و ...) می‌توان به قابلیت گسترش مناسبی دست یافت.

توجه: نکته اساسی در این بحث وجود بستر ارتباطی مناسب و فعال است که سایر قسمت ها از این بستر برای پوشش وظیفه‌مندی کلی شبکه بهره می‌برند.
4. امنیت (Security)

توجه به امنیت در چنین زیرساختی بسیار حیاتی است. باید به امنیت در دو سطح کلی نگریست:

* امنیت ارتباطی (امنیت بستر سخت‌افزاری شبکه)

* امنیت کاربری سیستم (دسترسی در سطوح مختلف به محتوا و سرویس های مختلف آموزشی)

در بعد ارتباطی این امنیت با استفاده از پروتکل های امن، سخت‌افزارهای مناسب و مطمئن تامین خواهد شد.

در بعد کاربری سیستم از معماری امنیتی آشنای

/ Encryption Authentication / Authorization استفاده خواهد شد.

این معماری مبتنی بر شناسایی کاربر و تامین سطح دسترسی کاربر به خدمات و محتوا در هر نقطه از شبکه است. با توجه به معماری لایه‌ای زیرساخت آموزشی، بحث امنیت نیز به صورت توزیع شده و لایه لایه در نظر گرفته می‌شود.
5. سازگاری با استانداردها (Standards Compliance)

لزوم استفاده و تدوین استانداردهای مختلف در بخش های مختلف این سیستم با توجه به گستردگی و تنوع کاربری شبکه بر کسی پوشیده نیست. استفاده از استاندارد باعث رشد و توسعه و ایجاد همکاری مناسب بین سیستم های مختلف می‌گردد. عدم توجه به این موضوع باعث به هدر رفتن منابع زیادی در شبکه می‌گردد. با توجه به این که شرکت های مختلفی بعنوان تامین کننده محتوا و یا خدمات با شبکه آموزشی فعالیت خواهند کرد تهیه استاندارد ها می‌تواند خط مشی مشخصی را برای تمامی شرکت های همکار در تامین محتوا یا خدمات بوجود آورد.

استانداردها در بخش های زیر تدوین می‌گردند.

* ابرداده‌های مربوط به اشیاء آموزشی

* بسته بندی و ارائه اشیاء مختلف آموزشی در کنار یکدیگر

* اطلاعات مدیریت کاربران

* ارتباط لایه های نرم‌افزاری

* ارتباطات مختلف در سیستم
6. بهره برداری بهینه از حداکثر امکانات موجود با حداقل هزینه ها

7. تجرید (Abstraction)

یکی از راهکارهای مناسب برای رسیدن به آنچه که گسترش ابعاد مختلف خوانده می‌شود، نگرش انتزاعی و صد البته شی‌گرا نسبت به کلیات زیرساخت نرم‌افزاری و ارتباطی است.

این نوع نگرش در ساختار محتوا (Content Structure) و خدمات و سایر قابلیت‌های سیستم در نظر گرفته می‌شود. در واقع انتزاعی ساختن مفاهیم و مبانی نوعی آینده نگری است که ریشه در توجه به اهداف طولانی مدت و عام و چشم پوشی از اهداف خاص و مقطعی دارد.

رعایت این اصل در شبکه‌ای که مخاطب آن عام و کاربران آن گستره زیادی از تولیدکنندگان محتوا و مصرف کنندگان آن است اجتناب ناپذیر و الزامی است.
معماری زیرساخت

در این بخش به معرفی راهبردهای اساسی در طراحی و پیاده‌سازی بستر نرم‌افزاری و فن‌آوریهای مورد استفاده می‌پردازیم.
1. توزیع شدگی (Distribution)

توزیع شدگی بعنوان یک اصل در طراحی و پیاده‌سازی زیرساخت آموزشی پیشنهادی در نظر گرفته شده است. این اصل زیربنای پروژه آموزش الکترونیک که با پشتیبانی وزارت دفاع آمریکا بنام SCORM انجام شده است نیز می‌باشد.

توزیع شدگی در سه سطح اتفاق می افتد:

* کاربران اعم از دانش‌آموزان، مدرسین و مدیران

* اطلاعات و محتوا

* برنامه های کاربردی و خدمات

از آنجایی که اطلاعات می‌توانند به صورت فیزیکی توزیع شده باشند، نرم‌افزارهایی که در شبکه فعالیت می کنند ممکن است با مجموعه‌ای از اطلاعات سر و کار داشته باشند که در نقاط دیگر قرار دارند و به این ترتیب لازم خواهد بود بخش‌های مختلف یک برنامه از نقاط مختلف شبکه انجام شوند.

این توزیع شدگی‌ها در زیرساختی نرم‌افزاری که ابعاد ملی و همه جانبه دارد بسیار ضروری می‌نماید.

امروزه فناوری‌های نرم‌افزاری پاسخی مناسب و در خور برای این مسئله ارائه نموده‌اند که علاوه بر فائق آمدن بر این مشکل امکانات و مزایای متعددی را نیز در اختیار کاربران قرار داده اند.

این مزایا عبارتند از:

* توزیع اطلاعات و بانک های اطلاعاتی در سطح شبکه

* استقلال از ساختار بانک اطلاعاتی

* قابلیت توسعه و گسترش هر بخش از نرم‌افزارها بدون اثرگذاری روی سایر بخش‌ها (Distributed Applications)

* امنیت بالا و طبقه بندی دسترسی به خدمات و اطلاعات توزیع شده

* کارایی و بهینه سازی عملکرد نرم‌افزارها و سخت‌افزارها از طریق کاهش ترافیک شبکه‌ای و حجم پردازش های نرم‌افزاری که این خود باعث می‌شود تا هزینه های سخت‌افزاری و ارتباطی کاهش یابد.

نمودار صفحه بعد کاربرد توزیع شدگی را در آموزش الکترونیکی نمایش می‌دهد.

نمودار توزیع شدگی برنامه‌ها در شبکه

2. طراحی چند لایه

با توجه به بحث های انجام شده در خصوص توزیع کاربران، محتوا و برنامه ها در شبکه و اهمیت راهبردی نگرش توزیع شده، روش مناسب و مقبول برای پیاده‌سازی این معماری از جایگاه حائز اهمیتی برخوردار می‌گردد.

این معماری و پیاده‌سازی آن ویژگی های خاصی دارد که به مهمترین آنها اشاره می‌شود.

نخستین ویژگی لایه لایه بودن بخش های مختلف است. در حقیقت نگرش ما مبتنی بر معماری N-Tier است. هرکدام از اجزای سیستم در یکی از این لایه ها قرار می‌گیرند. در این معماری لایه های پایین تر و زیرین، سرویس هایی را برای لایه های بالاتر خود فراهم می کنند. با طراحی صحیح یک معماری لایه بندی شده می‌توان انتظار داشت تا قابلیت ارتقاء و گسترش به نحو چشمگیری افزایش یابد.

در این طرح سه لایه منطقی اصلی وجود دارد که به شرح زیرند:

* لایه تدارک اطلاعات (Provision Tier)

وظیفه اصلی این لایه ارتباط با بانک های اطلاعاتی و نگهداری و ارائه ابرداده‌های مرتبط با محتواست.

* لایه منطق کار (Business Tier)

این لایه شامل خدماتی است که توجیه کننده منطق کاری برنامه‌هاست. در این لایه خصوصیات و روش عملیاتی مرتبط با وظیفه مندی موردنظر سیستم آموزش مجازی پیاده‌سازی می‌گردد. این لایه واسطی بین کاربران و لایه ارائه و نگهداری محتوا است.

* لایه ارائه و نمایش (Presentation Tier)

وظیفه اصلی این لایه ارتباط با کاربر، دریافت درخواست ها و ارائه پاسخ ها است. عملیات دریافت اطلاعات ورودی، نمایش اطلاعات خروجی و گزارشات در این لایه شکل می پذیرد. در این لایه ارتباط کاربران از طریق Web Service ها یا نرم‌افزارهای قابل نصب به سیستم آموزشی تامین می‌گردد.
هر یک از این لایه ها بصورت مستقل طراحی می‌شوند و ارتباطات بین آنها از طریق یک لایه ارتباطی استاندارد شکل می‌گیرد.

در هر لایه اجزای مختلفی قرار می‌گیرند که می‌توانند با یکدیگر ارتباط داشته باشند. این اجزا بصورت شی‌گرا تحلیل و طراحی شده‌اند. ارتباط بین این اجزا نیز از طریق یک لایه ارتباطی استاندارد صورت می‌پذیرد. نمودار صفحه بعد این لایه‌ها را به‌صورت نمادین توصیف می‌کند

نمودار لایه‌های مختلف معماری نرم‌افزاری و ارتباطات بین لایه‌ها

3.

فن آوری ها و استانداردهای نرم‌افزاری

برای انتقال و نگهداری اطلاعات با قالب متنی از استاندارد Unicode (تصویب شده توسط کنسرسیوم Unicode) استفاده خواهد شد. استفاده از این استاندارد، همگام شدن و سازگاری سیستم را با استانداردهای تایید شده جهانی (همچون JAVA , XML) به همراه دارد.

تبادل، ارایه و در پاره‌ای از موارد نگهداری (به خصوص Metadata) مبتنی بر فن آوری XML و فن‌آوری های وابسته به آن همچون FOP, XSLT , XSL , XQL و XQuery می‌باشد. انتخاب این فن‌آوری به این علت انجام گرفته است که XML مکانیزمی انعطاف پذیر، قابل تبدیل و انتزاعی است که همگی در جهت تحقق نیازمندی‌ها و قابلیت‌های زیرساخت به خدمت گرفته خواهند شد.

پیاده‌سازی لایه های نرم‌افزاری بر مبنای تکنولوژی‌های J2EE انجام می‌پذیرد. Java قابلیت‌های بسیاری را در اختیار طراحان و برنامه نویسان و نهایتاً نرم‌افزار قرار می‌دهد. قابلیت‌هایی نظیر، ساختار کاملاً شی‌گرا، معماری همبند داخلی و استوار، قابلیت انتقال بر روی هر سخت‌افزار و سیستم عامل و استقلال از محیط اجرایی و ... .

برای لایه ارتباطی از فن آوری SOAP,EJB استفاده می‌شود. SOAPیک پروتکل ارتباطی مبتنی بر XML است.

نمودار ارتباط بین اجزاء سیستم
شرح اجزای سیستم

1. لایه ارائه اطلاعات (Provision Tier)

1.1. مخزن دیجیتال (Digital Repository)

به هر مجموعه از منابع قابل دسترسی روی شبکه بدون دانستن اطلاعات اولیه در مورد ساختار آن مجموعه، یک مخزن دیجیتال گفته می‌شود. به عبارت دیگر در مخزن دیجیتال منابع مختلف با ساختار اطلاعاتی متفاوت قابل ذخیره و بازیابی می باشند این منابع می‌توانند از طریق واسطی روی شبکه در اختیار اجزای دیگر قرار گیرند. به صورت پیش فرض مخازن دیجیتال (بخصوص در بحث مخازنی که اطلاعات محتوای آموزشی را نگهداری و بازیابی می‌کنند) در مورد هر محتوای آموزشی ابرداده‌های مربوط به آن را در خود نگهداری می‌کنند (Metadata). معمولاً ابرداده بصورت استاندارد تعریف شده است و بصورت یک فایل XML عرضه می‌شود. اما مخازن دیجیتال می‌توانند منابع مختلفی غیر از محتوای آموزشی را نیز در خود نگهداری کنند. در حقیقت مخازن دیجیتال هسته و موتور اصلی نگهداری و بازیافت اطلاعات و محتوا برای سایر اجزای نرم‌افزاری شبکه آموزشی می‌باشند. وظایف اصلی(Core Functions) یک مخزن دیجیتال به صورت خلاصه عبارتند از:

* جستجو و ارائه به صورت یک ابرداده‌ی استاندارد

* ذخیره یا بروز رسانی ابرداده‌ی ارسالی، به فرم پایگاه داده‌ای که با مخزن دیجیتال در ارتباط است

* بازیابی اطلاعات درخواستی از پایگاه داده و تحویل آن به صورت یک ابرداده‌ی استاندارد

* اعلان تغییر حاصله در یک ابرداده‌ی خاص و ارائه آن به کاربر
یک مخزن دیجیتال باید بتواند با انواع پایگاه داده‌های مرسوم بعنوان موتور ذخیره و بازیابی کار کند.
این پایگاه داده‌ها به صورت مرسوم به سه بخش کلی زیر تقسیم می‌گردند.

* پایگاه داده‌های رابطه ای مرسوم مانند SQLServer و ...

(SQL Repository).

* مخازنی که عملیات نگهداری و ارائه را از طریق فایل‌های XML انجام می‌دهند.(XML Repository).

* مخازن کتابخانه ای که بسیار گسترده هستند و امروزه در نگهداری اطلاعات کتابخانه‌ای بکار می‌روند (Repository Z39.50). اگرچه این فناوری‌ به تدریج جای خود را به فن‌آوری‌های جدیدتر خواهد داد ولی امروزه هزاران کتابخانه در سراسر جهان روزانه میلیون‌ها مورد تبادل اطلاعات بین خود را از این طریق انجام می‌دهند. لازم به ذکر است با توجه به عدم استفاده از این پروتکل در ایران ضرورتی برای پیاده‌سازی ابزار راه اندازی و مدیریت مربوط به آن وجود ندارد؛ اگر چه این امکان در طراحی دیده شده‌است.

مزایای عمده این موتور ذخیره و بازیابی عبارتند از

* عدم وابستگی به نوع خاصی از پایگاه داده

* انعطاف بخاطر استفاده از ابرداده

* قابلیت به اشتراک گذاشتن و عملیات درهم کنش (Interoperability) با سایر مخازن دیجیتال

* مدیریت و نگهداری و ارائه محتوا و اطلاعات به صورت توزیع شده

از مخازن دیجیتال می‌توان برای نگهداری اطلاعات اسناد و مدارک کتابخانه‌ای، ابرداده محتوای آموزشی و ... استفاده کرد.

در کنار این مخازن، مخازن دیگری نگهداری می‌شوند که حاوی محتوای ابرداده‌های آموزشی کاربران شامل اساتید، فراگیران و ... می‌باشند.

نمودار ارتباط مخزن دیجیتال با پایگاه داده‌های مختلف
نمودار توزیع شدگی مخازن دیجیتال و استفاده موتورهای دیگر مانند مخازن تجمعی از آنها
1.2. مخزن تجمعی (Aggregated Repository)

وظیفه‌مندی و تعریف اصلی یک مخزن تجمعی شبیه مخزن دیجیتال است. با این تفاوت که مخزن تجمعی امکانات مجموعه‌ای از مخازن دیگر دیجیتالی را بصورت یک واسط واحد (یک مخزن دیجیتال) در اختیار اجزای دیگر قرار می‌دهد. در حقیقت یک مخزن تجمعی از ترکیب و تجمیع اطلاعات چند مخزن دیجیتال دیگر تشکیل می‌شود. این مخازن می‌توانند روی شبکه توزیع شده باشند. یک مخزن تجمعی در شبکه می‌تواند بخشی از یک مخزن تجمعی دیگر در شبکه باشد. به این صورت اطلاعات بصورت یک ساختار درختی گسترده و توزیع شده روی شبکه در دسترس قرار می‌گیرند.

الزامی وجود ندارد که اطلاعات مخازن تشکیل دهنده یک مخزن تجمعی بصورت محلی در مخزن ذخیره شوند. چراکه در این صورت افزونگی داده‌ای پیش خواهد آمد. اما مخزن تجمعی بخاطر بحث کارائی و بهبود آن می‌تواند قسمتی از اطلاعات را بصورت محلی Cache کند تا با سرعت بیشتری در دسترس قرار گیرند. کاربران این مخازن دیگر درگیر محل واقعی نگهداری و ارائه اطلاعات نمی‌شوند و مخزن تجمعی مانند یک مخزن دیجیتال برای آنان عمل می‌کند.

وظایف اصلی یک مخزن تجمعی به صورت خلاصه عبارتند از:

* واسطی برای مدیریت مخازن دیجیتال و مخازن تجمعی لایه پایین تر

* نگهداری قسمتی از اطلاعات به صورت محلی برای افزایش سرعت و کارایی

مزایای عمده یک مخزن تجمعی:

* ارائه یک واسط واحد.

* بهبود سرعت دسترسی به اطلاعات پرمصرف
ساختار توزیع شده و درختی مخازن دیجیتال و مخازن تجمعی

2.

لایه منطق کار (Business Tier)

خط مشی کلی در ایجاد نرم‌افزارهای این لایه نگارش یک موتور اصلی (Engine) برای هر نرم‌افزار اصلی است که واسط کاربری آن در لایه ارائه

(Presentation Tier) قرار دارد و ارتباط آن با موتور اصلی از طریق لایه ارتباطی مانند SOAP انجام می‌شود.

در این لایه با این نگرش موتورهای(Engine) زیر تعبیه می‌گردند :

* موتور جستجو (Search Intermediary)

* موتور مدیریت محتوا؛ (CMS)

* موتور مدیریت آموزشی؛ (LMS)

* موتور کلاس مجازی؛ (ILT)

* موتور ابزار نگارش؛ (Authoring Tool)

* موتور کتابخانه الکترونیکی؛ (Digital Library)

* موتور دفتر کار مجازی ؛ (Virtual Office)

3. لایه ارائه و نمایش (Presentation Tier)

نرم‌افزارهای کاربردی متعدد با استفاده از موتورهای نصب شده در لایه پایین‌تر می‌توانند خدمات بسیاری را به کاربران سیستم‌های نرم‌افزاری ارایه ‌کنند. این خدمات باعث جذب مخاطبان و رضایت آنها از استفاده از این سیستم می‌گردد.

این واسط می‌تواند هم به صورت Desktop و هم به صورت Web Based با استفاده از روشها و محیطهای مختلف که از لایه ارتباطی پشتیبانی می‌کنند پیاده سازی گردد.

این روش باعث می‌شود تا بتوان محیط های کاربری Customized و Personalized برای سطوح مختلف کاربران و مطابق با نیازهای آنان ایجاد نمود. با توجه به اینکه در این لایه فقط مسایل نمایشی حل میشوند و اصل برنامه در لایه پایینی بوده و قابل دسترسی برای نرم‌افزار‌های نوشته شده به زبان‌های مختلف می‌باشد، هزینه‌های تهیه نرم‌افزار به حداقل خواهد رسید؛ چرا که نیازی به بازنویسی بخش منطق کار برنامه‌ها وجود نخواهد داشت.

ضمناً این معماری زمینه مشارکت شرکت‌ها و افراد علاقه‌مند را با مهارت‌های مختلف در شبکه‌آموزشی فراهم می‌نماید.

نمودار نگرش کلی در طراحی لایه‌ای و فن‌آوری‌های به کار رفته

بخش‌های کلی سیستم آموزش مجازی E-Learning
1. مدیریت آموزشی (LMS)

این بخش شامل تعریف درس, تخصیص کلاس, انتخاب واحد, معرفی اساتید, گزارشات آماری، سطح بندی و رتبه بندی و موضوعات مشابه دیگری است. ارتباط سیستم مدیریت آموزشی با مخزن تجمعی که شرح آن در ادامه آمده است، تهیه گزارشاتی را در سطح ملی ظرف چند ساعت ممکن می‌سازد که برای تهیه هر یک به طور عادی در بهترین حالت حداقل یک ماه وقت لازم است.

نرم‌افزاری که مدیریت رخدادهای آموزشی را بر عهده دارد((LMS اطلاعات کاربران را ثبت کرده و مراحل طی دوره آموزشی تعریف شده برای هر یک را پیگیری کرده و داده‌های مرتبط را نیز ثبت می‌کند.

نمودار ارایه توزیع شده محتوای آموزش

این سیستم اصلی ترین جزء مجموعه آموزش الکترونیکی بوده و سایر بخش‌ها نیز از امکانات این بخش استفاده می‌نمایند.

2. ابزار نگارش (Authoring Tool)

این ابزار قابلیت طراحی صفحات جدید و درج متن و محتوای چندرسانه ای در این صفحات را دارد علاوه بر آن قابلیت جستجوی مخازن محتوای موجود و درج محتوای موجود در این مخازن در محتوای درسی تهیه شده را دارد. علاوه بر این قابلیت ثبت توالی محتوای دروس(Sequence) در سیستم مدیریت آموزشی(LMS) را نیز داراست.
3. کلاس الکترونیکی ( مجازی )

ابزار ارتباطی Online است که در آن امکان برقراری ارتباط بین دانشجو و مدرس وجود دارد و قابلیت‌هایی نظیر Document Sharing و Whiteboard Sharing و محیط Chat کنترل شده و ... را داراست.
4. کتابخانه دیجیتال

کتابخانه‌های دیجیتال پیوند بسیار محکمی با سیستم‌های آموزش الکترونیکی دارند و به همین علت است که از ابرداده‌های سازگار با هم استفاده می‌کنند. به علت عدم وجود یک کتابخانه دیجیتال استاندارد که از قابلیت‌های لازم برای ارتباطات توزیع شده برخوردار باشد، به نظر می‌رسد که تهیه یک نرم‌افزار کتابخانه‌ای در ابعاد ملی و با سیاستهای ذکر شده از ضروریات آینده ICT کشور باشد.
5. سرگ